Palaeographia critica

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

«^^w S^, S/ AT^if .

.,-3

^

• •

I

\

I

Ji

r

r

&

V

natus CaascUis HassUe

P ALAEOGRAPHI A

C R I T I C A

A. r C T O R B .

» » -»

rLRICO FRIDEniCO KOPP

M d S S Q CASSSLAIfO.

(^ 110',

oJ

y

PARS PRIMA,

MANNHEMII

SVMTIJBVS AVCTORIS

MDCCGXVII.

No longer XU6 pojfWty of Xt[%

Quod si dejiciant vires, audacia certe
Laus erit — — — — — — —

Propert*

/^A J^^^L

L^

iM -

•••!• •

• • • • •

• • • • •

V.l

* 1

TACHYGRAPHIA VETERVM

EXPOSITA ET ILLVSTRATA

A B

VLRICO FRIDERIC O KOPP

HASSO CASSELANO.

VOLVMEN PRIMVM.

MANNHEMII

SYMTIBVS AVCTORIS

i

MDCCCXVII.'

Saepe tamen dixi: Cui mmc haec cura labor^zt?

O V I D.

• • •

• • •

• • •

P O S T E R I S

V 0 c

o

p

V

s

AB AEQVALIVM MEORVM STVDIIS FORTE ALIEVVU

D O D I C O

A T q V E

D E D I C O,

CONTENTA

VOLVMINE PRIMO.

Praefatio p. i.

I) De notis tachygraphonim Latinis. p 5.

Caput I. De via ac ratione notas Tironianas tractandi. p. 5.

Caput II. De £ne nptarum Tironiaiiarum. p. 12.

Caput III. Historia notarum Tironianarum. p. i8.

Caput IV. Scientiae notarum historia» et studii earum per tem*

pora brevis expositio. p. 4§*
Caput V. Notitia literaria. p. 55.
Caput VL Elementa notarum. p. 69.
Caput VIL De positione variaque inclinatione characterumi qui-

bus nota^ constant. p. i23.
Caput VIIL De nexu literarum. p. 129.

Caput IX. De notarum constructione et compositione. p. i4^.
Caput X. De compendiaria scribendi ratione. p. iSg.
Caput X[. De signis compendiariis. p. 208.
Caput XII. De orthograpiiia. p. 296.

28S686

VIII

Caput Xin. De pra.eBtaiitla , qua Tironiaxia 'scriptura antecellit re-
liquis. p. 280.

Caput XIV. DeTironimiarum notarum cbgnitionis usu et utilitale.
p. figi.

II) De notis tachygrapliorum Graecis. p. 435.

III) Addenda. p. 4^1.

•

IV) Index quum rerum, turo nonuaum propriorum. p. 489.

•■^mmm»

P R A E F A T I O.

4 fere omninm rermn antiquarum est natura

et conditio, nt quo longius intercesserit tem-

ooris inlervallum , eo difficilior reddatur

earum explicandamm ratio. Maturato igi-

tur opus esse nemo non intelligit, ne, tempestiva indagatione

neglecta, ad extremum penitus nos fugiat, quidquid in veneran-

dae vetustatis delitescit monimentis. Ista autcni obscuritas in iis

maxime monimentis ingravescit, qnae, priscis et obsoletis exarata

characteribus, interpretes vexant, suspensosque tenent animos, ita

ut damnum liaud mediocre iude capiant artes et disci{dinae. Sic

1

quae hieroglyphis involuta signiiicavit , iiiunensumque per aevum
manere voluit prisca Aegyptus, .ea tot saeculorum decursu vel
nunc quidem manent, sed vim ac potestatem eorum ne ullo qui-
dem modo yel doctissixui ftdhuc perspicere valuerunt, Neque
felicius ^cesserunt jeorum studia , qui in expKcandis Hteris Perse-
pohtanis (C;/7zea/;^yoc?int).operam collocarunt, Vix tandem in-
certam effugere sortem inscriptiones Phoeniciae , PaUnyrenae ,
Persicae cet. quas, tenebris dilj. <obductas, oblivioni qui eriperent
opportune et fehciter exstitemnt yiri perenni et ampUssima gloria
.digni Barthelemy, Svinton, Sacy.

§. 2. Quae quum in animo nobiscum reputaremus , negotiis
jam procul^ ut poeta ait, nostris nos ducere vitarn auspiciis^
fato ferente, magnam aetatis partem , diesque .noctesque in hoc
studio colendo consumsimus^ quod , ut infelix , quivis in J)erpe.
tuum profecto desereret incultum, qui lucri causa Hbros scriberet.
Neque enim .ulla bonarum ^rtium ;magis neglecta et veluti squu-
l9^re. obsita jacet, quam p^Iaeographia; cujus perexiguam partem
yix amplectilntur jiecessitate coacti artis diplomaticae studiosi.
Inter philologos .etiam , aliosque , qui antiquitatis studio tenentur,
raro reperies veterum scripturarum curiosum. Quos tamen ipsos,
si paj^eographia .non imbuti sunt, cum doctis analphabetis haud
injuria/coanparaveris. ' Quin-etiam, quum peregrinas regiones per-
lustrar^oa, in tabulariorum custodes incidi, quibus ne legere qui*
(ie«i per imperitiam liceret chartas curis ipsorum conunissaSf

o

g, 5. Equidem abiiiiiio fei diplomaticae tantum operam
navavi, et de iis, quae in hac irte scriberd conatus siim, in scri-
niis adhuc latentibus, jam aliquot abhiiic annos (in, ephem. lit.
Gothan. i8o2, n. loi. p.88i0 certiores factf sunt viri docti. Sed
haecca palaestra quum.nimisi angusta» mihi deinde videretxir,
atque inprimis ad stirprini et cognateonem tot scripturaa veteris
familiarum inviestigandairi fontes repeterem ; jam pridem spatium
minus arctis circumscriptum Jfinibus quaesivi, niaj6r.a gravioraque
amplexus. Quo factum est, ut palaeographiae criticae condendae
magnos susciperem labores, quaehbet excutiens scripia sive in
marmore, sive in aere^ sive in membrana, sive in papyro, sive
in argilla , sive in quavis alia materia ; sive literae sint orientis ,
sive occidentis , modo ad literatae scripturae familias cognatas ,
quarum stii-pem Semiticam dicunt, spectent

§. 4. In animo quidem fuerat, non prius operum meorum
quidquam edere, quam coronidem ipsis imposuissem. Sed quum
immensum instituti considerarem ambitum, cui numerus anno-
ram vitae fortassis non sufficeret, ab auricis praeterea peritissi-
mis , magnoque judicii acumine praeditis , ad edendum id , quod
licet avulsum a ceteris per se ipsum tamen constare possit, excita-
rer; ab hoc tandem volumine, quo institutiones lachygraphiae
veterum continentur , primordia capere non recusavi.

§. 5. Jam vero orientalis tachygraphiae monimenta quum
prorsus deficiant, intra occidentalis fines nos contineamus necesse

est. Etenim ut syncopas literasque ligatas, quibus in scribendo
usi sunt Phoenices, Palmyreni, alii, huc refer^mus, nemo certe
a nobis impetrabit , neque eorum scripturas hic tractamus. Quae
vero tam Romanorum quam Graecorum vera adhuc supersunt
tachygraphiae specimina, ea in hoc libro scrutabimuF. lllorum
quidem satis magnus exstat numerus, horum vero perexiguus*
Quare Graecis in appendicem operis rejectis , tachygraphiae Ro
manae tradend^e periculum faciemus.

^^*

NOTIS TACHYGRAPHORVM LATINIS.

CAPUT PRIMUM.
De via ac ratiorie nolcis 'Xironianas traclandl.

T

(J. 6. JLnsigne estillad, quod sub nomlneTironisvenit, ge-
nus scribendi , singularem exigens indagationem , eoque magis di-
gnum, quod e tenebris, quibus jacetinvolutum, eruatur, quo miuus
ad explicandum id profecit summorum ingenium virorum, Gruteri
((j. 72. 70.) MabiUonii (§. 76.) Carpentieri (§. 69. 77. 106. 298. 363.)
Toustinii (§. 79.98. 106.) Lichtenbergii (§. 82. seq. 440.) cet. Fuere
quidem , qui , notarum Tironianarum obscuritate afflicti , inexpli.
cabiles eas, adeoque negligendas statuerent; inter quos vel Maf-
feum (sigl. Graec. i5,) audias clamantem: „Siuensia profecto

- 6-

9j(SVfiSo^.cc perlegere ac perscribere discas!" Sed neque haec, ne-
que alia de ista scribendi ratione perperam et temere lata judicia
mao-ni facimus. Licet enim Joseplius Scaliger (ad Cardan. Exerc.
327. p. 1006.) notarum artem imposturam dixerit ac delirium, eam-
que Binkershoek (Obs. jur. Ptom. L. I. C. 23. Op. ed^ IV. T. I. p. 02.)
ob ambiguam illarum interpretationem perstrinxerit ; tantum ta-
men abfuit , ut haec animum in hoc studium incumbendi nobis
frangerent, ut potius inllammarent. Id enim jam non agimus, ut
ejusmodi notas excogitemus, aut novum mahim faciamus, sed
ut jam pridem inventas, aut sane exstantes explicemus, ideoque
malo praesenti medicinam, quoad ejus fieri possit, afferamus.
Quo quidem mtmere rite functi, satis nobis de orbe Kterato
meriti esse videmur, ut aequo etiam animo patiamur, philolo-
gum palaeographiam neghgere et despicere, philosophum prae
se neminem putare palaeographum , atque hujus artem tam-
quam laborem ilHberalem et sordidum contemnere, quin etiam
Senecam ipsum (ep. 90.) in tachygraphorum notas sic invehi:
„Quid loquar verborum notas, quibus, quamvis citata, excipitur
„oratio , et celeritatem linguae manus sequitur? Vilissimorum
„mancipiorum ista conunenta suiit. Sapientia altius sedet, nec
„manus edocet, animorum magistra esL'*

§. 7. Quamvis igitur non dubitemus, fore plerosque, qui,
quae tractaraus, curiosius nos tractare putent^ quam mereantur,
ideoque persuasum habeamus , quod edimus opus iis libris ad-

scribi non posse , quibus in nundinis Lipsiensibus liceat esse feli-
cissimis; satis tamen praemii, quum yel minimam partem huma-
narum artium ab interitu vindicamus , huic ipsi labori inesse arbi-
tramur. Praevaluerit certe oper^j nostra plurimis, quae libroiimi
recens impressorum tabulae profitentur , commentitiis ac fugitivis ,
ut vocant, opusculis. Ducenti scilicet anni sunt et amplius, quum
Justus Lipsius (Gent, ad Belg.ep,27. Op.Lugd. i6i3.L202.) notas
Tironis cum aliis auctonim scriptis inanibus comparans , diceret :
„Ajunt libro3 Stlibi in bibliothecis exstare harum notarum. Gur
„ non edmit ? Quanto utilius , <juam nugas quasdam , hodie at^
^^que heri nalasl'^

§. 8. Opus igitur quod aggressus sum, si non jucundius et
svavius, certe utilius et gratius erit, quippe quod ea legere docet,
quae majores ^otis exaranint. Quam quidem artem quum adhuc
indotatam atque incomtam esse viderem, ejus ego praecepta non
eo consilio tradidi , nt auctor eorum yanam .expeterem gloriam ,
siquidem omnia, quae protuli, quamvis exercitationis maximae,
ingenii tamen mediocris sunt; sed ut offusam huic scriptionis
generi caliginem a doctoram yiroram animis tandem depellerem.
Atque suscepta semel hac provincia errores diuturni atque praeju-
dicia inveterata mihi erunt corrigenda, eoque auctores, tam qui
nuncvigent, impugnandi, quam, qui yita functi sunt, culpandi.
Unde liet, ut in illorum, ^iquidem inique sentiant, indignationem
incunam; horum autem Manes non, ut par sit, colere videar.

- 8 -

Sed panim haec me movent. Neque enim ulH sunt errores pemi.
ciosiores aut pejores, quam quos committunt >4ii celebritate et
auctoritate ita conspicui , ut cuilibet facile imponant Errores , a
quocunque orti sint, magni semper est, ut detegantur, licet a
tironibus id iiat. Corrigendi itaque veniam petimus, damiisque
vicissim*

§. 9. Privatos quidem homines vix reperiri, qui sumtus ad
opus de notis Tironianis tot characteribus aere et ligno incisis
imprimendum tolerare possint, Schoenemannum nostrum non fu-
giebat, sperantem (SysL art dipl. I. 604.) fore ut publice tandem
suppeditentun Verum enimvero quum quae nunc sunt res publicae
in alias res expensasfaciant necesse sit; tanta spe nequaquam deten-
tus impendii licet gravis et molesti periculum egomet ipse susce-
pi. Et pari quidem forma atque eodem modo omnes paulatim
palaeographiae partes, fato ferente, tractare statui; ita ut cuique
liceat hoc, quod nunc edo^ volumen pro parte tantum totius ope-
ris habere^ aut reliquis rejectis eo solo frui, quippe quod per se
integmm neque imperfectum videbitur, si toto palaeographiae
©pere nondum absoluto , me id molientem mors praevenerit

§. 10. Ex quo tempore altius in hujus scriptiom's naturam
penetrare, notasque in partes, quibus constant, resolvere tentavi,
numquam non dolui, literatos omnem in lexico Tironiano spem.
repositam habere idque avidissime exspectare ($. 82.) ; potissimum
quum intelligerem , artis diplomaticae vel peritissimos, eo dum-

taxat e<lito , nilHl ampUus impedimenti fore , falso sibi habere per-
suasum (Schoenemann syst. 1. 604. Gatterer ephem. hist. 1773. 1. gS).
4Juein enim^ quaeso, usum praebere poteritlexicon ei, qui nescit
legere? Quo loco^ingula quaeret? Quo reperiet? Qui vero non
nisi ex signis , sive hioi (frffietcuy ejusmodi lexicon componat, quo
is ordine varias figuras disponere poterit ita, ut aliis etiam sit
usui? Fac insuper, id fieri posse, nae nos iiumquam hujusmodi
instituti auctores simus ! Eo enim notae Tironianae ex genere
scripturarom , vocis . sonum literis declarantium , sive soni tantnm
interventu. compreheaisibilium , ( /ileratarum , ut vocant) trans-
ferrentiir in alterum genus scripturarum, quae in mentem proxime
incidunt {realium)^ ad quod minime pertinent (§. 5i.86. 87);
memoriaque qttam velocissima et capacissima ad retinendam tan-
tam signorum multitudinem nequaquam sufficeret ($.62). Abeant
igitur, qui notas Tironianas ut signa arbitraria tractant ($.61).
Abeant^ qui ignota et obs.cura scripta inteipretari aggrediuntur,
haud addita perspicua ac sufficiente legendi ratione.

$. 11. Neque notarum Tironianarum accuratam cognitio-
nem unquam adipiscentur, qui non exploratis partibus^ quibus
constant , in nuda earum significatione acquiescunt Nos aliam in-
gressuri viam ad easdem rite explicandas , instituti nostri rationem
breviter exponemus. Primum quis notarum Tironianarum finis
(uerit videbimus (§. i3. seq.), ut ad indagandum earum fontem
I0CU& nobis aperiatur. Deinde praemissa ipsarum et originis et in-

2

lO

teritus historia (§. 20, seq,) ; studii per varia tempora ad eas adhibiti,
cdnditionem recensebimus (§. 55. seq.)» Hoc facto ad analysin^
sive explicationem partium, quibus constant, progrediemur : quas
veras esse literas demonstrabimus , cujusque generis sint literae ,
simul indicabimus. (^uodque yuljgo credTint atque dicunt , notas
forma singulari atque extraordinaria esse figuratas , hac quidem
reprehensione eas Hberabimus, similes literas ex inscriptionibuSt
numis , librisque scriptis proferentes. Quum veroi literarum , qui-
bus notae Tironianae constant, nonsolum simplicium, sed edam
conjnnctarum , ratio spectari debeat; tam conversionem earum et
decurtatio^em (§. 86. seq.) quam situm sive inclinationem iis pro-
priam (§. »47^ seq.) perpendemus. Inde ad rationem notandi ipsam
pergentes, et nexum Hterarum $.i55.seq.) et structoram verborum
(§. 173.), tam iiteris onmibus constantium, quam compendii gra-
tia diminutorum et decisorum, explorabimus (§. 188, seq.). Eun-
demque finem ulterius persequentes , periculum faciemus signa
compendiaria, quae veris literis vulgo opponuntur, explicandi,
aliarum etiam scripturarum rationem h?ibentes, indeque similitu-
dinis comparationem instituentes ( §. 246. seq. ).

§. 12. Quibus peractis, rationem recte scribendi, quam or-
thographiam appejlant , in notis Tironianis latentem illustrabimus,
simulque ostendemus, eum, qui orthographiae antiquioris ignarud
sit, notas in Uteras, quibus const^nt, splvere vix posse ($.296. seq.)i
De ratione numeros exprimendi (J. 3i3. seq.), verborumque et

11

enundationum distinctione et interptinctione ($. 3x5. seq.) quum
non sit^ quod multa verba faciamus^ paucis tractabimus. Sed
praestantiam ostendemus, qua Tironiana scriptura antecellit reli-
quis (§. 523), quod TTCzpccdo^oy quidem videbitur, nihilo tamen mi-
nus in multis probabile fiet Ceteram ne quis forte notanim stu-
diosus putet, frustra se in hoc studio desudare; utilitatem non
mediocrem ex iUarum cognitione capi posse demonstrabimus
(§. 026). Praeter enim illud commodum , quod ipsum per se elu-
cet, in facultate consistens, ea, quae notis Tironianis scripta sunt,
legendi (quonim quidem plura, quae superisunt ($.7), recensebi-
mus 0.528), mirilicos etiam fructus redundare docebimus ad pa-
laeographos , philologos , et diplomaticae arti deditos, Palaeogra-
phis plurima, quae literis vulgaribus, quin etiam siglis Romano-
rum exarata sunt, dubia et obscura, notis cognitis, explicatu red-
dent<!i*i'faciliora ($.570). Philologi, eo studio imbuti, aetatem
librorum quonimdam manu scriptorum certius deiinient, ipsisque
licebit, feliciori successu indagare, quomodo fiori potuerit, ut
falsae passim exsisterent variae lectiones (§• 576). Orthographiae
praeterea, in notis Tironianis obviae, singuJaris ratio omnino di-
gna videbitur , quae diligentius examinetur (§. 376. seq.). Nota-
ramque subtilior cognitio , novam atque a vulgari prorsus diver-
sam viam aperibit ad vocabulorum etyma indaganda (§. 077. seq.).
Uberrimos denique fractus ex earum studio percipient arti diplo-
maticaedediti, propterea quod in chartis regum Francoram pri^

1:2

mae et secundae stirpis illae saepissime comparent : qnae ab impe<
ritis quidem non intelliguntur, intellectae 'rero discemendis diplo-
matibus eenuinis a spuriis non parum afferent auxilii ^<S. 382. sea.).

CAPUT SECUNDUM.
De fine notarujn Tironianq^rum.

^. i3. Qui rei alicujus iiiiein ignorat, perfectam ejus scien^
tiam numquam tenebit. Cavendum igitur , ne eorum decipiamur
opinione , qui notas Tironianas genus esse cryptographiae docent
(Lessing anal. ex bibL Guelpherbit. II. S^a. not). Paucissimis ca-
lami ductibus ut scriptio absolveretur sine ulla dubitatione primus
harum notarum ^rms fuit. Quod autem earum notio plurimis la*
tuit, hujus quidem causa minime fuit {objectiyd) praemedit^ita ea-
rum occultatio, sed {subjectiva) inscitia et imperitia eas legere
conantium, Illud quidem probatu facillimum , quum ex partibus ,
quibus notae constant, tum ex earum usu, Analysis, quam mox
instituemus , docebit , eas comprehendere literas non tam inusita^
tas, quam festinanter pictas, ideoque aliquando decurtatas et con-
tractas. Quo facto neminem unquam fore credimus tam painun
subacti judicii, qui hoc genus scriptionis, ex literis antiquitus
nemini non notis , constans , ad celandum id , quod scriptis con*
tinetur , adhibitum fuisse , sibi persuadeat , inprimis , quum com-

•- i5 —

pertum sit , veteres omnibus fere occulte scribendi generibus sa#
tis fuisse imbutos.

m

§. 14. Quae vero tandem hisce notis exarata reperiuntur?
Inprimis libri manuscrlpti, quibus continentur psabni, commen-
tationes de astris, lex Salica, capitularia regum Francorum (§. 327},
cet.; Hujusmodi res celandi consilio scriptas fuisse , a fide abhor^
ret, ac ne cogitari quidem potest. SchoKa praeterea sive annota^
tiones marginales, notis exaratae, non majora complectuntur ar-
cana (v. Beriedictinor. nov. op. dipl. T. II[. p. 614. §. XI.). Deni^
• que in diplomatibus notata sunt quaedam hisce characteribus.
Non temere dico , in diplomatibus. Nam prof ecto errant Gatterer
(in elem. art. dipl. p. 76. §. 68.) Schoenemann (system. I. 596)
Schmidt - Pliiseldeck ( institut. p* 55. §. 88. ) , qui integra liis exa-
rata notis diplomata exstare dicunt. Ne primam quidem eorum
adrunbrationem (vulgo Minuta, Goncept; Gallis Brouillon)
Tnej^is notis Tironianis scriptam reperies (§.187), multo minus
autographa , quorum suae quodque aetatis Kteras prae se fert*
Animadversiones vero quasdam , notis scriptas , in autographis di.
plomatum post sanctionem ils additam , praeseilim in notariorum
signis, nonnumquam conspici, nemo ibit inficia?. Sed nihil oc-
cultatu dignum eas continere, peracta earum expHcatione (0.385;
seq.) , ad unum omnes sibi persuasum habebunt Ridiculum quo^
que foret, siquis arbitraretur , celandi consilium habuisse quem-
dam in prim* scripti adumbratione , cujus autographu» in vulgus

— i6 —

ficriptionem genus fuisse tachygraphiae sibi persuadere poterit?
Hae quamvis speciosae Addeantur dubitationes , non desunt tamen,
quibus eas diluamus , quin etiam tollamus. Namque si quid tem-
poris absumividetur eo, quod scriptura interrumpitur , atque in
ea notaiTun varia incKnatio , ac peculiaris illa tenuitas diligentis-
sime servari debet ; quantopere contra tempori parcitur , dum uno
calami ductu longum significatur vocabulum? Et quod attinet
scripturae rigorem, is quidem apud Gruterum ( in app.thes.inscr,)
in iiguris ligno incisis omnino comparet; probe vero notandum»
eas ex libro quodam depromtas esse, qui non a tachygrapho,
Sed a Kbrario scriptus fuit, quo specimen exhiberet calligraphiae ;
notas vero in diplomatibus aut schedis (§* 399. 416. 416. 420. Car.
pent praef. p. IX.) a manibus tachygraphonun longe agilioribus

• *

esse formatas.

5. 18. Quae quum disputamus , minime dicimus , nostra
etiam aetate hanc Scripturam ad celeriter scribendum aptam esse^
!t^amque ea tantummodo tempora Sunt respicienda, quibus orta
est. In quo duo potissimum considerari vehm* Unum, notas
Tironianas , quum eo tempore videantur natae , quo literae non
nisi majusculae iii usuerant, si has cum notis contuleris, tachy-
graphis utique expedivisse : ut primum autem scriptura mimita
(ea, quam cUrrentem vocant) in usn esse coeperit, notas, quo.
niam illa commodior et ad festinanter scribendum aptior esset,
jiam non tanti habitas esse^ quin etiam protsus denique exole-

— 17 —

visse ( §. 437. seq.). Alterum , neque materiam , in qua scriberetur ,
neque instrumenta, quibus ad scribendum uterentur, semper ea-
demfuisse, atque ideo ex nostra scribendiratione, veteribus ean-
dem fuisse , minus recte coUigi.

§. 19, Romani igitur epistolas ad amicos, sic et prima di-
ctata , atque inprimis omnia ea , quae leviter tantum notanda
erant , in tabulis ceratis vel Kgneis scriptitarunt, Quum vero ne-
que in cera , neque in mero ligno , ullus calami usus esse potuerit,
stilus erat adhibendus. Hinc cerae cum stilo simul mentio saepis-
sime fit, ut apud Plinium secundum, qui (L. VIL Ep. 27. p. Sqi.)
de Athenodoro philosopho ceris et stilo incimibente narrat. In-
de et praeclarum illud Horatii ( Satyr. I. 10. 72) :

Saepe stilum vertas, iterum, quae digna legi sunt,

Scripturus cet.
atque apud Plautum (Bacb.IV. 4.63) Stilum, \ceraSy et tahellas
effer. Quibus consideratis, asperitatis ac rigoris in notarum Tiro-
nianarum formis ratio et causa affatim cognoscitur. Quum enim
stilus, qui in cera sive ligno aegre procedit, ad flexus leniter in-
curvatos minime esset aptus ; non est mirum , asperam illam nota*
rum formam, inde profectam , ubi semel inducta et usitata fuit,
etiam tum esse retentam , quum stili jam rarior usus esset»

— i8 — »
CAPUT TERTIUM.

Ristoria notarum Tironianarum.

§. 20. Qxd antiquitatem notaram Tironianaram investigare
student, iis subtQius distinguenda est Tironiana scriptio nomi-
natim , ab aliis tachygraphiae geneiibus satis antiquis. Namque
simul ac multa sqribebantur , festinans quoque genus quoddam
scribendi exstitisse haud absurde coUigimus; Hcet non simus ii^
qui (quod fecit Funccius de script. vet. 175. f.) Adamum ipsum
tachygraphum fuisse fingamus.

^, 21. Aegyptios tribus scribendi generibus usos esse dicunt
(Porphyrius de vita Pythagorae C.XI et XII. p. i5. Clemens Alex.
Stromat. L. V. p. bb5. 556 ). Ex quibus unnm ad celeriter scri-
bendum eos usurpasse , mihi quidem fit verisimile. Nec Hebraeis
incognitam fuisse tachygraphiam , ex Psalmi XLV. v.2. verbis
yrjD ^SID t^ yw) Lingua mea stilus scribae velocis — pervul-
gata exiit opinio. Graecoram TOiX^ypo^Cpoi et 6^vypoc(poi , notis-
simi sunt (§. 498) , eoramque vestigia exstant in vita Xenophontis,
- in qua Diogenes Laertius (L. 11. Segm. 48) anno circiter CXL post
Christum natum tcocI TrpcuTog inquit v7toiS7jiJL£UiO(sdfJLevog rot Asyo^
fievot , alg dvQpcoTisg ifyocyei/ , i. e. et primus notis excipiens dicta
( Socratis ) in lucem hominesque protulit. A Graecis tachygra-
phiam accepisse dicuntur Romani (Imm.Fr.Gregor.de scribendi
genere hiot (Srjiietooy ^ in act. soc. Lat. Jen. Vol. 11. p. 107. §. V).

— 19 -

Quod si de arte illa generatun intellexeris , a vero liaud longe

aberraveris ($.498): sin Carpentiero (dphab. Tiron.praef. p.IV*)

duce Homanos dixeris iisdem notis, quae ex instituto Graeca

signijicassent verba, usos esse ad eadem Latine exprimenda

rem sane absurdam propones (§.65).

0. 22. Orationes inprimis, in senatu ac foro habitas, Ro*

mani excipere solebant tachygraphi (Lomeyer dier. gen. Dec. U.

p.439). Eos egregie descripsit Manilius, Augusti aeq^ualis» tri-

tis his versibus (Astron. IV. v^i^y):

Hic et scriptor erit veloXy cid titera verbum est,

Quique notis linguam superet^ cursimque loquentis

Excipiat longas nova per compendia voces.

Similiter MartiaKs (Lib.XIV* Epigr4 202):

Currant verba licet, manus est velocior illis;

Nondum lingua suum, dextra peregit opus^

Item Ausonius (Epigr. i58) notarium suum alloquens:

Tu sensa nostri pectoris

Vix dicta, jam ceris tenes -—

Kt praepetis dextrae fuga

Me tu loquentem praevenis^

§. 23. Vernmtamen, etiamsi tachygraphiam aperte haecresi-

piant, an Tironiana iUa intelligenda sit^ certum non habemus*

Quum enim et Romani et posterioris aevi scriptores notarum no-

mine etiam siglas comprehendant (Guadagni de Florent. cod. ed.

20

Walch. p^ i8. Sert, Ursat de not Rom. praef, Vossius in oper.
T. II. p^5o. Hugo de prima scrib. orig. ed.Trotz. p. 169); ex hac
quidem notarum appellatione Tii^onianas eas fuisse nequaquam
efficitur^ Magno grammaticus in operis sui ad Carolum Magnum
dedicatioue ( L. JLi. Auctor, ed. Gotholr. col. 1481) scripturae com-
pendia, quae illustrat, licet meris literis capitalibjis sint scripta,
aijfJLsJcc nihilominus dicit. Item Servius (Aen.Jli. III.) varii gene-
ris notas, tum quae speciem scripturae reaUs referunt, tum quas
notas literarum poininat, distinguens, Scripto inquit mtt signis^
id fistp quibusdam notis , utln pbelisco RoTnae videnms: vei ,
ut alii dicuTit, notis literarum , ut per unam literam signiji-
cetur aU(juid. jSub notis ergo siglas quoque intelli^t ; quod et
Festiis (Gothofr. col. 336) facere yidetqr^ scribens: l^ota nunc
signijicat signum^ jit in pecoribus , tabulis , libris literae sin-
gulae, aut binae; alias ignominianu

§. 24. Latiorem significationejn vocabuli Nota facile perspi-
cies, si ejus etymon quaesiveris. Est enim a yoicj ™ Intelligo.
Qua de causa vulgarem quoque popularemque scripturam nota^
rum nomine comprehendunt Neque enim Ciceronem , quum
(de divin. 11. 85) priscarum literarum notas in robore inscuL
ptas diceret, neque Horatium (Carm. IV. 8. i3) versu:

Non incisa notis marTnora publicis ,
de Tiromauis notis cogitasse, per se patet. Neque Ovidius ea»

— ai —

spectavit, quum moniiuentum suum sepulchrale descrifoeret versl-
bu8 (TrisL L. m. El. 3. v. 7 1 ) :

Quosque legat 'versus ocvlo properante i^ieUor,
Grandihus in tumuli marinore caede notis.

Quis enim, quaeso, quamvis sit imprudens et inconsiderans , in
monimentis marmoreis Tirojiianas insculptas fuisse jiotas sibi per-
suadebit ?

§. Q.5. Rectius iis vetenim Auctprum locis scripturam Tiro-
nianam significari dicimus , in qtiibus notarum simulqiie muneris
et officii notariorum fit mentio, ut^Augustini (de doctr, Chr, L.IL
C. 26): Kop eo genere ebiam sunb nobae, quas qui didicertmt^
proprie jam nobarii appellanbiir f et praesertim Plutarchi (in
vita Caton. Utice^sis^ ed. Reiske VoLIV, p. 400): T»roi/ yLovoVy
wp KdTov eljra , $iciaw<ieoi^oct Cpotci rdp Xor^ov , Kixipfvvog rS vttcc^
rs r^g di»(pipovra$ b^vrrjri rcvv ypcc^picvv arjfieiot TrpoSidd^ccprog^
iv lJi,ixpoJg %0Ll fipjoc^idi rvmig Ttokkwv ypaiiyLQLruov ^%ovrct ^y-
vaiuv , eli^ uKkov d}0^%h(SB r« ^HkevrriplH (STtop(kh\v ifi^akov^
rog. ^TTcv yocp rjdKSv , ^^ iuiKrrjvro rdg xaknfiiviig aTifieioypdc-'
(psg , dkkd rore itpwrov elg fxvog ri TCocrcc^ijvou kiynetiv^
id est: Hanc orationem Cabonis perhibenb unampxsbare, quod
consul Cicero expedibissijnos scribas anbe docidsseb nobas^ guaa
minubis eb hrevibus Jiguris mulbarum vim liberarum complecbef^
banbur, inde alium alibi passim disposuisset in curicu Non*

— 22 —

diim enim usi fuerant, ncqiie habebant exceptores actuariosj
sed tunc primum rudiJTienta eos asserunt posuisse. Cur vero
de ipsis notis Tironianis haec accipere liceat» ratio a temporibus
insecutis, sive a nexu inter notarios veteres iUos et posteiiores^
quos et cancellarios vocant , repetenda est. Quum enim cancella-
rii sive tabularii regum Francorum in omnibus fere rebus notarios
imperatorum Graecorum et Romanorum pressius secuti , et , dum
diplomata recognoscerent , se ipsos notarios professi sint, notas-
que Tirpnianas in signis recognitionis ex oflicio usurpaverint ;
equidem censeo , eos , cum ipso notarii munere , hoc scribendi ge-
nus , tanquam ab hoc munere inseparabile , accepisse , ideoque ab
eorum notis ad eas, quarum meminit Augustinus , et ad (SrifJLeiot
rd)P ce7ifJisioypci(p(VJ/ Plutarchi firmam certamque efiici conclu-
sionem.

$. 26. At illa disertim Tironis nomine insignita notarum ap-
pellatio, quae nemini ex veteribus «criptoribus nota est, sic me-
dio demum aevo haud dubie usu venit Primus oronium, qui
Tironem notarum auctorem profitentur, quod sciam, fiiit aut
Eusebius, circa annum post Christum natum CCCXXV; aut Hie-
ronymus anno CCCLXXIII: incertum enim habemus, cui ver-
ba, quae subjungo, debeantur, utrum scriptori chronici, quod
quidem integrum hodie non exstat , an versionis auctori Sic
.antem, utercunque .sit, scribit: M". Tullius Tiro, Ciceronis

Ubertus, qui primus notas cQmmentus est, cet. Attamen haec

— 23 —

mera forsitau conjectara fuit alicujus , qui quod apud Plutarchum
legerat , Ciceroncm Catonis orationem nobis excipiendi gratia
tachy gi^aphos adhibuisse^ in Ciceronis libertum, Tironem no-
minatim detorsit

§. 27. Audianjus nunc, qui in eandem sententiam scripsit»
Isidorum Hispalensem (Orig. L. I. C. 21. Gothofr. 836. sive in
optima ejusd. oper. editione ArevaU. IIL 36): Kulgares notas^
inquit , Ejinius prinuis mille , et centum invenit. Notarum
usus eraty ut quidquid pro concione mit in judiciis diceretur^
librarii scriberent complures simul astantes , divisis inter se
partibus , quot quiscfue verba^ et quo ordine eocciperet. Ro-
mae primiis Tullius Ciceronis libertus commentatus est notas,
sed tantumpraepositionum. Fost eum Vispasianus^ Philar-
gius et Acjuila libertus IVLecaenatis alius , alias addiderunt.
Deinde Seneca , contracto omnium digestoque et aucto numero,
opus ejffecit in quinque millia. Notae autem dictae, quod
verba vel syllabas praejixis characteribus notant, et ad noti^
tiam legentium revoccmt, quas qui didicerunt, proprie jam
notarii appellantur^

§. 28. Hujus loci quamvis multae sint interpretationes (Lips.
Cent.L adBelg. epist.27. Op. I; 201. item in Grateri thes. inscr.
Crenii anal. 190. Nicolai de sigl. vet p. i5. Nov. op. dipl. III. 664.
Lennep de Tirone Ciceron. Hberto p. 70. Areval in oper, Isid.
T. in. p.37), nuHa tamen earum satis placet. Non enim viderunt

^,»

— 24 —

viri docti, totnm Isidori locum ex aliis antiquioribus auctoribus,
€onsarcinatum esse , vel ipsis fere eonindem verbis adhibitis , e. c.
ubi de compluribus simul excipientibus agitur, ex Plutarcho, dein-
de , ubi de Tirone , ex Eusebio sive Hieronymo , denique , ubi qui
sit notarius , exponitur , ex Augustino. Unde non minun , quod
totum non cohaeret , quodve , quae ex diversis Ubris consarcinata
sunt , secum ipsa pugnare videntur. Nihilo tamen minus (ut hoc
qliidem loco taceam, quae de inventione notarum ipsa sentiam
§. oi) in Isidori verbis repugnantiain rerum vere inesse^ nego,
modo vocabulum Commentalus recte accipiatur.

$• 2g. Quonam hoc verbum Isidorus ipse trahat , interpreta-
tio, quae in aliis ejusdem auctoris locis exstat, docebit: tum in
libro , qui Origines inscribitur (L. VL C.8» Gothofr. 958), verbis
Commentaria dicta quasi cum mente. Sunt enim interpreta-
tiones, ut commenta juris, commenta evangelii; tum in libro
de IMjferentiis verhorum ( Lit. C. n. 90. Oper. ed. Arevali T. V*
p. 14)^ ubi, de commentariis scribens, haec habet: Commenta^
riumliberz Commentum vel commentatum volumen , idest, ex
diversis lihris comatum. Ex quibus excerpta esse liquet, quae
sub finem libri Hasso - Cassellani (§. 53o) leguntur : Expli^
ciimt commentar. sex.feliciter Deo gratia Amen. Inter com-»
ment(Xri7im et coTnmentaria quid interest? Hoc interest, quo^
cohilnmttwUim liher, jcoimnentaria volumina dicuntur.

- 25 -

^. oo. Hinc etiam divisam reperies ipsam, quam GruterttUi
edidit, notarum coUectionem in commentarios , quorum quilibet
plura continet capita. In primi commentani iine (p.6o) legitur:
Explicil: commentctrius 7, bicipit commentarius II cet. Quo
ipso auctor anonymus (in Vulcanii de literis Getar. perraro libello
p. 16.) in eam inductus est opinionemt ut Iianc coUectionem inter*
pretationem esse putaret alius cujusdam operis. Male. Nihil enim
aliud nisi ipsarum notarum e^^licatio in ea continetur. Gommen-
tarii certe a veteribus dicebantur, in quibus capita tantum rerum
ad juvandam memoriam scriberentur, Hinc diuturni commentariz,
de quibus Suetonius; hiiic commentarii regum ac pontilicuni, de
quibus Cicero (Trotz ad Hug. de prima scr. orig. 676. Bach hist,
}ur* L.L C. 1. §.8. p. 13.14); 1^^ denique Isidorus, verborum
suorum ipse optimus interpres, Conmwntatus vocabuli vim ita
exponit, ut non de inventione, sed de commentatione sive col-
lectione et expKcatione intelligendum sit Quibus positis, haud
negaveris, utrumque iieri potuisse, et Ennium notarum formas
excogitare, neque tamen explicare aut edere; etTironem primuiu
eas commentari.

§. 3i. De ipsa notarum inventione , quas esse Tironis^
liberti Giceronis, dicunt, quid sentiamus, jam locus est profe*
rendi Neque enim quae Gruteri collectioni praelixa est iiiscri^
ptio Notae Tironis et Senecae, neque Kber manuscriptus Cas-
sellanus, qui inscribitur Notae Senecae ($. 534), i^eque aliorum

4

— 26 —

(§: 538. 040. 349- o56) inscriptiones , neque sanctus Isidonis ipse un-
quam a jne impetrabunt , ut hasce notas ab illo (>iceronis liberto,
vel a Seneca quodam yere inventas esse credam. Librarios, qui
libros ita inscriiisere , hac opinione ductos fuisse , equidem haud
ambigo. Quum autem hbrorum nullus reperiatur, qui ante sae-
culiun nonum sit descriptus , haud ita magni facimus illorum opi-
niones, Librarium praeterea, qui librum scripsit Cassellanum,
magnopere cbluisse Jsidorum , ex loco (j^. 29) excerpto patet, ubi,
commentarium distinguens a commentariis , ipsa ejusdem verba
sjiiafecit: quem qimm etiam respexerit, ad Senecam in libri in-
scriptione notas referens; efiicitur, auctoritatem opinionis illius
librarii unice pendere jsl yeritate eorum , quae Isidorjis commemo-
ravit. At is profecto rei , plus quam quinque saecuHs ante aeta^
tem suam actae, minime jide dignus est testis.

§. 32. Sed plures sunt et graviores rationes, quae faciant,
ut ab iis, qui Tironem notarum jdicunt inventorem, dissentia-
mus. Certe inscriptio Notae Tironis fit Senecae non in omnes
notas , quas Jiber comprehendit, quadrat. Posterioris enim aevi
vocabula eis sunt immixta, quae tantum abest ut Tiro adhibue-
rit, ut ne intellexisset quidem. Quo factum est, ut plurimi hanc
coUectionem Gregorio. M. posteriorem esse censerent , eandem-
que Scahger(§. 6) impostui;am diceret , acPeveratus (Areval com-
ment. in Pruderit, Hymn. 9. Perist. v. 23. T. II. p. 1064) Hotas
supposititias, etiam putaret.

•— ^^7 —

§. 33. Gravissimum autem argumentum ex ipsa hujus scri-
pturae natura et indole sumi potest: quod quum nemo facile in-
telligendo assequetur, nisi qui commentationem nostram usque
ad finem attente perlegerit, atque ipsam notarum analysin cogno-
verit ; nunc momiisse sufiiciat , eum hoc facto , persuasiun habitu-
rum, neque Tironem, neque alium quemquam, hoc scribendi
genus consulto iinxisse , aut hujusmodi literarum liguras , veloci-
ter scribendi causa , excogitasse , neque fingere , neque excogitare
potuisse. Quicunque eninj subtilius in notas inquirit, dUigen-
tiusque eas investigat, ac peuitus perscrutatur , non potest non in-
telligere, quo pacto paulatim sensimque natae sint (§.41), perinde
ac scriptura, quam cursivam appellant, aut etiam alia vulgaria
sCribendi compendia,

§. 34. Ceteram haud scio , an Tironianaram notaram appel-
latio aKo accipienda sit sensu, quum /iro idem significet quod
radis aut discipulus, tiromari/mqne notarum nomine etiam eae '
venire possint, quae discipulis discendae erant. Illa igitur appel-
latio vulgari forte opinioni locum dedit, ut, si cui extra contextum
occurrerit, qui se legisse reminisceretur , Ciceronem tachygraphos
adhibuisse, qui orationes, in concionibus habitas, noVis. excipe-
rent (§.25), is facUe adduci potuerit, ut confunderet nomen pro-
prium T/ro cmn appellativo. Quae quamquam informata et im-
poHtaadhuc estopinio, ut ne conjecturam quidem dicamus, non

- 28 -

omni tamen omnino ratione destitaitun Certe coniirmari videtnr
iis, quae circa annum CCCXL Ausonius scribit;

Fuer notarum praepehim
Sollers magister advola
cet. Magis etiam iis^ quae Pmdentius anno circiter CCCV (Pe-
risteph. Hymn, XII. v. 21 seq. 35 )

J^aejuerat studlis puerilibus, et, grege multo
Septus, magister literarum sederat ,
V^erba notis brevibus comprendere multa peritus
Raptimque punctis dicta praepetibus sequi — —
Agmen tenerum ac puerile gid?emans
Fictis notare verba signis imbuens.
Quibuscum congmere videtur etiam Fulgentius, qui (Myliiol. in
Orph. in. 10) literaram artem puerilem in Abecedariam et No^
tariam dividit. <^uin etiam ex scholis jcantiuncula quaedam libro
notarum Cassellano ^b finem annexa est , quam faic inserere
libet;

.,INCIPIT TORS pue ScoLARn COC«IATUt) eXPLL

■^'»'*— — ^"^^* ■ ■ II

a) Comiatus est Licentia, Venia, Abeundi licentia; Gallis Cong^.
Du Gange h. r. Heumann de re dipl. imp. I. 6i. Pithoet glossar.
in Baluz capitular. II. 71^. Medio autem aevo hoc vocabulo etiam
prb conversatio, ut sit a verbb commeare, utebantur.
Ludwig reliqiu M. S. IIL i44«

— ZQ -^

„CATU ANTe 9ieOf) PASCbAe FeWA- mi b) IN
^SCOLA CANUNT

,,Audite pueri

„qua lint dulcef litterae,
,,Bene difcuntur

,,funt amara tempora «)•
„Cuncti concurrunt.

„nobif laudef dicere*
„Multi difcunt A ^).

„cum ftudio uiderinr,
„ 8t nof felicef

„qui ftudemuf litteraf.

mmmmtmm

i) Incidit hic dies in euiHf quem Germani Krumme M ittwochent
id est Diem Mercuri; curvum» appellant, qui memorabilis
est ob ritum, quo in templis pontificiorum post matutinum de-
cautatum maximus fit fragor et tumultuosus insultu$« turbulentu8«
que quasi furor puerorum. v. Haltaus. Calendar. med* aevi $. XXIV*
p. 8i. cui equidem interpreti assentiri maiot quam Langio (in
Meuselii libro; Geschichtforscher , i. e. historiar^m perscrutatort
III. 221, ubi et loca citata fallunt^.

c) Sic omnis aevi lamenta!

d) Lege: DiscuntmuItiA. Latet enim in primis versuum literis
Alphabetum artificiosum, quod acrostichon dicunti perversis poat«
ea mutationibus corruptum.

— 3o -

,/Fortima crefcit

„in domo parentu
„Gaudent parentef

„qui talef nutrierunt
„bic eft praecej)tor

„qui nof bene doce(t) «)
„Cantemuf f) bene

„placeat hominib(uf)

,,multi difcentef

„placeat parent(ibuf)

e) Literas, tegumento libri involutaSf de ingenio in parenthesibus

supplevL
/) Lege: Kantemus ex ratione, quam supra adtulimus. Sed cxci-
deruiit etiam literae I, L, N, quae num sic restituendae sint,
videsis :

Hic est praeceptor

Is nos bene docet
Kantemiis bene

placeat hominibus
Literas disceiites

placeat pareutibus
Multi discedunt

iNobis laudes dicerfe

«

O! nos felices .

— 3i —

„ODulti difcedunt

„nobif laudef dice(re)

„ €t s) nof felicef

„ qui ftudemuf litt(eraf )

„Per forum uadunt

„^ant conlHium ciui(buf) ^)

„nuocunque jiaidunt

„adorantur ») ab lio(niinibuf)
„Rectuf e- df ^)

„qui nof omnef pte(git) ')
„ Ante omnef artef

„ inuenta. ^. literam «»)
„Beata fapienf

„ q, e. amara pufQlu(m).''

A •

■■■ f ■

i) Lege Ol

h) In mentem nobis hic venit Stietonii de illustribus grammat. C. IV
locus : ff Audiebam etiam memoria patrum , quosdam e grammati«
,tcis statim e ludo transisse in forum» atque in numerum
„ praestantissimorum patronorum receptos."

z) Honorant^r, salutantur, Du Cange.
k) Est deus.
/) Protegit.
m) £st litera.

— oii —

Quamquam liypothesis nostra his versibus probari non potest,
quum minime conveniant aevo, quo notds Tirom*anas ortas esse
censemus, atque in libris manu scriptis posteriori demum tem.
pore saepissime inserta reperiantur, quae ab eorum auctoribus
prorsus sint aliena; illos tamen, ut poeseos medii aevi specimen,
apponendos, ncque ingratos fore, existimavimus.

§. 35. Sed ut eo , unde egressa est, referat se oratio, ne quis
f orsitan miretur , nos , qui Tironem notarum auctorem esse mi-
nime largimur , nihilominus appellatione Notarum Tironis , sive
Tironianarum y semperuti: sciat is^ usid lo(fuendi nos c/uidem
indulgere, sed scientiam nohis reservare. Attamen minime pro-
bamus , quod Gattererus ( elem. 78. 80 ) omnia tachygraphiae ge-
nera, ab Hebraico usque ad recentissima, sub generaH hoc nomine
comprehendit, atque notarum Tirom*anarum Hebraeorum, Grae-
corumy Anglorum ceL disertis verbis meminit. Quo fortasse ia
errorem inductus est Schmidt - Phiseldeck , ut ( instit. art dipL
Germ. 67. §. 89 ) signa tachygraphorimi Anglorum notis Tiro-
nianis similia esse incaute afiirmaret.

§. 56. Ad antiquitatem hujus scripturae investigandani duo
potissimum facere videntur , tum monumentorum ejusmodi cha-
racteribus insignitorum contemplatio , tum notarum ipsarum ex-
ploratio. Dla quidem haud multum proficitur, plus tamen hac.
Sunt enim ejusmodi monimenta non nisi libri manu scripti et di-
plomata. Libri saeculi septimi et octavi , Tironianis notis in-

— 33 —

stmcti , haud quidem sunt infreqiielites (NoV. op. dipl; T. II*
p. 70.1), quin etiam praeclaram illud breviarium Alarici, qUod
jam saeculo sexto scriptum est, vidimus, olim Herbipole, post
Monacliii , Tironianis in mcrgine notis passim ornatmn (§. 369)*
Verumtamen duo potissimum impediunt, quo minus ad antiqui*
tatem scripturae Tironianae eruendam utiJiter adhibeantur. Unum,
quod in pluribus horum librorum nonnisi scholia sive marginiad-
scriptae animadversiones notis Tironianis exaratae sunt, de quiw
bus non constat, utrmn eodem , quo liber ipse exaratus est , an, po-
steriore tempore additae sint : altenim , quod et horum et cetero-
rum. librorum , qui notas Tironianas continent, iie ullus quidem
ante medium aevum scriptus sit, ideoque ad primordia Tiro-
niana , sane vetustiora , examinanda nuUus faciat.

§. 37. Libri typis adhuc promulgati , ift quibus notae Tiio-
nianae dominantur, duo sunt, quos norim, collectio Grateri et
diplomatarium Ludovici Pii , a Carpentiero editum. De utroque
diligentius infra (§• 67. 77) disputabimus : hic eatenus tantum earum
rationem habemus , quatenus ex ipsis antiquitatem hujus scriptio-
nis eraere Jicet. Collectionem illam ante Gregorium M. neuti-
quam conditam esse, quum dies rogiiiioniim , cujus in ea fiat
mentio , hujus Pontificis temporibus primum instituta sit , alii qui-
dem ob&ervare sibi visi sunt At , ne urgeamus varia , quae hiiic
de piima origine. dierum rogationum sententiae obstare possent
(Baron. martyr. sub die 5. Apr.), ne ullo quidem verbo dies roga-

5

- 34 -
tioniim in ipsa collectiotte attingitnr. Erronea iUa opinio nata est
ex loco aaonymi illius soiptoris le^nd Vulcaninm ($.67), qni de
rebns aHenis narrans* ut de aenigmatibus ceterisqne, quae prae-
ter notas lihro inserta snnt, sic pergit: Cettrwn post Gregorii
tempora scriptum esse arguit, quia de diebus rogationum dis-
serit , non scilicet ipsam notarum coUectionem innuens , sed
librum manu sariptum, qui praeter collectionem alias etiam res
complectatnr. Quod non intelligentes alii, neqne exquirentes,
an illa dictlo in notis ipsis re vera reperiatnr , in ea niSiilominns
opinionem snam temwre neglig^terqne fundamnt.

5. 38. Eadem fere ratio est vocabuli Extemporalis, qnod, ut
minime conveniens aureae Latini sermonis aetati, ex fragmento
coUectionis a Trithemio edito (§.67) Lenn^ (de Tirone 76) in
partem vocat Qui si priwes Gruteri editiones inspeacisset, facile
animadvertisset, illud in iis minime rqperirij esse igitnr hujns
coilectionis libros m. s. in quibus desit, utpote rec^tiori de-
mum tempore conilctum. Quo etiam factum est^ ut Gmterus hoc
vocabulum exPistorii iibro tantom suppleret, et iuter omissa (198)
referret. Quonsque autem a vera via aberrent, qui ex ^inguHs
vocabulis de aetate notarumTironianamm, vel etiam earum, quae
snnt in coUectione , generatim iudicare [audent , ex antiquioribus
hujus coHectionis libris manu sciiptis satis est perspicuum. Quod
quo magis appareat . sylvam vocabuloram . quae in Grateriana
quidem editione reperiuntur, in antiquiori autem libro Gassellano

— 35 -

nondmn legnntur, hoc loco apponere fibet Snnt antem haec;
Discidit, Percidit, (ut sit a Cado, 18) Atendit (18) CoinquUi-
nus (21) htt&nporalis (32) Conventicida (33. Gonyenticnluni i56
utiqne est in libro Gassellano) Afer, Afert (36) Depetit ^(^^
Jncermt (42) Beneplacitum (42) Benecupiens (^3) Inconspecto-
rttm (43) Pusillanimis (46) Begravat (46) Ijevitudo (46) iVo-
vertit{^^ Versolitus (^^'j) Seqrmcitas (56) Praerogat (62) Be-
ciprocitas (62) lyansmuta&ilis (53) Pectusculum (58) Distre-
ctat (59) Fusurarius (62) DelocaJ: (63) Condamina (63) ^pa«
W/^ (66) Beatifcus (68) Divehit (69) btmontuosus, Demort-
tuosus (70) Vulgaritas (71) Bepaciscitur (71) Praepudium,
Trepudium (74) Armidoctar (^5) Matutinalis (76) Coagni-
tum(j^^') Subtorquet (^) Distersit(^) 'Exturbat,Beturbat($fL)
.Circumsedat (rjZ) Conclavicula(^i^ Anterior(^) Detribuiti^
In discipidatu (^SS) Bestitor Q^i) Laicus^gi) Cateczizatus (gi)
Propicietas (92) Falsidiens (92) Praeclamat (93) Climis (^t)
Idolium (97) Gehenna (97) Super tmiversa milia (102) Conge.
mescit Qto2) Genimina (102) Evadimonium Q120) Exsanies (121)
Nyct icorax Q122) Fissurarius (\22) Connectat (122) Jnmeahi-
//j(i3i) Subjragosum (i^^) Aedijici€dis(\35) Favoredis(jiZ^
Focimentum (134) Contemptat (14^) Languena (147) Apoca-
lipsis(\bi) Candit(i55) Corwingit (i5&) Epifanius (\5&) Jor
cinctinum (1G2) Porco^iGj) Bubei/a^iGj) P/asmat (1^2) PrO'
p/aiutrum (i']^) Anatematiarinata (180) Reu/cerat QiQo) Pa-

— o6 — •

raveredus (181) 'Raucor (190) Sabaoth (191) Chrisrna (194)
Vausantiuni (194) et omnia, quae vocabulum P/^^^/a sequuntur.

§• 39. Quae utcunque se habeant, certo tamen certius est^
hanc collectf onem et verba et res prodere , quae ab aureo Cicero.
nis aevo quam maxime abhorreant , aut saltem neque ex ejus , ne-
que ex TiFonis ore unquam effluxerint, utr ArckisynagogU
ciis (9) Archidiaconiis , Suhdiacqnus^ Fapa (99) Arcfiiepisco*
pus, Kxorcista, Accolitus , Kremita, Baptizatus, Catechiza-
tus, Ajiti-Christus , Dicfbolus Q^i) Dondnus noster Tesus Chri-
stus , iLvangelista, Apostolus, Angelus, Archangelus, Kcclesia^
stici/s(c)g) Agraria(62) Bassus QiiS) Soccuhat , Zeloticus^bc^
Domnus (78) Rsliquiarium (106) cet; Ita et calendarium Chri*
stianorum ecclesiasticum (197),

§. 40. Contra vero in eadem coUectione plura reperiuntur
vere Romaua, ut: Plebejus (39) Di penates {bt^ Di manes, Pa-
tres conscripti (55) Ldticlavius, Senatus populusque Roma^
nus,Consul, Aedilis(G6) Tribunus plebi , Practor,Decemviri,
Dictator, Censor (61) Unde de plano recte legi possit (64)
Quousque tandem Qatilina CLbutere patientianostra(65) Opti-
me de republica populi Romani meritus (66) Kques Rotnanus,
Legio (76) IVLater J^esta, Fecialis, Arvalis(cp^ Centumviri (c^/^
Per Deos Deasque immortales (96) et quae sunt generis ejusdem.
Permulta insuper ad IVoinanoram mythologiam (97. i33) , ponde-
ra ac mensuras (147), rem vestiariaih (i57 — iSg), nomina pro-

- 37 -

pria (i85seq*), geographiam(i36cet), pertirientia, ex qtdbus om«
nibus paucissima recentioris aevi tachygraphis usui esse poterant,
ita ut fiigacissiinum hoc scribendi genus ad remotiora Romanonun
tempora sit revocandum.

$.41. Quo igitur modo utnimque, quod repugnat, et pa-
Tum consentaueum videtur, inter se conciliari poterit? Profecto
' non aliter , quam si statuamus , hanc tachygraphiam non uno tan-
tum eodemque tempore, sed pluribus in usu fuisse, Quod quum
itasit, eo ipso coniirmatur sententia nostra (§. 33), jiotas non
praemeditato consilio siye corisulto inventas,. sed ejc yelociter scri-
bendi studio sensinj et improviso enatas esse; ita ut, quod Cicero
(Brut. VIII) de verbis dicit» etiam de notis valeat, earum striiQtiu

*

ram natura magis, casuque nonnumquam , quam qut ratione
aliqua aut observatione factam esse. • .

§. 42. Praeterea collectionis Gruterianae noh nnum fuisse
auctorem , gravissima in pronitu sunt argumenta. Declarant illud
verba lini partis primae adscripta (191): „Explicit comentarius
^ujius. Inci* comentarius alter, qui est novissimusr ' Quid?

'quod novissimum huuc excipit alter, ideoque recentior etiam.

' . •' . ' " . '

Liber Gassellanus, quem ceteris antiquiorem esse verisimile est,

aliique plures , qiios vldi Parisiis, vocabulo Plateola (194) finiunt

^uae igitur inde a vocabulo Enoc usque ad ftnem in illa Grateri

coUectione conspiqiuntur , recentiora sunt Idque ex scribendi

etiam ratione probatur , quae a prisca, eaque vera, innotis, quae

— 38 —

«eqtnintiir, nitiltiim recedit tmn in charactemm fignris, quanua
et imagines ligno incisae prioribns pingniores apparent, tum in
ratione notas componendi. Ita reccntioris scriptionis exemplnm
reperies in nota h^^— AnticfUffrum (igS), qnae hic ex A «t Q
est conflata. Vere autem Tironiana ^ (9) ex < — o» et
•n «M ti componitur , neque antiquitus unquam aliter scribeba-
^. Sic et auctor recentior nomina Begum, Begncrum (196)
aiotavit r^ O? •' qm si Tironianam scriptionem odluisset, lite-
ram X in hisce notis insignem eisque propriam ($. 3o6) certe
non omisisset, sed ^ (Carp. 18. L 29. 20. L21) p^ (46*)
scripsisset.

fi. 43. Praeter nova in fine collectionis Gruterianae
.in media etiam collectione recentiores positae sunt notae: quod
tam ex comparatione diversorum librorum manu scriptorum, quam
jex yocabulorum, notis expressorum, significatione ipsa bene con-
lidtur, Ex duobus enim libris, quibus Gruterus usus est, alterum
notas continere , quae in altero non compareant , ideoque in prio-
ribus Gruteri editionibus inter omissa^igS) relata sint, ante ($.38)

Quae quum in altero Kbro non reperiantur, ad
dterum autem, qui postea scriptus esse videtur, accesserint, ex
hpc ipso , recentiores eas esse, omni ratione coiicludimus. Ea-
xlejp ponditio pet «otae ^ — Cancellarius » quae libro Cassel-

- 39 -
lano post vocabulom Syllaba (Sa) a rec«ati(»i8 cujasdam inaait
inserta est Veram euim ejus formam hanc esse: 'x*> tum fBi

alia hr ^ Cancei/i (162), unde desceuidit, tum ex diplomatibos

ipsis ($.395) constat.

$. 44. Inter eos, qui nptas congessere^ qnemdam snb Anto»
nino Pio , medio igitur saeculo secundo , vixisse^ continua impe*
ratorum Romanomm ab Augusto nsque ad Antoninum series , col«
lectioni (64) inserta« sads docet; id quod ante nos alii jam vide*
nint. Sed praeter hunc alios etiam ejusdem opois congerendi
fuisse auctores constat, tum quod plura ei insint Antonini aetate
recentiora, tum quod unum idemque «rocabolum diverso saepias
modo notatur, ut
Marmor, et Sf\ji — M(/5f)Ror(i53), et ^ — MR^r (i63).

Antidotum, -<^ '^k{njD{&pSl{j)um (i56)C^^A(nD(o)wn (166).
Huc, |c/- HO (7). 2^- HC (14).

Jesus, "^ — H(i)S. (99). "P — ISV. (192).

Praemi, \ — V{j-ae)\u. (60), '^ -* PS(«)L. (91).

Fresbyter, ^ - PB. (91C), /^ - PS(^)R. (99).

Archipresbyter,J\ — A(r)B. (91), <^ — AROt?)S(e)R. (99).
Adwmtieium, ^-^ A.(dff)Cimi(^Z% ^^A!l^T(v)C(iyum(\efS)i
^bitrum, (vl — ATww ( 167) ^ » AHjiflvm (98),

I

I. •*.

I
I

Simt tamen et aliae hiijas in notando varietatis cansae , qnas in£ra
(§. 87. 188. 3 12. 024. 325) proferemus.

§. 45. Cerfa igitnr signa , ex quibns notarum antiquitas co-
gnoscatur, collectio Gmteri non suppeditat Neque ex altero de
notis Tironianis opere , quod Carpentier edidit, haec colligi pos-
suiit: sumtum enim id ex libro, qui haud dubie Ludovici Pii
aetate scriptus {§. 357 ), ideoque tempore, quo verisimile nobis fit
notas ortas esse , multo est recentior. Praeter duos hos libros ty-
pis mandatos supersunt alii nondum promulgati, de quibus infra
(§: 328 seq.) copiosius agemus. NuIIum vero ex iis, in quibus
TTiajor pars notis scripta est, novimus saeculo nono antiquiorem.

$. 46. Reliqua notarum Tironianamm monimenta chartis
sive diplomatibus continentur. Quum vero nec horum uUum
ante medium aevum sit conscriptum , quippe quorum antiquissi-
mum, quod quidem notis Tirenianis insignitum nobis videre licuit,
non nisi saeculo septimo datum sit; ex iis nequaquam de antiqui-
tate hujus scriptionis certius aliquid statui potest.

§. 47. Ad hunc tandem finem ut perveniatur, sola nota-
rum ipsarum exploratio , eaque critica ,. proficit. Quam quum co-
gnitio earam subtilior atque analysis praecedat necesse sit; sen-
tentiam nostram, quam proposituri sumus, argumentis non prius
probare poterimus , quam illius scripturae quum compositionem ,
tum orthographiam , cujus utriusque peculiaris est ratio , exposue-
rimus. Interimiis, quae inde efficiuntur, ut postulatis , utiliceat.

• I

— 41 —

§. 48. Quae in notis Tironianis sunt literanim figurae paren-
tem non agnoscunt scripturam , quam appellant minusculam , sed
majusculam. Literas enim, quae partes sunt notarum, capitales
csse, exploratum habemus: quamvis in unciaKum interdum for-
mam, quum festinanter scriberetur, degenerarint Nequaquam
autem facilitatis et festinationis causa literae majusciilae adhibitae
ftiissent, si, mihusculae quo tempore notarum scriptio primordia
sumsit, jam in usii fuissent» Namque simul ac scriptura, quam
cia-sivam vocant , invaluit, haec Tironianam angustioribns limi-
tibus sensim coercuit, et omnino tandem submovit Quum vero
scripturaRomanorum minor bgata, id est (utita dicam) minuto-
cursiva , jam in inscriptionibus anni CCCXXXyill conspiciatur
(§. 137); recte inde colligimus, notas Tironianas ex tempore
multo antiqniore originem trahere. Quin etiam ipsa literarum
conjunctio et coarctatio , in notis obvia , scripturae est majuscu-
lae, differtque omnino a modo literas jungendi, qui in vulgari
ficriptura cursiva usurpatur.

<J. 49. Orthographia , quae in notis est » indubia antiquitatis
vestigia prae se fert, ut infra ($.299) demonstrabimus. Neque
tamen ideo inficiamur , praeter hanc vetustiorem , recentiorem
etiam orthographiam in notis exstare ($. 52). Dla vero , quam so-
lam ab initio usurpatain esse verisimile est, priscum notarum
roniananun usom jam satis arguit

— 4* —

§. 5o. Eandem antiquitatem id quoque quam maxime prodit,
quod partes , quibus notae sunt compositae , oblivione jam piidem
fuerant obratae, quae vel ipsos jam IVomanos, ut opiuor, cepit
Idem enim accidit aotis Tironianis , quod multis vocabulis , quo-
rum quidem siffnilic^tio jiemjni latet, etymon autem plurimos fu-
git. Hujus ignorantiae causa , ceteras nt mittamus , perversa insti-
tuendi ratio fuisse videtur. Haud enim scimus , an notae ita sint
traditae, ut non resolyerentor in partes, sed acquiescereiit magi-

stri, si discipuli e, c. | — ei, / «=• ^(^lftm, ^ ~ con esse^

didicissent. Quo evenisse grbitramur, Ut plurimi falso opinaren-
tur , signorum istoruni nullam unquam aliam fuisse f ormam , eaque
esse indis$oIubiKa ($.61. 181, ^&a>

^. 5i. M^nilius et Plutarchus, si quidem, quae de notis dixerunt
^§.22.26), ea de Tironianis jiccipere licet, hanc scripturam non
literatam, sed realem, quae non iiisi ex signis arbitrariis constet,
habuisse videntur, Pedius jurisconsultus , quem ante Ulpiani
aetatem vixisse certum est, (in 1.6. $.f*D. de bonor. possess. XXX.
VIL 1.) notas literas esse n^gat Isidoras Hispalensis, de notis
per Tironem <x>mmentatis agens , addit : Notae autem dictae eo,
qiiod ^^rba vel syllabas prae/ixis characteribus notent. Si-
lentio transeamus Petram Diaconum ( de notis lit. Gothofr. coh
1497) , qui non nisi ea, quae Isidorus congesserat, ad verbum
repetit. Ab Alcuino grammatico , quum saeculi demum noni

- 43 -

scriptor, atque ideo ab origine uotartiiii remotior sit, non est^
quod subtiliorem earum cognitionem exspectemus. Is quidem
(Openll. 27i.Putsch, coI.2o86) bancce profert definitionem : „No*
„tae sxmtJigTirae quaedam, vel ad brevianda verba inventiie^ vel
„sensus exprimendos.^ Quanto autem, quaeso, tempore ante hos
viros illam scripturam , quae sine ulla controversia ab initio lite-
rata fuit ($.86.87), usurpatam fuisse cogitur, si eorum jam aetate
partes, quibus constat^ oblivione obrutae erant, atque signa arbi^
traria judicabantur ?

§. 52. Hujus autem scripturae vetustatem quamvis magnam
credamus; sunt tamen certi fines, ultra quos produci non potest.
Ratio enim habenda quum orthographiae , tum ipsius literarum
formae , quarum utraque , quamvis remotam , ultimam tamen non
arguit antiquitatem. Quod enim in priscis mbnimentis Latinis
animadvertitur, diphthongos EI et OV in locum vocalium I et V
substitui, et superfluam in iine verborum consonantem D sae-
pe addi, aliaque ejusdem generisg ea certe in notis Tironianis
frustra quaeres. Sunt quidem notae , in quibus litera V post
Q omissa sit, sunt et aliae in quibus consonantium geminatarum
altera absit, quod utnimque antiquitatem scripti alicujus arguere
potest: at mimme ex consilio recte scribendi, sed contrahendi
tantum gratia in notis illis istas Hteras omissas esse , exempla do-

cent aliarum, in quibus additae reperiuntur, ut in ^ «— QV ^

— 44 —
/v «-. A(7^)Qa — J^iia (120) -{^ — SLJLa — 5c/Za

(164) y^ — AL(/>'^ =« ^///^/Y (82) % — CBI^L, =- Cadai^

liis (181). Formam demque literaram quod attinet, ea similior
est cliaracteribus monimentonim, quae sunt prioribus post Chri-
stum natum saeculis confecta, quam monimentorum , ante hanc
aetatem.

§, 53. Sed persprutandae antiquitatis et originis hujus scri-
ptionis periculum neque ulterius faciamus, neque ea quaestio di-
ligentius potest institui. Quum autem ejus interitus nostrae pro-
pior sit aetati ; distinctius hunc quidem animadvertere licet, sed
"Sensiln paulatimque tantum appropinquantem. Quod quomodo
sit factam, regum et imperatorum diplomata optime declarabunt.
Ex iis enim , postquam , quae de natura et indole notarum Tiro-
nianarum sunt praemittenda , proposuerimus , ostendere institue-
mus , veram earum cognitionem jam exeunte saeculo nono labare
coepisse, post medium vero decimum, inprimis Ottonell impe-
tatore, ultima ejus vestigia plane evanuisse (§. 43i seq.). "^

^. 54. Inveterati igitur erroris liberius accusamus viros artis
diplomaticae vel peritissimos , Benedictinos (in nov. op. dipl. III
671), Gattererum (elem. 79. f.), Schwartnerum (intr. in a. dipl.
Hungar. 1790. 68 0.58. a), Gruberum (systl. 141. $.27. 142.5.29)^
Schoenemannum (systl.597. $. 164), Schmidt-Phiseldeckum (inst.
art. dipl. §.88f.) cet. dicentes: .Notas Tironianas insignis, quae

45

diciintiir recognitlonis^^ usgne ad saecuhrm undecimian etiani
viguisse. Qui quidem error, ex summa taiitum ignoiatione vera.e
indolis hujusi scribendi generis ^atus, non excusari potest, nisi
quodcunque siglarum signoruihque genus , cui cum notis Tiro-
nianis, praeter iQcum in diplomatibus solitiim, nil ^st conunune»
Tironianae scripturae substituere velis ($. 43 1).

CAPUT QUARTUM-

Scientiae htitarum historia, et studii earum per tempora

brevis expqsitio,

$. 55. Notanim artem exercere numquam fuisse rem facilem,
minime ea aetate , qua analyseos jam ignaris omnes notamm
liguras sola memoria complecti necesse erat , nemo est quin facile
assequatur. Quemadmodum Graecis et TCt^y^deipoi et TcceAMypa^
(poi fuere, ita et Romanis tam nobca^iij quos Tironianas verisi-
mile est calluisse notas (§. 25) , quam libreErii, qui vulgaribus lite-
ris^ utebantur. Dlos fuisse eosdem arbitramur , quorum in lege Ro-
mana (33 $. i. D. ex quib. caus. maj.) meutio fit his verbis: „Eos,
„ qui TWtis scribunt acla praesidum , rei publicae causa (non) ab-
„esse certum est," lidem appellati sunt Exceptpres, id est, qui
excipiunt dicta (I. 19 §.9. D.Locat Augustin. epist i52. Gregor.
in prolog. 40 bomii de div. lect evang.) , atque hoc celeriter scri,
bendi genus probe et perfecte tenere debebant

9>
9>

9»

99

99

- 46 -

§. 56. . Hinc de Epiphanio Ennodius : „ Notamm in scri-
,,bendo compendia et figuras varias verborum comprehendens bre-
,,vi assecutus , ia exceptorum numero dedicatus enituit" Similia
leguntur (Act S.S. Febr. XX VL n.88.) in vita MarceUi, qui Por-
phyrii iuit discipulus: „ Frater autem Comelius , ^aconus , sciens
notis scribere, ^juibus utuntur in jure, jussus a beato episcopo,
notahat omnia.*' — Item de S.Genesio (in homiL int. op. S.Pau-
lini p. 1054): „Sanctus itaque Genesius, in juventutis flore pri-
maevo , provincialis miKtiae tyrocinium suscepit, eam officii par-
tem studio et arte complexus, quae patronorum verba vel nova
signoTum velocitate j vel dexterae^ sonum vocis aec/mparetr
Jta etiam Anschani singularem dexteritatem laudat Rembertus
^Staphorst hist eccl. Hamb. I. 124), quem saeculo nono amplissi-
mos notis scripsisse libros tradit Minime igitur communis illa
erat ars; neque mirum, quod (in coUat Garthag. a* CCCCXI, Gni-
pen de forma coniic. acta ap.Rom. 25. 26) quemdam confiteri legi-
WQSi ^yNot€is non novimus — — , in codicibus legere non pos-
,,sumu5, nisi edita fuerint gesta in paginis.^'

^. 67. Usque ad notarios et cancellarios regum Francorum
primae ac secundae stirpis Tironianas notas in usu b;6!8i^e , illos*
que hanc artem tenuisse , hujus aetatis chartae satis produnL In-
de autem a medio sfteculo decimo de earum studio fere actuni
£nisse, paulo ante ($.53) diximus. Postea jacuit plane; id quod
iis maxime est observandum, qui artem criticam exercent (^. 462)«

1

-^ 47 —

Nostra autem aetate tanta est hujus scripturae iguorantia , ut castL*
gandi iion f oret finis ac modus , si ovm^9 de illa opinionum ab*
fiurditates refutandas esse existimarenius. Paculiaris nimirum nota«
rum indoles , vis et natura viro9 yel doctissijnos fugit.

§. 50. Quo etiam factum est, ut JVIabiUon (de re dipl. p.52),
et auctores chronici Gbttwicensis ([,23),. e|: Calmetius, et Panci-
roUus, et alii, notas juris give siglas, vuljgaribus Kteris soipta»,
cum Tirbnian>s confunderent ; atque GpndHngius in eodem esset
vitio, qui (hist. Iit.1, 3j4) Notas ait Tironianas editcts esse in
coilectione Gra^imiitifiOTWn^ quam Tutschius vuigasset. Quod
autem plerumqne accidere Solet , ut error cre^cat eundo , id etiam
evenit, quum, quod temere disit Mabillon t Vetnm jyiaconum
notas Tironicmas explicasae p sqcU academiae ; Barcenonensis
(^Reai acad* de bUenc^s letras de la ciiidad de ^arcelona^ sive
acta ejusd. acad. 1752. T.I. P.ll. C.2, p,426) non solum arripe-
rent , sed etiam augerent dicentes ^, aere incisas esse a Petro Dia-
^ cono notas Tironianas, quas Romani appellassent sigias, notcmu
^,c/ue quamlihet inte^um signijicare verbum,.'^ Qui omnes
sunt gravissimi errores,

§. 69. In aliud vitium inciderunt Vossius (ad Melam L. L
C. 12. p. 64), Calmetius (Memor. Trevolt Sept 1707. p# 1622), Fa-
bricius (bibl. Lat. ed. Ernest, II. ijS), ceterique, qui dfras sive
notas numerales, quas Arabicas vulgo .vocant, in notis Tironianis
deprehendere sibi visi sunt: cui quidem errori suo loco ($.3i3)

i

- 46 -

occurremtis. Graviter etiam lapsns est Schilteras, vir in Teutonicis
quidem antiquitatibus expKcandis inter omnes excellens, quum
(inthesauro III. 098. §.IV. f. Tab. ad p.400 Fig. IV) notas Tiro-
nianas literas Gothicas putaret, deceptus haud dubie opinidne ano.
nyini scriptoris ( in Vulcan. de lit Geftar. libello p. 16 ). Quid ?
quod cuidam accidit, ut psalterimn Latinum, notis Tironianis
exaratum , olim inter cimelia bibKothecaie Argentinensis ( §. 355 \
Fsa/terium in Armenicu lingua superscriberet (Morhof. poly*

hist I. 727).

i •$. 6b* Alii (Papebroch. propyl A. SS. T.II. Apr. P.I C.III.
g. 53 , in Baring. clav. dipl. 266. et P. Geyer. v. $.;383) , quum has
notas non intelKgerent , eas verum scribendi genus esse , prorsus
negarunt, nihil iis significari arbitratL AKi contra hanc scriptu-
ram itt» literis reperisse sibi videntur, quae ex Tironiano minime
sunt genere (§*369. 441. seq.), quin etiam in eis, quae ne speciem
quidem ejus sive colorem prae se ferunt ; ut vel inscriptionem sar-
cophagi, qui Pdesti sive Posidoniae est effossus, Tironianam e^%e^
(Ruins of PoesL p* 17) satis inepte dicant

§. 61. Maximum autem detrimentum cepit notarum Tiro*
nianarum studium ab iis, qui ex 'signis arbitrariis eas constare
existimarunt. Hac enim praejudicata opinione si quis ducitur,
omnis notarum toIKtur analysis : qua sublata , notio vera ac disttn- ,
cta numquam parari potesL Hujus erroris arguimus et Gujacium
(Obs. !/• XII. 0.40. p% 690) ^ et Lipsium (ad Belg. ep. cent I. 27

— 49 -*

.Oper. T, I. p. 202. Gmt thesaur. ia prO et Stnivium (de notariis
jS.LM.4), et Goebelitim (Baring clav. dipl. 198), et Vossium (art
gramm. I. 41. Oper. T.IL p.5o), et Nicolaum (de sigl. .7. et 16),
et SertoriumiUrsatum (de sigl. Rom. praef. inGraev..Thes.XI.5i3;,
et Hugonem (de prima scr. or. 172. 176), et Janun^.a Porta (de
occult. lit not L. I. C. i^. p. 56) » et Waltherum (MiscelL L. II,
C. 12), et Audrichium (Instit antiqu. p.i55), et scriptorem ano-
nymum, qui sub Jiterjsj M. A. V. N. lat;et (in antiqu. Rom expl. i33),
et Corsinum (de not. Graecor. prolegom.) * ' ^ Arevalum (ad Pru-
dent. Hymu. IX. Peristeph. S. Cassiani n. 23. T.II. p. io53), et Vi-
gnerum, Petitum, aliosque plmes.

§. 62. „ Ecquis'' inquit Funccius (de script veL p. 182) „ laborem
,,tantum in ejusmodi aotis perquirendis obseryandisque. citra nau-
^,seam subire poterit? Vel q^uis tot sibi characteres effingat, q^ot
,,Tebus siiigulis, quae usu venire ppssunt, ut singuli aptentur, suf-
„ ficiunt ? Nemo certe hunc verborum indicem ita sibi familiarem
reddere, et memoria fidelitejr retinere poferit, ut paucis dierum
quae scripsit, ipse, rerum conscius, olnnia .interpretari, nedum
ad longam posteritatem , qui finis scripturae est , propagaie va-
leat'^ Jam vero vir doctissimus , ahique , qui idem sentiunt , ex
hac ipsa argun^jitatione sibi persuasum habeje debebant, not^
non posse scripturam esse , quae signis constet arbitrariis* 0«
qno quidem diligentiori disputationi non immorabimur, quum
certi simus, omnes, qui hanc nostram commentationem perleger«

7

N

51
99
»

_ Se —

haud gravati fueiint , re^m ipsam intellectaros ; attamen pftucfl^
quae ab instituto ^ostro noip aHena sunt » hoc loco non praetei>-
mittemua*

§. 65. Certum nobis est et exploratoxa , notaruta characteres
ea potissimum de causa , quod plurimi forma essent insueta , im-
pedimento fuisse , quo minus literae in iis agnoscerentur. JTemo
fere quisquam est^ qui dubitet, f^ apud Magnonem, (Gothofif.
1493) sive figuram inversam ^ in nmnis ripiui regis (Le Blanc
luonet. Franc. 89. Eckhart Franc. orient. I: 699) , legendam esse':
IVEX. Quid autem aliud Tironianum OC •=■ ^^x (46) iis est,
qui exercitatione assecuti suat, ut in charactere C^ literam II
(§. iSS^ cognoscerent? In utroque enim «albendi compendio
litera X eodem modo Jingitur. <Juae ^qnum ita ^t, .Cujacius, qui
et Corsinum (llaud.) in eiTorem induxit, non sentire videtur,
quam se ipsum refiitet, utpote qui, quum trita iu jure formula
Dolus maliis abesto per siglas quidem scriberetur D. M. A. per
notas vero Tironianas ^^ , inde perspicue probare conatur , has ,
quas cum illis comparat , niinime veras esse Kteras, sed nihil nisi
signa arbitraria. Quae quam fallax sit argumentatio , ex analysi
notae facile animadverti potest \ enim nihil est aliud nisi D
(§. ior), ^ aperte estM(§. 120), atque |-) ipsum Tironianum A
f$' 94)' i° utroque igitur scribendi genere eaedem sunt siglae.
■Neqiie melius falsam illam opinionem defendit Vossius (1. land.)
dum exempli causa afferret nomen BespMica , quod per siglas

- 5i -

R^ P. per cotas vero Tironianas ^>^ scribatur. Nottife ehim (\^
esf R (§. i33) ac ji^ •*• P (§. 126)? Pariter 6»at Nicolai (de

sigl. 7) f ad notam ^f^ — Mundum (i63)f provoeaiis. Sed et
Brencmannus hoc loco notandus, qni (liist. pand. 118} contra
OmninO inqnit ab his (Inotis Tironiams) dis^ersae' sunt sigiae.
Licet enim siglae et notae TiroiiianTO miniifte sint vocabula syno*
nTma, non tamen iniiciandum' esf, Ha^ quoque saepissime siglis
constare (§. 232).

§. 64. Quodsi script«^)^ aiitiquiores » subsidibruia tantma
non omnium expertes» via qu^i nondum aperta et moQstrata!, in
hunc errorem incurrerunt, facile iis igirascitur. Sin nostrar etiam
memoria , postquam Toustinius ad notarum seientiam fai^em prae*
tuKt, auctor recentissimus (Lennep deTirone. Amstef.^ 1804.^^.77,
69) qu^ ex tripode dictat; ^ Sunt notae illae mani/esio (7) non
siglae r non Kterae , sed a literis diversi qtddam characteres sive
Jictasigna;'^ iste haud immerito vituperatur. Licet enim non
fiagitemus, ut, qui de Ciceronis Kberto disputet, perspicua eliam
notarum Tironianarum cognitione sit iiulSutus % ttequaquam &men
ferre possumos^ eum audadter decernere et temere judicare de re^
cujus est imperitus.

§• 65. Vere dolenms^ librum, qtti^ ut scripturae Tironianads
elementa ipsa tradat, scriptus est, eodem gravissima errore sqma**
lere» Garpentieri nimimm aiphabetam Tironianiun^ quo (praef^

52

]i. IV) Sententia iiobis oblruditur, No^ds, tametsi Hterarimixim
hahea?it y literas tameu riecfiiaquctm esse ^ xfdeoquc his notk
scripta et Latine et Graece (ut eane vertere quidein necesse sit)
legi posse, qiium haec scriptio Graece quidem originis, a Eo"
manis Vfiro ad Latina expriTnenda uswpata sit^ , Prof ecto ab-

surdissima sunt, quae ex his sequuntur. Ita enim, ut hac utaF

»

nota , j^Q Graecum quidejn vocabulum ^aaiXsvg ab initio et pro-
prie significasset ; eadem autem, una cum ejus signi/icatione Ro-
manis tradita, 9^b his Latine lecta esset Rex. Quo ineptius certe
nihil Carpentier statuere potuit! Fuere tattien, qui ejus Kbrum lau-
dareht, et facilem atque expeditdm viam notas Tironianas
legendi auctorem invenisse (Bouquet Rer. Gall. script. VI. 633)

»

affirmatent: quod quidem de iUo judicium summam hujus artis
prodit ignorantiam,

§; €6. Neque meliorem notartim cognitionem arguit libri no-
vissimi (Kliiber de kryptograph. p. lo. §. 16) locus, ubi auctor i>z-
terpretatio inquit notarum Tironianarum , quibus tot diplo^
mata exarata surit (immo meHus : quae in quibusdaiH diploma-
tibus adhibentur. V. 0. 14), clarissimts earum interpreti^
hus y Grutero (it ifle collectionem tantmn notarum edidit, et

m

non modo non interpretatus est, sed ne unam quidem notam vere
legere pokuit v. §..72. 7^), Carpentiero (is. a recta via qu^ lon-
gissime aberravit v. §.65. 77. 298. .363) ^ {Gerrqrdio siglas is expK-
cuit, de Tironiams notis ne syJlabam quidem protulit), i^V///<

r

OcrgioX^^ecimma^ quae ab.eo vulgata sunt, nequaquam satisfav
ciuut Y.^. i\i\o) ytarn prospere non cessisset^ nisi artem decijra^.
toriam adhibuissent. Haec ille, At quae , obsecro , arti decifra-
toriae cum lectioue hujus scripturae, quae veris constat literis»

commuAiis. est ratio? Qui tandem fieri potest, ut ad notas, quae

*

innumeras liabent syncopas, iUa adhibeatur vel appUcetur? Nonnd»
id etiam miremur, quod, quum tot scriptores clarissimornm in-
terpretum nomine immerito decoreiitar, Toustinius silentio prae-
teritur, Toiistinius, inquam, qui solus hujus artis praecepta, non
omnino improbanda , tradidit ($. 78) , atque notarum cognitione

omnes longe superftvit?

\ • •

CAPUT QUINTUM.
N o t i t i a literciria.

• §. 67. Primus, quod sciam , notarmn Tironianafum figuram
formamque vulgavit Trithemius abbas , qui arino millesimo quin^
gentesimo decimo quinto diem obiit. At is noh hisrtriginta, eas-

que male deiineata^^ (in polj^-gra^ph.p.^oi) edidit. /Hunc excepit

. « • • •

Joannes Baptista Porta, qui (in Ij.L G. i3, de occult. lit. notis)
ti-es tantum Kgno incidi jussit Post eum anohymus quidam (a^;
VulcAn. de lit. Get p. 16— '3o) spiecimin^ ejusdem ,• ut opinor, coL
lectioilis, -qila Trithemlus usras erat, edidit. tntegfam^ihahc cdb
lectiondm prihjus Gruterus ex duobus libris m. «. pu\)Ucavit| qua^

^ 54 -

nmt cmn prima editioxie ^lfiesaari inscriptionwn , qnem idem
imctor congessit, iu luGem prodiEKr peculiarem autem titulum ha-
Jbet^ cui suBjicitur: Fx of/icina Commeliniana CIDIDCIII. Me-
minit quidem Valerius Andreas (bibL Belgica 4^9) cujosdam edi-
tioms anni MDGIr quam exstitisse eo oxzmino conHrmari videtnr^
quod Gruterus opus Sknetdiv ut tredecim ante annis editum» (in
praefadone illius thesauri) commemofaC» Smetii autem liber re
yera anno miQesimo qumgentesimo octogesimo octavo typis man«
datu^ fuit : eit alibi nusquam Banc thesauri editionem laudatam re>
peri/ qjodn et ipsum Graeyium fugit. Keque eam admittunt edi*
tionis (sine anno^, quam ego possideOr verba, quae post privile»
gium adduntur: Imposita ultima manus operi XIII Septemb.
MDCIIL Unde et Actorum eruditorum (JJps. Suppl. /^.2)
auctores » qui editionem anni miQesimi sexcei^tesimi secundi tan-
gunt y pariter errasse patet.

§. 68. Eadem qfficina Conmt^iniana Heidelbergae eodem an-
jto aliud opos typis exscribendumcapravit, qaod inscribitor; iV21
/tennaei Senecae Bhetoris svasoriae, coniraversiae, declamatio-
numf/ue eyxerpta, a& Andr» Sehotto ceistigata — - Zi. Aenaei
Senecae M. F, Ihilosophi opera a M*Ant. Mia-eto correcta —
tidjecitae et notae Ronumorian t)eter. vulgp Senecae ac lYronis
^ami^. insignitae-i pumguam. ante hac editae, Jn hibl. Conu
tfeliniaiiff MDCUI (male in l$bl, Lat T. II* p. ii5. Fabricius:
MDQJlf^}t Cujus inscniptionis verba ultin» Numqnam antehac

. ^ 55 —

satis docent , ante liunc tnnnm liasce notos nondum (uisse
editas. Ad utriusque vero lihri, et J&mteri , et Senecae^ editio*
nem iidem typi et notanun figurae ligno incisae a Gonundiina
commode adhibitae fuisse videntuc

§. 69. Semper deinde haec Tironianarum notarum coBectia
nna cum Thesauro inscriptionum prodiit. Cujus licet novissima:
Amstelodamensis editio in ceteris inagni «it aestimanda , in nota-

rum tamen coDectione piiores editiones jnulto ei praestare cense-

^ » • • •

mus. In hac enim notae imminutae atque in angustius spatlum
contractae sunt, quo commodius aeri inciderentur , unde miniis
distinctae comparent In illis Mgno incisae eadem suut magnitu«
dine., qua in ipsis libris manu sciiptis., ideoque multo clariores.
Superiorum praeterea editionum menda non modo in novissimam
irrepserunt, sed etiam pluribus sunt aucta. Ita quum in figuri^
notarum ij% ^^ 2 "^ ^ubter (1) l<lihil (4) Quaecum (5)
cet. pars ligni casu excidisset^ haec eadem mefidft in iisd^oi figu-
ris aeri incisis novissima editio imitatione expressit. Plures Ao-.
tae, quae in prioribus editionibus bene sunt pictae, in liac valdd
sunt depravatae, utin principio Ktera '^, nota \^ « Movet^
ff^^ =— Ferramenhim , s ~ Desine, V^ " Quippe cet
Quae denique suppleri debebant, ea suppleta non sunt Ita legi-
tur Neque pro Neque negat. Ciijus quidetti generis o1>servatia«
nes in infiiiitum cumulari possent ^

^ 56 -- •

' ' " §• "7P- Sed'in examinaHdis variis editionibus ne diutius com-
pioremur ^ nunc persequamur , quae collectione ipsa cohtinjentur;
ipjus igitur auctores id tantjim egerunt, ut notas in columnis dis-
positas pingerent, adjecta quidem earum signilicalione ,. at nuUa
.|)rorsus habita explicationis ratione , cujus. ipsos ignaros fuissepro-
babile est. Obscuram saepe videmus interpretationem jiotarum
ipsajn. Ecquis enim erit, qui intelligat (26) Ipotes, Inonpotes,
Ipotuit^ I debet, I solet, Re potes, Re no/i potes, Re potuU,
fjifi dehety Ret solet (§. 226)? Ordo auctorib^s. placuit nuUus, ne-
giie:Jitei]arum, neque systematis cujusqu^m, nisi fortasse illum
spectes ojdinem, quo primitiva derivatis anteponuntur (§. 172. S^g),
NeqijLe, ut ih vulgaribus lexicis fit, primam- verborum singularis
ifiu^ieri personam , sed tertiam positam reperies , qui Hebraeos
rum mps est, in glossariis ^tiam Graecis et Latinis antiquioribus
servatus. Quapropter quum e^ ,c. quafesiveris verbum Amarej
non reperies Amo, se^ Anuit (66) ^ et sic in ceteris. Hanc autem
verba disponendi rationem eo consilio adliibitam esse censemus,
ut conjugationes verborum discernantur. Si enim, ut hoc utar,
ZjCSO scribitur , non liquet , utrum sit primae an secundae conju-
gationis : cujus utriusque verbi si tertia persona praesentis Legit
et ZiC^fffl^ ponitur , satis intelligitur , ' utrius sit conjugationis.

§. 71. Numerum notarum, quae in collectione reperiuntur,
viginti sex millia esse , Benedictini (in nov. op. dipL IIL 58o) di-
cunt, quos, re non examinata, temere secuti sunt Gattercrus

- 67 -

(m elementis artia diplomaticae pag. &>• $. 71 )f Gnibeltu
(syst L 143. $.29), Schwartnems (in art. dipl. Hung. 68. §.56),
Schwabius (institut dipl. 61- $.40). Huchius (literat. dipl. 272)
viginti qioinque millia esse dicit; Schoenemamius (syst I. 697)
plus viginti miUibus* Quodsi coUectionem Gruterianam ipsam
perlustraveris, videbis, eam centenas nonaginta novem pagiiias
continere > quaram quaehbet tres columnas , singulae vero coltmjt*
nae ad vigiiiti duas notas habent ^ unde summa eOicitur notaruni
tredecim; Tniltium centum et triginta quatuor^

$. 724 Graterum ipsum , yirum alioquin de literig optime
meritum> nullmn doctrinae, qua praestabat,.specimen in curanda
notarum edition^ dedisse, equidem censeo ; panmique hoc opt\s
nosse videntur^ qui illum ex fiumero optimoram notaiiliB Tiro-
nianarum interpretum esse dicunt (§. 66)4 Significatio eniMi,
quae cuique notae in coUectione apponitur, non ab ipso est pro-
fecta, sed priscis iUis sfriptoribus , qui primi notas,colIegere, de-
betur. Deinde vel ex ipsa .columnarum dispOsitione satis patet,
elementis notarum Graterum parum fiusse imbutum. Quum
^enim paginae LXIII columna secunda finiret nota jL^ — Solurn^
tertiaeque inilium esset )Lmm ^ Solamentum , ille termina-
tionem. V "^ ^i quam ad complendtgqi HQmen Sohun subter
S , poni necesse erat , in tertiam columnam rejicienS;, super npta
Solamentumj quasi ad hanc pertineret ^ cpllocavit. Quo fa^
ctum est^ ut terminatio V ; quae ad absolvendam notam Solor

8

■Ai.

"T-Z^fTf.

— SU^.

;^^^mmm-w^-^

-t " " I— *— ^» j»

UiL

"'/r^

tia

T

- •»« -•»■

•»*»«•

.••p *i

- 59 -

aptando. Ac priQnim quidem editiommi figuras ligno incisas,
novissijnis , quae iaeri insculptae, et non nisi imitando ex illis sunt
expressae, longe anteponendas esse, supra(5. 69) diximus. Ex
supericmbus ^igitur editionibus aliquam sibi comparet. Deinde
quum Grateri thesaurus totus eo sit ambitu, eaquemple, ut com-
mode tractari noi]| possit; separet adpendicem, quae notarum col^
lectionem comprehendit Tum id teneat, notarum iiguras in ta-
bulas quidem lign^ incisas esse^ quarum quaevis integram com«
plectitur columnam ; significationes vero , quae notis fidditae sunt»
typis esse impressas mobilibus, iisque vulgaribu& t^uare, quum
hae saepius ex locis suis typographorum culpa amotae sint, quam-
libet suae notae, lineainterjecta, restituat Inpagina igitur XL,
ut hac utar, significationes, quae |>eryerso ordine notis additae
sunt, fiic reponat:

Instantia

\j X Substantia

L/

Constaniia

Contra

fltenim vocabulum, Substantia non est sigmficalio pnmae no-
tae, cui est adjecta, sed secundae; ^oi^v^ssim^ Constantia xLon

— 6o —

secundae , sed terti^e ; similisque trajectio et in reliquis probe no-
tanda. Qupd qui neglexerit , facile falletur , et frustra librum per-
rolutabit.

§. 75. Id etiam notandum , in additis vocabulorum compo-
sitorum et derivatorum, significationibus , in quibus prima tan-
tum pars verbi adscripta est, primitiva semper fere esse supplen*
da. Haec eniin in compositis et derivatis , ne eadem saepius repe*
tantur, per totum fere opus snnt omissa; ut in pagina VII

Erat

Jld . (InteUige Aderat^

Fuib

A Afuib

Ad - Adfuit)p

Suppleat igitiir haec et ejusdem generis aKa in suo exemplo nota-
rum studiosus, ne in legendo haereat. At caute et circumspecte
hoc agat. Non enim ubique, voc^bulum autece^ens ad id , quod
proxime sequitur, simpHciter est adscribendum , sed cmn intelli-
gentia et judicio id eligendum^, quod convenit; ut in paginae LI
verbis . . -,

Credib Credidib Con Con
utrumque ita supplendum est, ut in illo Con adscribatur credib,
in hoc credidib. In pagina LVI

Splendescib Res •

hoc minime est Resplendescib, sed Resplendet.

6i

In pagina UKl
Eaxcindet

Jiac

(1. ExcandW)

In pagina LXXVH

Sigrmm

•

Ad

(!• uidsignat)

Con

{Consignat}

* k

Adsuetus

#

Con

(Consuescit)

Con

(^Consuevit)

Con

iConsuetus)

Con

(fionsuetudo)

In pagina CV

Relinquit

Be (1. Reliquit)

De (J^erelinquit)

De QDereliquit) ,

ubi cave , ne Delinquit, Deliquit legas. Dl£(ici]lima autem est
vitiorum quum in notarum figuris, tum in signiiicajionibus addi^
tis, emendatio; neque potest institui, nisi hoc scribendi genere
accuratius cognito ac perspecto. Plura nosse qui desideraht,
lexicon nostrum adeant, in quo innupiera collectipnis Gruteria-

nae menda corriguntur.

§. 76. Inde ab ista collectionis editione nemo , quod sciam t
ad explicandam Tironianam scripturam operam studiumque conn
tulit, ad id tempus usque, quo Mabillon praestans et immortale»
opus de re diplomatica in lucem protulit. Licet. autem hujus.
libri pagina 467 tota notis Tironianis sit repleta , iis t^men parum*
proRcitur. Namque non solum sunt desumta liaec specimina ex
coUectione Hammonis , qui fons est fidei admodum dubiae , sed
scatent etiam mendis. Id quod testantur notae Ad^ Ab^ Con,

F

— 62- —

Oh, Aniinam ,' Boniiatem cet. quae fere onmes penreifse sunf
Tepraesentatae. Praeterea ex Mabillonii scriptis ubique inteUigi*
tdt^^ enm* m. notarum arte parum vel omnino nbn fiaisse versatum.
Neqae opexae pretium fecisse videtur , qui proximus ab eo est,
GoebeKus , a quo ( dissert. de notariis 1 723. $. III. in Baring. clav.
dipl. p. 198) notae quidem Tironianae , sed decem tantmn , vnl-
gatae sunt.

5. 77. Subsidium certe majus et gratius submisit Carpen-
tierus , quiun anno MDCCXLVII Alphabetum Tironianum seu
netas Tironis explicandi metJwdum (v. Act Erud. Lips. 1748.
p. 477) ederet. At rara tantum materia et supellex in lioc opere spe*
ctanda est. Licet enim propositum auctori Fuerit, tum notas, quae
in coHectione Grateri nullo prorsus ordine dispositae sunt ($.70),
ad usum magis accommodare , tum diplomatarium Ludqvici Pii ,
notis exaratum, in lucem « lenebris vocare; ille tamen ad vanum
«t irritum redactus est labor. XJt enim taceam notarum paucita-
temi quae octo tantum paginas occupant, Carpentienim negotio,
quod suscepit, minime parem fiiisse, satis apparet. Notas, e. c.
quas ordine literarum disposidt, ex vocabulorum tantummodo
Bigni£catione , quam aliundenorat (§. 364), divinavit, non legit
Qtto evenit, nt in tabula prima notas vocabulorum JEtt?iiopia,
Kiemae, literae A subjiceret , el %oris , quae a Chi Graeco incipit,
llterae C , ad eandemque literam referret notas a K incipientes
vocabulorum Karubus ^ Karitatey Karo^ Karoli , Karorum.

— 63 —

Quorum quidem exemplorum numero augendp hic supersedemua;
de hoc opore judicatmi (§. 363), quum librum m.s. ipsum» ex
quo sua petiit, recensebimus.

§. 78. Carpentierum ceterosque longe superavitalter ex duo-
bus Benedictinis , quibus acceptum referimus Tzovum opus diplo.
mcUicum, Toustinius nomine (male Tassinium, qui^ lUius in cur
rando opere socius fuit, appellat Sclioenemajmus)* Is in volu*
znine tertio primi exemplaris GalKci^ sive quintQ versionia Gei^-
manicae , Tirouianas explicare institnit notas. Quousque in hpf^
studio processerit vir egregiu^, nemo SchQ?nemanno (syst. I. Sg^)
exposuit argutius. Quum a,utemt postulatis Benedictinus passim
utatur intolerabilibus , terminisque technicis , qui aliis non sunt
noti , neque intellectu faciles ; hi^ quidem ipsis commentatidai
ejus multum derogatur: quae versitjiie Germanica pessini?e etiam
corrumpitur (Gattereri bibl, hist. univ» XIIL 206} et obscuratun

$• 79* Quamvis autem Toustinius et iis , qui ante eum ^ et
qui post eum operam. suam in Iioc scribendi ^nere posueniht*
vel ingenio vel industria longe excelluerit; arteni tamen ipsain
non tradidit , neque ad praecepta revocavit , id quod socius -6jiis
ipse vidit, et (Nov, op. dipl. T.U* praef, p. XX.) ingenue est coxj-
fessus. In notarum etiam analysi saepissiihe labitur. Qijp9,qiii
dem lapsus, quum omne initium 4ifficile sit, ei non imputamus.
Hoc impiltamus, quod opem, 'q^am ex coDectione Gruteriana

*

Detere debebat, non petiit Ut autem doceanms, iadicium nodtrum

— 64 —

non esse iniquum , primas tantum lineas diplomatis , quod speci*
minis gratia ille proposuit, cum cujuslibet notae expUcationey et
Toustiniana et nostra, hic subjungimus :

^ ii:^ j^^ pmedecessorum )^

bC^ Irm Dr^ Sr Ve

'De(e)i YLem 'D(f)t(atem) So(r)u(m) Ve

l^ ' inviolabilUer >^ "^ cenmrcte Y»

F^' C(07z)SVr T Sc

F/(«; Cipn^VKOre («)T (5.265) Sa

A/ A/t Cipn^^Sar Yt Ylt MVNj

A/(a/<?) A{ly(e)r C(jonilcar(e) V(0 UC/)L(a)^ M(z/)N.

(f -^ b7 2i H.

^ 0. P'^ ^^ C(pn)l.m VL.

0^(§.24i) V(r)u(m) kb{abe) C(pn%jtVi(7Ti) UL

^ X '

C(on)Fm AlfUs

C(pn)¥tu(m) A(d)U(is) cet

Qaae ita siint legenda: «jDecet imperialem dignitatem praedeces.

•„8orum suorom pie facta inviolabiliter conservare et censurae

„9uae auctoritate alacriter confirmare, ut videlicet munus tot prin-

— 65 —

„ cipuin aucf oritatef collatum vel con£rmatum ab his'^ cet — Certe
Toustinius si collectione Gruteri usus esset, syllabam ^ '^ ^c
(27) a literis DC distinxisset , extensam et protractam literam
■— ^^ « L , saepius obviam , non R putasset , ac significationes

rcou V\ =• em (24) \ =- di (27) ^-« — tatem (24) 0 —

orum (2^ I — fa (29) ^^ — are (22) "7 — ^^« (24) "L

— ^6T (1) (J* =» ^o^ (16) \ «=- «/7W (24) ^\ — » ^2ww (4) cet.
didicisset.

« ■

§. 8o- Benedictinum excepit Joannes Christophorus Gatte^
rer , celeberrimus inter Germanos artis diplomaticae magister,
qui in elementis anno 1765 editis quatuor paragraphis (68 — 71)
rudimenta hujus tachygraphiae tradere instituit. Optime ille qui-
dem, quae in ratione notas Tironianas eXplicandi desiderantur,
exposuit et quasi digita ostendit; ipse autem non persecutus est
Praeterea quae de notis praecepit, maxime earum analysis et eno-
datio , vix mediocrem hujus scripturae cognitionem produnt Nc-
que fere ullam ex omnibus notam ab eo in partes recte dissohi-
tam esse arbitramur. E.c. M< =— p^i//icus (65)^ U(i/)C. est, non
V/cUy ut ille interpretatur. Nota (^Jl =*- Vir bonus {^ literis
UBO aperte constat, non literis VBS. Neque in ^^ «« Ver-
bum ( 43 * ) 5 litera b , quam in hac nota sibi videtur reperire , com-
paret Nota to^ =— Eructavit (164*) repetenda eit a ^^ »

9

^ 66 --

J\Cal — Buclat (164), quippe ex literis lE^Cvit composita,
11 on ex Yj^ctvity cet. Ut itaque illum in notarum scientia non
nisi commoratum esse, nequaquam habitasse, recte dicamus, id
quod et ipse ingenue fateii yidetur. Sit ergo jei jterra levis ! —
Idem de Schoenemanno (art. dipl. syst. J. ^. 1G4. p.594 — 6o5),
acerrimi licet jngenii yiro , jdictum esse volumjis^

§. 81. Ne quis autem existimet, opus nos jnoHri, quod alibi
forte jam perfectum ,exstet ; duarum etiam commentationum , in
scriniis adhuc Jiatentium , mentionem faciamus. In bibKo-
theca Vaticani Ottoboniana servatur liber jmanji scriptus , qui
n. 2971 notatur, atque Jnscribitur: „Jo. Bapt. Guazzeronii vete-
„rum Romanorum notarum interpretatio , notarum loca quasi
„6400, explicationes vero supra 10720 complectens.^' Cujus quum
Arevalus in Juciilenta operum Isidori editione , nbi de variis nota-
rum generibus, ut et de Tironianis, agit , meminerit, caveat
loctor , ne , harum explicationem illo contineri , sibi 'persuadeat.
Etenim siglas tantum Romanojum ex inscriptionibus lapidum et
numismatum Guazzeronium interpretatum esse , literis Roma nu-
per allatis certiores facti sumus.

§. 82. Alterum , quod hiic spectat , ineditum opus orbi hte-
rato jam pridem notum est. Anno enim MDCCLXVIU Lud.
Christian. Lichtenbergius , Gothanus, in manibus^ sibi esse lexi-
con Tironianum, idque unius mensis spatio se absoluturum (in
Gatter. bibl. hist. univ. XIIL 4), eruditis hominibus nuntiavit

- 67 -

Attamen , licet ex eo tempore amplius aimi quadraginta sint elapsi,
ne his quidem diebus prodiit, Magna doctos viros (Gatter. ephem.
histl. 93. Artdipl. delin. 1798. S^. §.44. Schoenemann syst. I.6o5)
de hoc opere spes tenebat. Me non item. Quum enim Lichtenber-
giusjam tum fateretur^ se alphabetum hujus scripturae eruendi fa-
cultatem nondum consecutum, nihiloque minus lexicon paene abso-
lutum esse testaretur; de prospero successu illico desperavi. Qua*
lis enim , quaeso , in lexico esse posset notarum ordo , nisi litera»
rum, quas ille ignorare fassus est? In suspicionem igitur incidi,
notas eum tractasse ut signa occulta sive <nffi£7oc; neque eas in
partes , quibus constant , dissolvere potuisse , neque in alium ordi-
nem redegisse, nisi secundum formam extemam sive iigurarum
similitudinem » Sinensium characterum instar..

g. 83. Hanc meam opinionem omnino con/irmavit specimen
hujus operis, per celeberrimum Jacobs mihi Gotha nuper transmis-
sum , ex quo , ut et alii de eo judicare possint , quinque notas , ab
eadem litera incipientes, hic inserere libett

•^ potia <^ popina H.. j^^^^^ <i. S™

^/ politissimus,

Pertnrbatus profecto est ordo harnm notanim , quippe qnae hasce
complectantur Kteras P(r)T. V(c)V{i)a. V(p)lJ(i)e, T(o/)DOT\.
T^(pl)Tnus, Qnanto igitur perturbatior ordo erit, ubi vel prima
notae pars pluribus literis est similis , ut f — F Kterae | — T,

^ 68 —

^ =- P literae ^ =^ R, ^ =p Q literae c:^ «- R, — ==- E litc
rae — =« T, c^ «^ Q literae c =« C , < =^ K syllabae < «—
AN cet?

§. 84. Certum equidem habeo , neminem , qui hanc ingre-
clitur viam , quae id divinandas tantum , nequaquam ad inteUi-
gendas notas ducit, veram hujus scriptionis cognitionem unquam
assecuturum esse. Neque enim ulla nota hoc modo explicatur^
neque ratio redditur, cur, quod cuique notae adpositum est, vo-
cabulum ea ipsa significetur. Praetereain adpendice operis quae-
dam his notis scripta, exereendi causa, adjiciuntur: quae , licet
siffnis datis scribere facile sit, mendis tamen ita scatent, ut facila
appareat, Lichtenbergium oneri, quod eusceperat, sustinendo pa^
rem non fuisse. Id quod etiam speciminibus ab eodem auctore
(in bibl. bist. univ. J. 14) editis coniiripatur. Sed (ie .bis iufra
{§. 440) videbimus.

§. 85. Multa itaque egerunt,.qui.rem adhuc tractavermit ; sed
eam non peregerunt, viaque plurimi incerta huc illuc cursamnL
Quare rem arduam me aggredi minime ignoro , a Schoenemanno
(I. 604) etiam edoctus, /eilx notarum Tironianarum sbudium
ab iis tantum , 'qui palaep graphiae peritissimi sint , exspe-
ctari deberi ; atque veteranorum ex palaeographis solummodo
esse, praecepta de hoe scribendi genere tradere, Neque me fu-
git, Gattererum (elem. 76. 0. 69) fateri, Notas Tironianfis, velut
tot Sphingis aenigmata, Oedipos adhuc exspectare, qui eas.

- 69 -

explicent , eb ad iisum reipublicae literariae accommodent .
Attamen his ego me deterreri non sum passus , licet Oedipnm me
esse minime profitear. Quod enim tandem doctiinarum genus
est ita beatum, ut nihil ei insit, de quo dubitari queat Utrum
jurisprudentia , in qua jampridem Juvenalis tot juris nodos eb le^
gum €ienigmaba deprehendit? An medendi ars, quam Hippocra-
tes ipse fatetur diflicilem esse et experimenbo faliacem? An reli-
quae , quarum nulla non manifesta humanae vel imbeciUitatis vel
ignorantiae signa prae se f ert ? Quicunque igitur subtiHoris rerum
cognitionis cupiditate tenetur , ne is animum abjiciat , impedi^
mentis cedens; sed eoatr* aiidejilior eatl

CAPUT SEXTUM.
Eilemenba n o b a r u m.

$• 86. Quoniam in verbis 6umu8 faciles, atque ad usnm lo-
quendi libenter nos accommodamus ($.55); nomen quidem Noba^
rum , quod huic scripturae jam prideni est inditum , aspemari no*
lumus, modo ne ex hac appellatione coUigatur, hoc genus scri-.
bendi literis vacare , scripturamque esse vere realem. Usurpentur
etiam, per nos licet, termini a ToustLoio inventi: Sigmmiprin^
cipale et Signum auxiliare, ut notae ^i^ — Virbus (8) prior
pars, notae autem ^•■T) ==» Tobus (47) pars posterior signum
principale sit, quod autem utrique commune est / ^ tus

— 70 —

signiim auxiliare appelletur. Sit ita : modo liceat , Signi nomine
literas sive singulas , sive plures ^ comprehendere. Negamus enim
et pemegamus, signa, sive principaJia, sive auxiKaria^ (STjlitlct
esse ad libitum excogitata ; sed veris ex literis ^ leviter tantum pi-
ctis, et magis magisque festinanter scriptis, ea orta esse demonstra-
bimus (259) : quod de iis etiam a£Girmare non verebimur , de qua-
rum forma ob longum temporis intervallum ratio jam reddi nequit
($• 249V De Plutarchi igitur verbis ($. 25) Ciceronem scribas do^
cidsse (fijfieicCy iy fUTcpoig Kott fipdx^sai rviroig TtoXkwv ypctfiud^
rcvy buvocyup ^xovroc^ si quidem illum notas Tironianas in mente
babuisse ponere liceat, ita sentimus» cnjfiEta)V nomen ei^ qui no-
tas cum vulgaribus literis obiter fortasse contulerit, quodammodo
ignoscendum ; analyseos vero ratione habita ^ nomen illud minime
probandum esse..

§. 87. Veris literis omnina constant Tironianae notae; ne«
que signa sunt, quae^ ut Sinensia, nuHo interveniente vods sono,
cogitatione proxime percipiuntur. Si enim ex ea essent genere;
tmum idemque vocabulum, prout^diversa in eo spectatur ortho*
graphia , diversa ratione nequaquam notari posset {§. 3i2. 174).
Neqne una eademque nota diversas significaret res, ut ^y^ —
CommecUus^ et tnmsitiim (85)^ et nomen proprium Commeati^
notarii Ludo^aci Pii (§. 41 5). SoHus literatae scripturae ^ quae
soni tantum interventu intelligitur^ ea est natura; neutiquam rea*

— 71 —
lis, qnae, vocis sono noh iadigens, mente et intellig^tia per-

*. • • • •

cipitur^

g. 88. Tria siint, quae xnoram et impedimentum inferunt ii»,
qui notarum analjsin exercent Primum , quod ab antiquis inter-
pretibus, qui notis significationejn addiderunt, nuUa literarum,
compendii causa omissarum , zuentio ^st f acta. Secundum , quod
saepius orthographia plane diversa ab illa, quae re ipsa in notis
latet (§. 298), 5ubstituta et reposita reperitur. Tertium, quod m^
terpretes illi, elementorum jam ignari, supervacaneis additamentis
eas non raro corruperunt ($.181. 182). •

5. 89. Literae^ quibjis notae Tironianae constant, ex ge-
nere suutit JS/Lajusculcarum (§. 19*5^ i65), non semper quidem justa
forma, id est, h^iid nhiqiie perfecte Capiiales , sedut accommo-
datum est naturae hujus festinantis scriptidnis , saepe Unciales.
Decurtatio , quae in notis est frequentissima , non solum in verbis
deprehenditur^ verum etiam in singulis Hteris, ex quibus paucis-
simae sunt perfectae^ sed pleraeque omnes truncatae. Earum fa-
cies sive forma non semper eadem , sed mutabilis , mconstans , et
varia est, praesertim quum jungun,tur vicinis: quod idem in vul-
gari scriptura currenti accidere solet. Ordo denique, quo singu-
lae singulis succedunt, mutata earum statione, monogrammata
adhibendo saepius turbatur.

§. 90. Haec igitur scriptura rquum lot tantaque habeat pecu-
liaria et prorsus singularia ; eo quidem ipso legendi difficultatem

-J

a^odum augeri, facile intelKgitur. Truncata quoque et mu*
tata literarum forma effecit, ut vel doctissimis (Benedictinis in
nov. op. dipl. III. 593. Gatterero in elem. 46. §. 42. p. 76. §. 68.
Schwartnero 1. 1. 67. $.67. Grubero in syst. I. iSg. Schoenemanno
L 559) utrumque literarum minutarum genus in notis inesse vi-
deretur. In quam opinionem varia unius ejusdemque Hterae forma
iUos adduxit; cujus causam (§.91) quum ignorarent, in notis
tantum reperiri hanc varietatem , putabant. At cernitur quam fre-
quentissime una eademque litera sub forma plane diversa vel in
hbris, qui vulgaribus Hteris exarati exstant, neque in iis solum,
qui literis currentibus , sed etiam , qui majus^ulis scripti sunt.
Considerentur velim literae R et S in Pandectis Florentinis
i^Brencmann 111), quam maxime variatae; item Hterae Q triplex
forma in tribus ne absolutis quidem versibus (Nov. op. dipL T. n.
Tab.24. IV". 4). Plura ejusdem generis exempla hic afferre nolu-
mus , quippe qui alphabeto Tironiano ipso , quod mox enodabi-
mus, opinionem illorum penitus infririgemus.

§. 91. Quum Romani tot tantaque, quin ipsas etiam Kteras,
a Graecis acceperint; mirum quidem non videtur, in notis Tiro-
nianis, ut in aliis antiquis scriptis Latinis (Nov. op. dipl. III.
84 seq. Spanheim de usu et praest nmn.Diss.II. ]^.55.56. ed. 1671),
Graecos quoque cerni characteres : quaeri tamen potest , cur e. c.
Graeca litera w interdum usurpetur in mediis Latinis , atque in iis
etiam vocabuHs. inquibus eam inesse nonattinet. Causanobis esse

- 73 -

videtur haec , ut vocabula diversa , quiaan maxime concisa , inde-
que ad paucas easdemque saepe literas revocata, possint discemi
(§. 159.211-324). Notas autem.Tironianas ipsas Graecae esse ori-
ginis ($.21.495), commentum est eoruin, qui. ielementorum hujus
scripturae sunt igiiarissimi. Quid fleniig[ue inftersit inter GraecQ-
Tum et Romanorum tachygraphiae rationeih, infra (^. 497 seq.}
exponemus.

0. 92. Ex literis cohaerentibus , praesertim si fngaciter exa-
ratae sunt, alphabetum vix erui, ex eo facile intelKgitur, quod
quaevis litera , tam propter conjunctionem cum vicma ^ quam
propter festinatronem scribentis, inuumeris mutationibus est ob-
noxia. Quanto igitur difliciHus ex noti^ Tironianis alphabetum
excerpetur , quum literae ^ quibus constant , etiam truncatae et

«

admodum mutilatae sint ! Attamen periculum faoiemus extricandi
praecipuas earum iiguras , quarum in notitiam ut nos insinuemus
ante omnia necesse est. Kequaquam autem in hoc acquiescemus •
sed praeterea considerabimus , ^omodo Hterate ligentur. et copu.
lentnr, quotque modis mutilentur et decortentur. XJtriusqne rei
ratio a nobis habita est in al|ph«b^ti , quod subjungimus , expli-
catione. .<.

$. 95. Alphabetom igitm* Tiroiiianum hoc est :
Ab— A. ^< — D. c^ a i, '^O,

3 — B. ^ A / - P — E. V| Ji — H.

C — C. x-|i — F. I — I,

10

p -^ — L. > <N^ ? / Q^*-Q. X — X.

Z M fo -*» N.i: > . ^' —.5..

-p (T r> to *- a "1 f ; -f^T. .

J^raecipua^ lantam Uterannn figjiras jssjM^essinms. £cqtii8~ enim
erit, qui omnes earum fonnas tradat? quum in infinitnm mnten-
.tur , prout yel cum antecedentibus «et j^iibseqaentibns literis con-
juuguntur» Tielmutilantur, rel plw9d:eram indinatio {§. 147 seq;}
varifttur,

$.94. A. Usitatissimis hujus literae in Tironiana scriptnrafor-
mis adnnmeiamus A et h. Hac quidem sola, sine puncto, praepo-
atio j/i (26) ; fcum puiicto yocabula K — Arhiter (56) , «j^ ««:

Arhicusi^y .h =" ^^^^''CSi)» r) ==- -^wzwzw (46) , aliaque
sigiiificaiitxir. JUa cemitur in nods ^^ =» Mlus, ^^ — -^//e-

»^ (4)» ^5^ "^ 4^iim (63), ^^^ — Attonitus (ii8.c) , ^^
t:^x4n4ron(jfy^. c). Jam ^ notamm modo des^natanim omnium
rationem habueris, sane miri(fo6li8'^nngu]inrem prorsus et detor-
tam interpretationem Benedictinonim (in nov. op. dipL Ilf. S^S),
Lambda Graectim in nota. A *^ AJiiis iBtere ^ secimdamque vo-
cabnli literam pro sigla kdhibitam esse opinahtium; quum prima
contra ad siglas formandks pleihimque, usurpari ac poni soleat,
et rcvera hic posita sit flla ^enim literae A forma A , in qua linea

- ,5 -

transvem omiftitXitf 2ieutiq;^ai|E rec^ii^^ est^ siquidem et in lapi-^
dumtltulis antiquissimis (Fahrettf inscr^t ^,441), et in. missione
militum honesta, ab imperatore Galba data (MafiTei histdipLad
p. 3i) , et in celeberrifflo Virgilii libror m. s. qui olim fuit inter
bibliotheeae Pitboeanatir. cimefiat (MabilL ed. II p..655^ Nov. op«
dipL T. IIL T«b« 34* IJI}^ et iit multis aliis libris vetustissimis com-
paret ; quiu etiam Terentianus Maunis grammaticus diserte inquif :
ji Latina saepe ut uX^ct , saepe ut Kdii^hcc scribitur.

^. gf5. • Alteram formam b Sclioeiiemaumis <L 690), fallacem,
qiiaBi Bei^edictiui (III* 675* 576) ingressi sujit, yyam J^rs^quem ^
a litera mixmta CC ducere laborat. Ea vero aperte mauayit e^ pri-
ma forma A. Quemadmodum. ejiim ex liac vu%ares fbrmae JK et
is sensim sunt enatae; ita eodem quidem ordine^ sed inversfl xa*
tione , A X /7 ^>' Utrumque i^tar Tironianum A ex genere esl.
majuscularum.

§. 96. A et truncatum et aliis literis junctuni* Abest a prx^

ma forma A altenitrum plerumque crus/ Dextrum m, notis ^ — r

^(^)(i), C^ -= A(2/)G,— ^z/^£«r(92),^ — A(^)CO// •^Ah^

scondit (^6)^ ^ — A(«/)CfoV (94) cef, Simstrum in /=*.^//

sive aJ; ((J.3oo), /^ — . AC (29), -^ — ACM(a!) — Acroma

(472. cX j^ — M^liHtiS' — ' Aggreditur (75) cet. Simili de-
fectu quandoque laborat akera bujus literae f orma l^ Sinistro

sive curvato crure mutiktttr in L/ — M^iji^.^^Acianen»

k— AC(//)/^ (120), j^ =-' ACiis — Acerbus{(^), If -«

AF(r)U — Animadverbpt (45) , (^ — AQatur ■!— AmcuUatw

(45) cet dextro autem, sive vii^gnla erecta, in W — ■ SAL (68),

'3; — BA. =- Bene sarmsQSS), yL, ?— C(ow)ALi. — Contu.
mella (72) cet.

5. 97. 5ed lioc loco pahca Tidentur ess6^ addenda de if^/7^
thongo \/4Em Quae quum inedium habeat sonum inter A et E ,
atque in notis Tironianis varia lineae inclinatibne istae vocdes ita
^gnificentur, ut X sit A, — autemE (§-io6); mediam tachygra-
plii inclinationem adhibuerunt, nt ea notarent A£. Ita quum

X. 2- Z I— Cr «^* B£, €E, NE, P£, COE (26 — 29),
Tit BAE, CAE, NAE, PAE, UAE notis exprimerent, pinxerunt

■^x^ 2*^ "^ U^ M^ ^^^ — ^^^* ^*'!*!®'^^^^ diphdiongum
in syUaba yfi «-■ iU^n? (28) per translationem literae M videmus
praefixam, atque in aliis etiam deprehendiiniis vocabulis, quae
ab ea incipiunt, ut in ^C. ^ A(er)Cit ■*- Aegrescit , ^Ji^ —
A(er)G. — Aegritudo (iS^), ^^^v^ "t* A(eq)l^{is) =— Aequalis
(76), ^^k/ — A(eq)Kor =— Aequor (179) cet. Quam tamen hu-
)us diphthoi^ formam si quis ex Graecorum nota t);/ ($.487) du-
cendam esse contenderit, equidem uon repugnabo.

§. gS* B# Originem haud dubie 3 Tironianum repetit ex
forma capitali B, Sic igitur sensim est effictum B ft 3. Prima
figura est capitalis. Secundam, cujus inferior hemicyclus a vir-
gula erecta declinat , in inscriptionibus antiquis videre Kcet
(Lupi epitaph. Severae martyr. (148) , hodieque exstat /3 in literi$
Graecis minutis. Tertia , Tironiana ipsa , pro sigla usurpatur vo^
cabuli Brevis (6) , et cernitur in notis 7 B(e)N(e) (42) , ^^^ — *
BG. — Benignus (^) , K =. BI /^ — Bibit (169), ^ — TSljum
f— Baculum (ii5) cet. Quum ex reliquis literis nuUa hanc for-
mam haberet, nullumque periculum esset, ne cum alia confiin»
deretur; ista t« B figura, dorso mutilata, utebantur tachygraphi,
id solum agentes , ut scripturam breviorem redderent Minutum
b, quod Benedictini (UI.576) conspexisse sibi persuaserunt, in
notis Tironianis prorsus non exstat, nisi festinantis calami ductum,
qui quamlibet aham literam aeque signiiicare potest (§.257), pro
eo accipere velis.

§. 99. B et truncatum et aliis literis junctum. Admodum
mutilatur antecedente litera R, ut in ^ =— A(r)B — Arbor {ii^,
^S *« A(r)BV(m) — Arbustivum (119*). Saepius ei deest he-
micyclus inferior, qui sequentis literae figura involvitur, ut in
^ — B(a)n ^ bare {<i<2.), ^ — B(«)M(/) — bamini (2&)
cet Interdum, etsi aliis literis junctum, nihilominus integrum
comparet; facileque agnosdtur in Qj^ =— C(z/)B^ (iSa), ^^ —
A(m)BLiat — Ambu/at (1^6). Quodsi vocales cum eo conjun*

- 78 -
gnntnr, qninqne syllabae hanc repraesentant formam yi %

5. 100, C# Tironiana hujus Hterae figura a vulgari non dif-

fert. Documento sunt notae C' «-* Cum — Ceterum (6) , C^ ■"

^ — Cit — Cei/Zf (17) cet. C aliis
lUeris jimctian. Quum ejus forma adeo sit simplex, ut mutilari
vix possit^ junctam etiam vicinis non difficile est agnoscere. Ita
facile discemitur in notis ^^ «<- B(r^)Cr — BritanTiictcs (64),
^^ -^A^b)COit^Abscondit{2o)j ^f/^ — E(x)CO/a^ «» jExco*
gitat(5^r y^G^ ~ FCa — Fiducia (Sy)» Modo caveamus,
ne situ ejus inverso turbemur* C enim pro varia ejus signifkatione
(§. 264) variaque cilra aliis literis cdnjunctiorie varie etiam pingi-
tur, tum 3, tum n • Etenim prisci aKam prorsus literas ligandi
rationem, quam qua nos utimur^ secuti sunt, ita ut calami ductus
vix ab imo ascenderet ^ sed plerumque a summo descenderet.
Exemplo sit vetustissima , quam cursivatm vocant , Romanorum
scriptura, quae ex majuscularum literarum genere aeque eidit,^
magnoque usui esse poterit in aliis etiam alphabeti Tironiani lite-
ris cum ea comparandis. Ex actis igitur amia post Cliristmn na.
tum quingentesimo quarto in papyro Niliaco exaratis (KoUarii
annaL 1. 1027)^ quorum archetypum Viennae vidi^ particulam sive
ifagiBQntum speciminis causa subjicio?

79

Y\K>((i^>fl\>fitiyJ^ fy M^pfu

m

• • r

i. e. yyfecundiwi Jidem inftrumentorm jne optimo jnre (verf. 2)
^fufcipi jubeatif le^i et actif inferri ipfum quoque ff(S^^^^
fcriptum) (verf.5) „ — uerit uel fi fuhter fufcripferit et teftes
jjut fufcri -^ — (verf. 4) haheat uoluntate hif actif edicere

i.non gr (verf. 5) fufcipiantur InftruTnenta uenditio-

^num'^-^. Hic igitnr rgtione literanim ligaiidarum consideretur
yelim characterum, quos majoii forma notavi, conjunctio in vo»
cabulis (vers. 1) fdEM inflrumEl>^TOrum fnKOpTlmo (vers.3)
— uerTTUei «T Sufcri — (vers. 4) aCTis tfDIcER^ «ON GR ~

— 8o —

cet Similem a summo ad imum calami ductom ammadvertimus
in conjunctione Tironiani C cum literis sequentibus. Exemplo

sint notae (^ — CLo^ — Cldmat (gS), C\t -— CA — Circa (i),
rVj> =, C{on){d)Go — ConditiQ Q]2) ,(^/ -r C(ircumy]0>ae (26),

«= Q^ipnd^^^at «« Condonat (69), cet Atque ex hac ipsa

juiigendi ratione pervulgatum iHud D inversum , praepositionem
Con signiiicans , origiAem duxisse (§. 264) , recte existimamus.
Accidit interdum, ut cum aliisliteris sociatum C prorsus clau-

datur , quod^ceraere licet in notis Jp — IC. — Jecur, Jf^ —
IC(/>. - J^usculu^, ^ - I(.)Na - Jecinera (.^). ^
— C{onc)Rat — • Concelebrat (14O* ^A "" ^{xc)Sit — Exscin-
dit (1^4) cet C quinque vocalibus praepositum hoc est: >^

2_ <; G ^ (26).

0. loi. D, Prisca r» ^^Ara Graeci forma in notis Tironia-
nis raro reperitur, ut in ^^ — DL — Delphus (i33). Usita-

tior est altera v , qua et Graeci tacliygraphi utebantur (§. 484}.

Homani igitur eam aut ab illis accepemnt, aut, quod magis pla-
cet, capitalis D figiiram sensim variantes ita forte converterunt,
nt gradatbn fieret D D "^ . Penultima ex hisce formis in Roma-
norum est iaiscriptionibus (Gruter thes. inscr. 690. 2}, in vocabu-

99
99

- 6i -

lis ADLECTO , DEC. L. D. D. D. — AdlectOi Bec, IJpcus)
TXfiU^us) 'Diecreto) J^{eciirioma9i) (Gothofir. col. i536). Nonne
igitur miremnr levitatem apinionis, quae Seitorimn Ursatum (de
not. Rom. in Graev. thes. XI. 55i. 668. 8oi) tenet, ^Jiterae D
lineam rectam ob lapidis caitiqmtatem obliteratam esse, quo
factiim^ ut non nisi^ D conspicereturH^ Quid ita? Sexies in
diversis ejusdem inscriptionis versibus eadem est forma. An Forte
in omnibus, casu plane miro, solam, semicirculo salvo, lineam
rectam excidissfe putemus? — • Sed ad Tironiaaajn hujus literae
formam.tit redeamus, ea haud dubia cemitur in notis 7/ ^l^ad
(19) y =. D0>'^ «- Dicib (lo) ^ ^ DCOMCe) — Dimi.
dium (95) cet*.

$k 102. Z) et tnmcfUwn et oHis literis jimctum, Quiim
jmigitur antecedenti literae, D aut perfectum conspicitor, ut in

— ED -- Aedus (i^S) ^ — OD«z« =- Odeum (172*);
aut in circuH similitudiiiem circumactnm < ut in <^y » "KDit »•
BjBddit C20), J^ — i(n)1bit — hdicit (10). J(y — A(d)T^it (20),
\q ^ — * A(b)X^it (19) , atque in omnibus fere vocabulis, quae
finiuntur syflaba DO , ut in Jl^ — S(//)D(<?) — Similitudo ,

^2^ -— JJD(o)o *-» Longitudo, '\ — L/D(o)o =— Latitudo (i54).

^^\«^ — L(e)D(o)o =-Z>72//^z«/o(i55) cet Ratio literam Dinter
ACd) et P inserendi percipi potest ex iL6tsi. . J^ = A(d)P. =-

Adeptus (54). Si enim Z? ex ea tollitar, Ht «t*^ — AP. »"

11

Aptm (54). Interdum, sed raro, infe;ii<vem wuttit «urvatpram,
iit in nota '^ •*- A(4 Sus =— Ausus (71), quae jducencla est ab
^"'^- AD(^)«^ ^ Audet (71). Vocales jn quinque .«yUafcis parti
hnjus literae inferioxi ^dhnerent , ut notetur \j \ • ^ ^ \, ,

6. jo3. E. Haud quisquam ^erit, qui dubitet, piincipalem
hujus Utexae figuri^m Tironianam C ab 6 uwia^, quod lunatum
dicunt , ortum trahere^ JLineam transyersam , quam ejus Hnguam
appelWe Hceat, jam in scilp.tura Romana currenti non in medio
hemicycjo., sed in apice colloc^tam deprehendimus , ita ut simul
locum tenere videatur lineae, qua haec|ij€!p:a cum seque^ti conjun-
gatur (§. 100). Quin iClaam in aliis scripturis prorsus disjuncta , et
literae superimposita, interdum adparet, ut in chirographo Victo-
ris , episcopi Capuani , quo4 anijp PXLVII scriptum (ex Schan-
nati yindem. liter. .220) hic subjungimus.:

<-|!C7o/?/rcv/» V (m s^f < 7 c/y V/' <^^ f c^^'7^

id est, Victor famulus ^Xpi (Christi) et ejus gratia episcopus.
Interdiun omnino abest linea illa, solo literae hemicyclo relicto,
ut in libro evangejiorum ex hibliotheca iCanonicorum Perusanae
basilicae , qui initio saeculi VI scriptus est , verbum CXICRUNT
iEacierunt) exhibet. Idem animadvertitur in lapidibus (Fabretti
inscr. 666), quin etiam in typis scripturae Graecae currentis: ^
^ l» « ire^l^ £1, ip, Sed erraverunt Ben^dictim (III. 676), dicen-
tes , hanc literam in Tironiana scriptura ea etiam f orma esse , ut

83

lingiiam illain retineat. Kam alium chat&&^Teir[ f hmc literae in*
sertum, istius c^inioms: causam fuisse,> e'oqtie' <ioctissimos viros
deceptos esse , suspicamur ex notis q^ •**• eRc — ^Mtydicet

^ — €Ra — 'Eremita (91);. ^i- — ^Uur — Egrediiur (72),

£-, — €E — Eques (76)^ J^ — €fl^ — ^ Emendat Oii). in
quibus literae R, D^ S, ac syllaba AT locum tenent linguae r» E.
$. 104. Fraeter hoc C rotunclum comparet etiam acntumr
scilicet ^ exr .^ k.* quae in: monimezttis^ antiquis ($• i38. 202 et
Nov. op. dipl. T. II. Tab*26 II. 1 Tab, XXL Fucbs Eist Mognnt»
n. 141) obvia sunt,. sensim enafumy ut in A*o*^— ED// —^Edi-

cit (10), ^ — EDe^ — Edocet (88), /^ — EPa — EpU

stola (32) t atque idem uiversum in; y/ii — E(/)M/^ •^Emit-

tit (07), ^ — EO (12), '^ -= Eff — EocTdW (14) cet Si-
militer iu capitalibus Romanorum Hteris haec interdum sic inver.
sa fuit 3 (Grater inscr. 323) , eo ihprimis consiHo , ut prima se-
quentis literae linea formanda cbmmode supersfederi posset^ quum
virgala erecta sic duabus simul litenff semaf ($^202), ut in voca-
bulo AD^ (§. 379) y atque m monograininate ST (§. 265).

§. io5. Saepenumeto in inscriptionibus litera E duabus Kj
ad perpendiGuIum positis U expTunitur»), utfti hac :

1"^^ ■ ■ ■■ ■■^1 II ■! ■■■!■ 1 I I ■ m !»■ iji ,^<^ fci

i< ■ > i I I

a) $t lo?' Aet PalaU VL 85r Gntter 8o8.ii. 618.. 3. 846. 9. 856. la.
656. 6. 741. g. 948. 3.- 968. 4. Duor. Bene«Uctia. itiner. I. 8^95.

-. 84

id est : D(«V) M.(ambus) Petoettici Ainnorwn) LXXX et Med-
dile conjugi A{mtarum) tiX Fortio EJius '^{aciundimi) C(//-
ravit). Eadem fere forma est etiam £ Tironianiun in notis

Lupi Epitaph. Sevarae. 40* ^ s- ^* n* '• Sertor. Uisat in Graer.
thes. XI. 574. 70&. 764. Reines. Eynt. p. €72. n. 70. 674.. n. So. 706,
n. tS. 874.. n. So. laa a. 81. 933. n. 148. Sert. Urs. mann. enicl.
£f>. VII. Act emd. lips. Supi^. Vill. p. 154. Scarfo lettera nella
quale vengono dilucidati rari antidii monnmenti. In Venes. 1759.

— 85 —

1'^ «« E. -» TLqiMLs {\ib), Ijfy^ Eus — FJbrim Cii5), //^ «-
Eat — Kducat (i25)*

§. 106. jE ^^ truncatum et aliis literis junctum. Tironia-
na scribendi ratione hunc characterem crebro mutilari eo minus
miraberis, quo saepius» et in vulgari scriptione id lieri, observa-
veris. Li primo verbo inscriptionis , quam mox ($.i37) profere-
mus, r« E transversa linea inferior abest, et in vocabulo Filiae
superior. Deest quoque illa in vocabulo Episc. scripturae supra
(§. io3) expositae. Non raro etiam accidit, ut in antiquis rS E
formis omnes lineae transversae aciei oculorum fere se subducant^
adeo tenues sunt et breves. In libro quodam manu scripto de
S. Hilario saeculi septimi (Nov. Op. dipl. T. III. Tab. 34. II.) legi-
mus! E^OPLffi BE XTI NILXRI EPISC. Pariter in notis Ti-
ronianis non nisi dorsum hujus literae , omnibus transversis lineis
praetermissis , animadvertimus , ut in V/ — » 'Emus — Essemus
(Garp. VII*), 9 « EO «— Esto (7). Atque una tantum trans-

versa, fortasse media» sive r» E lingua, conspicitur in — © — •

EO — Ergo (5>, — ^ — E(OA — ErUia (23), -& — E(j)e —
Esse (6). In compendiis etiam scribendi , quae tam in scripturam

II 111 ■ ■ 1 111 ■■ ■ ■ > ■ y ' ■ ■ ■■ ^^^mm^m I 11 ■■ i I

%

4. p. %i5. ($. 107.) Marmora Pisaiur. ^o. Alsatia iUustr. I. Ss^.
Tab. Xm. n. I. Mos. Moscard. 7S. Murr mantissa ad inscr. classiar,
Pompiej. Nor. 179?. XaI^. II: vbip weo foidem arbitrAto , «actor male iMpii
Snxripit pro Feret^

— 86 —

IVomanonim capitalem irrepsenmt, quam per medimn aevmn
usnrpatae sunt, lineam illam transversam, ut'£ per eam notaretur»
adhibitam esse ^ ex tritls illis compendiis •? et P , praepositiones
Ter et "^ae sigmficaaitibus^ recte colligmms. Sunt etiam exem*
pla trium linearum transversarum =, , quae pra litera £ usur.
pantur (^. 202).. Ad varias igitar buius literae formas qui attende^
rint haud injuria reprehendent Carperitierum, qui (in alphab. Tir.
p. i6.r-8) notam |^ — 2//<b corrigendam putavit L ^ non intel.
Ugens, unam eandemque esse utramque harum notannD termina.
tionem , sive ^ =• 6 sive — • — £• ponas; Auctores etiam novi
operis diplomatici (III. 576),. in eaTironianae hujus literae forma,
quae sola linea transversa constat, rh e (^cursivunt) deprehenden-
tes« qoomodo) deprehendere potuexint,. plane non intelligimus.
Pariter iidem Cibid) , TironianmM ^ — De (1) Kteram D so-
j^m, eamque siglam esse praepositionis Z^iff, existimantes , errant,
qmmx haud dubium sit, quin. ex ^ et ^ coniunctiJs haec nota
constet;

§. 107. F* Tires potissimum hujus literae sunt formae. Pri-
ma,. eaque principalis ,, conspicitur in notis ^^ — F« -=« FamU
lia (49), ^r- — F^^ '^Fides {S^j), J^ — F(e)e — Fere (16)
cet. Yaria« autem ejus mutationes,. quae et in vulgaris scriptio-
Bis generibusi obtinenr,. ita factas) esse censemusv ut characteris
F ftngttlu9 superior ptmram relunderetur , quemadmodum vide-
muiS m inscriptionis cujusdam (ap.^ Montfauc. in diar. ItaL 118)

— ^7 —

vocabulo NEO^ITA (conf.]jupiepitaph. Severae mart iS^. 167);
deinde omnino rotundaretur , hac ;forma f , quae conspicitur in
lapidum titulis, qjios mo;x .(^$. ^29^ i57), profer ejnus ; tandem de-
nuo acueretnr, lingua literae penitus sublata , ut in xdtimo yerbo
inscriptionis {ap.jScari^ 1. 1. 11 5) hujus;

AN.

ms MAN yOi^vssi.

VIINVSTAII. lITVmiy^iCIAII. PRI
MIGIINIAII. /C. VITI/Ti^IVS
ONHSIMVS. BIINII. MIIRIINTI
BVJS * ^ICIT

i. e, Ficit , pro Fecit ; atque ita etiam in alius inscriptionis
( Schoepflin. jVJus. lapid. Tab. I. %. 2) yocabulo Hy VS. Qui-
bus formis non ommno 4is8)imile est F, quod speciem habet Gam-
ma Graeci in monime^tis Pat?iyinis j([a.,Sertoi:. JJrsat;. edit p. 207.,
n. X) , in yerbo fECIT. Hinc deiuque ,et illud Tironianum,
quod inversum quoque .npnnumquam cemitur , ut in "^J^ «-
"Sfftentrtm =» FrumerUum (111).

$. 108. Altera hujus liter^ie figura non linguam solum, sive
lineam transversam inf eriorem abjicit , sed et superiorenu Eigem-
pla sunt in notis f . = F. «=• J^//x.(5^), j^ | =» Fa — Femina{gi\
y^=.Vis ^FaciIis(bo\ ^* =»FX.=F/zx(i65). /<^ie(jyT.
— Festus (164) cet Npque ista :hujus literae forma in vulgari

— 88 —

scriptura est insolens. Inter libros manu scriptos Latinos, quos
Viennae vidi » longe vetustissimus est , qui Tridento illuc trans-
latus , quatuor evangelia complectitur : atque in eo r» F forma
semper est /•.

§. 109. Tertia F Tironiani figura cemitur in sigla | ■ — F

— FoHe (2), atque in notis ['"' — Fe^ = Fervet (i65*), /#

— F(.s) ==-> Fas (74). Neque ea mira est, quippe quae in antiquis-
simis literis Latinis usurpetur (Nov. op. dipL II. 619), Furiorum
etiam sepulchro cuidam inscribatur: ^. |'OVRIO A. |'. i. e.
Q(j4i7Ud) Fourio A{uli) F{ilio) (Kircheri Latium 67. Fabretti
inscr. p. 240. n. 644. P. Sanct BartoE liber, qui inscribitur : G/i
antichi sepolcri overo Mausolei Romani ed FUruschi» Tab. 26).
Originem ducere hanc formam veiisimile est ex illa h (§• 107).
Etenim media inter utramque ea est , quam videre Kcet in inscri-
ptione , edita a Gorio ( Monum. sive Columbar^ libert Liviae
Aug. p. 221) , ubi reperias nomen Fabim ita exaratom l^ ABIVS.

§. 110. F et truncatum et aliis literis junctum. Tiro-
niani F cum aKa litera conjuncti linea superior sequente chara-
ctere plerumque involvitur, ut in Jjf^ — ^Ous «= Facinus (67),

^^ ^V^(J)is ^ Flebilis (121), ^,^ «« VGat — Flagrat

(125), y^ — FO^^ «* Fovet (134), ^ -^ FS — Fassus (89).
Maxime autem occultatur et obscuratur , quum Hteram ,- quae
sequi debebat, sibi extra ordinem praeponi patitur ($.209. 166);

89

utfitin ^ 0(/)S — Fors (r6). ^^ — 0(/)Sse -. For-

easse(i6)f ^ — U(/)M. — Fimms (166), Cx^ *=- U(/;G
'-' Functus (mo) , cet SyUabas>a, i-^?, /i', fi?, ^, exprimunt
tachygraplii notis ^ ^ ^^ ^ y^ (27),

$.111. G. Duae sunt inprimis iujus literae fbrmae. Una
S , altera ^ . Hla tritai est et usitata, ut in notis &» — GBL«
— G/e^« (149), CJ^ — GUt — Gliscit (xbo)^ cet. atque etiam
vulgaribus Romanorum literis noniiumquam immiscetur (LuprJ.
1. 167). Haec < , etsi rarius , in quibusdam tamen notis observa-
tur, ut in ^ — G. =- Gener (55)^ {. — G. — Gradus (75),
^ — G — Graecus (4) , ^^ =- Qor — Grassator (79). yi.*
detur quidem ea forma non dissimiTis Gatama Graeco ; sed multo
etiam magis cum hoc convenit figura, quae in mediis vulgaribus
Romanorum literis quandoque . conspicitur , ut in inscriptioue (ex
monim.^ Patav. 3i5. Gruter. 912. 11) hac^

FAnriVS. Q. F,
FEREIOS VIVOS
FECIT SIBI ET SWS
IN FRONTE. PEDES XXX
RETRO. P. r.

Tironianae autexa hujus literae figurae sensim ita sunt

r < < ^.

i2

— 9^ -^

§. 112» G et truncatiwi et cdiU^ Hteris junctum in no-
tis caudam plenimque amittit, cnjua locum litera, quae sequi-
tur, occupat, ut in C* — GS. — Gavisus (72), ^t — GSus
— Geneseus (97), S^ =» GA — Graeca (4), Resupinatur prae-
terea haec litera ad eundum modum» quo C resupinari (^#100)
vidimus. Exemplo sint notae /^J^ — G(e)L. — Gemellus (102),
/^^^=- GM, =— Geminm (102. c), fJj^ — GRw, -^ (?r/«x
O79)' V^ =- D€GUR^/f =- D^gjr^^ (i56). Ubi vocales Ti.
ronianum G sequuntur, quin^ue syllabae notmtur ^ Ov ^

00.

§. 1 13. H.. Haec capitalis literae forma in notis Tironianis
integra numquain comparet ; truncata (§. 1 14) reperitur. Quum
enim tachygraphis curae esset, ut, quod in capitali forma tribus
fit stili ductibus , id uno absolverent , ^ pinxerunt Neque aGam
originem habet vulgaris hujus literae Hgura b, quam undalem
appellant. Sed in notis Tironianis ejus hasta paulum est curvata,
ut in 5^»^— ' hor^Honor, ^ — htm — Honestm (56), Oy
= Vi(ps) (i\)» Ad ejusdem formae similitudinem prope accedit
figura \| , quae in vulgari scriptnra interdum comparet (Lupi ad
p. 187. Tab. 17).

J. 1 14. H et tntncatum et aliis literis jimctum, Triplex
ejus spectanda est forma ; siquidem duabus , quas modo lusfravi-
mus. accedit et capitalis, cuius prima tantum linea in notis ^

— 91 —

perest Exemplo sint ff — H(zV) (7), f^ ■*■ ^^ "" Heres re-
//c/z&f (85), l\y — HR. — Hortus (168), cet. Etenim Romani
in ipsa vulgaii scriptura hancce literam Graecorum more non>
numquam sic mutilanmt P (Sert Urs. 737. Fuclis 1. 224. Rasche
lex. num. Suppl. II. 19. Goleti. 429). Altera eaque Tironiana for.
ma M « si aliis Hteris jungitur , ant cauda minuitnr , ut in V^

— HC — Hac (t4), ^ — HML — Humilis (67). V9 —
HB^o^ — Habitab (i i3) ; aut capite, ut in ^ — l(nyHal: -^
Jnhiat (^ii^&) , ^ — E(x)HS/^ — Exharisit (log), Unda-
lis denique formae ^ supeiior hemicyclus servatur, inferior ab-
jidtur in ^ — HEe^ — Haeret (84), ^ — H(ae)Sit (84),
O^ «— H(u)Pum — * Hypocaustum (167) , ^ — HREm —
jEfer/jc (172*), ^— H(«)RPa — Hypocrita (173). Si vocales
huic Kterae junguntur, syllabae hanc prae se ferunt speciem:

^ vsM "^^(27).

$. ii5. 1. Tironiana haec Utera capitalem ' qnidem servat
formam, sed varie interdum indinktam. Documento sunt notae
[^ — IB — 1^/(4), y^ — Mt^Jacit(\^i Um. ^ Itat -^
Jactett (20). Quod ad Uteram attinet, quam sub specie lineae
fractae Benedictini (fJL S^ji) deprehendisse sibi visi sunt , eam
non reperi, nnde verisimile /il!, eos errasse, duas fbrtasse Hte-
ras pro una habentes« ut in notis 1 — IA(m) (2), I* — lA.

— Imago O^?)*

— 9* —

^.116. I et tfimcatnm et aliis Uteris junctiim. . Huic
qnidem literae bb maximam eju5 simplicitatem et ejdlitatem haud
multum detiahi pbsse, per se patet. In pliirimis autem scriptis
antiquis , quae curr ente manu exarata sunt^ accidit , ut praec^-
denti literae infra adjungeretur. Exempia praebet scriptura Ro-
manorUm currens , cujus specimen (§. 100) dedimus , ubi in voca-
buKs Fidem et Optimo litera I linguae rs JF et tecto r& Tad-
haeret. Bis idem 9^nimadvertere licet in uno eodemque vocabulo
piliaein inscriptione , quam mox (§. 137) proferemus. Quid?
quod in Graecarum etiam literarum nexibijjs, quibus typographi
olim usi sunt , iste I adpendendi mos invaluit. Exemplo sit . m
F= vi. iSimiKa igitur in ratione scribendi notariorum, tam Grae-
corum, quam Romanomm, observari neque mirum est, neque
difficile demonstratu. Graeca hujus rei exempla perspicua in ad-
pendice hujus libri ($. 484. 488) edentur ; Romana vero haec sunt J
p ^ G ^ ^^ ^ (26 — 29) cet. Situm Hterae I nonnum-
quam mutari, modo (§. 11 5) diximus; idque iit praesertim, quum
literae S sequenti jungitur, siquidem huic I erectum commode
jiingi nequit (§. 161), e.c. in "^ — ISLw ^ Jnsatiahilis (53),
"^ = \^Y{Jf)um =«* Insitiviim (94) , cet;. Eundem hujus literae
situm videre licetin media quoque nota, ut in2[_=*»N(i)Dz//^==«
Nitidwn (171), et in iine notarum ut in ^_ — l£Ait --^ Knitidt
I^i83. c), ^\^ "^ M(/) =r Mi7ii (4). Atque in vulgaribus etiam
Romanorum literis I jacentis exempla esse, haec docet inscri-

^ 9^ —

plio: , OF. SECVNDu« , i. e.' Of (ficiiia) Sbcnjidi (Fuclis hist^Mo*
giint. II: i54.). 7ta autem degeuerat inter^nnl trausv.ersa haec
linea in notid Tironianis, ut ascendere vel descendere videatur,
nihiloque minus significet literam I , e. c. ^^< — IC — /o? c/r-
co Ci25*)^ y^ — lO — Igitur (3); inpriimis quum praepositio-
nes I — Ih ejt ^y^ «— £x concisae jutiiguntur , utin VXl^ — *
l(nexyBiLiis =« Inexorabilis ( ib6) , cet (§. 270).

§. 117. K. Ipsa capitalis fere est Tironiaha hujus Kterae
figura, qualis conspiGitar vn nota ^ «*i X «= Kalendae (io3);
Atque eadem foriua in eodem- est voeabulo in lapidum titulis, qui
vulgaribus literis Scripti 8ttiit<lnscr. ant. basil. S.Paidi Rom. 1654.
p»54). Numquam autem a tachygraphis adhibitam esse hanc Kte-
ram reperies, nisi quum syllabarii CA significare vellent Quod
quare ab iis factum sit ut penitufe perspieiatur , veterum gramma-
ticorum de vi ac virtute , quam Kterae K inesse putabant , judicia
hic recensere juvabit. Valerius igitur Probus (ap. Putsch. col. 1 486),
qui medio saeculo primo post Christum natum vixit, K litera, in-
quit, non scribitnr nisi in principiis nominum ante A literam;

m

qiiibus plane respondent, quae habet VeKus Longus (ibid. col.
1218) ineunte saeculo secundo. Sed et Diomedes (L.II. p. 419)
quadringentis post Christum natum annis K consonans miita,
inquit; supervacua : qua utimur, quando A correpta sequitur,
ut: Ka/endae, Kaput, Kaiumnia. - <Juin id ipsum etiam, quod,
saeculo circiter interjecto, KteramK omnino proscribit Priscianus,

— 94 —

«

(Lul. p.543) dicens: K qzudem supervacud est penitus: mtlla
enim rcUia videtWt cia-^ A se^uentey K scribi debeeit, id ip>
sum, inquam, satis docet, hujus etiam grammatici aetate r<p K
eandem tribntam fuisse vim ac potestatem. Kationem vero, quam
Prisdanus ignbrare videtur, Terentius Scanrus reddit hisce ver-
hi&i Singulis literis syllahae notabantur; K ponebatur, quaa
suo nomine (i e. Ka} A continebat ( Vossii op. H. 26). Hinc,
omissa vocali A, quam supervacuam putabant, olim scribebant
Krtago, Khmmia, Kput, Klendae, Krus, Knus (Scaliger ad
Euseb. Montfauc. palaeogr. Gr. 100). Hinc et Quintilianus (Inst
orat 1. 1. 9. Tom.Lp.62) literam K, quum duas comprehenderet
literas, notam appellat, non ignarus, fuisae qui eam simpKciter
adhibendam putarent, quoties A isequatur, (ibid. I. 7. 10. p. 177).
Hinc denique literam K non nisi in vocabuHs , a syllaba Ca in
ehoantibus, pro sigla usurpatam esse arbitramur , ideoque omnino
diffidimus siglarum interpretibus iis , qui alias substituunt syllabas.
Quum igitur iUa de hujus Uterae conditione veterum opinio adeo
ccmununis fuerit et vulgaris , quin etiam in lapidum titulis haec
litera ita usurpata sit, e. c. in verbis ViKArius (Reines. p. 664.
n. 39) ArKA (Marmora Pisaur. 18) KArissima (ibid. 25) EvoKAtus
(Gruter 545. 9. Antiqu. explic. Tab. 46); certe non mirabimnr,
tachygraphos Tironianos in syllaba Ca exprimenda vocalem A
post consonantesi K semper fere onusisse»

- 95 -

$. 1 18. K eb truncatum eb aliis literis jimctum. hx. ipsis
Romanormn literis vulgaribus K a recta forma adeo jam recessisse,
ut KX^Li =- KALCendae) scriberetur, prisca testantur moui-
menta (Nov. op. dipl.n. Tab. 26. V. 7). In notis Tironianis varie
mtitilatur. Primum ita , ut binis lineis transversis privetur , quae
a sequentibus supplentur literis , ut in [v? — K(a)IUtf (94),
l^ — K(a)N. =- Canis (176. c), in quibus ^ — Ar et ^

— An transversarum linearum locnm occupant. Deinde ita, ut
linea erecta careat (Juae quidem forma < in collectione Grute-

I

riana haud facile agnoscitur, siquidem in ea multae notae, quod at*
tinet ad earum inclinationem et statum, perperam snnt deHneatae'
ut ^ £^ l^ — Kc^uby Kahity Kalx (72. 173. 129); qua^
rum veriores figuras \^ ^l \t suppeditat liber Cassellanus.
In hisce quidem forinis literam K Carpentier non vidit , easque
(Tab. I.) vocabulis adnumeravit, quae a litera C incipiunt Sedi
Kappa tachygraphorum Graecomm pari omnino forma , quod eo-
demmodo exK capitali exortom est ($.484), facit, nt rectius de illa
figura judicemus, omnemque, quin verum K sit, dubitationem
toUit. Aliis Uteris antecedentibus K tnincatum eam habet for^
mam, quae conspicitur in C =- SK{a)it — Scabib (i65), ^

— ABK(a)a — Arcadia (181); paulimique mntatam in ^fe —
UKAa — Vacca^x^jb)*, magis etiam mutilatam in ^!^— •K(a)Ile^
(18). if — K(«)RD<> (i5o>

— gG —

§. 119. L. Principalis hujus literae Tironiana species ex
vetijstissimis characterum formiis est, cemitnrqne in p — JL. —
Locus (62), \^ =- Tuo *=- Lego (42*). |j — LG. =- liicimar
(i63). Sed varia eju^ inclinatione varioque situ haecce figura va.
rie rautatur. X* et truncatiim et aliis literis junctum moda
virffula erecfca caret , ^ quae ab alio charactere absOrbetur , ut isi
5CL — SUmi — Sojum (63), ^ — SAL(68), \y^ — A(/)Cfli^
^ Alhicat (iSi), \y — ALj =- AliqucUenus (81); modo basi,

nt in Lj^ ^UPirius = Ligarius (49*)» >b — ^(.am)^it
\^Lambit (3 12) , \ , = L(a)C. =- Zac (176). Duo autem sunt,
fluae ineognita esse nolumus: imum, qnod praecipite stilo exarati
Ju angulus in depressmn quandoque sinum degenerat, ut in

_ NL — i^utlus, Z , — N(^")L (4), Cfe.. = S(/)L(/)«

Uilla (147) , Ix^ =- l{nu,luis — 7//«j/riJ (i23), ^ — OL.

— Obliteratus , .^ — OL^? — OMWa (114) j alterum,
quod sola saepe Knea, aliam ejusdem notae literam dissecans,
vice fangitur literae L, ut in y- =- MLSum '^MonopoHitm
(148), 'x. — V(p)LCiim «=- Foculum (149) , -y =- SL^ —*
Sca/ae(362), ^ =- ALR« — Armilla (161) , ^ — CJL«

— Cella (162), -^ — ALVa»-0//a(i68), Tf — OUm
(147). SiiniKs ' fere est huic L Tironiano in vulgari scriptura
forma i», qnae iii quodam lapi^is titulo (Fuchs hist Mog. II.
i63) exstat , quem saeculo quarto exaratum esse putant. Vix au-

— 97 —

tem. alia litera tot i^odis circumagitur et convertitur , quot haec
E^eniplo sint syllabae La, Le, ZJ, Lo, Lu, quaesic notantur:
^ V— I — tf >^ (27. 28). Sed in vulgaribus quoque lite-
ris L interdum ess^ inversum ^ , docent inscriptiones lapidum
(Sert Uriat. 83o. Fuchs hist Mogunt. I, 100).

§» iHo. jVi. Tironiana hujus literae forma» eaque integra
et erecta, a capitaH haud multum di^cedit; ut in <>N <><• M. -«■
Modtis (32), A^ -*• M(e)2»w(i29), ^^ ■= M(j) -* Majestas
(198), ^- — M(e). — ikfc^j (69;, i^ -=.M(e)/^ =^ Mendnit(^\
cet iVf ^^ truncatunt et aliis literis jutictwn nunc dextro
privatur latere, ut in V\ — M(<2;. — ^0^7201(41), V^ — Mor

— M//M>r(47), vVs =«M(a)M(«). ^Mamma{\bQ)'. nunc sini-
stro, ut in /Vj =- M(e)S (28), ^ — MSz^ — Mwjz/j (38)»
/yC — MC. =- Modicus (32) , ^ «=- lAQat — iWiV«^
(iio.c), ^ii^ ■=- MG — iVfo^/* (14) c nunc utroque, ut in V^^,

— M(a)C. — Macdr(67.c},^ — MCa)C(/)a! ^ Macula (^^i).
Interdum, ut alium una comprehendat characterem, invertitur. Sci-
licet y — M(o/^) -=* Maturus (129), ut simul y ^at, \* =-
M(aa). — Maurus (i53>, ut > — /m/, Vy — M(ciu). -=» ikfo.
destus (02) , ut 00 eodem calami ductu formetur. Syllabae , quas
quinque vocales, quum M sequuntur, constituunt , hae sunt:

10

- 98 -

$. 121. N. Hancce in notis Tirpmanis literam majnscnla-
rmn generi aeque siibjectam esse ,ac reliquas , ex duplici ejus
forma satis intejfligitur. Est enim aut capitalis^ aut unciaKs. Bla
a vulgari N iusueto tantum situ recedit, cujus causa est aut faci-
lior cum vicino jcharactere ;nexus , unde jacens N yidebis in ^

— N(e)C (i), "Zj^ — N(OS — Necesse (69), l^ — B(e;N(e)
(42), cet aut antiquitas, unde conversum \^ , quod in tabulis
Eugubinis, humisque priscis comparet, reperies in notis M =- N

— Nescio (1) , ^y = N(r>'/ — Non credit (5i) , M — N(^/)
^2) » -/^ " ^(t)tio — Natio (79). Sed uncialem etiam formam
videre licet in notis /V/ =*" .N(^) =— Non (4.C), ^i^ — N(^)B

— Nobis (i5), 00 — ^O =- iVb/a (34), ne =NO(^)(28),cv>

— ON(«Ay). — Onus (i5i), ^d^ =- ,CNA^/j .— Cachinnus (i23),
^t^p — AGN^^ =- Agnus (175).

$. 122, iV et truncqtum et aliis literis jimctimi. Videa.
mus primum formam capitalem. Jacentis Z modo basis perit , ut
in "^ — (ONR. =— Notarius (106), "^ — N(^) — Nonas
(io3), "Jl^ — NR — Nwnerus (j]2): modo totum fere signum,
tecto solo salvo, ut in ^^ — N(2/)C — Nunc^ib")^ ^f —
\5{an)Cit — Vanescit ^ ubi inter y et C hujus literae partem
illam superesse ex primitiva xJ^ — \5(a)l^(um)um (121) faitel.
ligitur. n erectum et conversum sinistro saepius latere minui-
tur, ut in t^ — NCa «=• Noverca (55), f^ — l>iS(am) «
Nusciuam (5> , /XJ* — NB. — November (\65) , ^p^ " NG.

— 99 —

at =— NavigcU (177)' Ad uncialenl fonnam quod attinet, ea,

quum Uimcata est, difHcillime agnoscitur; siquidem non nisi diJ

midia ejus pars interdmn snperest , ut in J^ — A(«)Ci« — An-

niculus, J^ ■=■ Ainflji — Amalis (102), /V^ — n(e)SNo —

Besina (199): atque aUquotieS nexus efiicit ut erigatur, e. c. in

~p — TNy — Tenuis (6-fi, l^ — Kdf)V,yat —Adtmuat

{67), W^ — S(ONj^ — Stemii (go). Quodsi quinque.vocales

N Tiromanum sequuntur , notae hae sunt: "7 2^ T^ 'V>

Z/ (28)-

■ ■^iii -^ . . ^ ■ ; _ •

0. 123. w. Tironiahae hujus' literae^ formae. plures repe*

riuntur. (f , ia. .(J =- O. — Ordimo-iOs (-jii) , {J* — 0(t)um

— Oliuni: {^^."'.(y — Of<i -f- Ohit Cai). Deinde ? (26),
in ^''.-P:*<5tef jfei66*J)j,);^rt '— lOG^Stf ^ Ocimum (168).
Tum o , at imo gpertufn.in' ^ —Omnino(li), ^Q^

— 00(r)tut — Oijprtus, f^ . -^j ' -r Oborsus (i5i),
/^^ --:;PC«)F- *■ plympui (S^ sque hanc rjJ O for-
mam pecnliarera psse Tiroiii(|iii£f|j3l5>tiirae; •an^qua t^stantur do-
cumentfc . JEx qtiibp» ifa^UrotoiiiiuS ^rofaro' epigrapnei^ jex museo
KirkeriSn»' (I-"J ■'**'• '"■ .■;'":■;■ '■
NOsfXOS. rv«VT lOJ./AEt» ROAAffl \. F^C 14.
id est, Novios Plifvtios med (me) Ro/ruu (Ae) fecid (t). Omeg^
denique Graecnm conspieitur in OU ^- i^ "" Optifnuf, (4,)?,
t^ — .COHCT — Obscutum (n4j > .C(V> i"^ W«4 ■— Odit ■(77),

— loo

yy — CU«rf =- Omat (56). Eandemque literam , vnlgaribus
literis Latmis mixtam, in aliis etiam esse scriptis, tum libri do-
cent mann scripti , nt Parisinus (Nov. c^. dip). T. II!. Tab. 57. II. v.)
in verbis INCIPIW. CANcoN, ac S. Germanensis (ibid. Ilf.
etlV) in nomine Dcu i. e. Deo: tnm lapidis cnjusdam ~titulus
(Sert. Ursat coL 1020) in vocabnlo BIKTIIRE, i. e. Victore.

§. 124, O et Inaicatum et aliis Uteris jimctum. Quem.
■diAodum in iis , quae literis vnlgaribus olim scripta sunt , nt bre.
vior redderetur versus, O in characterem vicinum saepius est.in-
sertura (Fuchs 1. 40), e. c, in $NS, quod vides:5,in inscriptione
(ex act, Pal. I. ?04) hac;

ita et in notis Tiroirianis, literis praesertim 'C, G, S seqnenti-
bus , O ad monogrammatis modnm innectitur. Exempla, stmt
(5, _ Ca — o<? (29), ^^ .— CO/f — Occidit (18) , ©i —
GOat — OppignoratXnS), ^ —■ SOTum — Ostium {i&i):

lOI

qnae qui diligenter considerarerit , facile intelliget , formam hanc
eo tantum imperfectam esse , quod a manu festinante non omnina
clausa sit Praeterea aliis juncta haec litera parum obscuratur, ut
in f\p — NOe/OT — Notum (^cj), Sj^ — DOMn^ «— Dom-
niis (78), (pS — OS (96), ^ — OP — Opertet (,/fiy. qui
quidem hanc literam cum sequenti conjungendi modus haud dis-^
similis est ei , quem scriptura Romanorum cursiva habet in speci-
minis, ante ($. 100) a nobis editi, vocabulis OptimOy Quoijfue^
Voluntate y Non, Venditionum. O ab imo apertum cum liters
D sociatum comparet in ^^p — S{d/yD{o) =- Dissimilitudo
(^154), £-^ ~ S{il)jy{p) ^ Similitudo (i54), cet. ($.102)..
Omega Graeco truncato adimit vel litera sequens latus sinistrum,
ut in (jj4 «- CJUP «=• Opinio (48) , CJL^ "^ CK>(is)us — Odiosus^
(77) J ^^^ litera antecedens latus dextruiQ , ut in /j «=* A(d)(JOat
— Jdornat, ^ — E(X>at =— Exornat (56), "'5^=- C(on).
COet — Commonet , ^vr ™ D^cu^/^ ««? Demovet (52).

$. 125. P. (Juae firequentius in ijotis Tironianis compa^
rent P non magis clauduntur, quam prisca Graecorum et Roma-
norum p P (Piranesi mon. degli Scipioni. 1 785. Ejusd. via Appia.
Venuti descr. delle antich. di Roma. P. 11. ad p. 5. Graev. thes. IV.
1854). Sunt enim -^ ^- y^; sive priores formae ex Graecia ita
descenderint : Fl ^ 57 a- ^ ; sive ultima aut ex S inverso (§. 266)
emanaverit, aut tachygraphorum studio debeatur^ qui, i|t uno

102

i ductu characterem absolverent, in superiore hemicycli parte
inchoantes literara simili ratione effinxerunt , qua in diplomatibus
regum Francorum J saepissime effictum videmus. Inde vero ne
quis forte inferat , recentiorem hujus formae esse usum , en eam
ipsam in antiquo lapidis titulo (Fuchs hist. Mog. L 206) , ubi legi-
tur ^ lENTISSIS , i. e. Pientissimis. Secunda figura it- , si non
Graecae est originis, at certe ex Latino P supino Oi originem traxit.
Tertiam denique ita sensim ortam esse arbitramur p ^yi . Quae
enim media inter vulgare et Tironianum P hic conspicitur figura,
ea tam in tabulis Eugubinis , quam in aenea quadam, quae anno
post Ghristum natum vigesimo septimo data est ( Maffei hist. dipl.
3& Tab.II), jam reperitar in verbo R E C f MT, atque in scripto
saeculi quarti aut quinti CA£.CILiI CYPRIANI (Nov. op. dipL
T. IIL Tab. o5. VI. vi. 3). ^ Tironiano saepius signiiicatur prae-
positio Prae , et in omnium fere verborum ^ quae cum ea prae-
positione sunt composita , principio ponitur. a- vero syllaba Pe
est , atque edam loco praepositionis Per usurpatur (^. 266). y^ de-
nique videre licet in y^' — P. — > Potest (7) , v^ -= Vat —
Probat (01).

§. 126. P et truncatum et aliis literis jimctum, *f aut
literae sequenti fulcram suum cedit, ut in "^ -= PS — Praeser-
tim (3) , ^« PCw ^ Vaucis (6) , <v « PG^j =— Progenies
(47); aut literae antecedenti caput, ut in C/ = CVit — Cupit
Qj2)r ^^ -^ GVus -^ Epos (124), ^ — OP — Opus C48), cet.

— io3 —

A cliaractere , qui sequitur , rS ^ basis absorbetur in f^ — VJ\i£

— Fortmdit (19J, I-n^. =?« PR. — Populus RoTnanus (S^), |^

— P(z)/^ =- Perjicit (19), f^^y*'' =" PRN. — Prunus (170).
Difficillime autem r« ^ caput «olum , reUquo corpore penitus
sublato, agnoscituriu /^ ==« AOVa «=- Agrippa (i85), EL^ -i«
AP. — Aper (174), hf =- APfl^ =- Anticipat (73),
^ — Md)V =- ^^ /)aj«/77z (20) , ;§* — BP ^ B/ce/7j (73). Ea-
dem litera , capite amisso , ex solo fulcro saepe est divinanda , ut
in "3^ — TOO»)D7/W2 =- Tarpidum (94) , ^^ — 0(>?)N. —
Pontifex (91), ^ — 0(p)^us — Oppidanus (76), *^-:y -•
l^{p)Mat =« Emnncipat (75). Quinque, quae a P incipiunt,
syUabae notis 7 ^ — y ^^ #^ (28) jexprimui^tur.

$. 127. Antequam ad seqijentem Jiteram progre.dimur, sin-
gularis characteris /C , pro PH , qui in uotis Tironianis satis fire-
quens est, mentiQnem .faciamus. .Gujus jratio et conditio quum
ea sit , nt suspensos nos jam diu atque incertos 'teneat ; quo
etiam aliis harum rerum .cunosis judicandi copiam demus , com-
plures notas , in quibus ille est character , hic subjicimus collectas :
^ =- PHV. — Pkoe^us (i33>, ^^^ — PHR(^)a -^J/ia-
retra, j\j^ ^V^\\{t)ium <f-=' Pharetrawnium (i2£) ^ ^c.
VH(r)Cis =^Pki/ocitharis,^^ PH(/)C/j ^P/ii/opit/icarpstis (172),
=»PH(7^)L -^P/iase/us (178), ^ — PHT. — P/U/iisis,

^ — PHTw — P/U/iisicus (180^) , ^ — PHPL. — P/U/qso.

— 104 —

phm, ^\ =- PHA. — Fhilosophia (189), ^^^ -« PHPHLa
= Tluhphasalia (i38), ^f/<^ — EPHV — Kphemeris (124),
•^x/ -=• EPHV. =» EpJiehus (i33). — Quum igitur iste chara-
oter in qualibet harum notarum conspiciatur , eorumque omnium
signiiicatio postulet, ut ipsis insint literae PH; recte inde colli-
gere nobis videmur , hoc ipso charactere significari PH.

^128. Etiimvero naturam ipsius indolemque investigandi
periculum faciamus. Alteram ejus partem simillimam videri Ute-
rae S nemo erit , qui non animadvertat. Eodem enim ipso modo
PS notantur (§. 126. 245). Sunt autem in ilKs , quas exposuimus,
notis , qiiae impediant, quo minus Hteram S ibi signiiicari pute-
mus, siquidem quaedam vocabula, his notis notata, nequaquam
eam continent , ut Tharelra , Pharetrazonium, Re itaque dili-
gentius examinata, duo tantum snpersunt modi, intortum hunc
et tenacem nodum solvendi. Unus , ut in figura illa Phi Graecum
latere statuamus, eodem calami ductu olim > exaratum (Montf.
pal. Gr. 336) , ex quo , negligentius formato «pb , id ipsum denique
yK sensim ortum esse , non omnino repngnat. Accedit , quod
aliae etiam Graecae literae, videlicet Omega (0. 120) etChi($. 146),
in Tironianis deprehenduntur notis. Verumtamen vix est, quod
impediat, quo minus altera etiam explicandi ratione ex ipsisLa-
tinis notarum literis formam illam ducamus. Jungamus igitur *^
et vj Tirbniana, atque videamus, quam figuram hoc scribendi
genus postulet Sine dubio hanc: <^ . Jam vero anguhs in hac

io5

figura a festinante stila rotundatis , ea ipsa y^ exsistat necesse est,
eodemmodo, quo N fieri ai, quin etiam S, supra (§. 122) vidi-
mus. Sed qnalecunque tandem' sit , aut Phi Graecum , aut P et H,
utrumque Latinum ^ eadem ejus vis est ^ eademque signilicatio ;
nec nostrum est, totam componere litem.

§• ^^9- Mj Hujus literae formaff Tironianae praecipuae
simt C^ P (N ^ ; qnafs ex antiquissimisi originem trahere cense-
mus hoc modo:

?

9 «- ^

Notaram, literae Q quatuorfigttrasTironianas exhibentiujn, spe-
cimina sufficianthaec: ^^ *=- (^it '^ Quaerib (48), /* — Q(<>)*
— Quo (4) , ^\, =- ^at =— Quadrat (76), ^V — Q. — Queri*
tur (86). Neque desunt in ^iiTgari scriptura ejusdem literae for-
mae illis characteribus sintiles. Frimam reperies in lapidis titolo,
quem (ex act, Palatin, III. 42) apponimus:

«i

INMiOTUM0IIC5SWGlI0NEfYrE\^^
WKICETmMATVROOBITVDLS-TITVTVJJ
TAMEN^VPERSTITIBVSOMNIBVyflCKSVIS
/EWQREDEfECrrTITV^VMCVM^lERMETMFE

[CTVRVMCONIVXSEMPERAMANTISSIMASVr

D S VEO B >y ES VENT I55I|y]ADIDICAVIT

14

— io6 —

i. e. Hic conditm Genesius qiu vixit annis XLV in mcUrimo.
(n)ii conju{n)ctione fuit annis XJ^II Cfui licet in maturo obitu
distitutus tamen superstitibus omnibiis /ili{i)s sjiis ad sue uxor
re defecit titulimi cum aetemetate vincturum conjux semper

amantissima sui adque obsequentissima didicavit. -

Secunda forma priscum %^ est , dextrorsum ab imo apertum
(Nov. op. dipl. II. 40) , cujus tantum caudam mutatam esse vide-
mus. Terti^ fonn^ rqi tf iu scriptura Romana currenti (fi. 100)
adeo dissimilis non est, ut, dum paulum mutatum cogitemus, non
«gnoscatur et idem. Quarta denique ipsum fere Q est, quod i»
inscriptione, saeculo secundo, Marco Aurelio imperante exarata,
exstat; cujus specimen (ex Marini act firatr. 4rval. I. 265) hic 4e-

curavimus ;

M

^y^fhrxxl

kffM?f

y^Hr

— 107 — -

Haec ita lege : D(wj) m.{anibm) Siacrum) PVPVS TORQVA-
TIANVS FILIVS BONUS QVI SEMPER PARENTIBV5 OB-
SEQVENS.

§. i3o. Q et tnmcatum et aliis literis jwtctum. Prima
Tiromani Q figura cauda privatur; in cujus locum, quae sequi-
tur, litera substituitur , ut in ^ — Qp « Quamplures (7). Se-
cunda, Kcet aliis juncta, integra conspicitur in' O — QV(e)
— Quae (5) , 2>^ =- (^{o)^, Quousque (io5). Tertia caudam
perdit in (T^ — QR -_ Quare (6), (fj — QS — Quasi (6);

caput autem in \ — Q(/) =» Quidib). Quartae caput absorbetur

G^— UQ.— Uterque(Q\ -y^ «IQR-

/j^ — htcfimrvat (149). Est enim haec nota a ^^ — OKat

— Quurvat, Dif/icillime vero agnoscitur litera Q ia J mm
Q(am) -=• Qucun (5) ; atque interdum caput ejus in parvum rota-
tur orbem, caudaque alii simul sendt literae, ut in ^^— Q(/*)N

— Quin (3). — Quinque syllabas a Q incipientes in Gruteriana.
quidem coUectione (28) frustra quaesiveris. Suut autem hae : CJ^ .
sive ^ =- Q7/a, Q^ sive • — Que, 0[ sive -^ — Qni

p(p)-^Quo, J^^Quu,

$. i3i. Singularem praeterea de hac litera observationem hoc
loco addere libet. In pluribus vocabulis, quae, vulgaribus literis
scripta, a C incipiunt, tachygraphi, quum V sequeretur, pro G
nsurparunt Q; quoniam, hocposito, V per se intelligi sibiper-

to8

snasum liabebaiit: simili ratione , qua Jiteram K. solam positam
essQ, qutmi A sequi deberet, supra ((J. jiy^ jdiximus. Exemplo
sint ''N^ =• QMa = Cucuma (j\6^) ^ ^^\y^ =" Qtj« =— C«/-

^^^ = QN« «*. Cu/iTiaiie^,, c*), -\, — QL,.
Cu/men iiGo.), "^ >^ Qlja ^ Cu/pa , '^^^ — QBL(/)/x
— Cu/pabi/is (76). -^ ^ QQCr) — C«//o7-, V^— QT«w»

CuJtrum (160), ^fN,^^ ^ QT(/)um ==« Cu/teUum (i6o.c),
=- QA. — Cu/tura (i6q.c), -\ -= QT. =- £^z///zf^ (160),

^"^^ — <JR. =. C//r (148), "^W •==- 9^^^ ^Curte <Carp.I),

^JV^ — Q(is)SLia .«==■ Curulis sella {149). Ex quibus pancissi*

Hia, et raro.quidem,^Tilgaribusetiam literis sic scripta reperies, ut
quur, et Qiacrtius {Gruter inscr. 1007. 1. ioio,5). Nullum igitur
in Tironiana illa orthographia latet singulare etymon , nt e. c. vo-
cabulum Culcita ^ductiim sit a r6jj Torridt^ quasi Foeno farctirm
aignilicet; Qiiltrum , Qultellum zyl?^ Scu/psit; Qima, Qimabu^
hmi a 15 t^idus^ vel pp, Jilp, Lamentatus est; Qurle a DTjj, Cur-
vjisfuit. Quae quidem etymologia licet in quibusdam, ut in vo-
cabilo Curlus , quod miro consensu pmnes fere linguae sibi vin-
dii ant (Adelung. lex.germ. II. ^802), a vero aberrare non videatur;
Tironianam tamen orthoirraDhiam ea minime niti . neque tachy-

— 109 — '

graphos etymologiae ad^o indtilsisse , certum et exploratum habe-
mus. Quodsi enim litera Q in vocabulis ^(^///tor, (pultirra, Qultus,
singulare quoddam etymon sequeretur , dic , quaeso , cur verbum
^ — COLdt (61), nomenque ^^ — ACa — Accola (6\)^
iidem per C scripserint taGhygraplii ?

§• i32. 1\* Unum tantum in notis Tironianis agnoscimu5
perfectum R Latinum, ex quo reliquae formae facile duci pos-*
sunt Hoc auteifi est in C^ — R .— Bepit (i55) , ^^— ]\t)^9f
— Bheda (181) ; atque a vero capitali non nisi in eo diffeit, quod
(^uda interdum akius demittitur, caputque retforsmn versum est^
Id eiim quaerebant tachygraphi , ut uno eodemque calami ductu)
litera posset absolvi. Benedictinis (111. 679) illud J\ perfectum ia
notis Tironianis jion fuit cognitum, Praeter kaoc formain Rho
ctiam Graecum conspicitur iuq nota y ^ ^^^ ^ BHetdr (9) ;
quod nomen vulgari scribendi compendio ^ — JRy a Graecis
Hotatur ($. 468).

§. i33. jR et truncatum et aliis literis junctunip Duo
potissimum R jnutilati sunt genera. Urium dimidiam sui parteni
adhuc prae Se f6rt, atque inde agnitu non est difficile. Alteriua
ne dimidia quidem servata est, quo longe /it impeditius. Illius^
duae sunt formae ; siquidem aut prior superest pars , aut poste-
rior. Sine cauda enim conspicitur in >^}^ .— VS^at — Restat
(4O» ^^— RL^ =- Beckmmt (93), tfl/^ -- RW^ —
Jieducit (11), <^> ^ J\(i)it — Regit(Q^). Neque est, cur Bo-

110

nedictiiiis assentiamur , qui (III. 079), ut lianc formam expIicO'
rent, IVho Grtiecum in partes vocanint Literarum enim mutila-
tio in hoc scribendi genere satis superque est nota. Quin vulgare
etiam R capitale nonnumquam mutilatur. Exempla sunt in lapi-
dum titulis MA — MARtyr (Sert Ursat 833); in libris manu
$ci%)tis , nominatim in Pandectis Florentinis , IIJHPI RXTOh»
(Nov. op. dipl. m. Tab. 35. II); in numis, CHLOT7^K/IV/^
(ibid, T. IL Tab. 28. IL 11). Eandem hujus Hterae mudlationem in
turrenti etiam jscriptura deprehendi, nomen Fir doccft, quod in
fironte chartarum regum Merovingicae stirpis, monogrammate {j^
(Mab. 379. 38i. 383. Nov, op. dipl. T. HL Tab. 66), i. e. Ulr^,
saepe scriptum reperitur. Atque hoc ipsum capite deminutum R
in notis Tironia»is tritum est et pervulgatum , ut in OU — R(e)X
(46) , r\* — VUio — Ralio (69) , ^y^ — R(e)Na^ — Reno-
vat (pi) , ty»y — R(«)D/^ — Beddit (20) , ^ — NR. — iVw.
rm (,^S)t yyj — IR — /m(7i), cet. Accidit, quum duobus
©ptis est R, ut uti^aque paris adjiibeatiir , atque integra sic esse
Utera quidem videatur , minime tamen sit, e. c.in ^yj — . RR/^
— Beserit (94), ^ — RR/^ — Retribuit (86), ^^ —
RR — rorum (28).

^ 134. . Sed ad obscuriores etiam hujns Hterae formas pro-
grediamur. IIHus quidem ^y^ cujus ex numis . Hbnsque scriptis
mentioiiem fecimixs , .capitt soluni abest Miag^s, autem occultatui:,
qu^. cauda in capitis locum movetur , quae figura h iu iis-

— . m —

3em Pandectis Florentinis (Brencmann iih ii3) atque in inscri-
ptionibus ($. io5) frequens est. Aremotissimisindetemporibus rS
R capitalis pars posterior a priori in media litera interdum recedit,
ut liat R, quod non modo in eodem Pandectarum Jibro, sed etiam
in cJiirographo Victoris episcppi (§. io3)j in lapidis inscriptionet

«

fluam {§. 129) attulimus, atque in alia, quam (§. 1^7) proferemus,
quin etLam iii numis saepius conspicitur. Per hanc igitur formam
ziidlo jam negotio illam a capitali ita ducere licet , ut gradatim
ecriptum sit n.I\K Neque inscriptiones vulgaribus Kterfs exap
ratas intelliges , nisi hac forma cognita. In eo , quem ( ex Buo-
narmoti vas. antiqu. praef. p. kxi ) subjicinuus lapi<dls titulo ipsum
hoc A — R invofaitum est iitera M;

POAMTl

in notis autem TiroxdaniSj ijuamvis similis insit Bgura, numquam
tarnen recta comparet , sed v;el inversa , ut in | =— /!/, «^* —
J^/er(23), ^ ^ lUmiis (22"), ^— ii«^/j(2i), "1"^— R(^)NC.
— BMjwceros (176), Jff =• 'D€R(i>^ — Beridet (i95), pf
-i- S(«e)R-»5cr^(i23.c), *^^ ^^{C)it^Erigit, ^ — ER-
{i)um — Erectum^ •^ — * G(ow)R(/)«rw ^Canrectian (8^, '^^
M(r)«^ — iWizere^^ioS); vAsupina, ut i]| ^L — jfjww (^3),
455^ "* R(2/)e^ — ii/g-e^ ^i 19),

l»3

§. r35. Brevioribus autem his formis mininre contenti tachy*.
graphi vel maximam interdum liujus literae partem auferunt, alium
characterem substituentes. Sicnota y ^ Tiam (23) ex JR et /"
•— am (24)» y cx eadem litera et i ^ at (§.Zo6) composita est
Sic et terminationes /l^ V | ^— ari , eri , iri (§. i5o). a
syllaba f\^ *- ri (25) ducendas esse arbitramur, ut Kterae R
caput antecedenti charactere sit involutum. Capite contra super*
gtite, caudam r« ^v sublatam videmus in ^ — Ar (24); nanir
5g[ue perfectipr haec syllaba cernitur in J^ — AVtius (89). Vix
autem hoc R recognosces in nota ^^ — 0(r)C(l)i/m «=• Oracu-
Ivm (ip6)> jnisi ad primitivam ejus 5L> ^ ORo^ (106) re-
spexeris. Alterius rn ^lsj Tironiani partis ^ non nisi initium ,
figura scilicet illa oblonga, cemitur in ^^ — RC^^ — Ructat
(^^4) » ^ "" RV// =- Revivit (53) ; quae arctius etiam con-
trahitur in (J^ — \J{r)Get (io5), ^"* — R(^/)^^ «- iJw^e^ (86>
De formis au|em, quibus R una, tantum linea obtusa notatur, ut

in t/ - U(rO.

^ — V{or)Trium

Porto
riwn <i48), ^^^Oif}itijr^ Orditur (14S), 7^^^"- 0{r)tus
(i i5)^ -g^ '7- Q(r/>.p -* Orientalis (i5i), .^ — D6V(r)«^ ^
De^orat (147) » cet. non est , quod copiosios hic agamus , siqui-
^eiD fjift^vo^ istps chw^acteres merito refeiamus ad festinantis cala-
njSr^i^q^Spqui aliarunj ^equeKterarvim.yi(h tabent (J. 367). 7S I\,

qaum quinque vocales sequuntur,|[forift2(ih^c est:' K

rs^ rU

— ii3 —

§. i56. S. Haud mnltuni a capitali forma recedit f Tiro-
nianum^ quippe in quo inferior tantum hemicyclus abefet, qui
^uiim adjectus cemitur, praeter S, aliam etiam literam illi ad-
haerentemsignificat Ipsa <; TirpnianifigurainterTulgaresquoque
literas est anni ft Christo nato DLXXV (Marini papyri dipl. Tab.
.V- n. 75), quae quidem Graecae sunt, sed verba exprimunt Latina.
Perfectum praeterea S in notis quidem exstat, sed jacet, ut in
Xy> -^ Sum «— Sitwn (94), GO =«- S. *— » Supinus X\\i^ ^ ^ —1 ,
Sor «* Superior {bb)^ cet Atque id etiam est in libris manu scri-
ptis , numis (§• io3), siglisque Romanorum, in quiSus Semis foirma
f\^ significatur (Sert. Urs. 904).

g. 1^7. 5 eb truncatutn eb aliis literis junctunu Hujus
literae formis , quia sunt brevissnnae , raro aliquid detrahitiu[.
Fit tamen in notis ^^ ==» St) — * Sedsi(2)^ C^ ^ OS (96), qua-
rum illa rS ^ cauda caret, haec r^ <o capite. Neque silentio
praetereunda sunt S, quae in merum degenerant apicem, ut ex

./ 3- — > -'^r (24) Bo 0i6) E C^^ipeyUa) (27)^1^
videmus /^ 9^ — ^ - AR(^) (89), BO(s} 175), E(i) (6^,

Jij{as) (27). Quorum originem indagare qui volet, ad prisca /^
angulata respiciat : quo facto persuasum habebit, mutilata illa Tiro-
mana horum esse' relic^uiasi Quod ut clarititspaterft,^^xr arttiqms- ' ^^
simis literis exempla proferre jiivat. Pitovocamus knte oifiniaflil .
eximium tabularum Eujgubinarum .mpninientum: .(Gorii ;mm.

i5

— rT4 — •

JEtrusc. I. proleg. p. LV. Dempster Etrur. regal. I ad p. 91) , in quo,
quum omnls scriptura siflistrorsiim versa sit, \ quoque inversum
conspicitur, Tum hujus literae exemplo utimur , quod est in Iapi>
■dis .titulo , quem. supra (§, i2g) ^pposuimus, atque in alio, quem
Gorius CMonum. sive columbar. liberL Liviae Aug. 5g ) edidit
Addimus insuper («k Buonarruoti vas,ant,XVI, MabilI.suppL 114,
Act eradXips, suppl. Vn, i46)inscriptionem ^nni CCCXXXVIII:

1. e. ]Vlercurius .pfiter JilicLe </(efi3Lnctae) VI idus Novemb. Urso
'et rolemio consulibu^. ^uid^ quod hodieque Graeca hujus S
angulad yestigia exstanjt 3Lpij.d typographos in <©. «j =«• o^ (Sg. Illud
fortasse quaerendijLm , num ista hujus literae forma ex genere mi-
•nutae- tantum sit scripturae? Nihil profecto minus. Sunt enim
iibri iB^u scripti literis mere piajusculis exarati , in ^uibiis S an.-
gulatum satis frequenter compareat , ut Pandectae Florentinae
(Brencmann^ iii^ 126). iSunt et lapidum tituli ejusdem generis
C^. i38, et BQidetjd cimeteri 401. f. 407. 426. cet. Lupi epit. Sevef
rae 3. 54. 97. n. 47. 101. 167); ex ^uibus exempli grj^tia sufficiat
^^opiam facere epitaphii:

rEPTIMIvrr ER3>vcClV^r QVI VIXII XNNir %\^\\ MEr IM^

E r Jvi^i 2^iiiE c^iciNu coivgi ryo cvm qvem vixit

"MSlNir XVlll MErr Vl BENE -MERENTI fECIT ^

ft

Ejusdem igitur S non nisi apex exstat in uotis Tironianis, at ia

i5

-^ — BS. — Basis(i6o)t j^-«?C —FSCi^w—PwjczflwC 148.0),
•p^ — PCS. — Porti/s (167), "^ — PSS«»2-*P<?jj«m(i53),

^ — SOLj — 5(7//erj^ (96), ^ — PEj (96), cet. Sed et in
vulgari saiptora persinulia r« S ^agmenta compendii cansa ad-
hibita sunt, ut in libro Pandectamm Florentino (Brencmann 122)
ff « KS, u "^ US. Syllabaram deniqne, ex qoinque vocali^
bus, r(p S Tiromano adjunctis, formatarum species haec est: yy

% ^ $ U^)-

« *

$. i58. X. tn qi]ioctmque festindnter ^trib^ndi genere id
Agitur, ut non fiatpluribus calami ductibus,-^uod. uno iieri potest*
In notis igitur Tironiani» ^ro T capitali substituitut "Tj , e. c« ih
:]3 — T(OB =- mi (4), T>5 -TV(/a»)S -r«cj«/72<77). "^
-« TL(d;R — Ta/l£er (6), *] . — T. — » ToTnen (2). Hu;
jusmodi formae haud dissiniiles sunt eae, quas vulgdris etiam scri*
ptura saepius habet, in eo tantum differentes, quod aut fulcrum
aut tectum. est curv^tum;: Illud, ut '^.sit pictum, in scriptura
praesertim Anglo . Saxonica (Mab. 35cD animadvertimus , vel in
Graeca, quae olim iil typographorum ^fdcinis usurpabatur, e. c,
S — Ta, Eademque forma ceteris uncialibus characteribus recto
intermixta est in titulo sub Musae statua (Buonanxioti vas. ant.
XXI. Lupi i52) ... » .

y y ' ' y .

^ «

/

/ •

*^ ■X *i •■"T-?,-T"rT

) -' -

"•/..

' r

J^L:

* * ■ «j

<iiM •-.; :ii :iinian-- j3tu

1, .. i ..- :ic-.'i vf' ',t;i um fN ^" rrr.

I i

i /

. !

il», 'iVi

.•t.Ll(' ^* *. «

* • • '

f i«.' \i» -;iw-i.iuj-uf .irx

f ,f . - r

vu,

— 117 —

113US esse dicitur CEckliart Franc. orient I. 45i), speciinen, in
eujus versu secundo eandem ri T fomiam reperies:

PdYLAINGp

T) iViNcipiameuaN

StCuzscmpruesC
di e<n CccftniTtoaN^elurDeu

p R.ev.CpziR ^Oi »t ui a/Y) tu A^

^Jl oVcla m AN ns I N ^0^eR
(lA-RftTe uiamdNl Rec

tA5'|>A.ciie scmiraSems.
Ex ista antem literae T figura imperitia librariorum insani ad-
giodum et ridiculi orti sunt errores^ ut apud CatuUum legatur
Saiius, pro Scdtm; apud Plaulmn Alius^ pro Altm, et Si cui
animus sperat ^ pro Sicub oniTnus sperat (Scioppius de artecrit.
49. Schwarz de coUeg. utricul. $. VI) ; atque in 1. 7 pr. D. de
publicari. Exemplo^ pro EjX empto (Boehmer exerc. 68. §. i5. IV.
378. Cujad. Obs.5). Quodsiforte Netejusmodi F junctd, erant,
ex A/l , uno calami duetu ligatis ,, A^ prodierit necesse est ; qiio
Jtactum, ut Sertorius Ursatus (714), Marini «pap. dipl, 200, md*
it. M)^ aliique in yerbo FeceruNT,^xo NT viderent Jitei;am M#

/

— ii6 —

Ilaec etiam t» T forma causa fuit , cnr pro Nf coarctatis ^T stit
ficere prisci arbitrarentur , quasi in Iioc cliaractere praeter N etialfl
I — T lateret Itadn lapiduta titolis (Paf>retti inscn anU i63)
leginius SVN, i. e. Siml:^ Fro ea autem if)sa, quae tecto privatur^
rs T figura, si ab tt^b cujin litera 'aliteiC^^enti conjungitur, acu-
tum saepe videmus apicem surgere ; tit iri notis p — IT «==< Ua
(2), ^ — Atum =- Atriim {160)^' ijt =- F(«)T. — ^«^z/y^
( 155.0), ^ — LT. ^ i^c^zw'(i58), «5, ^KTis^^Retii
(178), 4- — UITa =- Vitia (161) ', hmidi secus atque in scri*
ptura Francorum aliorumque iriedii afeti populorum currenti legi.#
tur YiL CC^ (§. 535) -f tit, at, cet. Eademque forma nostra adhuc
memoria servatur in pattticula Kt, quae ^ & contrahitur (^.333)*
Quinque Tironianae syllabae, exT atque vocalibus compositae^

sunt f 7, sive ^, «^^® "?>"! V~V ^^9* *9^)'

t

. g. 140. V* Iriest In ijotis Tironianis non solum "V capitalff
aetttatifir sed etiam tJ unciale rotundiiirij Blud quiddm rarius coni'

{^aret, tit in y VT^^r) -. Utique (2), ^ =« V(j)/w -*

Xjnii>etsvi (7SS), V -** V -r XJt (p)\ hoc fireqtientins , ut in
V^ -*Utt— Fyfl(63), (3 -« UB =- Fb^w ri5), (J3— UB
-*- f''^^ (4)* CJP — UE(^)// (69), U^ — U(fl^)N ^ Venim
(i56); '•^ V et iruncatum et aliis literis junctum* Utriusque,
sive V, sive U, pars aut dextra autsinistra, a litera aut seqtlenti
aut ai^eeeclenti cousuinitar ;; idque ex his intelligitur exempIiH

— »T9 -^

\^ «. VB, -«- Urnhria (128), ^ — Y(m)k{m) — Unquam
<5 ', ^ — O(0V^(«w; -- q^p/i^ (63), Z/ — NV (28), Of
— US '— l7*zAr(4i), <X ^ UC^w -^ ^/c/«Af (87), y^ —
FU(/>.--*. i^//^//« (148. c), (c/ — HU — ii^ (7), Interdnm
.«tia^ stiio lugadssimo figara r« U in depressum extenditur
£inum , ut in nota ^*\^ '=—MSVum «^ l^usivum (i63); vd, dum
iiaec et ,qu^e sequitur litera iino c^mi ductu j^nctim exar^nlpf,

JJ ipsum festinantis manus impetu ojnnino dauditur , ut iH /

.— l{n)\3tat ^ Tnvitat (5o)^ J^ • ^ S{uh)\3U -^ Suhwnit (32\
i " p» l{n)\J{d)€t -•• htvidet (41), (Juinque ab U Vldpiezi$«s
syll^bae sunt ^ (J- ^ ^ Cj^ (29)^

^. 14 r. A« Hujus literae forma^ quae quidem X HiatinuBi
«ignificet (§. 146) , in notis Tironianis n^mqu^m ceraitur integra^
6ed dimidia tantum « sive ex duabus , quibus constat , lineis altera,
^t in ^/ -^ ^Sjjm ^ ExtreTmm (B5)^ /^ — XT. — Xystus
(174*). Erunt fortasse qui qu^erant, cur haec ipsa Hnea, non au,-
tem altera literae pars^ a tachygraphis sit adhibita. Jlesponsio ia
promtu est. Fit enim natura ipsa^ ut 4extra scribentis [a summo
ad imum sinistrorsum facilius moveatiHrj unde, in omni scripturap
quae a recta capitali pauluin recedit^ iUam ttf X lineam altem
longiorem esse^ quilibet animadverteL A remotissimis enim tem«
corifous ad nostr^m usque aetatem scriptitaruut ^)^ ^ ?S 7j &

i2a

Ceterum Benedictrni quidera sibi persuasenint (in.579)*, figuram
gy^ =« EX (i)y in ndtis Tironianis frequentissimain , X esse ip-
sum , partem scilicet superiorem X capitalis. Sed neutiquam ve-
irum videruijt. Etenim illa forma ex literis ^ — E et ^ — X
esC composita.

5. 142* X aliis literis jimctum. Haec sola ex literis Tiro-
nianis est,. quae, adeo non truncatur, ut potius, si cum alia eon-
jtingitur, perfectior evadat, IUa enim linea transversa dum lite-
ram proxunam intersecat, eo ipso effingit perfectam r« X cru-
^em.nt in OC -KX ^ifcjc C^O. ^ - XU(/) - Fix (84^
. Jfc ^V^yiN — Bux (93), "ti/ — AXL — Altrix (i25), <f
-^ X€ (3i). Quae eadem operam scribentiiun levandi rado no-
tis Tironianis Gum aliis scripturis est cbmmunis. Ita in vocabulQ»

i. e. LEX, (Marini pap. dipl. Tab. III. NoV. op. dipLIV. Tab. 74)
altera taiitum ex duabus lineis, quibus X constat, re vera adest,
quum Uterae E Ungua ^teram suppleat. Idipsum yel iij. literis

121

Catjntalibus observare Mcet,. e. c. in V^ — VX (Aldi orthogr. 621.
Brencm. 122. Coletd. 446), T =- XT (Alsat.ill.LTab. ad p^S^g).
Sic etiam compendii causa plura X \tsio calami dncta persecantur ,
at pro XXX pingatur ^X^. Ad quod interduifl nori attende-
mnt y qui inscriptiones ex lapidibus transcripserunt. Apud Fa-
brettum quidem (in inscript. ant 164. n. 298)^ ut hoc utar exemplo^
legitur: (pue vixit annis IlIKI; verisimile autem est,. lineam
transversam in numero III esse neglectam y qua restituta , triginta
sex efficiuntur^

§. 143. 1 . Uesideratur Iiaec fitertf iri riotis Tironianig*
Neque id mirum ^ qiiutai proprie sit Graecorurrl , non Roifianoruiriy
qui ne Quintiliani quidem aetate eam agnoscerent. Is enirii (instit
orat I. 4. T.I. p.2g) ^Nostr^arum"* (literarum), inquit, ,,ultima
,,X est'^ Ponituf autem pro Y iri notis Tironianis aut V, aut I,
de quo mox (0. 5ii) videbimuS. Ita in principio etiam ftotae
%A^ = USF = Ysoptim, i. e. Hjrsopum^ U est pro Y. Male
enim Gruterianae collectioms arictores* earii (170*') interpretan-
tur ZesopuM.

§• 144^ Ju. Tiroriiana liujus literae /igura affimfs est un-
eidi formae. Utraque ab antiquissimis Z sic duei potest^

t Hj uncia^e^

t ^ Tironianum'.^
Z truncati pars inferior a litera sequenti interdum corripitur.

e. c. m ^

— J22 —

^l^y — ZMe — Smyrnae (108), ^ — ZN« ^
-ZiCna (169), ^ =* ZBJL. =«- Zahulon (192). Vocdlium, huic
consoiianti junctarum, syllabae quinque vario puncti situ signjfi-
cantur (^.274).

$. 145. Restare yidetur, ut de literis Graecis disputemus,

•quae immijctae sunt Latinis. Omega certum (§. i23), et phi du-

iDium (§. 127), suo quodque Joco proposuimus. Quod solum su-

perest Chi non nisi in verbis^ quae ex Grae.cis sunt petita, reperi-

tur, et qnidem yel integrum , vel mutilum. Integrum conspici-

tur praesertim in fronte notarum, ut in V[* = X, =« Chorus

(172), atque in omnibus vocabulis, quai^ a %o^og descendunt,

sive Latina sit eorum terminatio , sive Graeca , ut ^iC ==

^um = Choraglum, «^^ «^ ^es =« Choraules (172). Chi

quidem in extreino notae pf"^^ =■ IVle/anchqlicus (180) esse

videtur; malo tamen eam 'Ni[e)lLi7fs «=* IVEelancholicus legere.

Ceterum non inficior, esse yocabula, quae, licet a Graecis sint

.profecta, meris tamen Latinis Jiteris absque Chi notentur, ut

''^ « C{f)um =« Chirographum (124), ^^f, = C{is)Ma =«

Chrisma (194), <©"— C(>^)RO<^ = Cholera (j8o). Quid? quod

nomina Christus , Christianus ^ quae insecutis temporibus per

Chi et IVho vel in Latinis scribendi compendiis ^SStuSy XPtia-

nus y const^nter sunt exarata , a Tironianis tachygraphis litera C

scribuntur ^Uf = CR/^/j =» Christus {gg)^ a\j^ °^ CJMTanuf

^ Christianiis (91).

12? —

§. 146. Chi mutUatum alterulxai ex cluabtls lineis, quae se^e
intersecando crueem efficiuxit ,■ caret Harumi linearum ubique
feire ea abest; quae" ab imo ctextrorsuzfi assurgit; . cujus causam jam
attulunuSy de Htera X.lJati]i4 ^$. 1^42), dis|^9tauteft< Ex^pk sunt
in notisf 0/^ — XRP//.if ?»** Gtwryhdis (^.i^), J^j — XR. — .

Charon (97) ^ JO'^ jXfW — « Chopta (1,24)^ ^S-^ —
XTMz^ — Chamaesttatimi (164); ^ ^ — XO(j). -=^ C/^y
(97*)* /* =^ AiPL{y^u?H — Atchisellium (i63)v Eadem etiam
parte ntutHatunt Clii fortasse latet iil onmibus notis , qnibns voca-»
bixla, quae sib.Archi incipiunt, significantur , ut ia. d^ =» AR(x)^
GL. =- Archangelus (99. c) , j^ = AI\(%}eP. -= Atchiepisco.
pus (fi2ix^,r) , J^ = AI\(%)B. ^ Archiptesbytet (91.99), JL
«-* AR(^)TC^iA? =^ Architectus (iSo)^ cet. Notamm, in quibus
r» Qni linea absit, quae a summo sinistrum demiititur, ut /^
-wXAR/j => CJwtocitatis (172), numerus perquam est exignus-

CAPUT SEPTIMUm

D(r positione vcetiutitie inclinatione ckaracteTum"y auibus

notae constant^

»

^. 147. Si quid habeiif notae Tircmianae adfflodum pecu.
Iiare et a ceteris scriptionum generibus omnino alienum , iJ pro-
lecto varia! uniiis ejusdemquer characteris positia et inclinatio estr
Non eam dicim:u8i varietatem^ quae festiilantis calarai ductu aaf

Eterarura conjunctione fortuito nascitur, ut in nostra tachygra^
phia (scriptio cursiva riilgo appellatur), in qua sicut lancem in
libra ponderibus impositis deprimi videmus ; ita ^literas vicinis^
proHt cum iis conjuijgantur , ceder^, variamque ^peciem induere
deprehendimjis^ ead^ia tamen vi ac potestate maneiite. Neque
eam respicimus in ndtis diversitatem , quam postulat diversarum
Kterarum conditio , qua e.c. "^ est T, quae eadem /igura, paulum
inclinata ^\ , est Q , cet. Sed illam nunc variam unius ejusdemr
que formae inclinationem explicandam sumimus, quae de indur
stria eoque CQnsilio adhibetur^ ut sol^ h^c mutatione ali^ pror^
sus nascatur sigmficatio..

0. 146. Eosdem igitur in notis characteres niodo videbis
erectos, modo pronos, modo jacentes, modo introrsum, modo
retrorsum obliquatos, modo supinos. Cujus diversitatis plures
es^e causas, facile intelligitur. Ita nota £^^ « SV/^, ut hac utar,
signiiicat Supiit (54). Eam autem ipsam , etsi syllabis S V et IT
constat, ad notandum verbura Suib minime adhibere licet, ne
duplicem una eademque nota habeat vim ac potestatem , indeque
anceps fiat hujus formae intejpretatio ; quam qui effugere student
tachygraphi, eadem quidem litera S, sed supina ijy^^ ad expri-
mendum verbum Suib (i36) utuntur.

§. 149. Simile quid, minoris tamen momenti, vulgares Ro-
manorum siglae habent In iis enim etiam adhibentur literae aver-

— 125 —

sae et supiiiae , praesertim ad .muliebrem designandiim sextim. Ita
e. c. literis 3 Jf I\[ X (Sert. Urs* 689. 798. Gothofir. i5i4) Caja^
Jjucia, IVlarca, KarissiTna signilicantun Cujus quidem perver-
sitatis rationem et causam vix quisquam non inelegans eo referre
iEudebit ^ ut iliius sexns sit symbolum sive universalis aliqua signi-
/icatio. J^emo tamen , notarum Tironianarum non ojxmino rudis,
in eis allegoricum ouid inesse , facile diffitQbitur. Plura ejus rei
exempla infra (§. 292seq.) afferemus; nunc unum lioc sufficiat:
Una eademque litera I prorsus jacente .mmm verbum lacet (20)
denotatur; qua eaden^, quum in ep Qst, u| paene jaceat ^j^ ver-
h\xm lofiit (19) significatm>

§. i5o. Peculiaris Tironianae scripturae indoles praesertim
iiaec est , ut una eademque consonans litera , nullis sive puncds ,
sive aliis quibusvis signis , adcjitis , pro sojia ejus triplici inclina-
tione , sive djverso habitu ^ diversas vocales distinguat. Quemad-
modum enim in arte Heraldica color purpureus lineis transversis
dextrorsum descendentibus , caeruleus iisdem dextrorsum ascen^
dentibus, ruber ad perpendiQuIuRi ppsitis denotjitur; sic eliam ta-
chygraphi Tironiani yocales A , E , I , diverso consonantis , quae
unam earum compiectatur^ situ notari voluerunt. Quod quo
facilius inteHigatur ,, plur^s syHabas ^t verborum terminadones^
tribus colui^nis dispositas. hoc loco visym est &ub)icere:

26

y Ga (27;. Cv Ge (27). CJ G/ (27);

Pi Ba{iny VN fT^ (27). ^ Vj iI/(27).

^ ^c (29). V £c (29). Jc ^-^ (29)-

/Ov ^^(29)' V -E^ (29)- I^ % (29).-

^ ^^(29)' V ^^(29). [. 7^(29).

V Xa (27). S^ Le (28). '^ U (28).

Jri{2i^y V JE>/(24). L^

A, ^ff (22). X^-^^(22). f^ Ire (22).

LjAris (21 ). \^Eris (22). f^

^ ^^hV ( 21 ). \/^ £^w (21). l/" Tiis (21 ).

^^ f^eratig {2\). ^/ Keretis {21*), ^ P^eritis (21 j.

r Atw {2\% V •E^«^(2i). l/ Itur (2\).

./ Amus {22.0)^ \,. Emus (22. c). y, hmis (22^0)^

//k. ^4Ww/it (22)., V** Ejruni {22.). y^ Imini (22%

••

^ .4wzzflr (22). \^ Emicr- {22). \\ hmir (22)
/. Anus(25% \^Enus{26). Kr Jnus {26).
£ Jsaxus; (26),. S^ £»iW (26). L^ /w"i/f (26)

Aniarcus (26). \^ tjtianus (26). L^ Inianm (26).

/

— 127 ^

^. i5i. His curatius inspectis duo suht potissjjnum , quae
/)bserves yelim.. Unum , quod colupinarum sua cuique est nota.
jrum inclinatio ; columnae primae /, secundae \ , tertiae | : sua
cuique etiam vocalis Jitera; primae A, secmxdae .E, tertiae I.
Alterum, quod notarum quaeyis, in tribus columnis conspicua,
licet sit eadem, triplici taraen niodo., quo tres illas vocales signi-
ficet, faciem mutat. Quin etiam indiyersis omnino figuris inter*
;dum id fieri ^nimadvertimns , ut in syllabis ^//z, Em, Jm^ qua^
rum illae notantur jiotis ^ et \/\ ; liaejC id^obus ad perpen-
diculum positis punctis ( : ) significatur (24).

§. i52. Neque in multis aliis notis ^arbitrariam «sse »diversam
earum inclinationeni , supra (§• 120) jam docuimus, ,atque haec
etiam docebunt exempla. In notis ^^ ^J ^)[^ ^ MaXi^
mus (41), MUw (129)» MATrt?7Zfl^(i59)^ diyersa literae M for-
ma non temere, 5ed consulto facta .est, siquidem in prima ita
pingitur, ut / — X, in secunda, iit I literam, in tertia, ut AT
syllabam simul exprimat. Minime porro arbitraria est in nota
Nr -=^ KalendAS (\oS) r« Kinclinatio; namque \ =— ^^^.^(24)
terminatio ,eam postulat. Minime nihiH est in nota ^^ «- HIS-
dem (6) r^ H truncati (h) inclinatio; conjprehendit enim sylla-
bam / — is (47). Minime tandem in notis \ — FVr (80),

\^ =- YVndit (62), '\^ ==« FrYctus (109), r» F mutilati
situs obliquus ab incauto profectus est .calamo; partem enim litA-
rae V simul desiguat

— r26 —

§. r53. Quantr igitur intersit , in obserranda &otarufn incri-
zmtione assiduam ponere curam , tum quae hactenus diximus , dov
eere possunt, tum quae uberius etiam trademus, coniirmabunt
Vocabula* nimirum longe diversa iisdem saepe notis , sed aliteF
paulum incKn^s, significantur. Ita j^ =— UPCusy est Lupus^
\^ autem L(^)P(2^) (175) ; t^ — M{d)tus, ^^ =- M(u)tus
(i35); 9^ — \3ia)es =- rades Ci2o)^ ^^ ^ U(z>j =- F"/-
^^j (41O ; ^^ =- F(«)Lz^ =^ F^a/w (104) , ^^^ — F(^>
Us^Fide/isXB^jy; ^ — Q(/)A — p^/ia^ , ^ — QA^^p^/a
(i5). Atque ob hanc ipsam signandi rationem, qua diver^a nota-
Fum iuclinatione diversae earundem- sigmficationes indicantur^
notae Tironianae meris siglis sunt clariorcs et distinctiores , ideo-
que multo commodloresi Exemplo ant notae y — Gaudet et
C^^ =*= Gcmitus (102) , in quibus, si G simplex solum cum qua*
Kbet eiirundem notarum terminatione spectaveris ,. legerisque
G' — et ac G — tuSy difliciKus profecto significatfonem asseque^
ris , quam si praeter literam G in ^ et C^ literas simul« A et E
diversa inclinatione notatas observaveris. Jam^ vero in siglis Ro-
manortun. rulgaribus nomen Legio simpKci Li,r et nomen pro*
prium Gajus simpKci G scribuntur , unde difficiKus ex iis inteL
Egantur flla^ voeabida necesse* est r contra in' Tironianis noti« , qui-
bus eadem nomina^ significantur , vv (7^) ac yr (iS^)., prae-
ter Ei et G secundam quoque utriusque rocabuK Kteram E et A
sols notanu& inclmatione adj^ectam esse ,, facile intelligitor^ Afjfiro-

— 129 "~

ifiGnre fgitar au3im, niillttm esse, praeterTiromahum.-scribendfg©-
nm , in quo tam modica opera tamque exigua varaation& tot diVeF-
tae distinctiua exprimantur significationes (§, 16. 287)«

§* i54« Qum etiatn Cmsoxtif cta notasy qnae omniBus Hteris
constant, syncopas continere qnidam sibi persuaserint » in eo ma-
xime esse arbitramur , quod statum literarum atque variaim eartuA
inclinationem neque con^deraverint , neque intellexerint "Soki
qu^pe chianracteris ^b. •— P inclinatione p^ efficitur, ut literaili
V simul comprehendat. Quo posito, neqnaquam mancae srnlt
notae ^^^ ^ U^ — P(w)B«j (147)» P(«;UL« =* Tuhis
(i83), P(i/)De^ (86). £ademque de causa, quum lilera M , incH.
nata y, Htersm A trumcatam simul exprunat C$«ido}v in not&
«^ C^^ ^ U(a)lLde <io5), U(«)Por (,%66), qranque Htera-
mm nuila desideratur^

*

CAPCr OCTAVtJM.

« m

jD e n e a U libetaru m^

•» f

J. tbS. De Kterarnm conjunctiomer supra (§v^ seq.} quidem
|am diximus ,- quum' earum formam^ describeremus : vel ric tamen
darum nekum sizigulari co:^tempIatione ot' curatiore explicatione
dignuBi esae arbitrbmik, quod superiores nostrae observationes-non
ttisi conluoctioae ffiotatam Ht^arum formam ^qctant,. geaeraH^-

/

— i3o —

j[si6 et ramma rei notio omma ibi pnietermissa est Hanc igitnr
4i]igentiiis ei^Iicare nunc instituimus^

§. i56. Singulas literas tachygr^plii , morae impatientes^ fanr
tum abest, ut seorsum pingant, ut, quoad pjus Jfieri possit^ uno
calami ductu junctim eas absolvanl:. Quod quideni ipsum in ea
jetiam scriptura» quae Jiteras jniniit^ jnngit^ lieri yidemus. ]\laja-
jis autem difficultatis res est in potis Tirpnianis literas |nngere^
Htpote quae non ex mmutanim ^ fied ex majuscnlamm genere
.mnt. Primum igitur videamus^ quid ^atione copulationis liter^i-
Tum intersit inter minut^ et piajusculas^

^. i5j» Literae piajusculae^ nominatim capitales, quod ge^

nus scriptionis est perfectum ^ vix junguntun Quod tamen ubi

:fity vel simpliciter soqmitur^ yel /co^ctatae quasi conglutinantur e(

aliis insertae yeluti ;poncatei^antur ^ nuUo inter ipsas , nisi qui liter

rarum partem ponstituit^ calami ductu intercedente : qui» si con-

junctionis tantum (causa adhibetur^ ubi conspicitur, eo ipso jscri-

pturam prodit ff. regula ^ecedentem. Non nisi simplidter socia-

tae sunt. iithisutar, /AX — MA, C\^CI,f^^m, N —IV.

^ — I VI (§§. ),65. 217); quae incaute inconsiderateque acceptae

iniifiis .«'rroribas ;aiateriam praebere possunt, quum duae literae

-ita cohaerentes pro una habeii queant. Sic ia scriptura veteri

Gothica, qiiam iCJlfilanam appellant, literae X •->• A et I conjuo.

ctae , qiiuni speciem prae se ferant hanc iV (Marini papyri dipl.

n*ii9. Tab.17), cum Utera K facile coBfundiuitar. &ic in vecsa

— i3i —

tertio inscriptionis supra (§. 129) a nobis prolatae character tertius
primo quidem adspectu K esse videtur ; attamen duabus literis
constat I et L. Ipse Montfaucon, vir ceteroquin in antiquitati-
bus sagacissimus » in escplicanda statuae inscriptione POMPOMO
(Antiqu. explic. T.III. P.II. Tab. 167. Fig.a. p.a68) haesitans,
Etruscam eam esse putavit» deceptus nimirum charactere penuU
timo M: quem si ex N et I composittun esse inteHexisset, nulloi
qnidem negotio POMPONIO legisset Supra ($. iS^) etiam ob«
ServavimuS» causam ignoratam fuisse» cur M interdum non sit
litera, cujus speciem prae se fert, sed NT. Similiter in statuae
cujusdam (Padaudi mon. Peloponn. II. 62) titnlo Graeco AABOT
quarta figura minime valet O, ded duabus constat literis, I et O,
tinde procedit nomen AABIOT.

$. i5d^ Sed ad Tironianos redeamus characteres. Qni quuni
ex genere sint majuscularum literarum » haud aliter quidem atque
hae ligantur ; interdum tamen illorum consecutio non ita difiicilis
videtur. Exemplo «inl notae ^^"lo pHj^/'^!^— U(/)R (8),
T(m)6 (ift)» S(«)M(«)A ri76;, C(u)Balr (i32). TRBL/j — r^r.
Tihilis (89). Quid autem intersit inter junctas Tironianas literas
et disjunctas, un& eademque nota docet, quum diverso modo scri^
bitur sive (^ » sive ^- — €P. — Episcopm (^c 91. c). Li-
neae ad jungendas Hteras interjectae in notis Tironianis non ma-
gis adhibentur, quam in vulgaribus literis majusculis. Quae qui>
dem lineae quamvis adesse imperitis videri possint, re vera nott

— i3i —

adsunt» sed occultam plerumque significant literam. E. c. in nota
Vj^ — Dilargitiir (68) calami ductns inter D et O minime
tantum cliaracterum jungendorum gratia adjectus , sed pars est lite^r
rae Ijt^ quae dimidia a D absorbetur, integra autem cemitur
in pfimitiva nota L^ "~ IjtOus 4- Largus (68). Item quae iii
nota ^\f^ — Vitiosus (70) linea est inter ^ et S, lit^am T
«igniiicat ($• iSg) ; et quae sunt hujus generis reliqua. Animadv^r
tantur et notentur haec inprimis ab iis , qui in notarum analysi
pperam studiumque ponunt» ne nllum in presso et arcto hoc
scribendi genere calami ductum censeant supervacaHeum atqua
inutilem. Vemmtamen aliquando^ etsi perraro^ ab faac norma
recessisse videntur tachygraphi. Certe in notis . ^^ ^nf V^ l^
^-^^ — ^ BI, CI, SI, TI, UI (3o) non nisi jungendi causalinea
inter conisonantes et vocalem I ^est interjecta. Kusqpiam v:er« nisi
in coUectione , quam Gmterus edidit , atque in quibusdam diplor^
matibus regum Francorum primae stirpis ($• 386) istas invenimus

$. idg. Tantum autem abest, ut ad unam eandemque litera-
mm formam adstricti fuisse videantur tadiygraphi, ut multipliciter
eam in constraendis nods variaverint. Sic syilabam OP ex O
ct P aliterin nota ^v **■ OP^fl^ (io6) formanmt, aliter in ^*1
mmOPtio (106): syllabam OC ex O et C aliter in ^ — CCkU «
Occupat (5o), aliter in ^C -^ OC. «— » Occasio (5o): syllabam
VN ex U et N aliter in ^J^ -p UNa -* Uma{\5e), aliter

— iS3 —

in ^/^— UNt?(ioi),ftUterm ^ I/tw^ (i65): sylla*

bam denique NI aliter 2L (^)» ^1^*^^ ^^.'(aS), ,aliker. j^ (3o)i
^160« Etemmliitetfamin fbfinani elegemnt eain» qnam ad jun-
gendnm quoqne loco aptam esse judicamiitJ £xempli cansa contem*
pletur . notfti t^>^ . 4-1 8/^, qnae signiHcat Kmit (4:4). <^ui ^ «i . 87I*
laba C(7« pra^eponeyada est, nt efficiatnr.Co»5»7i^i'^, sive Coemiti
locG € lunati ^ quoniam 3 «»*« G£?/2 cum itto * ^ aegre conjnngi:;»
tur, E truncatum >-« substituunt tachygraphi , scribuntqne f ^^
^ (^(jin^it ,^ €k)€p>iM{^b^. \ Eandem obxaiisam.ad )ungendas
C et L KterasAv^^aiGiutuaator, j)^^ ^.^{Dli. «=— Ctl^

ler (95)* Quumdtfe tritnm Ol «^ ♦C^?/^^ Jliterae S sequepti com^
Bpiode assQciari non pessit, situm ejus prjjniti.vum restituunt, no-
tantes ^^ «^OSLw ^ConsJTm^is{65)^ Idem^ animadav^ere licet
in Q / ^ CS V/^ i— T^^/^jw^ (^^ CSiWTi «^ Ci^j^/:

tum^ (94) , X,^ =^GST^7i/ «^ Constij:ulq^i4r {\\o\ innumerisque
aliis* Notae C^ ^Q^i^es^^^uies^iiG)^ ut inde Rat Reij^mes^
praeponendum esset ^ ^ R, quod ubique fere praepositioius RE
vice &mgitur^ . Sed I\ truncati et illius iiterae Q tanta est simili-
tudOv^ at viX'inte]iigatur,NquoiitodG iisdem figuris haud ambigua
nota effingi possit. Altero itaque^iQ, scilic^t -^V,, assumto, v6^
eabulum illud qom^ositum '^^^ -^ KQes «• Reqiiies QiiG) for*
mant tachygraphi Tei^tiaik '^f^usdem Iif;«rae s^eciem c^, e. c. in#
^^ i^Qit^ (72/dar//' (^8), quae adirecipiendas praepositiones^
haud est apu, itideni perfanttant, seribente^ i/f>/ 2>/ %y . pyj:

^

i34

^.Adquirit fGonqtdtit tExquirit i hufuirit , PeT'
qidrit, Bequirit (48).

jf. i6t. I in dotis Tironianis locimi tenet pra^iosztioiiis IN;
qaae, si verbis ab S incipientibiis praeponenda est^ n tachygraphis
^am >H kcent^ peildmtatdr. JEjrectimt e^ml I Mterke S commode

* •

foctan lieqint, msi mtervemente calami dncta, qm ntrnmqtie jun-
gat Hlam igitnr conumitationem factam esse videmns in voca*
bnli^^am»^ btsilit, Jnsinuat, InsipienSf Jnsitivtmt, htsotescit,
Jnsohtus, bisonat, bisperatum, htsteaa-at, histigat, htstipu.
bttuTt htstitor, htstrumentum , htsuit, btsula, btsiUcdt^ btsui'

Insultat, qnaa sic nottotnri '^Jj^ -^^ -J^

^ -^ "T7 "T"X^ riC -^ "^ '

^ "^ T^ "^ (^' *46. 9»' ^- 94*
149. 47* 66. 52. 90. 90. 116. 90* 107*. i36.'7o. i55. 146, i46)#
Hoc antem loco silentio praetermittere ttolo errorem celebenimi
MiUim ({'ap. dipl. 298), qm« qnnm istad m facens non IN legen-
dtun esse « sed I tantom simplex eo continen ^d^timet , Italorom
hodiernam prontmciaticmem jam tam obtizmisse , ex notis Tiro<'
Bianis isibi persoadet» qnasi tach^rgrapbi scripsissent Isputcat,
Istipiilettiir, Pancae fortasse sont' notae, in qnas incidit vir
doctas t quibasqiie deceptojs in &Isam rhaiic bpinionem indaci po-
tait: qui si omnes , qtifte ejti«dem sont geUeiis » ' cognovisset « v i^
tSpnemqtlS tntttadhujns I'<m9' IN xiiuI lacen^ tienuisset, illam

iBnam seiitentiaxo vxk prppQ$|iisset, ibToiine, quaeso ^ hoclie etiam
Itali "^ pronnnciant in yerbis fmmuO' , Insinuare, Jmipiema,
btsolitQi JnsperfttQf IjisHgqsre ^ JnstitutQre, InstrmnentQf Jn-
sulso, Jnsultfo^eJ .Atqui onmes jbas iiotas I jacente scriptas esse^
ihodo yidimus, Accedunt H^pidpm tituli, in quibus vel vulgarir
Ibus literis ita perscripta leguntur yocabulia Jnsuia, Jrisularius, Jn^
stitoTp Jnsubres^ cet (Gniter inscr. »079. \\\ J090. xg. 624. 10*
€36.8. 296. £oI. 2). Qui4? quod in iisdem m^rmoribus praepor
j^itionem IN jea etiani Ji^bent vocabula^ in quibns nunc quidemi
euphoniae gratia imm^tatur, e. c, JnpefTtf^itf Jnlustris, Jnpendic^
Jnpleverit , ceX^ (Gmt^ Syo. 3. 28.6, 62.8)11 Ac<tejiit chartaruni
entiquamm /mctoritas^ in quibus eadem pbtmet prtbojgrapbia.

l^ \G2f ^eque hic tacenda yidentor menda, quae ex maU
.characteris i^ expKcatione in notaram .Oollectic^em iirepserant,
Quum enim 4uplex sit ejus sig^Uic^^tio , nna Jiterae P ($. i25),
,altera praeppsitiojois )PB.A£ (i)^ in yerbis comppsitis plerumquo
pbvia; inde ,/ieri yidemus^ ut notaran^ ^iterpretes, frequentior^
hac notipne ^ecepti^ plores notas iiiale explicent. j[ta reperie^

^ ^\>^ ^VL f^ ^ ^S^^ '^y^ ^ notaram collectipne ex^
jJicaJ»s.iV<ie<57M^(ija)/i^<Kr;^4a^{ii3), Praeorat if.06), Frae-
plectitur ^ioi) , ]Praesoiet fji^i), Praespicuum (jio) , PraestTinm
git (107..C). At in hiscepnmibasprimiis^characta* non nisi lite*
rae P simpHcis yice fongitur , nt .ea .significetur praeppsitip P£R^
cujus quidem nuitatipr «flt fpiBia ^ ($. i25) , in illis yero nptid ob

nexiim Jifficifiorein vix adhifceri potest ; qnod facfle intettigetv qia
' .eam cam reUquis Harum Botamm characteribus jungendi perieu*
jbm feeeriL Sed ne qms temere a me damnatam illam iuterpre>
latiouem putet , ecee alias ejusdem generi» xiotas, isi quibus- charao
feris ^ significal^ P£IV noHiam babet dubitatiofoem atque ab ipds
^ollectionis auictoribus agnoseitur :: ^ yj-j ^ '^ *^ <^
— Peramt (48) , Peragrat (62) ^ Perctebidk (;io6) ^ Perduellium
(14^, Pervicax (»36)^ Pervslvit ^124),- eet, Quid?. qa.od liber
«tiam Cassellaiaiis pra Praesolet, Freiespicuam ,. Praestringity
'Praestrinxib i PraestTictum y liabet Persolet , Perspicumn ,.
stringU, Gefc Facessant igitur niaudita verba jFy«e^«^ ,
ctat y Praeoratt PrOepleetitur ,- Praesoiety Praespicuijm;. rede-
ant<^e' in eonim locunr,- quae sunt usitadssiima,. Perarat^ Perno-
etat , Pererat y Perplectitur , Persotet y Perspieuunt..

§.- i-GS» Aceidhr interdum , ut in eompbsitis conjunctionis gfav
tia dtiplex fiat mutatio , eC vocabidi ampficisv et praepoaltionisj.
Exempii causa ponimiis notMu» Jr "^ C(pn). »^ Cormhodusi (.oaX
fcuitFpraepositione I — ^ /w (1) «onjuBgendamL. Harum figurarum?
quum< sit dufici^ima consbciatid, iitraque^ nota mutatur v notandb
— r ICi — JncoTnmodus (32); Idem: fit m verbo ^/5 ^
mmmSit — » Scit(56)r cui quumpraepositio D- =*«* Co» (1) praemit.
fenda^ est, ut inde fiat Conscius;. tain S illudjacens mutatur ixi ere^
ctum , quam- > ayersum in advetsum ,. hoc; ihQdb : G =»» e(c)&
M- Comcius(Z5):. Ita qtiam; nX/l^f ^STatur^ Stipulatur (,1 lo^

— i37 —

proficiscitur ^^ — CSTatur — - Comtipulatut, Graviores siiiit
mutationes, quum ex 1'"* — "Bet — Feruet (ji6b'y ^X, ^ «-€(/).
Ke^ •«* Kfervet (i65). Namque non solnm £ angulatum, quod
praepositionis vice ut plurimnm fungitur, cum € lunato permu<
tatur; vemm etiam r3 a^ , literae C insitnm, tam linguam rQ F
omissi exprimere videtur, quam quartam verbi compositi Hteram K.
$. 164. Quae quidem omnia iieri, ut facilius necti possint
literae, non dubitamus. Etenim tachygraphi, formarum conse-
cntionem et brevitatem maxime spectantes, de vulgari versnum et
verbomm directione minime laborant; sed quovis modo literas
coUigant , dummodo faciHor efficiatur earum conjunctio. Ponuut
igitnr cbaracteres etiam columnae instar, tam a summo deorsum.

nt in

\\%\ "^ ^"^ - C*^^^''^^ C14Q-.

Umbra (i5i. 169), Dissoluhilis (5d), DifJicHis (5i), Culpcu
hilis (5. i3i), Vt supra (55), Rosa (170) j quam ab imo sursum,
quod tamen rarius fit, ut in IT-^ ■— AKMa -* Aroma (160*).

J. i65. Eodem consilio vnlgates quoqne literas non modo
columnae instar aRomanis interdum positas($.ao].2o3), verum
etiam saepe conversas videmus ; atque ita juhctae magna ex, parte
ad Tironianarum Hterarum similitudinem accednnt Utrarumque
comparatio quum facere etiam possit, ut mirari desinaht imperiti
singularem et pecuHarem, quam opinantur, notamm Tironiana-
rum fonuam, quaedamhoc loco subjicimus spedmina, quibns

18

ante oculos ponitar, qnomodo notae ex literis vulganbns sensim

emanave

nnt,

•

- •

• -

lAUrae Ro-
manorum

vulgares dis^
junctae :

•

eaedtm eonjunttae^

•
•

Volae
Tironianae»

AC

/C (Nov. op, dipl, T. m, Tab. 61 ),

<(

*

(29)-

ANIE

aF (§. 2o3),

^.

: 198).

AR

A^ (Nov, op, 1, laud.).

/L

($.i5o).

AS

^ (Coleti not, et siglae. p, 421),

X.

•

[164. c).

CI

•

C^ (Nov. op. 1. laud.)

m

[26),.

co

00 (Ibid, et Fuclis hist, Mogunt 11, i3i %

Q^<

[26),

•feE
■F.f.

«

*
• * *

D (Reines. inscr. p. i5^).
*^ (Nov, op^ 1» laud.)

v<

;i).
[29).

EM

-^($•379), E>>(Nov.op,TJ, Tab,io).

v\

(24)-

<£R

* •

EX. (Ibid.T.m,Tab.6i),Es(AlsatilLL59i).

•

d^i

[24).

*ET

T (0.265).

n (

:i).

fflC

« .

J^ (Nov. op. L laud.)

P

(7).

TR
ID

•

i (§.202. Cellar. orthogr. 1. 46).

t * ( ( Nov. op. 1. 1. Castelli Sicil. proleg. )
1 (p.5aFucli8n.Tab.L3). i,

h (
l (

:8).

i39

m

mmmm

mmmmmm

titerae Jko-
manoTum

vulgares dis"
junctae:

taeden^ conjunot^ef

LE.

Nl

oa

PE

PR

RE

REX

RI

HV

TA

TE

l^otae
Tironianae^

INT/ Jb (0.202)

MA y^

J^ {0. 202. Nov. op. L laud.).
P^ (Ibid.).

la
is

IT; jf " (§• 2o5. Manii.Pisaiir.i5. Fiicli8ll,.i7i).

b,-' [5.202).

f \

ri/((j.202)»,^ :

0^;((J.2O2).

^ ^Nov. op. I. laud,}*

«K , (0. 203).

P^ ( Nov. op. L Sand.).

Ik (5.63). -

jl ( Nov. op. L laad.).

P^ ( Velseri opera. p. 423).

15: (5.268).

:e (5-^02).

li

/

* f . •

\ (25). '

K/ (5- i33X

X (5-27iX

^" (5. 271 jC

X28). i /•

^A (28); r

T^ (28). : /

<28^. i

^ (5. !&)/
^ (28). '^

nu (46). . '

Cw| (28).
^(28).

/

140

littrae Ko\
manoTum

vulgarts dis'
iunataez

TER

TI

TR.

«

TV
VI

VM
VT

UE
UNT

UR

taaitm aonjunctat.

V

VI

V

CJE
CR.

Nicolai de sigl. 73).

5. 2o3^.

Act Falat VI. 70. Noy. op. L laud.).

Ibid. et Castell. 58).

Alsat illustr. L ad p. 5oq),

$. 200. 261 ).

Nov. op. I. laud. GastelL 58).

Brencmauu hist. p^d. 122)^

Ibid.).

Ibid.).

IVotec
TiroiUanae.

1. (1).
"1 (198).

(134).

""Vcs. 29).

M (29).
\ (24).

V(2).

cr (29).

C^ (25).
c/ <$. i35).

Haec qui diligentius comparaverit , Intelliget , inter utrumque seri«
bendi genus nihil fere interesse ; atque ubi interest aliquid , id non
nisi eo factum esse, quod tachygraphi vulgares literarum com-
plexus uno calami ductu absolvere laborarent.

§. 166. Neque alia est causa^ ob quam sibi sumunt tacHy*
graphi, ut literas etiam trajiciant; id quod innumera docent exem-
pla. Sic a suo ordine amotae^ conspiciuntur literae in notis ^^

— 141 > — -

— XDI — r/x (84), "% — PXA — Tax C72). ]^ i-lL(«).
VfSam — Lardum (167), -|i^ — ALV/» •^Juia^T^ro Oila(i6&),
Jj^ — DXV — £)«x (93)i ^lJ^ — RD(/)Ni!^ — ilewVfe*
(167), ^J- — FSGa — <Sj|9/<ra C^^i)* inprixnis vocabnla-ab F.
et P inchoantia literamm tnqectioxii simt obnoxia. Gnjos caiic
sam in pecnliari horum charactemm forma quaerendam esse arbi-
tror. Uterque enim sive ^ sive y^ ex duobus tantum calaxni.
ductibus constat, quoram prior quidem satis longus, postmoif:
antem non nisi brevis hamns est. ad literae seque^tis jaexum sns-
cipiendum parum idoneus. Unde factum esse suspicor, ut jiisce
literis characteres« qui sequi debeant. saepius praeponantur. Ca>/
ins rei exempla suo loco (§. 209) adf^emus ^atis superqne*

' §. 167. Plures literae uno ca2ami ductu ita inter se aptae etne»
xae, ut integram forment syllabam, e. c. ^— Pa C28), vix patiuo-
tur aliam etiam literam inseri. Quum igitur ex illa nota ^ facien-
dum sit Jh-a, neque intercalari possit litera R, haec sequitnr, ita
nt Par quidem scrlb.atux, Pra autem legendum sit Documento
8unt notae V. '^V(ii)^um — Pratum Ci5o), *L^ — T(a)l^£
■— H-andel^ (166) , cet. Ita etiam Oraecbrum tachy^^raphi, irpo
et xpc6 scribentes, literis ?r et 0, x et cc uno calami ductu a6-
sohUiSt PLho inserendum superponere solebant ^ 490).

$. 168. Sed haec literarum compositio et conjunctio qnan-
tnmvis tachygraphis expedierit, haud leve tamen ex ea impedi-
mentnm ortum est, quo minus Tironianae scriptorae studiosi

— I4a —
onm^ Aotani|n,]^eras facdfereperiant l|$o leiiixQ nexa-ini^

dngtilae qnibus constat literae b ^^ jT^sxmt tnmcatae.: Hujud»
modi mutilatio qiianqiiani in "VnIgaribnS edamJlXKmanotij^ Uterisy
Bt primum^conglutinari jco^eronti deprebendatur ; in Tittiiiianae
lamen tachygrapbiae genere istae formae n.ulto magis coarctantut^
6fiiS' igitur conglutinatas literas solvendi facultatem msi adeptus
ftieris, SBigulas in notis latentes literas non r^eriesi adeoque pro
BUaacis uhabebiis I quae sunt integra vocabulap. ejt:oiilnibus,; licet
daiirialatisr^cliteris constant; Quamnostram sententiam utexemplis.
eoiifirmemus , afferamus notas quasdain; primum, in quibus ter-.

minatio QSt T ex E et T conflata ($.2135): KL 5fc^ V

C, 5f:i> l^ ^ £2 U CS^> AKe. 032),
peCe^ Ciii)» pO(r)e> (88), DOLe^ (65), C(/)et (162. c),
pLe/(i^*). l»(^)Ve^(7i), P(«)De^(86), R(/y)Ge/f (190. c),
mp.Bugih^ Siifl^t (^i), S(o)La^ (47), Vir)Get izoSy. dew
inde plures , ' ■quae exeunt m /^ =— /j ($. i65lJ, ut iT

^/ . W ^^ S<" ->(^)IKi7i.c), C^)to (i65)V
P(c)N/j (53*) , R(i/)Dw(8j), S(p)Ij(i67), pro <S//f, cet

§. 16^ Qnpd autem ex ^vnlgarinm literarum coii)tmctione
ambi^utiEitem interdum oriri ($.109. ibi) diximus, id etiam Tiro-
nianis cum.iUis estcommuiie. Nota y perfeclum quidem L Bn«
tiquum repracsentare videtur , • duabus lamen literis I et T con-

— 143 —

^at£§. 139), afetUe'//«(2), significat,. Per notafl|k ^ , licef G l^-

. toni^ijum es^ videatur j , ; fkv, \ notattar <^). 1. • pi^iftjiem. «x ; literis

i;G,ef I cohcreta!£^3t.f,Tlu.not^ '^,.<l^^P''^^i'9®*d Vesrumpelta

.<§. loi) accedit, vocabulumv^/z^«y««w (9) latet, quippe ^yllabae

, ^ « a^ • et "^ «»- /!:^: in ea ^uiil coujunctae, .Prima" quidem notae

CA litera esse ywietur U; -est: atrtecf ^ =- Z, cujus Jienaicyclus

inierior ab F, quod sequitur; cOnsuftiitur, eaque' nptaisigniiicati^r

ZF; =« Zephyrus (178), Nota "^ pro raeto T unciaU (§: i58)

haberi possit, quum tamen ex duabiis literis T et^ sit compositf,

quibus particula Tunq i\b) denotatur,. \Deniqu9 not^i \X iiop

.esl; B , cui est simillima , sed •!) avetsuuj , . adhaereil|e 0 ^ us

.(§.1266), quibuS signjficaLtur" syjiaba ciAf (26) ; et quaesunt ejus-

•^em generis alia,

. 0. 170. Ejusmodi autem ambiguita9,.'malumque,. quod ex alie-
-na. notarum • inlBrpretatione oriri , pgtest , ' admodum immjbuitur,
vera' literarum Tiranian.^rum formai «explorata.et co^fliita. Cujus
,qui guari sun^, eos minime lallet' e. c, nota W — ^^GS ^ Ges
^27); .quam quo .minus uham literam 'G ess^- puteht, ijj^ediel:
,trita^ti4 f^ G Tironiaiii figura :<| ; idepqtie ex pluribuarcompo-
^tam esse statiizi siispipabiuitur.. N^qiienotam^ii^ ==» 1\IGmi
J[Iagis (14) litera N cum . G juncta' con3tare arbitrabuutui:, . saqm,
dem illius litertfe projtia forma V nequaquam est Tirouipna, . ,
0. 171.' Aliae notae ahcipites non nisi ex < <Hralione- cohtinua
et aualyseos ope illustrari possuni Atque haec ips^ Mumadyersiq

' — 144 —

ad mlgares qnoque Hteras, si jungnnttir, spectat Sic syUsiba. A^, m

nmais saepe obvia (Nicolai desigL 124), num post A Iiabeat V, anK

literam, nisi ex contesta non inteUigitur. In Tironianis notis ima

«ademque est forma ^-o tam conjnnctionis Ergo (3), qnam ter-

niiliationis Ho{2i^» Inillavero £ mutiIatnm($.io6), in hacte-

^tam rS T, praeter O, qnOd ntriqne est commnne, latet Ita etiam

fldverbio Thnc (i5} et syHabae ie (27) commnnis est forma

Illud vero tecto rS T et litera C constat, baec ez I jacenti atqoe

•^ unciali est copulata. Simifid fere ratio est formae ""^ , quippe

quae et les (198) et ies (27) significet: nec non notae

qasaa et Tres (loi), et IS. — bividloms (42) interpretari licet.

Quum igitur I jacens ac tectum r^ T inter se simillima sint; feu

cile confundnntur. Kotissima est, nt hac ntanrar, nota

— 7>/(2.29). Sed maxime aberraveiit, qui notam V^ inde

'THYat iegendam esse arbitretnr, siqnidem ex IJacenti,Ioco prae-

positionis bt, et V — /^0(5.267) constat, atque Jntonab (118)

«ignificat. Caveant itaque qni analysin notamm tractant, ne in

errorem rapiantnr, praecipne ik minima curare moleste femnt

Exemplo sit nota y^^ • Hanc qni obiter tantum adspexerit,

tAmus ngnificare facile sibi persnadebit, cui tamen interpreta-

^om obstat prima linea longins producta , quae .-^ -• F prodit,

cum M et terminatione ntus compositum , i. e. Finitinais (67).

$• '^l^ Ordo notarum in coUectione a Grutero «dita quan-
tnmvi» per se sit vituperaiidas ($. 70) , eo tamen , quod vocabula

— »45 —

derirata posita smit,l]^Qjt^ ipxbiaKitiva ,. xrisihne facit ad notanim
anal)^sin .fe^ilivU? ii)^tit^^n4^ (Juare no^met^.igsi ^ he^ eol-
lectione numenun pagiparum cuique notae m nostrQ. hoc Hbro
semper addere haud gravati sumus, permagni eis^e momenti exi«
s,tiqianies , notanun (pcfgnatahiin stupem et familiain ihtueri totaoL
Ecquis enijDbi, qukeso; hac non petspecta, hotas vJe^ Jk- ^
' Comternit , Uistermt, recte ^ isolvat ? ]?^ontie [ prrmb adspectii 'in
iis inesse putabit literas C{pn)SU, t)(/)S/^? Atprimitiva Vr —
S{t)J^U ^ Skemit (oo) bognita., cujus alteri ' B^a" ~S minime
esse pot^.S (quarumvdpae hoc .y^r!^o.nQ^tco|i^inentur), sed fN^
— N.Yei)^^m eit ere^qt^m ($. 122); ill^cp ;Hquj9^it» notas illas com-
positas, quoniam prima 'Terbi sinyKeis Ktowi » pi aepositione ple-
rumqne consnmitnr (§.2^3 sefq.), C(d>»^)N//; '13(^1^^^ — Con.
sternit. Disternit explicaCndis essel' Si qn»^^^f&y['tk!usam quae-
siverit, cur N sit erectum, nullo negotiajii^telliget, ii^cl9im.cpi4
esse, utcum T (g.nS^^^fircifinsrTmigr possit (^. t6o>. ^Nenro iti-
dem erit, qui notam ^ftj— "./iwrafr^^i^c^inKteras A(a)Sa;r solvat»
nisi primitiva ^ '^^J^{e)6t^'^Jti^l if]i?&^ s^edsiiA, Contra
nonnumquam derivaris illustrantur primitiv£ ici eis' Ll^ w^^\(n\.
{Ki. -^ Jpmiodest^s (^)<i!^\e\\\^ixxt iu; pri^aitiyaQ 9ptae(,\^ —
M(cu). ■=- JVLodestus (52) M supino Omega acutum simtil latere
.($.)2o); quo^^al^nemi^i^uisau^m :diyi^ : ; .;>

I. . i^'

I .

.' ■ «,

. "r .

' iii ,:.'ii;

. • . r

f ;

: :^ . .'*• '! : i f ' !'ra

•1>

/ .

— 146 —
CAPUT NONUM.

' De notarum constructione et compositione,

$. 1 73. Qnoniam de characterum in notds 'Tironianis con-
junctione quaesivimus, res ipsa quoque poscere videtur^ ut ex-
plicemus tam constructionem notarum, quibus integra voQabula
significantar , quam plurium vocabulorum conjunctionenL, £x eii
igitiuv^ quam subjicimus , descriptione rem persequamur ;

r *

Componuntur, quae notia TirQuiwia scripta sunt^

•^'^ vel literis luere vel literis Tironiainis et

Tironianis» vulgaribus mixtis ^ 187^

m

unius voca- plura vocabula

mmmmmm

liWie $. 1 74. 1 75, simpliciter ,

9^^mmmmmmmmmmmmmmmmm^*mmmma^

nota principe cum terminatione a nota
termii^atione co^< principe $ep^ta^
,., juncta 5.176,177.

% •

mm

' ^^yut imo charactere termina^ ut pluribus §, i83,
to constet $• 178 — i82*
$• 174. Quod de conjunctione Uterarum supra (^.iS^) dixi*
mus, tachygraphos in una eademque syllaba componenda varias
adhibuisse literarum formas , notisque inde diverse formatis unam

«

— 147 —

eandemque syllabam notasse » id etiam de constmctione Verbonim
dicendum esse censemus* Atque haec ipsa obslervatio plurimum
facit ad evertendam falsam et praejudicatam opinionem (§.6i seq.\
notas Tironianas non esse literas^ sed signa tantnm reruro. Signis
«cilicet scriptia Tironiana si constaret; immutabiles essent notae^
nequeimxun idemque vocabulum posset exprimi. liot£s diversis,
prout diversae ad eas componendas adhibentur partes , id est lite-
rae» cujus tamen rei innumerabilia sunt exempla^ Komen Bri^
tannicus et "ir -^ B(r^^C. (64) , et. ^ ^BTR2/;s<i4o)noSatiir$
verbum PiilpeU et jy (199X ^1/7 (174)^ quaentiaquenotalite-
ras quidem easdem PALo^ continet; in illa vero I&era b — » A
magis est expressa^ in bac per inclinationem consonantis ^ — »
P(«) (28) leviler tantxrin indicata (§. 140). 'Kdixeribvam Deinde no-
tatur et ^ — D€D <6), et V> -^ D€(£?J3 (^a); pronomen

Hos et ^ — HO(j)<27), et ^ — h(ps) <Carp, 14)/ et ^

rv

9

• > I

— C(«)L(i5i); ia«r^;?ajet K— v«» -- L(z/)Na (116), et.,U.

— LUfli(i65); Fugael ^f^ — FA.j(43), et ^C^ — FUa(i52).
Quid? quod verbum Voluerit quadmplici ratione in libro maira*
scripto, ex quoC^rpentierus sua^unisit, compo.situ^ exst^» pro*
ut magis minusve est correpttim; nimirum rj^ — Urit (Carp«
70. V. 5), i^). — tJOrit (76. v.3o), o«/' — UOi/r/^ (^: v. lo^,,
et ^ UOLr*^ (6a v,8).

» . .$; 176. rNon alienum quoqne ab hoc loco videtur, ex libtis
iiolacnm docendaruki causa oHm scriptis ejosmodi exempla petere^
quihus probetur non ex uno f onte pmnes uotarum Tironianarum
cblleetiones praflnxisse. Quamquam enim similem atictor anony.
pm» apud Yulcanium i($; 67) coliectionem iiabuisse iddetur* atque
Qniteriana 'est , ^ quodridem iq utraquejtiotaruqi ordo gatis indipat;
mihime tamen .utrnidque collecdonis auctor alter ab £^ero notas
sei^iUteiifaecepiity/aut.xdeca animo.aiter alterius ilSgaras tanttun

">•'■»

imitatiis eai:;'aed'lIibiFe n6ta3>composiiit, id ijup^ specimimbtis
probatar, qTtamvis^pqncis » ^

publicaidti

*'.» t • ^- ■ . r-

Ex jcoiieiitwn^y. ^fUtf^ '-tjX collectiane, qitam edidib ^nor
_fi4i4it Gruterwh^., 7nm apud .V^ulimnium p.%6 iieq.

•* ^ EFCr) (4«)' : </ "^ eF(r) ^ E»etbit,

i^/V ^^>CXi (6/^ \ ' ^2^ — ro«r -^ Bribanmcus. . 3 1

^w ^TCe: (fti). ^ ^ -^^•— .J-rCje ^ merius Caesar.^

• 'V.

^ >- GO(j). (64i ^ — CL. -^CIqdius,

^ «. P<l^TU^X^36i), 1p '9^J?ia)Tium ^ Fabm>ium,
TCj; =. (e)T(<ww)N (2). 7 ■" ie)TiamyVim) — Ebiamnum.

Ke Tdro rdiquos ejusdem coUec^oiiis libros maiiiiscriptos'prae-
4^eamns , ex paucissimis notis» quas Tiitliemius abbas (Polygraph.
-ed: 1600« p.6oi) edidit^ eam, qm Jncommodus siguificatBr^ ;>^
.— M^C{pn). .comparandam cum Gruteri (32) ^ J^ ^ IQ. propo-
oiimus. Addimus deuiqae alias, .quas suppedit^ iibQr maHn aoi-
ptus .Casselianu9*

£jc Gruteri collecl^ione.

.'■^-^ PSPe (52*).

\># — A{p)Vat (54). /;^ -^ A{dyPat -^ Adpar^a,

'Ex librb Cassetlano^

• • •»

• ■ ■ ' *

- Peor ■?»- Praeceptqr,.
^ PSP6 *- Pi^sper^

t >

• *

I(7ic)BL?j (54).

r^=- FCA (69).

I(n)BXJs -*• Incompea-cAllisj,

^^ -= UA. =*• Vectig-Q^,

Q^ ->, <X<?«)a(/)€ (77). Jj — .C(^)Jl\(/)E — Corrvpliih.

^ - ;PS^W (87).

5^ ^ S(^>NV(W59 (90).

C^

y^Oem i;\0(i).

00

PSw

S(t)l!itum — Stratum.

' ' r

^ ^ ISVr/«* (142*^ .^^JSViuf^ Isubriuif.
y^ — CO(r^>iJ O75). 9^ — CO(rw)y,iw Carrm,

*.. >

— i5o —

' ,^ i*j6k i^ttemadmodum ia explananda lingaarum natura et
indole vocabtila primitivai qnae ndtioiiam qnasi radices conti.
nent) a variis ad ea accedsionibns ^ quae auxiliares tantum notio-
'nes afTerunt» distinguuntnr, ut in Hebraeorum lingua- radices a
praeHxis et affisds ; ita fere in Tirouiana £t scriptione. Flemmque
enim notae principis forma immutabilis manet» terminationesque,
quibus diversae mutationes notantur, separatim ei adduntur. Et-
enim inter exceptiones ab )^c regula referendae sunt notae, qua-
rum terminatio eodem calami ductu fonnatur. Exempla su;it:

/M> — M(e)SU — Mensis, r^ — M(OSEj — Mmses (102^
io3), X — A(J)K — Kjalendas, \^ — K(a/)R — Kalenda-
riim, ^ '^l{s)'K.^Kal€ndis ^ 'J^ — "Niae) '— Nonae , "^

— N(<m) — Nonas, -^ — N(w) — Nonis (loS) , /V « MA

— Midla, ^ — MI(j) — Mu/tis, HL^ — M(/)D(<?) — Mz//.
titudo (41) , f^ — P(z/)SV(7W) — FusiUum (89) , C^ — VS.
Vijn) — Vsitatum (41), ^— kdu^um (9), ^ — M(/)A. -«
Miliiia (75), ^. — M(/)A. — Molestia (7i>. /Vj^- — MSA —
Miseria {^ » ^ — C{pn)k. — Coionia (63) , -|^ — T(0 A. —
T^istitia(\dS) ^ **Tl^ ^ lA.— •/wwc^z/r«(io8), *%. — M(tf).

SA.— iUS^«ra>^, ^ B1<4$0. — Mensor (1 19) , 2U — N(/a.

- i5i -

iem) — NecessUatem, "j^ — t^(Mes) ^ NecessUates QSo)^
^ — G(pri)Y(m)V — (^ompendium (68).

$. 177. Huc etisun peitiiient verba, quq,e cum Facio com»
posita sunt, ut Adsjiefctcit , Adsuefegiti Adsuejkctum QiSi") ;
Cale/acit, Cale/ecitj Caie/ptctfon (114); Copimunefacit, Com-
munefecit, CommuTiefactum (i5i)\ Labefacit , tjzbefecit, Im,-
befactum CiT2)i Odstupefacit, Obstupefecit , Obstupefactum
(ii6J- JPatefacit , Patefecit , Tatefactum "(^io^ \ Madefacit

(i83), §ic enlm notantur, [^ ^^ f^ ^ \y^ K.

i e. A{d)F(it)S, A(d)He)S, A(d)f(um)S^^ K(a)lJF(it), K(«)L-
F(0. KCa)L.F(um); Q(vn)T(it)l^ , C(ow)F(<?)N, C(o»)F(///w)N;
LF(/OB, LF(e)B, i:^(7//72)B; SOF(?Y)P, S0F(5)P, lSOF(ww)P;
PFOOA, PF(«)A, VF(um)A; MF(,it)A (i83),rel, Paulo aliter effi.
ctum reperitur idem verbum , quum jiinctum est adverbio, ut

=wi SF it =-?? Satisfacit, 0/2—«- SFit — Satisfecit,

— SF. =— « Satisfactum est (55) , v»^ ^ 7,. =- Be/t^ yocj^
(42). Blx Iiis autem non modo faci^ius cognoscitur compositio ad-
verbionim (j^y — ST(/j) — &z^w(33), et 1,^ — B(^)Ntf(42),

cmn verbis ^^ ii^ =— F//" — Facit, fecit (56) et "^» — ES.
•»• £1^ (6) ; sed etiam Jiidlo. negQtlQ intelligitur;, terminationem a

divolsam esse. Illa cimtra pliirium notarom

— i5& —

functid et eoarctatia causa essevidetiir, cur quarumdam itotaraiii'
originem vix expKcare possimus; Ita in nota Num (i> lineam sn-
periorem longiiis piroductam ex teiminatioue V — * Km, separa.
tim olim apposita , ortam esse verisimile fit , ut prius qnidem
scriptum fuerit ^ — > Nzteraiy postea uno ^demqub calain
ctd

5. 178. Seorsa contra ad notam principalem fliexionis acces^
«10 ut multo usitatior est,. ita etiam deprelienditur in llectendis
tam nominiBus, e.c; A^^ A^ V^ /^ — Meus, Mei, Meo,

Meum (12: r3) cet. quatn t-erbis, ut (j7 ^ Q^ (^ =* Cogis

Cogis, Cogit, Cogimus C^*) : eaudemque flexionemper omnia
porro tempora facfle persequeriis, dummodo notae priiicipi addas
terminationem , quae conveuit. Istae vero ad principalem notam
accessiones mihoribus cHaracteribus uotari solent : quod ipsum in
vutgaribus quoque Komanomm literis ttsu vetiit, ut e. c^scribere-
taX' TiT — • TestameTtti, ToT — « Ttstamento (Magno' ap. Go.
riiofr. T494)r Q°^ — Quaestio (Sert. Urs. 737. 934), I^M —
Myrttfi^ (Petr. Diacon. ap.. (jothofr. i5i3) ;. atque in lapidum iiv
scriptdonibus S TROBIL» , EPENTINo (Fuchs I. ad 188. Tab. 22.
n. 24. et i5)^.

$• •'79* ^otiiam dutein tfon nisi genfefalenr nptanim nbticy-

« ' • g •

nem liabuerunt tacHygra^hi, partium, quibus constant, ij
'fude factom esie arbitcor^ titliferfte v6k ^ot^ pFincipe iam ex

i53

.intdrdum etiam in terminatioiiibus adjectis, quas ut sigua, quae
dividi non possent, tractabant, repetitae compareant, atque redun-

dent. Exempla sunt in notis [^ -^ JJRrii/s — Ugarim (49),
y^ — * \{ju)Mmentufn (181) , J^ -*- A(c?)I\N/ze -* Adspergine
(107), ^ — SV^ww^ =- «Si/w^ (16) , ^ — P(ONe/w — Patiens
(64), £^ ■" Sil^Mmentum — Solamentum (65), vv^. -*

V^u^Mmentum =-» tundamentum (62), VjJ «=« DCOI^i^Vz =- i}/a-

rza (69 ). Sed fortasse licentia haec fuit Tironiana. £lsto ! limites
modo ne excedat. £x ejusmodi enim coiistructionis abusu ambi-
guitad notarum, imo sententia prorsus aHena oriri potest Nam
qui e.g. pro nota S/ "=" ^^ (>9) «otaret \/ — DAat, i$ mi-
mine verbum Hat exhiberet ^ sed Damnat (67). Simile (apud
Carpent. 6* v. 2* 1 7) mendum a notario bis commissum esse vide-
mus > qui Hotae (3 — tTO — FJ?ro (22) , in qua terminatio O
jam inest, literam ? «=* O nihilominus adjecit; quo facto CJjp
=— UO^, id est— ^oA? legitur , miniale diiteiii» qiiod Hotare vo-
iuit, adverbium Vero.

$* iBok Ceterum utoi eidemque notafe principi numquam
duae terminationes simul junguntur. Quod sicubi extra ordiuem,
quamvis pcrraro , iit ; tum in una nota duo latere vocabula signifi-
catur($. 218 f.). Nolim tamen hoc intelligi de una terminatione
pluribus notis constante, quae satis frequens est (§. i83).

20

^ i54 —

§. i8x. Ipsos coUectiQnis notarum auctores verae indotff
characterom Tironianomm fuisse ignaros, znagna significatlo fi%
ex iis notis , quibus terminatio jmo eodemque calami ductu ad-
jecta est Quas quum non intelligerent, eandem interdum termi-
nationem separatim addiderunt, adeoque temere duplicarunt, ut

apparet ex his: ^ ^TBAa p- Tidia (12^), H'^ =.NO(r)-
Aa ^ Nor/na (119), V =* XJ(a)Y(m)ium — Vadimaniiim (120),
'Al^J = m.{i)Pia — Minerva (i53), "T^ — ISI(j)w (i35), &
'-= S(p)T^(a)a — .6/7/72« (i 55) , ^ =- S(t)M(a)Ga ^ Stigma

(i55), . Y^ZJv -^ TO(r)UV(;w)^/OT = Torvum (i5g. c), S^ —

U{a)N(iim)um (§.177.0 = Vanum ,(.i2i). Idem vitium anim-
advertimus apud notarium {.<3arpent. 22. v.24), qui super notarrj
^^^ =— Nonas (io3), cui terminatio jam inest (§. 176), seorsai^
imposuit \ — As.

§. 182. Puncti .in scriptione Tironiana quoniam multiplex
et varia est significatio ( §, 2.5o seq. ) , nil prohibet , quo minus

cum terminatipne literata in una eademque nota simul adsit. Li-

* •' ' ■

cet igitur in nota ^ <=> 0(l)S. =?■ Totius {Carp, 20. v. 6. 22. v. 2)
vocabulum terminetur litera S, punctum nihilominus comparet,
ita tamen , ut vice fungatur literae initialis T (§. 252). Quodsi
terminationis loco punctum notae adjectum est, literata terminatio
adjungi nequit, cui punctum in casibus obliquis locum cedit(§. 255).

— i55 —

Argumentum eSt cdtrtiptae jam Tiromanae scriptioni^ ($-25o),
^oties in hanc regulam pecGatuni esse viclemus. Komen , ut
hoc utar, Chrisma notatur] j^\\ ™ C(w)M« C^94)> ^ cujus

«

terminationis A locum etiam puncttml substitui potest^ quo magis
haec nota Contrahatnr (§. 25i)i Hujus cauteln pttncti vim quum
non intelligeret notarius (ap- Carpentier. io- v.5)i termihatioileii^
\^, — 7na (28) inscite addiditr

auxiHarem

Itiode ita exprimi tion potuit^ ut facile intelligetetur ; pluribus ad
eam signiiicandaiil tachygraphi usi sunt notis * ut V y v

'^Beissem -* Dedissem (Carp. VI*), OW ^VOurit

STf*

— Voluerit (Id. 76. v. 10), p^' — VVOuerHr — Purga.

6-/*

verit, O4 "^ C(pn)T uerit =-f Cotistituerit (§.060), 2^ =^ P(«)L
1/ /V — Placidt (Carp. H) , ^^Ay "^ l?(rae) en ti ^us -=« Praei.
jCTzii&ttj (J. 359) , .,,^t$ -^ t D^ i(//)S (77-fitf — Fidejussores ,

T^-|x;\ B^ Virae)^ antis simi =- Vraestantissimi ^ ^tot
A(^)B ^/j J« =** Abbatissa (^ 062) > ^"^^ *=" ^^ ^**^ ^^ '^

Totentissime , f/v"^ ^ V(u/)B. di /ze — Pulchritudine , 5^^

yL(u)S di nem — Mansuetudinem (j-^Sg), |/v*

MLO

i5d

§. 184« Ad praepositioDes cum nominibus jongendas quod

attinet, Tironiano jnore illae majorey haec minore charactere pin^
g^ntm-, atque illis haec vel superimpouuntur, ut g^ -=-EXra

^ Ex consilio (32), C «^ 3(f) praeum -^ Sine praejudiciit^
C^4)f / "• A(//) ^/p ^ Ad elevandum (46*), | — I/j ^(r)
= Jfe oriente Cii3), ^/%^ — S(6?)R(^)/:i — Subter notas C*9i*);
vel subter illis collocantur, ut I — \{ji) ca -^ hi colonia, ^

L =. I(//) o(c) «=« Inoccidenle (iio}; vel ad iatijs adscribimtur,
ut *A| — P(w)/? — Pro plebe (69) , |^ =- /(«) J ^ bi sermone
(43), \)c^ — De ^ — 23« ^fl^/fl (48), l^— l{n) r ^ bire-
gione, ^— /w — Ver r =- P^ regionem (63), \j,^ — D€ cjc

De exercitu (48) , ^^ — S(0 c -»!- 5//w c^M«a (8) , a/ =" ^o) c
-^ iVo civibate (41) , ^| — 1(«) ag^-^ln agraria (62), ^J =«
\{n) o{b)s «=- iri ohsidione (1 16) ; vel ipsis inseruntur , ut Sgf^ =—
8(2) p -» Sine periculo (40), ^*^ «=- EX/i =• £30 /^/zr/^e (5i.
Carp. 7. V. i3), Jjro — I(7z) ;f?(«)c ■=» Jnpecunia (67), ^^ -»
S(^) ^(«)» — • 5w^ divisione (i25).

5. i85. Causam hujus dispoditionis qui quaerent, praepo-
sitionem fortasse ideo arbitrabuntur majori charactere notari, quia
nomen casum, quem praepositio poscit, consequitar. At mi-
nime res ita se habet. IVado enim simplex haec est £x binis
vocabulis illud, quod antecedit, majori nota pingitur. Qiium igi-
tur praepositiones npmina antecedant , illarum etiam notae horum
notis majores sint necesse e§t. Idem videmus in adjectivorum cum
substantivis conjunctione , ut in his : V\ *=■ M /? =— Major
pars , \\ =« M /? — p MiTior pars (5i) , o^ ^ GJj h. =-
Gloriosus homo (ii5^), — x^ — EG vir -^ Egregius vir (98),
quae eadem nota scribitur inyersa ^\^ — UIR ^g — V^ir egre^
gius (9&)« Eundem morem in vulgaribus Ron;Lanoram siglis jam
fuisse , inscriptio docebit , quam mox (§. 202) afiPeremus , siqui-
liem in ea siglis JJ[]^ significantur nomina L{ucii) JF\iliui).

5. 186. Vocabuloram conjunctio pleramque efficit , ut ex bi-
lus notis-, quibus illa sunt notanda , alteratrius pars , ab altera ab^
sorpta, OGulis subducatur. Ita ex 2— — B(e)N(tf) (46), et y)
— SA. =«- Sanus (87) fit 3» -^ BA. =- Bem sanus (88*); ex
lw«=F Acum -^ Aequum (2) , et n -=" A. =— Animus (46), Y\/
*=«? Acum. =«« Aeffuo animo (45). Quin etiam principalis nota al-
terutrius vocabuli penitus interdum aufertur; sola terminatione
servata. E. c. de nota V — SJ-dim «— Solitm (55*) in compo-
sita > f\J — p t^um =» Non solum (35) nlhil praeter terminatio.

— i58 —

jiem \ —• VmC^^'), superest. Sed dfc his uberius siid loccf
.^$. 204 seq.). ,

^ 187« Antiquissiims temporibus exarata uotis Tirouianis
^mouujaienta supersuut nuUa (§. 46. 46) ;' eg; vero , quae nunc ex-
j8tant>-ex calamis em£|naru|it Hotariorum; qui notaaf quidem usur-
^abaiit^ s$d indocti ac^enjsii acrioripanim praedid erant Hinc
^miram non videbitur^ in eis subinde perifiijctanl esse anfiquibrenl
*illam Tironianam scriptionem et recentiorem vulgareni.' In: libris
igitui' inanuscriptis.($- 360.367. 5^) aiequie atque iii diplomadbus
(0.412) plura animadvertuntur vocabula ,in mediis notis Tironiai-
jiis vulgdri ctaractere scripta. Saepe etianf notairii unum ideni*
que vocabulum, quod alias notai Tironiana bene notaverant, vai-^
.cillante memoria yulgdribus literis eXararuht. Ita verbuin Eradi"
centifti cujus notani Tironianani notarius (ap^ Carpent 2. v. 20)
recte prius signaverat^ non ita multo post (12. v. %o) vulgaribus
literis scripsit. Inversa ratione liomen Chrismciy quod inodoi
(Carp- 10) vulgaribus literis Scripserat^ paulo post^ quuiii ndtat
Tironiana in mentem tediret, ea ipsa bene notavit^ Magis, autem
mira haec utriusque scripticmis permixtio videtur ^ ubi iri uno
etiam eodemque vocabulo inest^ ut in ^ decejjbre/ ^ Praede^
cetssores (Carp* 3o. V. 21)^ S^^ cutiendaf ^ discutiendas (40^
Y.27), / alar J «=-* Adalaraus (48. f.)^ rabo \>\ — Halfo^
donem,(56. v.^)'f praesertim quum utriusque scriptionis clid-
racteres fimillimi diversaiii saepe habeant signiiicationem , ut iu

— i59 —

b 1 o ! p» — Hlbtarius (C^p, 68, v, 18)^ cujus nonrinis' pnoHt
litera b, ?i Tironiana,'est , Asignific^t} si yulgarisr, H'uhciale.

.CAPUT PECIMUM.
I)e compendiaria scribendLratione.

5. 188. Compendiarfairi scribendi jationeip , qu^ a nol

bismet ipsis -, sed ab aliis , proficiscitur, difficilius intelligimust
Quae quidem difficultas quum m ipsa yulgari scriptione obstat;
tuni multo^magis in Tironiana: unde singulari et acri studio
opus est in explicarida yia ac ratione, ;qua pri^ii ,ut breviorem
ecripturam redderent , vocabula corripuerunt. Ad hanc autem
rem gerendam qui accedurit, ,caveant, ne impedimentis abster*
reantur profecto haud mediocribus , • quoram gratissimum est va^
gus adeo et inconstans -Verba conipiendi modus, ut yix ,certa sint
nujus artis praecepta. Quemadjriodum enim in vulgari scriptura
unum idemque vocabulum varie notatur ^ nt Mater, tam per MR,
quam per MT, atque ctiam per MTR ;( Sert Ursat 868. .869 ) ;
Roma, tum per R, tum per RM, tum per RO (942. 946}; Bw
fus\ tum per RF, tum per RV (839); Invenies, tum per IN;

. _ »

tum per IV {718): ita etiam in Tironiana scriptura dupliciter no-
tatum reperies Optimum, tum CW* =— (XiTnimt, tiim O^ -»=.
OVwn (Carpent IX); Actor, tum \f — Ator (48), tum /fj
— ACw ( Carpent IX) ; Omnibus, tum ' 9^- — Ois)bus (Si )

— i6o -—

ttim ^ — ^OV(j) C4); Passi, tum ^ =« PSi/; tum tfc^ — P^*
(C8ij^ent,.IX); Archipresbyter y tum >^ — ARB. Cqj), tuni
/T — AR(;e7)S(<9)R. (99), cet Quodsi Caipentier, qui vel ipse
quaedam horum exemplorum suppeditavit , Tironianae scriptio-
nis naturam atque indolem quodammodo intellexisset, et causam
rationemque diversitatis formarum assecutus esset; certe non do-
^uis^et , notas Tironianas haud esse literatas , sed arbitraria tan-
tum notionum signa ( $. 65 ) ; quod quam absurdum sit nemo

XLOXif videt. .<

^ ^ 189. Contra, ac modo diximusy fit, ut ttnus idemque ia
jcompendiis' scribendi Hterarum comfdexos diversa interdiun signi>
ficet vocafotd^ Esdeme* c. Kteris ACT.f et Actiucus, et Actiumt
ct Actot, e% Auctoriteis , etlfoc^cma (SertUrs*532)ilotatur; lite-
li» AD iisdem et Adest^ et Adhaesit, et Adjutor, cet Haec au*
tem ambiguitaSt frequens quidem in eis^ quae vulgaribus Romano-
rom literiS cbrrepte sunt scripta, a Tironiani» tamen notis est
^ena; siquidem iii iis vix ejus reperies exemplum<

6.1^. Persaejfe compendia soibendi ita sunt comparata, ut,
qua ex leg^ vel ad quam iiormam cpmpo^ita sint , assequi liequea^
Ex vulgaribus sctibendi compendib huc refero A. RION« — A
rationibus, B. FR. sive BFV.— * Bonafortuna» BI. — Brevis,
BITT.\ — Britannia, DO. — Controyersia aut Contra, COR.

— Cohors, CVNC. — Co^juxt EXM. =- Exe?npium, EXIBIT

— EMhibuit , FIC. •*- Fideicotnmissi/m , G A V. =— Gravitas

— Tuyka pariet&n t \^.Tr<fh^ Ldeus ^^4*^3- (Sert. Urs. i^ 5^3,
674; ^»)b* 619. 644. 6^. 704. 765. 715. 7ia 75i. 759. -^^g. 7^. 8o5)
cet Ab hac vtdgitri Wrfpfendi^^Mi<So^ bmltitoi"^^
roniana, quam aliqua plenimque niti ratione ($.195) videbi-
mus, dumfflodo: rei inte!K^nti4 tton sSinu* dtWl^fi: Eiemj^o sit
nota y\ — PGw — Piffim^), quam qtii ^itiiperet, quod ad^
syllabas Vig — Vms rioA sit Accoiiimodata , et prc^' P0 cbrriM
diebuisse putet PN, haud dubie ^rraverit, vbcabiilmn pdrpei^nl'
^ividens. Utique enita- ex pra«9cripto regulae ^. 239) nbta syi-^
kbatim V{i) -^ G(n)us «st correpta. i

•*' "^ igu^ Ordine etiam-literarum , quae- in compfendiis scrir
bferidi retinelitur; 'tarhataf i legeriifi foculta^ admodtimiriipeditur.
H ndri solteri in moribgfattuuatibus accidit, ' veriim tetiirii fn' iis *
quae (Esjtriictis literis Sririt scriptdr, rit ATC; -** -Aiiitifi^iias "~ CST^
-*- Chfttroversid t DRS,— Deseria,l^lT^t:^:^ i^ triluJ
nali, FLM. =- Familia (Sert Urs*56o. 65i. 684. 686. 687.' 722 V

(Magno api Gotbofr. i^: li^^^.t^W^lusU ^ Hymrifls {Vetr:
Diac ibid. 1 5 1 3.) Perversus^ iste .literaniiii-wdo-lii-TironiMia qa<v.
que scf](gtione tritus est et pervi^atus. ., p r y - ■ '"'i

§, 192. Accedit et aliud, quod ex sermone ipso oritur, Un^
pediirieritrimr ' Ecquis enim erit, ciii lu examinandis scribeiidi
compendiis oonfestim succurrat , in medio «ermone Latirio iml

21

|69

jnjxta ease linguae peregrinae vocabnla? Attamen in ipsis notif
Tiionianis. quae h^iid dn{}ie snnt IVoman^p , reperiuntur v^ —
PeV(r) -^ devrspog (9), fi^ -. HDN. -f- ^odavds (i83), j^

^ 193. Sint is^ lis tamen difflcuhatibas , quamvis magnis,
occnrri potest, ip^xime comparatione similium, quam analogiam
appellant, Sed, quae medio t^pvo in nsu erant» scribendi compen-:
^ ^ ea ii^ f^i^e ^jumenti afferunt ad explicandam Tirouiar
nam ^criptioneitp. Profsu§ enim diversa ratione diversisque es
literis > scilicet mimUis, iUa sunt formata. Hotae contra Tiro-:
nianae^ qimm ei^ literis Romanor}im imtjusculis sint ei^atae ($.89.
16^) ( ^^ ^^ tantum compendiariam scribendi ratipnem in eKpli*
candis notis nobis est decurrendum, qu|ie vfi. m^jusculis nsitata fuit
Hiiec qo^ ^^ similis Tironianae, ex comparatione aliqnot ntriusr,
qne scriptnwe ppwpjBndiprm^ perspicietuf, quam hop locp vaadt

tuimus :

ytdgopia 'Bomanarum

cojnpe9pdifi ^cribendi.

Tiromanaer

$iffdfictdio.

EA (Oothofr. 1493, Coleti 433)
IT (Sert Urs. 787)
TC Cldem977)

l (6)

Y^ (J04) ID adem^Sa)

Boma.
Kem,
litnc.
Idus.

\

hl (S>><^)

n (Gothofr» i5io)

ISt (Idem 1490)

££ (td. 145& 1485. i5o6. i5o7)

OA (td. 8B2. 10^1)

CA (Id.58d)

FA (td.709)

6L (td.7S3)

Jbv (129) GX (Id 736)

i» (46)
AS(i4)

O (2^)

U (0

>*A(3)

H. (3)
i- (0

^ (34)

LX (td.843>

MG (Id. 859)

NQ (Id.88o)

VO (ia.881)

H^ <Id. 7691. 760)

tG (Nicolai de sigl. 70)

y (Coleti445) '

v^ ad. 435)

N V (Id. 453)

pii (164) ^ (EisenscWde^ond. Tab.H)

- Omnia,
• JPhmina»

Mttgii,

FenK
inter,

Vel
Nonvis.

IMra*

comtaat ,

tita

verp.

"^^^^fe-.e^

i65

qunmque in €xplicandis siglis » quantunms Isbor^rint homines

docti, ad universae rei tfzJi/o^/y et praecepta'g^^

^ - ■ - ■ . , ■ •,*

ventum sit : nos quidem non ingratam orbi erudito operam prae^
stare arbitramur, quum primas lineas universae compendiariaQ
scripdonis tradijTiu&^^Bfigiy^ fi^ )itroque.scribendigenere exem-
plis. Ne vero VHg&ii cogatdr oratio^ ombi^fque xumib confundan-
tur ; ordinem , si nori optknum , at aliquem » sequeiBhin Q uem
igitur ante oculos pbnimus in hac tabula :

• • " - .

(C o In p e li d i ar s e-r i b e n dL

itiii^enda smit qvcsie eorum tantum specic
($.196 — 199) a veris, quae oriuntur

w . »^

^W"

vel ex literarum forma vel ex Hterarum omissione

#««

mutabili immutabili

§.210 — 214.

^aGininatim

gej^eradm

involu- traje-
tanm^ cta»
§•200^ ruriL

~ 207.

• •- • .* .
Ynlga- Tirpni-

« *

rium anarum
...$•208. 0.2O9._ ,

gemina^ .vocalinm: ipaucamm pluriunfr
tffliamal- $: 219. ^-.220; (*) '•

terntritls • •' • :-

literae. syllabaer
$.2i5. J.217.

2 16.. .218.

i

. • .. •

• r

J • t 0

I ' » ■

'\. t _ •

k •

• " .•

• #

i.-: t

i66

m

• iii>

nattnniet conditiar
rfT< sBUft iirFest^^' cxpocsAox f tmii

<^ mi •" 2;2& nuDome,

^tuidi lis«ra iniriaK» qwam litora imtiaHt
«A s«nrata ett omissa

r^vtahull fylkbanifii ipnnsvo. radidsinvef.

(,238' 239.. cabnli $. bi» compoti'
tmi^f tttwaJi. 240-242. ti$JS.243-.245<

iC i^ K^wr £er« «cimitmiiils esi omilimnrel peritii

jifTii*; 'f;.)»k<«t«»>4i# vMOfurn (£tkhardi intr. in rem dipL S.2. C L
^.>V Wt»i«^i«^^jj iiAi^4<ii>lP,2.C.4.J.39. Caftereri delineat (^
y^.^ iW%^^^y.Vh Or«ili«ri«y«t T.I. p.j38. J.23* Schwartneii
^>/; ;><^^ *< i*^ 4. liwa^ p, L C, 2, (. 67. p. 65. Oberlini ait. dipL pr.

/, J^ ^l*<>«a^«ww4i ^«t 1 694. J. 164. 59& $. i65. Hadni
i;^ ^'■' %1 a^j. 5.e5. JM^onierti Misc p. 35), quod notas Ti.
^v ^^^--^-^^iHHrvwi ^xixy^^WumxBk generi snbjicimit. llhid
V. ^*'*^*' '^l'^ ^issimulau^uj» , |;1ani in iis inesse vocabnk non
■^y..-^/y'''*" « "^«>p pawiiti ^clwxiwa literis, qnin etiam si^ anda.

■f ^* >/?'*• .;m*uj vtjip -9\) K».\isAm. totam hanc scriptonum in com-

|>endus scribendi nnmerare aon magis licet, qiiam Neo.Gothicani
(nt vocant) , in qna coi^pendimxun auinerus certe ^tidem est fre>
quendssimiis. Istius autem virorum doctomm erroris causam
quum quaerer^ , inveoiebam praecipae , eps rationem Tironia-
namm notamm partes eztricandi aon esse adsecutos.

§. 197. Etenim cOTipendia scribendi cogitari nequeunt ulla,
nisi una vel pluribus literis , quibus correptum constat yocabulum»
vel omissis , vel truncatis. Jam vero imperiti sibi persuadere pos-
sint , abesse literam aliquam in iis etiam notis , in quibus re v^ra
onmes insunl:. Molta (§, i56) excitavimus vocafoula, in quorum
notis ne ulla quidem litera desideratur; pluraque exempla cumu>

lare factu non est difiicile , ut ^ ^ \^ JA\ gy^ 'y

Z^ 5^ </^ — D€(i), DV<>(ioi), UO(x).(^), h{£)Gaiifyi\
f:X($.267). N(i)L(4), lS(i)S(i)Ci), fi(o)L.(ii2). UNo(ioi).

0. 19& Dixerit forskan aliquis, lias ipsas notas esse cor.
i^tas, siquidem ia nota \ neque D neque ^, in npta V/
neqne D neque O, in nota S^ neque U neqne X literas in>
esse perfectas. At minime hoc i^ se habet. Sufficit jejnim^ in j^pc
^cribendi genere \ yalere D , C valere € , f valere O, cet iu;
hae literae , etsi aliam foraiam habentes , revera tamen adsint. Ne.
que singidares literaram £gurae, quae in pluril^ns scriptionis g^e^
ribns yariant , impediunt , qao minRS agnoscantur. Quantus enini»*
quaeso^ .compendiorum scribendi foret numarus » quisve eomm'
finis ac modus^ si iis o^mia, qu^e literis a perfectiori forma^ quam

capitifetftiioinGJUxmiSj^dJi^ sant-scripta, adimmeranda

.ptftarmnis? Qiiodsi eas, quae ex aliqna parte correptae suirt, ni:

m

dn vnlgaribus oT" ^T cet isa Tironianis ^^ *n| , in eomm nnj-
4nero habere velis,^ per nos qiiidem licet,^qni de minoribns^ de-
^ fectibus non laborauEims: sed ardna sane res esset^ ntnimqae ge.
^niis et paulo mutilatamm et integranua literarum certis circumscri-
l>ere finibus. Saepe enim in nostra etiam , quam cuitenteffl voc2^
auiSy 6criptione accidit, ut literae^ quae a f esdnantibus varie et levi*
ter pingmitur 9 imperfectae evadant : neque tameUy qnae sic scriU
pta sunt » in compendiorum numerum illica referimus. .: ;. '

^ xgg. Quoniam autem, quod numquam negabutms, maxi«
mus est -notanim numeruSi quibus non omnes continentur voca-^
l^uionim notatomm Kterae; illud sedulo cavendum^egt, ne eo»*
fundantar. cmn iis, quae dimiibus perscriptae suiit liteiis^ -Snnf
{pddem, ia qnibus compendidna scribendi ratio satis appiAreat,
neminemqne fu^at. Sont vero et dubiae , qnaey si ^z/i:e3^ iis tri'
bnitnr sigiuficatio, omnibns numeris absohitaib videntnr; v^a si

qnaeritHr; nequaqnam infegrae snnt fta si innotis^ Mt

V*' ^ t 6 -G :^' x o* 3& y^ v^

^^ ' ^yc >5*N "^ exstantes literas spectamus, perfecta qui-
4em vooabula P(r<?JiB<35/^, UITtf / Vljrar, €11«^, Jp:(aya, CO/i,
QOity &j<fn)Di^y G(a)G«r, C{on)a£w, OionjDiticr, DGCttj,
D^M*^. D.OO. Dr«)€/^. EMfl^. ^at, inde nrodire videntur.

— 1^9 —

At vevo alk prorsiis m hiace notis significfctiolatet; ^nppletis emai,
quae omissae sunt, literis, ita potius suut interpretandae : 1?rolib€a
(i54). FiUa^i6i\ UrinaOSS), Era^catCi6G), NautaQij^jX
Codici//i (i54) , CoegUQ^b), Comedi^ (166) , Cor^ages (154),

factom

" >■ x.**- *»vi.«iu cai , ut con-

glutmatarum literaitim pars brevitatis causa omitteretur, quin
etiam pars alterius Kterae in altera involveretur, atque unusidem
nn« ralami ductus plmibus simul serviret Hujus rei exem-

V '

//^(123), Bicioin^), Discemit (j^) , Emanat (54), Emeru
dat (iii).

$. 200. Quae vere aic cdrrepta sunt yocabula, in iis expK-
candis ordiendum nobis est a compendiario scriptioniff genere
quod m ip^a Kterarum forma jam inest Haec autem fonna in
quibusdam compendiis certa et immutabilis servatur, ne incon-
«tans eomm sit significatio ($.210); in aliis mutobilis est, quippe
quae literis coniponantur. lib^re adhibitis. vel involutis, vel traje
ctis (J.208). Involutamm originem hanc esse arbitror. In omni
ijcriptura, quae literis majuscuKs constat, consecutio et nexus lite.
rarum impeditior est » propterea quod ejusmodi characteres pro.
prie jungi nequeunt Quum igitur Romani hteras capitales jungerj
vellent paucissimae literamm j%urae» ut C^ , AV\ .. CI MA CK
op.dipL T.m. Tab.6i), ad id aptae erant; plurimae autem omnem
conjunctionem respuebant, nisi aut inversione, aut mutilatione. "
ad nexum suscipiendtim aptttrentur, -^ -

22

— 170 —
pla tam ex literis ca^talibns qnam ex tocialibiu ($. i65) jam
pTQtnIi.;

§. 2o>. Ex ejnsmodi coarctatamm majusciilanim fonte per-
mnltas notas Tironianas manasse nnllns dubito ($. i65) : jungen.
dammqne in iis Uteramm ratio faciUus profecto intelligeretnr, si
.viris doctis, qni inscriptiones collegemnt, placuisset, eas typis
ita describendas cnrare, nt primo exemplari plane responderenfc
Qnod qnidem, qunm impensis parceretur, perraro factmn esse,
dolemus. Magnopere enim intereSt > palaeographomm , monur
menta baec non vulg^ribns, qu^e in typographoram officinis snnt,
Hteris descripta, sed accnratius &l pecnliari charactercun forina de-
lineata, eaque integra, intueri, qualis est in inscriptione, quam
(ex Act Falat VI. 71) hnc transferimns :

— 171 —

in qna Uterae MAT, KI» et VATV monogranmiatis speciem prae
se fertint » cujus stractoram ex typis vii%aiibii8 nemo qmsqnam
cognovisset.

§. 202. Ita qui ex Gmtero (3^8. i) tantmn, siye ex Latina
versione dialogorum Antonii Augnstini (Antverp. 162 j. p. 124),
insctiptionem insijg^em Baixdbionensem noverit, ne augiirari qui-
dempoterit singnlare&i in ea jlc^ptarae ihdolem, quatm^ sicat in
primo exemplari JJispsmicOy ejusque versione Italica (liom. i625.
p.247) legitnr» hic subjicio: ■ l- ' . .

L. CAECIUVS. [S

PAP. OPTATFS

X LEG. VE G. FEL

ET >. LEG. XV. APOLLk

MISSVS HO^ESTA. '

MissioisE. Afi. M,u ;• J

AVn. ANTONINO ET AVR.
VERO AVG. ATLEGTV& AB. JtTE,
INTEIV. IMVHES .CoNSEOvT.
IWONORHS A^DILIGIOS . :
n. VIR ffi FLAM ROMAE
DIVORUM ET A^VSTOevM
QVI R. P. BAC. +A. U^ DOLEGO.
D/RIQVE VOLO X VU «^ EX.
QVORVM V3VRIS SEMISSkV&

— - 172 — *

EDI VOLO <?VOD Atds SPECTAG.
PVGILVM DEE flff, IDVVM. IVNI
VSQVE AT X CCL. ET EADEM DIE
EXXCC OLEVM M T-O^JS PVBI C
POPVLO PRAEBSI X 'ECTA PRAES
TARI EA CO JSDItf O^E : VOLO VT
LfeERTlytEI tM L]^aiTCt\H WEOeVM
LtSRT/KWQVE l6eRTI. QVOS <

HONOR

Lj: /U. D. : n, .

sevRatvs CcrriGE

RIT. AB. OCf^VS MV
I€R|vS SEV^RTCVS EX
CVSATIS h QVOT SIQ^fS
EORDM AT MVISERA
VOCITVS FVERIT.
i TV^EA XV fi « AT.

REMPVB. TARRAC.
TRANSFERRI IVieO
SVB EADEM FORMA
SPECTACVLORVM QVoT
SS EST EDEN> ORVM:
TARRACONE.

A

- i73 -• ^

§. 2o3. Sicut inscriptio haec in Latina illius libri versione
meris vulgaribus literis descripta est, ita edam aliae circumferun-
tur inscriptiones » quarum literae ab autographis valde discrepant.
Sunt tamfn, quamvis paucae» quae veram propriamque literarum
formam es|>rimant , (ut ap. Grnter. 169. 1. 1007. 3. Reines. 264:
Hanselmann demonstr. quousque in terris Hohenloic IVomani
penetr. Tab. I et XIV. Alsat. illustrata I. 264. Fuchs hist. Mog. II.
154. Murat. ant Itd. Y. 55. Bouillart hist abb. S. Germ. Tab. i5
ad p. 284. 285. cet.) ex quibus quaedam specimina visnm est hoc
loco exhibere: C^aE — CVRANTE(Gruter 169. 1), PERETVSi
-i PERPETVAE (id. 7^9. 3), «£ — PRAE (id. 1007. 3), fjf

— mSPemiomm (Reines. 141). M5S;f -f — MAJESTATI (id.
S16), "* — TRI (id. 254), + — Tin (ibid.). gvS — OPVS
(Hanselm. Tab. I), +A>^ — ITALVS (Fuchs II. 141), DV-
CXVvlk — EDVGANTVR, PON3SI2>M — PONENDVM, £CvS
mm ^GVS (Maffei in artis criticae lapidaris Libro III. Cap. IIL
coL 172). Sed non solum. in lapidum tituHs, verum edam in
numis, saepe acddit, ut literae in vicinis involverentur. Ita re-
peries C^ — CALD, CtF OKi '^CNaeus VOL.Yius, BT" —
RVT (Nicolai de sigl. 126. 127. 142), V^ =- VAL, FOFEI —
FONTEI^ (Rasche lex. num. I. If. 128) cet. Quin etdam in ^v

— Manius {Kicolai i36. Rasche 128) quinque Kteras MANIV in-
esse haud temere dixeris. Neque ab hac literarum capitalium co-
arctatione abstinuerunt Graeci Quod idem ut exempUs coniir'

r- 174 —

ineffliis , ex multis tantmn haec conunemoramus : HHitl i* e*
fiPi^fiTig (Mafifei de sigL 6r. 76. Corsini de sigL 6r. Montfauc. paL
Gr. i58. Vni), A^ — dvT2 (Kasche L i. 717). Abundat literis ita
concretis inscriptio iUa Ancyrana (Montfauc i58) ; pluraqne eamm
vestigia in numis (Montfauc. 144. Schlaeger de numo MeoL M«
Tab. III) invenies.

{. 204. Maxime vero in notis Tironianis pfodives fileltint
tachygraphi ad involvendfls quum literas singulas* ttun syllabas
integras. Quod quidem ex aliqua pdrte nos (^ 186) attingere me*
minimus , sed hoc loco diligentios tractaturi sumus. Exordiamur
igitnr ab iis , quae intellectu sunt faciHora* Una vel altent Htera
ex dimidia aut aliqua tantum parte a charactere vidno coirepta
ferri quidem et agnosci etiam plemmque potest^ propterea quod
locus, quem sequens litera occnpat, partem, quae antecedenti ah>
est, satis prodit Ita in notis 5^^^ — • ZMe— «Szw/7mc (i38) ,
^^ — ZNa — Z(ma(i5^% Hterae M et N snpplent vicem he-
micycli inferioris consumti Hterae %. In nota f^ — HRa <^
Herba (16&) literam R virgulae erectae adjectam conspicimus ibi,
ubi linea transversa, r(p H capitali propria, prodire debet Li
nota C li» 6S — • Ges (27) ultima hujus syllabae litera S defi.
cientem rS 9 caudam simul repraesentat. Quae sic quasi con>
textae et impUcatae literae omnino monstri prae se ferunt speciem,^
Sphingium, Centaurorum, Sirenumque instar.

— 175 —

$. 2o5. Sed intellecta longe diffidliores sunt notae, in qtii'
bus litera aliqna in alia tota est involnta. Ita in nota ^ — (J^Ut
mmm FcdUt (92} Htera L consnmit F, sive haec inest in illa. In
notis 9^ — (/)ST. — Faustus (164), ^ — SFa — Fascia
(159), F a litera S absorbetur, Ih J^ -f- SDI(j)<?^ — Dissociat
(76) , §^ — SDI(j) — Dissimilis (65^) , "^ §^ — SDI(j)^^ —
Disuadet (8&), S; — SDI(j)<2^ ^Dissonat (118), C^ _, — i
S(d)Liat — Distiilat (147), JW — S{d)Vlat — Dissemiruit
(i55}, liter^e P et S conjiongantur et cooiiuunt; ita utomnes,
qui boc scribendi genere parum imbuti sunt^ faicile fallantur, at-
que eo adducantur, ut, S legentes, literam D plane praetereant.
In notis %^ -^^ — C{pnf)0(d)it , E(/)0(d)it (93), ro
O simul complectitur literam D , sicut in ^ — ■ A(r)B •»• ^r&or,
Js «. A(r)BV(m) -^ ArbustUfum C119, rd B partem literae R
($.99). In nota ^^ — (s)Q(i)\Mm — Supercilium (128) literae
S et C in unam coeunt fozmam. lu nota S »-•* Quas ob res
([58^ quatuor simul insnnl: literae ^ O iV S. Quin etiam in
nota . f>y — Fxul (iio.c) praeter A — ^ et ^ — X etiam
y et [/ — • L latere, notamque 0^ — Ilex {i^to) literis IL et
X constare, itemnotam (^ «— Onus (i3i) O, a/ — N, U, et S
jacens comprehendere^ non inepte dixerfs. .Qnid ? quod in nota

• «

^* o. Chorae (171) dua« literae ,C et fss ita sunt dispositae»
ut spefiein siuiLuI repraesentent H mutilati , I* ($• 1 14)«

— ' 176 —

§« 2o6. Kestat, qaod majoris est momenti, nt de iis dicamus
notis » in qoibns signa, quae appellant compendiaria (§. 247)1 * ^* ^*
integrae syllabae, partes fiunt literamm, sive ab his consomuntar.
Quemadmodum igitur per resupinam inclinationem notae ^^
A(s)K — Kalendas Cio3) praeter K etiam syllaba \ — Af (24)
notator, sic per pronam notae ^^ i(s)K — Kulendis (100) syl*
laba / ^\s (47) significatur. Quemadmodum in nota
H(z j) C6*) eadem syllaba inest in Htera I- — H , sic ex eadem liteni
fit ^C — Ab JUs (6), recepta syllaba \ — • A^ (i). In nota 0i
— (^(tus) Quantm (8) litera Q simul comprehendit 7 -» Tw*
(^269), cet

Singukris liaec scriptionis Ti
pne Qua neelectai. mnhanun

luaiuiu uaasa cogpio*

1 V\ W

\^ N\ — Auctio{^^t Auctionc^ius^^^ Augw((^2), Au*
spiciumQ0)i Aut (3), Autem (3), primum explicet calami du-
ctum N , quum neque cdf (i) , neqne as (24) in hisce sit voca.
cabulis; nisisdat, syllabam ^ — «« (i*) (quae in nota "^ -m
'Auxilium (^65) , atque ab ea orinndis , integra exstat) a litera se-
q;aente semiconsumtam in iis latere? Quis, quaeso, notas \y^
— Sanguis (i2i) et ^n — Antrum{^) explicabit, nisi inilla
superiorem syUabae ^ «— /z« (i) partem ab S , in hac vero infe-
liorem a T absoiptam esse intellexerit? Quis notAs \\ ^ \^

— 177 —

*** AmplectituT y Appmdix C^o7) enodabit» nisi syllabae \ —
ap (^29) partem inferiorem in illa nota ab _^ , in hac a ^ con«

*v S T X.

Relaocal: (i55) , Litmentabilis (172), Laser (169), Lac

nisi viderit syllabam ^ -» Zos (27) in prima nota miitilatain esse

superiori parte, in reliquis inferiori?

$. 208. Impedimentum , quo minus promte legantur scri.

■

be.ndi compendia, gravius etiam nascitur ex literarum trajectione
ct perversione. fta in monogrammatibus , quae vel ex vulgaribus
literis couflata simt, plerumque ordo literarum estturbatus, ut in
numis V£ — VPL pro VLP (Nicolai de sigl. 146), H¥0 —
MHNIKO pro mKXMa^ioDV (Schlaeger Tab. IH) ; in notis ju-
ris, a Magnone coUecris, K^— Nisi, ifcL — Nihil (Gothofr. 1490.
Goleti 433); in notis literanim, a Petro Diacono editis, pf —
Haec (ibid. i5io) ; in lapidum denique titolis T =^ IT pro TI, M

AM pro MA (Reines. 535. 234), qtiin etiam mrfcvA — HuTtc

Ijoczim Sidi jjBstmnento Ordinavit ( Grttteir 547. 1. Sert Urs.
755. ToSg). ^que in istas literarum trajectiones invehi videtur
Jmperator Jusrinianus (Nov. 47. C. 2) , praecipiens scribere literis
clariorem ordinem habentibus , (^fuas liceat omnibus legere, om-
nino syllabanim Latinarum non ignaris (welche nur buchsta-
biren koennen). ^

23

di compendia , quae literis tra)ect3s

enniilta etiam exstant in notis Tironianis ; .ut

Mittit (37), h^ — Aidi)mix)et =- Ad.

m

Aii^Cet — Antecellit <i3i), Yl/^ —

(42) , \n — K(/i)BLc = Calibiae

OC^)^^* =- Canities (128), 2^ — C(<?)L.a =-

^{i)l^ifiur =? Enititzjr ([122), ^ — GB-

" , ^^ C*'*^^* ""^^ ^ TB(e)Ne — Tenebrae (14). C^

.^^ =- lEALjteiim — FlcunineMon (91),

^TDOO^^ '^^^*'^"'"^"^^' § — SPa^-"Z)^j/^«W(,45\

SC^)^*'^ =- «S«Wi^<i34), ^ — UIX — /i/^x(34)."

tJCO^^ -^•^'^'''^'^<%)' h)^ — PAL«— P/flw/^a(i29)[,

SiO/^ — 5«^^Wa^(i29), ^ — PSG(/)«w — 5^/.

Ci5'7) . ^ — -MF(e)dr — FewKr (129), j^^ — Mp.

X3(/)^«- - '^«^ (»66), c>H^ - UC^)G — ir«„^/.

tt^ (xio), (V^ - <^F(0o.-.Perr«go(i26), fy^ «, G(/)U-

<^— OF(/)w=.Fo//w(i59). ^

0(/)S.e^ -- For^«^m CGarp.VlII), ^ - OC/)S«« « F^r^o^

— 179 —
(i6). ^ — 0(/)N. — FromiiTBh ^ — 0(/)R — Fom

(121), ^ — 0(/)C. — F£7C«f (166), ^^ -- OC/)M^j —

Fomes (168), ^''^^x — 0(J^)U7nentum — Fomenbum (134),
^^ — 0(J)Cusi ^ Flocciis iiGo) , ^ ^ OCp)Giim — i>^.
r/%/^/7w (96), ^ -* 0(;&)N- =- Tontifex (91), ^ — OP. —
Totens (68, c) , cet

§. 210. In omnibus^ quae liactenug persecuti sumus^ scri-
bendi cottipendiis constantem literaram formam nondum spectaU
vimus. Sunt tameri compendid^ quomm iigura mutari non lice-
bat , sed a tachygtaphis religiose erat servanda. Cujusmodi cha-
iracter eS quatnqtiiitt In iis < quae vulgaribus Romanorum literis sunt
scripta, vix reperies; unam tamen formam, quae huc pertinere
videtuf , silentio non praeteretmdam esse duximus. Ea quidem
est 0* quae in literis Romanoram vulgaribus ad designandum vo-
cabulum Defunctus saepius adhib^n De hujus figurae origine,
neque inani commenta Isidorii gui (Orig. L.I. C. 23) letale in cir-
culo telum deprehendere sibi videtur; neque Valerio Probo (Go-
thofr. 1469) assentior, dicenti: Mortem significat, et Graeca
litera est, cid d^TJTcc nomen. Licet enim Probi sententia, qua no-
minis ^OiVOLtH 0 esset sigla , non omnino contemnenda videatur ;
in origine tamen characterum investiganda ad scriptionem lin»
guamqne peregrinam, nuUa urgente necessitate, temere non est

— i8o -*

decurrendum. Id quidein concedo , in monimeotis adhac exstan*
tibus verum The^, hujns fonnae O, sa^ius conspici; nihilo
tamen jninus literas Latin^ esse arl^itror, ^ive Om L e* OhUl:^
sive successu demum temporis ita formatum sit , et primitus D£ —
DejTmctus fiierit GonglutLaatae enim et consertae duae hae lite-
rae /iguram exhibent B , cuj^s causa^i qui forte ignoraret, vim
tamen ac potestatem calleret, is facile adduci potuit, ijt Graecajii
esse siglam sibi persuaderet Haec autem mea opinio quo minus
rejiciatur, duo prohibent arguitienta. Uiiujn, quo(i et fipud Ma*
gnonem (Gothofn 1484« Goleti^^^), etin lapidis titulo^ quem supr^
(§.137) exposuimuSy voc^bulum 2)^^:/w^«j ipsa, qu{^n adu^ibrar
vimus, forma 0 nptatur; alterum, quod ipsa r» 0 figura cuu»
terminatione Latina /r(£?) , ut igitur sit Dejjmcto^ in ea, qu4Q
sequituTi inscriptione (Qniter 701, 5) conspicitur ;

POMPEIA

LEPIDAE. SEG

0T. POMPEO

CELADO. F. SVO

H. M. H. N. S

IN. FRONTE. P. XV

§. 211. Frequentius Tironiani tachygraphi literis, immuta-r
bili formae quasi addictis , utebantur in vocabulis quibusdam sim-r .
pliciter designandis. Eaque nobis causa esse videtur , cur Tiro«

•~« i8f -•

nianis notis Graecae admiscerenfur Iik^ae (§. i^&). Qunm enim
Latinanim cujusdam literao formarmn copm «diausta esset, Grae-
camm adibant apparatum» Quod quo melius inteUigatur , exem-
plis il^trabimus. Liiteris OF in notis Tironianis notabatur et
Opus et Oportet; sed^ vX utrumque discemeretur, illud scribe-
batur ^\ , hoc ^. (48). Quum igitur et nomen Opinio dua-
bus illis literis notandum esset^ in nota» qua id siguificatur^ (j^
(48) Omeggi Graecunj , cum P )L«atiao conjunctum est Ita etianu
quum siglae (X =^ O in notanda praepositioi^e O^ (i) munus
]9m esset occupatum » ad : significandum yocabulnm Qptimus
Qraeca litera cu (4) ^dhibebatur,

§. 212, Gerta et eonstans plurium notarum f oroia quo .di£&-
cilitts in mente inhaeret, eo major est in legendis iUis molestia.
Admodum difficultas insuper augetur eo, quod praeter figuram
diversus etiam situs quum literarum principalis notae » tum tenui-
nationum adjectarum^ ut a scribentibus ex more recepto diligen*
tissime servandus, ita a legentibus sedulo respiciendus est £tiaoi«
si igitur, ut hoc utar» vocabuluxn Qa^sa duabus llteris Oa indir
catur ; minime tamen G litera adversa uti licet » sed aversa. Ne«
que ei t^erminatio V) f=^ a pro lubitu, nuUa lod ratione habita»
)ungipotest, ut e. c. D b sive*yl|^ notetur; sed simpjiciter ^ri^)
pingendum. Flura enim in noti^ Tironianis scribendi compen*
ia, ex Hteris G A comppsita, diversas habepl; notioiies, ut 7 0.

y^ rV> ^ Cemurai^i), Custodia (79), CQloma(63)^Circa(i);

^om obnoxiam. "^^ ^^«staiiteiT, .

le facta Drior/ "'"^^e licet,- quoniam >. i ^ ^ocmn.

Pnorem nota siffnificati^^ 1 ^®^ luinim.

««e , loa,ue. ^„ te^„^^'^"^ for«,e- perCf ''P''^^
aa». fora.n^,au^ °«Pon«.t„r. reKgio^e ."^^^ ^^^»"

dio ponithr C. Ah» - ' '«nainatio <t °**o (5

• "ures cau.

— i83 —

«as loci terminationum ita simpliciter ;*etmeii,di infra .(§.2^4) expo*
sitas .reperies. Neque literae G in notat quam X$*.2i2) proposui*
mus, 3^ ^- ^* Pausaj, inversionem fortuitam esse Arbitramur,
siquidem a *^ CAa prius notatum » ac successu 4emum tem«
poris A medium ^negleptum ^esse pejrsuasmn luibemud, Ad hunc
quoque locum p^rtineint ^compendi» , quae vulgo mera signa in no-
tis Tirpnianis putantur, nos vero, aliam amplexi sententiam» di«
gna censuimus, quae singulari commentation^ ^($.246 seq.) illa*

« «

straremua.

• . . * t

$. 21 5. In explicandis compendiis .dif^cultas aug€;tur vel mi-
nuitur prout plures yel pauciqres yqcabulprum literae in eis omis«

^ * «

sae sunt. Quae minimam . hab^t .difficultatem compen^iaria scrir

•\ • •

bendi ratio, eaque antiquissima, in pmittenda .consistit alterutra
ex duabus ,literis aequalibus , quae juxta poni debebant Arbitra»
bantur enim veteres, altera posita, ,alteram qmitti posse, .quippe
quum illa Mjus officio una fungeretur ; ut V in nomine INfTT
— » rVVENT (Rasche lex. num. ,1. ii. ,126), et primum M in
ea, quae ;(ex Buonarruoti yas. ant. prae£ p.^XXIV) sequitur in-
scriptione:

POSVIT. TABVLAMA
GISTER piSCENTI.
PANPINO BENEM
ERENTI.

'^'"'«''^i»

*=«'«"■»»,,• ''^««min. *°'"«n.vef ; '^"'^esh, ^"«vo.

^5. ./2r«i.i. -j-^. z>o::j;-vo;:^;v«

* ""««ri .„.- '' «a ae,=.. '"""«'da

''^'■soienr"'«««»e,ec:"'^-atii
■"cerinj..

'---«.«.::---

— i85 —

veteres» atque e,c» Clctset Osa, Pelex, TolUo, pro C/asse, Ossa,
Tellex , Tollito cet scriptitarint (Lips. de vet Lat script in Glau-
sing. y, P. Rom. L 687) ; an tantum ut concise vocabula exprime-
rent Tironianae quidem scriptionis non illam, sed hanc esse
causam» constat Licet enim uno L scribatur Hj' O^ -—
U(/)La, C(o)Lz^, pro Villa , Collum (^c/^inrj)'^ uno S ?
— SQ>um pro Ossum (96), cet non tamendesunt aliae notae, in
quibus geminatae compareant consonantes ($. 62^ ; atque hoc sa-
tis est argumenti ^ illam in superioribus vocabulis scribendi ratio-
iiem solius compendii causa adhibitam esse.

$.217. Sed ad difficiliora progrediamur, ea scilicet compen-
dia scribendi, quibus ita involutae sunt integrae syllabae, ut ne
pars quidem earum supersit, nisi praecedeutis chaiacteris iineas
repetieris , easque bis servire coegeris. Quod quum tam in vulga-
ribuS) quam in Tironiauis observarc liceat, illas praemittamus ;
exemploque nobis sit primum sepulchralis cujusdam tituli ( Gorii
monum.sive colnmbarium Iibertor»cetp.22i)versus ultimusCON-
GI BENE MERENTI, in quo primum N literas etiam I et V jun-
ctas repraesentat ($. i65), ut igitur legendum sit co^lYgi'. deinde
fibulae (ibid. praef. p.xxvii) inscriptio VIRTVS IN AMO VI-
VET, in qua penultimi vocabuli litera M duas literas N et I simul
complectitur , ut pro AMO legendum sit «zNIMa Istam Hterae
M dupHcem potestatem si tenuisset, qui cenotaphia Pisana defen.
denda suscepit, doctissimus Norisius; opus profecto non fuisset,

24

I.

f

— 186 —

ut scalptori vitio verteret, quod iu inscriptione exarasset OMA
pro OMiziA (Cellar. orthogr. II. 269).

§. 218. Atque eadem ratione in libris quoque manuscriptit
literas, ^uin etiam integras syllabas, in aliis involutas esse, pande-
ctae doceht Florentinae , in quibus (Brencmann Jiist, pand, 060)
reperies ]SECESSET-= Necesse esset, FORECEPjERINT «- F^r^
receperint y et ejusdem generis innumera aKa. Ita in actis quoque
forensibus' (Marini papyr. dipl. 244. N. 68) Fresenteste legendum
^st praesen^^ TEste. Quid ? quod in Tironiana scriptura in-
tegnim interdum vocabulum jrcpetendum, notaque bis legenda est.
E. c. nota "TJ/iT (Nov. op, dipl III. Tab,62, y.8), quunj duas ha-
beat terminationes , duo quoque comprehendit vocabula, ita ut
V/f^ V^ "^ ^ j^c///^//72 scLeculi legendum sit^

§. 219. Vulgari^ correpte scribepdi r^tio pst, ut yocales po-
tius quam consouwtes omittantur. 4^tque hop nostra etiam me-
moriafit, quum e. c, Heidelber gae covre^le spribimus HDLBRG.
Eadem nonnulnquanjL ratio est in iis , quae literis RQmauorum vul-
garibus olim scripta sunt, in quibus reperies MNT. MCM. MLS.
EM. pro JMontem, Mecum, l\Iiles, Jam (Sert Urs.'77i. 854. 864.

770). Contra vero Tironiani tachygraphi iu .coiripiendis vocabu-

» •

lis parum Curant, vocaKs sit an consonans , quam abjiciant Cu-
jus rei causam repetendam esse duciraus tum a faciliori literaruni
nexu, tum ab inclinatioue notarum ^^ria; Vocales nimirum in
eis retinentur , quia simul serviunt jungendis literis , quae eas se-

— i87 —

qulintur , ita ut citius fere scribatur ^J ^^ — COR , D€C cet.
quam C /v , et ^ c — CIV, DC. Eoque minus gravantur tachy-
graphi addere vocales consonantibus « quod illae diversa solum-
modo harum inclinatioiie ei^rimuntur ($. i5o). Operam profecto
non m&jorem consumet, qui scribet Na^ =— H(tf)i P(//) (27.2^,
quam qui harum syllabarum siglas -eflinget ^4u. «-• H, P.

*

^ 220. In numero eorum vocabulomm , quae > quamvis cor-
repta, intellectu tamen haud diflicilia sunt , reponimus etiam iUa,
in quibus literas omissas ex ipso orationis cursu facile divinare
licet.- Quis enim dubitet» quin e. c. in IVomanorum numismati.
bus, FID. EXERCIT. (Sert UrsaL 718) CENS. PERP. (Id. 6o3),
aut in lapidum inscriptionibus CONSERV. VRB. i\ET. (io32)
DECVR. (1037) EQ. ROM. (1044) AB. HEREDIB. TEST. FIE.
IVS.(7io) legendasint Fides exercituumy Censorperpetuusy Con-
servator urhis tietemae, Deci/rio, Kques Romaims, Ab keredi.
hus testamento Jieri jussit? Similia compendia intellectu • facil-
lima obvia sunt in notis Tironianis, ut in |3 ^ /1f> R Vj^

^^^-n^i^^'^.-^'y

"^ "l^ \"^ <-^ ^^if^' ^ quibus latent literae T(i)B.
S(/)B, UB, IB, "D^Cmus, V(i)Gti, QJ\(e), Q(i)es, P(z/)GL. P(7/);
Gat, R(«)N«, l\(e)SDet, R(e)SUt, S(o)Bet, SQX, SALX, SILX,

— i86 —

Sil)Mmenlitm , TCet, TlQU, TRBLw, TEUy TEes, TGLa,
TL,us, TSR., T{x)or, T{r)Me,TSBkum, ULG., USP«, ut ntdlo
negotio quisque ea interpretari possit Tibi, Sibi , Ubi, Ibi(j^,
Decimus (loo) , Kiginti (jiox), Quare(6)y Quies (iiG)^ Pugil
(174), Tugnat (^b^) , Buina^i^S.c^tllesidet^QlS), Hesi/it (i^6\
Sorbet (16'f) , Sequ6ix(6o), Saiix (i^jo. c) , Si/ex (93), Solamen-
ti/m(63), TacetQ^), Tegit (i3o), TerribiIis(Qg)i Turba(Q2*),
Tabes(iSi), Tegu/a (i3o. c) , Te//us(62), Tessera (i^i), Tex-
tor ( 1 3o. c) , Tkerffuie ^ 1 53) , T/iesaurum (147), U/iso ( 1 56. c) ,
Vespa (176).

§. 221. Audacior est illa corripiendi ratio, qua ex notandis
vocabuKs paucissimae literae retinentur, rdiquae abjiciuntur, ita ut
ista compendia vix intelligi possint In eorum numerum praeci-
pue referimus siglas. Priusquam autem de iiis speciatim disputa-
mus ( 0. 229 seq.) ; quo melius inteUigantur , causas exquiramus
tantae in corripiendo audaciae. Mira e. g. est audacia ejus , qui
literis B. £0 , significare conatus est Bonontm emtio, literis D.
VS. Deae virgines (SertUrs. 572.689); maxima etiam Tironia-
norum tachygraphorum , notantium |tsc ^ l(n)tione, pro In
contione, -^| — I(n)tu, pro Incomitatu ('jS), -^ '^ A(b)tio,
pro Ab initio C"o)» et reliqua, quae praetereo, quum exempla
satis superque reperiantur per totom hunc librum.

$. 222. Nititur autem audax ista corripiendi ratio in usu qua-
rumdam dictionum frequentissimo , quae licet dubiae et ambiguae

nobis videahtur , attamen illis , qui sexcenties iisdem uterentur,
minime dabiae fuerunt. Neque e, c. ii haesitaverint in explican-
dis duobus SS, quibus Supra scriptum in actis Romanorum f oren-
eibus saepissime significatur ($. 202). Atque eo quidem temporet
quo vigebant ejusmodi compendia scribendi^ eorum vis ac po-
Cestas neminem fugere poterat ; sed obsolefacto prisco ritu , et au-
tiquatis formidis olim receptis, intellectu facta sunt diflicillima.
Habent etiam artes et disciplinae suas quaeque appellationes et vo-
cabula propria adeo solemnia et familiaria, ut etiam, quum corri-

. piuntur , a peritis facile iutelligantur. Ita juris publici , quod inter
Oermanos oHm obtinuit, consultL numquam dubitanmt, siglas
I. P. W. bistrumentiim Pacis Westphalicae ^ A. B. Auream
Bullam, IV. I. Recessum hnp^rii, interpretarL Quae eaedem
fiiglae , si forte in coxnmentationibus vel medicis , vel mathemali-

. .cis , vel aliis comparerent , nemo profecto eorum , qui in harum
lantum arj;iui9 studium incubuerint ^ assequeretur , quid ^igni-

. £cent.

§. 220. Jam vero qui ad notas Tironianas id transtulerit,
profecto non mirabitur , e. c. appellationes Kir prudensy Vir sa^
piens, Vir magnijicus ^ Vir splendidus ^ Vir spectabilis , Vir
' illuster , Vir ciarissinuis , Vir honestus , Vir siiblimis , Vir
amplissimus paucissimis notari literis M^ Txt r^ ^^/^
^ K^ H\^ ^# ^ ^^\^ ^9^^' quippe meminerit ha^
rum appellationum usum apud {lomanos adeo frequentem fuisse«

t

— 190 —

ut vulgaribus etiam siglis ia chartis Torensibus (MafFei historl dipl.
1 3 1 seq. Marini pap. dipl. 36o. Incl. xxxi) scriberetur V. H. — Fir
honestus, GLj.*^ Gloriosus, V.E-«— Vir egregius* Eadem de
causa non mirandum, paiicis admodum literis formatas esse notas
_^ =- Wum «— Perpehoim, (iii^t QS^ ?— Qd{am) — ' Quon-'
dam (5.c), ^r ^lid ^ Hodiema dieijj^')^ quum baec voca-
bula in iis etiam, quae vulgaribus literis Scripta sunt> notata videa-
miis PP, QD, HD (Ma£fei i56, 148. i55. 161. i63. i65. 169. Ma-
rini 267. b. 329. n. 20). Similiter brevissimae quidem sunt notae
tp ^ ouIV =^ Jure optimo (100), 3\ — I(nc)Qre =-* tncon^
cusso jure (117); sed frequeritissimae etiam formulae, in quibus
usurpantui' (§. 224. Marini 175. 178. i85. 5o5.b« 3io.b). Audaci-
ter porro composita sunt ndtae r ^^ — * ARl =» Agejztes in rehus

- (48) ♦ JtV "* l(ncp)G(s}, =-* /w/ffr «V«y c^ peregrinos (i 1 1) , ^
V(rae)riint -= Praefecti dixerunt (116)* Ecquis autem in anti-
quitatibus rerum Romanarum tam paruril est versatus , qui agen^
tes in rehus in utroque codice, et Tbeodosiano (L.VI. T.27. ed.
I\itter. T.IL p. i63) et Justiiiianeo (IL.XII. T.20 — 22), persaepe
nominari ignoret? Quis;est, qui nesciat, apud Romanos praeto.
rem fuisse, qui (verba sunt inscriptionis ap. Reiiies- CI. VII. n. 10,
p. ^73) inter cives et peregrinos jus diceret (conf. L 9. <J. 4. de
dplb malo. 1.2. .§.28. de Or. Jur. Beger ^icil. antiqu. 104. xxvi)?

.Quis denique, cui non sit cognitum, verbum DICEIVE praeter
vul<rarcm signi/icationem, peculiarem etiam in formulis habuisse

(Brisson. de form. L.V. ed. i583. p. 554. 465. Hotomann form. for.
in Claiisingii I. P.IIf. 749. Maffei hisfc dipl. x38. i55. i58. 161. 162.
Marini 121. 177. 272.3. 028. b, 340. b. Nov. op. dipL II. 546. i) ?

§. 224. Notissima praeterea res est, Romanos tritas in juire
formulas literis tantum initiaUbus verborum noXasse (Nicolai de
sigl. veL p.5i seq. Boelirner exerc. ad D. 68. J. i3. T. IV. 337).
Unde illud Manilii (L.IV);

Hic etiam legum tahulas et condita jura

Noverit atque notis levihus pende?ztia verba,

Kt lici/tum sciet, et petitum quae poena sequatur.

Quum igitur inter Tirojiianas quoque notas usurpantur hae:
^ — q{ad)VL — Qua de re (9), ^ut ^jj '— Q(^)IIM — ^
Quibus de rebus ([i5); memi^isse jSuEfecerit forronlae, in chiro-'
graphorjim vel syngrapharum fine apud Romanos frequentissi- ^
mae : Qua de re et de quibus onwpibus supr(^ scriptis stipula^ ^

tiis est^ rel. (Marini 179. 186. 197. 334): cujus ejusdem formulae

^^ .

prima verba non 3oIum in notis juris (Magnonis et Petri Diaconi '
ap. Gothofr. 1491. i522) siglis Q. D. R.sed eti^m in scriptura Ro-*
mana cursiva iisdem literis (M^rini 1. c.)- significantur. Unde iu»
fragmenti a Marino (praef. xvii) editi Joco^ qiuzndo •• demio mea '
profersione concido licentia 8 fl et de quibus omnibus su^
pra scriptis rel. — pro B H, ^uod absurdnm , haud dubielegen-'
dum d/^R, id est, de qua re. .

— 192 —

$, 225. Eadciii via progredientes regum et imperatorum liO.
tarii usitatas in diplomatibus formulas et appellationes paucissiinis
literis notabant, satis confidenteSi dictiones tam tritas numquam
fore ambiguas; e. g. K/fc =« I(//)DNe «=» In dei nomine (99),
— lA. — = Imperator Augustus (64) , CV^^ ™ C(/)R(x)r
N/ -=- Clementia regni nostri (98.196), cet. Inde etiam non
obscura est causa tot omissarum literarum in nota Hky/ =■ A(^).
M/^ — Anathema sit (180); etenim dirae bujus imprecationis
clausula pontificibus Romanis adeo fuit familiaris, et in decretid
usitata , ut ejus abolitionem Petrus Damianiis ab Alexandro 11 di«
sertis verbis petierit

^. 226« Quum etiam in coUectione Gmteriana insint notae^
quaitun ne signifitiatio quidem^ vulgaribus literis adscripta, intel^
ligi potest, e. c^ (26) Ipotes^ I non potes, I potldt, Inon po*
iiiit , I debet cet / solet ceL l^ potes, Be non potes, Be po^
tuit i ego haec explicare non ausim» liisi ex frequentissimo verbo-*
rum Ire et Bedire usu, ut I fortasse sit Ire, ac l\EiRedire? Etenim
iion modo in vulgari sermone tritum est Ire et Redire, ut iq^ud
Ciceronem (PhiL 11. 02) Isti redisti ^ (ibid^ 35) Irent redirent,
apud Virgilium (Aen. YL 122) It^fue reditque cet. verum edam
solenmia snnt illa in lapidibus et numis vota pro Itu et reditu
Augustorum (Gruter 2. 12. et 63. 9. Reines. 234, M. A, V. N. An-
tiqu. expL 120« Saeton« Tiber. C 58. p. 114}«

^. 227. Alia porro audaciomm scribendi compendiomm cau*
Sa fuit tachygraphorum persuasio ^ notam duo vocabula signiHcan-
tem, quorum alterius literae omnes fere omissae sunt, ex altero,
quod notatum exstat, per idearum consecutionem facile intelligi
posse. Inde Tironiani tachygraphi e. c. scribebant |^ — • hu
(teryP(retatio) -^ ari/m =• Interpretabio linguarwn (120) ; quo-
niam riomen Interpretatio jam satis argtteret, arufn esse termi-
ridtioriem nominis UnguOrum. Eadem de causa mensium quo«
que nomma, pefeXigua tantum id notas Iduutn^ Nonarum et
Kahndarum appendice adjecta , significabant , quum ex ipsa no-
tarunl principaKum sigmiicatione conjicere liceret, illa etiam no-
fiiina in compendiis scribendi latere. Quod si Carpentier tenuis-
det; notam [^ — K(/)N(57. v.oo) non Kalendas, sed Kaleru
das Novembres legisset

^. 228. Eadem , qtiam diximuS ^ de causa plurimas dictiones
seu formulas levi tantum earum initio notatas reperies. Usitata et
trita est Komanorum formula de legibus in publico ponendis
Unde de plano recte legi possit ( Fulv. Ursin. ad leg. et S. Gta
p. 04. HugO de prima scrib. orig. 207. Brissonius de formul. L. IIL
p. Sog. Id. de Verb. sign. io65. Boehmer exerc. ad D. T. IV.
p* 082). Hanc tachygraphi Tironiani literis ^/* — UDP (64)
notabant; quds quidem siglas, non nisi vocabula Nnde T>e Vlano
indicantes, satis esse putabant ad totam formulam signiiicandam ,
quae eadem amplius exprimebatur vulgaribus Romanomm siglis

25

■

i \

I
I

I

. L. P. C^*^^ ^^L 1559. SertUrsaL 090. 1122). Ita

Cr-:eroT2:i^ ex oratlone in CatilTnaTn esclamatloifteni,

f^njcw^fAe tamlfm abutere^ Catilina, patientia nastra? Ti-

r^J^i ilz^^^^S^ — QPN — Quoiuque patientia (75) levi-

.-ao^^ijiin BOtatain ridemusz et pervulgatiim illnd Optime de

<qndi ^Rcfmani meritus signiQctaum nobi (jCl^ =^0U

^yPi >, "X,. Keque rerbonor estnota^^Vvf^ =- QRN^a

fv>,^ ^21 lot^iczilani in pactis et conventis fireqnentissimam, Qhq^

inr/t Tjrjmina subter tenentw inserta^ notabant.

^ 229. Jam in enm deducta est oratio locom, id>i de aglis
ju^^^-riu.^ tractari potegL l^odsi AfTmriitni MarceSini (Lu 17. G. 4)
rethn^ bi prisco Aef^ypto singulas literas singulis nominihus
serviisse, ac verbis nan numquam integros sensus sigmficatos
essOf extn contextnm legas, siglarum usum profecto vetnstissi-
mam potabis. At orationis cursus s^is docet, liieroglypharnm in-
dolem enm tractare, neqne de scriptura literata, sed de rei^ cogi-
tasde* Handigitur sdmus, num ullnm scriptionis Aegyptiacae ge-
nns Teras habuerit siglas. Hebraeis autem (Buxtorf de abbreviaL
Hebr. Goodwin Mos. et Aan p. 46) et Graeds ( Aiaffei de sigl.
Graecor. Corsiui de noL Graec.) eas jam in usa fuisse, certissimui];i
habemus. Quin etdam Ro^ianas siglas notis Tironianis andquio-
res es§e censeo. Ita enim accipio V^lerii Probi in principio com-
! xnentationis de notis Romanoimn (Gothofr. i^So) v6rba: „Naia

es. cum usus notarum nullus esset^ scribendi facnlta-

I

,,tefli, maximein^senatii, qui aderant Scribendo , irt celeriter com-
^, prehenderent , quaedam verba atque nomina ex commfuni con-
„sensu pritnis literis notabant/'

§. 23o. Quod generatim de cdiJipehdiafio scribendi genere
modo observavimus , id edam de siglis dicendum est. Si enim
«pectaveris locum^ quo adhibentftr, non ita magha videbitur eas
adhibentium audacia^ In epistolarum e. c. exordio literas S. V. B.
E. =4 S/ Yales Bene Ej^ nemo erit> quin facile intalligat : est
enim formula salutandi usitatisshna. Neque haesitabit quisquam
in interpretandis siglis D. M. ==« TDiis 'B/lamdus, quae sunt in
principio, ac F. C. ^ Facizmdum Cutavit, quae sunt in fine
inscriptionis , quam supra (§. io5) exposuimus^ Ita etiam siglas
(^. Q^ V. P. L. quihbet rerum antiquarum peritus , ^nt primum
cognoverit, in termino insculptas esse has literas^ illico explicabit
Quoquo Versus Pedes L; aliasque H.^M# H. N. S. si in monu-
mento sepulchrali esse compertum habuerit^ leget Hoc 'M.onumen-
tum Heredes 'tion Sequitur. Ita qui rem numariam callent,
nullo negotio numi inscriptionem , quae hisce tantum constat
sigUs : S. P. Q. R. A. N . F. F. O. P. P. exponent Senatus Vopulus^
Que Vtomanus Annum THovi/m Faustum Fe/icem Optimo Trin^
cipi Vio (Jobert I. i3o. iSy. Rasche II. ii. 771). Subinde ipse
edam orationis cursus ddjuvat interpretationem^ ut iijL hoc lapidis
titulo:

- »96 -
T7, QVl. CARPIS, ITEH, GRESSV.»
PROPEIUNTp. VIATOR. SISTE.
GRADVM. QVAESO. QVOD. PETO. PARVA,
MORA. EST. ORO. VT. PRAETERIENS
DICAS. S. T. T. L.
L e. Sii T^ibi Terra Lef/J, Quii ? quod inscriptionem (apu^
Reines. 827) hanc;

D. M. S.
FIRMVS. AN.
vn. H. S. E.
S. T. "E L.
licet tota lere siglis sit exarata, non dubitamus interpretari D^/f
iXanibus Sacrim FIRMVS AJSlTwruin KII Hic Situs Est. Sit
Tibe TErra JLevis.

§. 23i. At yero siglis non soltun usi, sed saepe etiam abusi
sunt veteres. Ita reperiuutur inscriptiones meiis siglis, risque
verba obscuiiora notantibus, exaratae, sicut haec est:
D. M.
C. V. C.
F. M. S.
T. P.
cujus qnidem primns et nltimns yeisus niliil habet difficultatis,
sed cetera Sphyngis sunt aenigmata , in quibus solvendis oleura
et operam perdidit Sertorius Ursatus (ap. Graev. XI. 653). Eadem

— 197 —

prava ratio in libros quoque pianuscriptos invasit Quis emm , nisi
qui Virgilium diurna rioctumaque versaverit manu , apud Aspe-

■

rum (Noy. op. dipL T. III, Tab. 42. III) sine cunctatione leget vei'-
sus LeNTAeq g. p. ct g. c. f, s. i^ e^ Jljentaeque jgenistae populus
et glaiica panentia frqnde foUcta. Hinc anpeps et ambigua
ejusmodi siglarum notio; hinc duplex, imo triplex saepe earum
interpretatio. Qualis est literarum A. F. P. R. , quas Cicero (dd
prat. L.n. C.69. p. 182. ed. Bip.) ex tabidis P.Rutiiii refert, adji*
ciens, Scaurum eas explicasse, Afitum Vide P. l\utilii ; Rutilium,
Jknte Yactum.Vost Vsjdlatum; C Cannium vero, Aemilius Vecit^
Vlectitur Vaitiiius. Inde etiam reprehendenda mira majorum
nostrorum incuria , qui in diplomatibus medii aevi e. c. mentio^
nem faciunt pomitis H , non cogitantes , fore ut nomen pro-
prium viri , qui ipsorum aequalis , adeoque una illa litera iis tem-
poribus satis declaratus fuit, pofit saeculorum decursum non re-
cognosceretui;.

§. 232. Tironiana scriptio ipsa siglis abundat , ut K »» A.
— Arbiter (Sa), 3 "" B =- Brevis (6), Q^ — G. =- Certus
(5?), d ^B.^'Ego(3X /p — O.— &WCTi(78), cet. Su
militudinem autem siglarum Tironianarum cum vulgaribus qui di-
ligentLuS attenderint , facile per^icient , ad illas intelligendas ha«>
rum cogmtionem maximo esse adjumento, Specimina igitnr ali«
cpiot subjungimus , quo fadlius instituatur coUatio.

1#

Sislae Bomanorum
vulgares.

'A. (SerL Urs. 1014).

>

C. (Id. 584. 102 1).

C.V.(Id»652).

H. (Id. 736. io5^.

I, (Gothofr. 1461. 1-487. i5ii).

K. (S^rt. Urs. 1068)-

L. (l<i- 1070)'

Notae Ti.
ronianae^

SignificcUio.

•h (61)

Ager,

C (ioi>

Centumi

7- (94)

Cenlum viri.

^ (52)

HomOi.

I (I>

In.

IC. (io3)

Kalendae^

[> (57>

O. (Sert. Urs^ 881)^
P. C, (la. 89,7).
P. R. (Id. 914).
S. (Id. 949>.

JJheTi

N. CId.873. MurataEiitIt.V,3i^ CO (4'<^) l^on^

a (0 o^,

l^*-^ (55) Fatres conscripti,

(39) Populus Romanus.

4^ (60) SeTzatus,

5. 233* PecnKaris tamen scrfpturae Tironianae indoIe« efficity
nt qoae sunt iil ea siglae vulgaribus perspicuitate longe praestent.
Printum propter variam unius ejitsdemque formae inclinationem t
tMfa» cdtura etconditio quum a nobis ($• 147 seq.) )am sit explicata,
vA iJltitfi locum lectorcs rcmittimus* Deinde propter singularem
j.u^vi} vim Ac potc0tatcm* (^aoticscunque enim in vulgaribud

fliglis conspicitur punctum, non nisi verba separMidi causa est adhi-
-bitum ; in Tironianis vero eam habet vjm , ut uni eidemque literae
notionem diversorum vocabulorum pro diverso ejus situ tribuat.
-Plurimae igitur sunt «iglae vulgares, quarum inconstans est signifi-
catio. Exempla ejus rei fere iimumera collegit Sertorius Ursatus»
-quibus addere liceat inscriptionem (Sponii antiqu. curios. 108)
tanc: Q. VETINIO EVNOET0 Q. VIXIT ANNOS XV. M. ffl.
in qua duplex ejusdem literae Q est significatio, prfma nomini»
proprii QuintOy alter-a prononrinis relativd Qia, Neque «udien-
dus est Maffei (de sigl. Graec. praef.) , qui Sertorium Ursatum per-
stringit, quod tot-diversas -uni eidem<^e siglae adtribuerit significa-
tiones. Dle enim ipse non potuit facere, quinin.Graecis^xwias
traotat , si^s e. c iiteram K. et TUXtt^ et Jcixlaotp et xdrQcamv
(p. 55) , atque literam M' et (MJvag et fiJ/clgM tiviffiElov -et (JLvoiot
interpretaretur.

' §. 234. Quae in yulgari scripllone uno eodemque dharactere
notantur divwsa vocabula , e. g. litera A. et Augusius , et Ager^
et Amicusy et Anima, et Arite, cet. (Sert Urs. 523. Gothofr. 1454,
146*. 1499), ea in Tironiana scriptura per eandem quidem hte-
ram , sed ita , sdgnificantur , ut diverso puncti adpositi situ nrinime
eonfundi possiat ; e. g. ^ ,p| .(^ f> [rj Quapropter non
Tironianas siglas, sedvulgares, innuere videtur Justiniani imperato-
lia lex <2. 0.22.0. devetjur. enucl.), qua cavetur, ne in describen.
do codice s%las adhibeant librara, hzsce verbis: Eandem autan

• k

j: i ^'OSLd^

aus^randa e^sirzrv

' "TT-T •^

■^ >.■ ■ ■ * -> ~4 *'' «'

"^r)

^* • ■ > ■ <

szi^sm sn)~

i _.v O^

m^h .*«***^>

^"'^

^ _:^i Tiuem

>^;# I • /• ••♦ «* . -■'rT^P^.n _J*^' I I "^■'^^

5

• ^">i,V

. • * A4

-^'^

;li;im ^>'^''i,n .i.onia ii:a.*^:^ii ..u:

— fioi —

iirotantur. Exempla sunt HEM. — HEtedeMt BS. — BoftuS,
KO. — KardO, DVJLS. — tiVLcissimuS (Ursat 741. 582. 796.
688). In Tironianis contra notis terminatio plerumque adjicitnr,
idque vel uno eodemque calami ductu (0. 176. 177), vel separatim.
IUud factum esse videmus in notis ^^ ^j A^ — M(e)SI(j),
M(e)SE(,r), M(e)SV(m) ^ Mensis, Menses, Mensir/m (102. io3)^
cet (5. 176). Hoc, quod multo est usitatius, in notis ^J^ <*
^ ^^jf»/!t jy^ J^ — EPa -^ Episio/a, S(w)L« «=- 5y/-
/q^ , COum »*- Consilium (02) , C(<7«)RBL/^ — Corruptibiiis,
S(i)GJjum «— Sigillum (77) , DOMwj ^ Bontnus (78) » cet

5. a37. Saepe vero in iis , quae vulgaribus literis scripta sunt,
exitus vocabuli omittitur» idque prioribus ttotum literis notatur,
ut DVL.. -* Dulcis, FAC. CVR. — Faciundum curavit, INFR.
AR: — htjra aram, INVs AVG. -*• Jnvicto Augusto (Sert Urs.
688. 710, 781. 782), cet Rarius a Tironianis notis abest termi-
^atio,ntabhis: i^ ^ ^/U ^ y^ (^ — D€S. =— !><?.
super{i), IG — Igitur (3), UN «* Unus (9), D6M — Demum
^44)» CAL — Calumnia (70), IR — b-a (71)^

$. 238. Alia compendiaria scribendi ratio est» quum priores
literae non tam vocabuli, quam singularuui , quibus constat, syHa.
barum , retinentur , et quidem aut plures , aut prima tantum titerair
Simulque aut adjidtur vocabuH exitus, aut omittitur. Is quum in
iis, quae literis Romanorom vulgaribus scripta sunt, rarius subjun-
gatur, in Iiis non commoremuri sed exempla e notis tantum Ti.

26

— 20SJ —

roniams apponamtis haec : 's. — C^ireimij\Uj)it — Ciramzi
Unit (160), fl^ — BlTVvj — Britannicm (140). Yocabiila
sine ternunatione ita correpta animadvertimns, vulgaribus literis
scripta, BRT, — Britannicfis (Sert. Urs. 582), I VT, FLM. — Juxta
Jiamen, jtHLf, CLi. PR. RA,- <»- "Miles flassis praetariae lUwen'
mttis, £EV|0 — Kjusmodi (Urs. 790. 861. 693); Tironianis vcto
notis notata, ^'^ — P(/)CO. — Diaconus, Jc — AJ\(x)P€ . —
Archiepiscopus i^i\

$. 239; Primam tantum syllabaram literam non modo amf
vocabuli exitu interdam ppni , tam ex yulgari Romanornm scri-
ptura patet, ut in ATR. — Auctor, BFA. — Benejicia, CVTAS
— Civitas, PDVIT — Dedicavit, EQS. — Equites, IPO —
Jmpositio, ITA — JntfTea (Sert.Urs. 56i. 672. 655. 665. 698^ 785.
787); quam ex Tironiana, ut in j^. ^^^ f^ f^ f^^
^I|»^X £m^ "■ PCor — Praeceptor (9), PBLrfV — Probabilis
(32), TSDum — Praesidium (56), VSDet — Possidet (62),
^La — Singula (66), TI\BLi> — Terribilis (89), SLB;w —
Seduberrime (i25, c) : yerum etiam <f'*^^ vocabuli exitu, ut in
AT. C. -— .4<7/« causa, Ana, PC. — ^c^<?7* proviTtciae, BFC. =—
Benefecit, DCT, — Decretum, DID, — Deinde, DM. =- Z)e-
x^otm, EGS. — Egressus, EPG. — Episcopus^ FNT. *=? i^<?we^
//r^, ITE. — Jnterest, ITQ. — • Itaque, LC. «^ Locus, LTR.
^ titerae, MKF. -• Manifeslum, MNM; «- Memumissum,
fAU\, — Misenmt, (Sert Uw. 56i. 573. 661. 673. 676. 691. 6^5,

200

^6i. 787. 801. 838. 866. 869. Conf. R.eiriesii synt iuscTi Cl. vi. 1. 112«
p.450; atque in hisce notis TitoHianis: y^ *X ^ {^) tO

fraesertim (5) , ML « Ma/i/f (4) , UB — /^o^Wi NB — iVb^/j-
(i5)i SL. — 5i2/i/j (io5), SJU =- So/us (35), USR — Usura,
USP — Usicrpat (41), iIML.>^ Bundlis (67), MG. ^ iW^^tt^
(80) , TBL — Tabuld (98);

$. 240. Monstrose sane et incondite corripiuntur vocabula^
quum ne initialis quideni eoruln Ktera retinetur; eoque iit, ut
conipendia vix intelligantur. Quis enini literasl BB» intetpretetur
OptiinuSy iLiLj Dvpoitdwhi (Sert. Urs. 670! 879), nisi didiceritV
tVomanos per geminatum ^ene superiatiVum^ queni Vocant, gra-
dum sighilicasse (§. 235) \ paritef que ^ quuiii 'Dupondiiim duabus
libris constet, duplici L id scripsisse* EcquiSj qudeso, literis
AT. T* subesse Verbd Italfet Tituium (Id,562) divinet, nisi lite-
ram H interduiU omitti iheminerit ? Qiiid ^ quod medio aevo usu
veniti ut conjudctioileS Enim et V^el ndU per initiales literas, sed
per n. et /. correpte exprimerentur \ unde illucl conjunctionis
Enim compeudiuni . /z * in ^tiquioribus etiam , qui typis vulgati
8unt, iibris <leprehendimti&.

$. 241, Sunt igitur et Tifonianae rtotae, qude non d prima
vocabuli litefa incipiaut , ut x — X^/^ -=* Exlremtm (85);
pj^ — XCe/ -^Exercet (74), ; (f = 0{t).^Tot (16). <Juo-
modo autem iieri potuerit, ut a notdriis ipsa initialis vocabulorum

4

— 204 —

litera omitteretur , posito exemplo demonstrabimns. Hota V
(qliae quidem apnd Gmtemm p. 4 , contra fidem omnitim , qaos
vidimus, librorum manuscriptonun , per vitinm ligni, cnj indsa
esl^ deformatam figuram \ repraesentat) ultima est litera parti-
culae nihiLit qnam hac nota significari yohiere tachygraphi Jam
qui ejusdem yocabuli, vulgaribus literis correpti, formam 41 (Ma-
gno ap. Gothofr. 1490) attentius inspexmt , non a^^e iuTeniet,
in hoc monogrammate, quo saepins sdberetnr, eo ne^igentius
Hteram N pictam, atqne eo sensim hoc compendinm perductnm
esse, ut illa litera prorsus evanesceret, solaque L snperesset Ea-
dem ratione compendium scribendi «j^ ( l ) , quo con}unctio vela
medio aevo notabatur , ex literis U et L , quarmn illa sensim ne-
gligeretur, ortum esse censeo..

§. 242. Non est igitur, quod miremur, vocabulum Extre^
mum, onjissa litera initiali E, solo Tironiano X notari ($.241).
Idem enim in vulgaribus Romanomm literis evenit. Ita e sive
< et X coarctatis — X in "oo^ j^ns (Magno ap. Godiofir. 1496)
significabant vocabulum EoUstimatio; quod leviter deinde, ut
TiT/llffwy prorsus literae initialis vestigium relictum sit, hotatum
exstat X' , denique X (Sert Urs. 1006. Petr. Di^con. ap. Gothofr.
i526). Sed quandoque etiam eo periit initialis , quod snperimpo-
sita esset literae sequentL Quod quo facilius appareat, considere-
tur velim lapidis titulus, quem (ex Act. Palatinis Vol. vi. 66) subr
jicimus.

— ao5 —

I
1
l
1

P

E

In ultimo hujus mscriptipnis rersa , qi^o continentur yerba Mx
imperio ipsanmt lubenter merito , I tum in uomine Tmperii,
tam in pronomine Jpsarum, super eam , qnae sequitur, literam
collocata conspicitor; qnam, ut reliquisrainorem, postea non ad-
ipodi;im curatam, ac prorsns tandem omissam esse, ^nilii per^
suadeo ; ita ut ff satis haberetor ad signiiicaadas tres simul lite-
ras IMP (I. Vignol. pontif. ^oxa, denar. 27. 07. 40).

$. Z43. Oppido antem molesta est in notis Tironianis coni-
pieiidi ratio, quain verbis, cuiB piaepositione connexis, inidalis

*

I I

— "206 —

verbi Htera a praepositioiie ipsa absorbetor. Sic e. c. p^^ — ^
PiU^-=- ^anut (44)* cum prdepositione De conjunctum ,( literani
P amittit, et correpte scribitur ^)vX "* i)6R// — f DeproTnit
C44). Sic ex simplici ^^ — VVdt — h-ehehdit Compositai oriun-
tur /j^ k{d)Vdt =- Appretwridit i y^ =- C(pri)Vdt -^ Co/w-
prehenditf ^^ <=* D€R/^ — Deprehendit, M^ — i\R/^ =«
"Beprehertdit (49) j ex y/^ "** SPc/ =«=f Sporidet , ^Tx/ =■ RPe/^ —
Resporidet (49); es: J,x— 'SV// — Sumit , \y =, A(fi)Vit —*
jtdszmut, 2,4/ -=>< C(On)Vit -=- Consumit^ (ti^j » RV// — /iff-
.fz//m^ (54) j ex 04^ — * G(e)itia' — Graditur i ^p —. B£)itur
— Egreditur, ^ ^ A(d)tiitur ^ Aggreditur , 3fej —€(072)-
jyitur '^ Corigreditur i J^^t>(i)T^iiur-^DlgredHur, k —
tt^n^Ditur — tngreditur ^ ^^ — Vt^e^Tiitur
t^S), reL

5. 244. Benti autetol noblgcum dgitur, t^tiod non ubique Ser.

I

*«

est inconclituS ille modus. Sunt enim verba, quae quamvis
Composita, simplicium tamen initialem literam relinednt. Ita ex
simplici /M -= (f)mt ^ Mittit nt ^ -. E(^)]yt-^ ^ E^mittit,
h^ «. A(«)]^ - Amittit, l^ - A(^)Mit - Admittit, ^

— 207 —

fm CCom^We -» CoTnmUtit, ^ -i- T:i^{i)Mit-^DemittU{Zi)x
ex Jf ^Vat^ Probat, 'J^ — C{on)Vat «— Conprobat (Si),
^ «- R(e)P/j{^ — Bjeprobat (32) ; ex ^ — F/^ »-. Fac*^,
l^ — AF/^ — 4/^«if , /^ — Md)Vit'=^ 4djicit, ^ -<
Q{pn)Vit — ConficU (36); ex — j — P — P<ww^, h..^ — AP

— Aponit, Ly — A{d)T =— Adpomt, 2— =— !• C{on)P — Co»-
ponit, j ^ — P6P — Deponit, ^__ — EKOP "^ Disponit,
jr^^ — EP — EMpdnU, I^ — I(/^)P -- InponU, %^ --P(ro)P

— Proponit, ^ — P(rfld)P — Praeppnit, <X^ ..<- IVP —

Beponit, ll^ — SP -?- Subponit, f? -. OP « Obppniti^):
eademque ratio est oinmicim^ quae pompojsita sunt cum ■yerbis
Ptf^i^ (39), iV«^ .(39), Stqt (40), ^Spectat a^), Oernit ii^)^
NuTitiat (42) , Loquitur (4?) , Gcr/^ (44) , Audit (^i^) , Qrapjot
(46), Vertit (46), Soitet H^^j) ^ Gratulatwr (^^j) ^ Agit (^b),
(^uaerU (j^)y Perit (49), «So/p/^ (49), Sequitur (5o), Manet

• _

(5o), iVfo«£?«^ (5i), BjogeUib2), M.utat(b^), Parat (5^), ceL

§. 246. Sed in uiro eodemque yerbo interdum yariat praeposi^*
tionum cum eo conjungendarum ratio. E. g. yerbi Sumit litera ini-
tialis ab omnibus absorbetur praepositipnibus (§. 24^) praeterunam
PRAE ; siquidem scribitur ^/ — ^SVit =— Prciesumit (64), haud
dubie eam obcausam, quod antecedenti P facillime jungiturlitera Sp

1
I

1

<

■..I

I
.'1

1
I

— 2o8 —

CAPTJT UNDECIMUM.
D e » i gni s compendiariis.
$. 246. S%iia compendiaria qno majoris sont momenti , eo
lasqas acriasqne stndinm ad ea expHcanda contnEmns, niT»'! de-
ferriti difificnltatibns satis magnis. Qno si qnid profecimns, nt le-
|;entium cognitioni perspectius id snbjiciamns, certns est adbiben-
dns ordo, qno sinjg^nla tractentnr. Rem igitnr ea serie pei^ne-
mnr, qnam in snbjecta descriptione ob ocnlos ponimns.

Signornm compendiariornm
appellatio conditio

generatim ^ecta- nominatim terminationmn ',
tortun , de qnamm din)utator

pnncti litemnuli forma ^ 269 loco, qui eis
§. 25o S* 267. — 272« ads^jnatur

— a56. — *

generadm spedatim, qmmi r«ft

tenninatio. temiinatio- «!»«"« acsymboKce

mbns,quae mT)us,quae »0^^^5.292-295.

puncto no- literis con*

tantur< stant

$.273^283. §.284.291.

I

. ^ 5247. Vulgaai qnidem nsui loqiiendi indulgentes signa ap-
pellamus ea , quae a i)f imitiva literarum forma longius deAexerunt»
quibusque plurium literarum complexus uno calami ductu for-
matarum denotantur: attamen multum abesti ut antecedentium
gregem sequentes hos cordplexus pro meris signis habeamus ; quum
veris constent literis , imo ne correptae quidem saepe sint syllabae
signis illis notatae« Incredibile est dictu, quanta sit virorum do«
ctorum in hac re incuria. -In omnibus fere libris , in quibus
Oraeca tf dctatur grammatica , e- g. snb barbaro Abbre^iaturarum
nomine collecti reperiuntur characteres ip ^ ^^ i^fi ^ ^ tA^k ^
"Sitiitw^xm^Hix^ quos qui curatius inspexerit , ne unam qui-
dem literam in iis, quae hisce characteribus significantnr, syllabis
desiderari,. neque igitur correptas eas esse, cognoscet Error
vero , qui istos cepit viros , inde exortus est , quod palaeogra-
phiae studium neglexerunt: ad quod si quodammodo incubuis-
sent, facile intellexissent, characteres illos minime arbitraria esse
signa , sed vera^ Hteras , ita festinanter scriptas et conjunctls , ut
licet a primitiva forma deflexerint, nihilo tamen minus.omnes syl*
labanuii designalaruni literas complectanttir , videlicet ytVi did,
fi£P , fidjy , irctpcl , irsp , pt , ra , rdiv , isi ^ bv , V^ t og,

§. 248. Qaonianl antei^ subiude iit, ut obHvione sensim ob.
raatur signorom compendiariorum origo ) e^idem jion miror,
in deiinienda eorum Jiatura aliquando errari £» g. intw literai,

27

2IO

quibiis in yemacula scriptione nos Germani utimur , vulgo adhi«
beutur characteres ^ , 5t , quorum notio {PJjmd, Heller) nemir
nem quidem fugit, vera tamen conditio pluribus ignota est li
solumxnodo^ qui compertum habuerint^ eas ex Latio in Germa-
niam transiisse , facile perspicient ^ characterem primum literis
fb = Lb constare , ut signiiicet Latinum vocabulum Ubra ; altCr
rum literam esse d, ut sit sigla nominis Denarii.

^. 249. In notarum etiam Tironianarum studio contigit» ut
compendiaria signa a Benedictinis (Nov. op. diplom. IIL 674. V.)
arbitraria putarentur, eoque adductus Gattererus (Elem. 76; §.68)
€haracterum Tironianorum signa literalia et arhitraria distiA.
gueret. Ego vero arbitrarii nihil in iis inesse, sed veris omnino
literis notas constare mihi persuasum habeo. Qubdsi de quibus-
dam ratio jam reddi nequit ; sufficit , ut de plurimis illam reddanu
Etenim quod de majore rerum ejusdem generis et naturae parte
dici potest, idem in reliquam convenire quis dubitet, praesertim
in rebns antiqms? Solmn exdpio piinctum in his notis freqnen-
tissimum , utpote quod in literarum numero haberi non potest»
. quum generatiin tantum indicet , esse aliquid omissiinL Nam
de linea recta, qua ad indigitandum defectum etiam usi sunt
tachygraphi, nil attinet dicere, quandoquidem nonnisi in quin-
que a htera B incipientibus ndtis 3 ""Bo^, 3 =B«^, **3
— B«^ 3_ — Ba;c7, ^ =- B^^(5o) deprehenditur , quarum
syllabarum in T.jatino sermone nullus est usus.

2lt

^. 260. Sunt igitur duo signoram compendiariorum in notis
Tironianis genera, literae, et puilctuni. De illis dicere aggre-»
diar (§-257), si paucis egero de pecuKari puncti vi ac potestate.
In omnibus scriptionum generibus ^ si Semiticas 4 quales nuno
sunt, tachygraphiamque Gldecorum (§• 484. T.) escceperis* pun-
ctum non nisi distinctioms signum est, qud vel singula verba se-
parantur, vel sententiae et enuntiationes concluduntuf ac termi-
nantur ; iiideque orta sunt trita vetustate vocabula Intetptingere ^
tnterpunctio. Ootitfi iii hotid-TironianisV inodo vere tales sint
( ^* 182. 404. 406. 440 ) , vei ^eneratim significat correptas es^se
dictiones, vel pro diverso situ diversas habet significationes , de
qua re mox (§. 270 seq.) erit disserendi locus.

^. 25 i- Punctum igitui* iil Tironianis iiotis vice fungituf
iiiiede rectae ^ qude compeiidiis superimponituf iil ceteris scriptib-

»

nibus. Qutimqtie tantuni fuerit Tifoiiianorum tachygraphoram
Scripturarii contrahendi studium ^ ut vel ipsas notas , quae jam
Sunt compendigiriae i inagis etiaiii corripefe labofarintj ad hunc

— «

iinem aptissimum erat punctunl, qilod vicem tefminationis sae-
pius supplet. E. c* notam ^2^^ — » \{p)V\^or ^ Imperator (64),
quamvis sit bfevissima^ arctius taniett contfaxefe^ solo puncto in
locum tef minationis substituto ^ scribentes *-T> — I(/^)R* (Carp. 16.
V.5). Eadem ratio est Hotae jif\ =* DOMz/j ^^DoTrmiis (78)^
cujus correplioi' forma est ^w^ — DOM4 (Carp. 16. v. 5)#

212

t

I

J

^. 252« Quaxmquam autein pnnctxim dixinms generaie omis^
sarum vel syllabarum vel literarum signnm; maxime tamen con^
stitutam yidetur ad repraesentandam qnanundam literarom vicem,
quales 6unt T, H, E, X. Qao clarins id mtelligatur. comide-
rentiir velim «ingularam exempla. I^imum ikerae T» Ex ^

— Am (24) punctp superimposito / fit (/)Aot (2), Nota

— Ad siye Al: (§. 3oo) pmicto aucta / significat (i)M (24);.
— E(J) (6) addito puncto ^r — E(jO jC^). Ex 7 —

T(«j) ($.259) efficitur ^ — (T)Tttf — Tii^MJ (24). Ex ^ —

S(«)S(29),/t ^S(eXu)S^S/f^iom(.^)- Deinde Kjerae H.
Ex g^ -^ PI C3o) fit 4>, =- P(h)l (3i). Ex "Vi «f TI(3o),

"T>f - T(h)I (31). Ex 2 "- ^A C26), g - C(h)A (39.
1 Ex f - T(«) (29), .f - T(h)a (3i), reL

§. 253. Ad significandum etiam Kterae R in fine vocabiv
lorum defectum adlviberi punctum^ perinulta 4ocent exempla:
1) verborum in tertia persona singularis numeri in VR desinen-

tium, ut > V /:. V -^ 2/ k ^* L- L

Q ^^\ 'W^, 'S "■ AbomiTtatur {rl^ y Aspematur i^,
Admiraticr (72) , Bipertitur (109) , Fatur (i35.*c) , Hortatur
(88), Tmitatur (yZi) ^ Impr6cati4r {lo^) t Labitur (j^), Loqui-

m

ti&(j^)^ Obliviscitur (ii i^ f Queritttr (^) t Re/r agatw (i3i\
^quitur(J)o)^ rel. 2) nominujn, quae in syllabam ER. exeunt,,

«t <5 ^::^ w ^ -^ .h z; >;<, 7i

2« A Cu t/ trr J>J •V- ^Cistiferi^G^), Signi^
y«r (77), Friwtifer (109), Vafer (110)^ Flircifer {\S2)t -^g^
(61), iV/^er ( 1 28) , biteger (87) , Pigef, Impiger ( 146) , lter{63),
Pater, Mat-er, Frater, Socer, Gener{55), Puer, Mulier (66),
Miser{66)t Asperiip)^ Sacer (gi)^ .Celer(g5)t Carcer (idQ'),
Cicer (n2), f^fr (11 3), Venier (129), Simster (146), Taeter
O47*) ♦ <^®** ' Similisque ratio notarum deprehenditur , quarum ter-
minaljp est AR, OR^ VIV, ut ^ -^ ^ (^ ^l^ ^
.»- i>/c<zr <69. c),, Torcular (80),, ParKiii), Cof (7^), Fttr (80),
Augur (92) , rel. — Literae X denique locum tenet punctum ia

HOtis^L y^ ^fsj V^ *? V* /n/ C^ ^Pdlex,
Fomix, Meretrix (69), Munifex^^j^^ Sertex(8g), Pontifex

(91), ^rx <i07*^, f^index(oi^), Neque vero «emper in notisTiro-

Rianis quatnor has literas puncto tantum designari , neque solum

hoc ejusmunus esse, vix est quod moneamus. Cave igitur, ne male

iziteUigas doctos Benedictinos (Nov. op. dipl. T. HC. 689.598),

docentes , in scriptione Tironiana punctum esse signum casua

Fecti. Licet enim in casu obliquo, qui, prout variat, distinotins

est exprimendus , non ad^beatur; attamen frequentissima sunt

— 214 ■—
exempla casus recti, nbn puncto, sed ipsis Ktem expressi, tit

T^ 2^ ^ ^^ ^ ^>^ ^ "* r^7207^(lo), Nodi/lS

(12), Frobus (3i), SoUtudo (35) y Homa (Sg), Fericulum (40),
Conscientid (35) , ceL

§• 2^4^ Sunt vero notae ^ quie , licet omnifcus literis cdnstent,
punctuiii nihilominus appositum habeant, ut fcr? ^^ 2^
— * Apisg IVLus (176)^ 5(7 j (175). I^rima, puricto etiam non ad-
j(ecto, repraesentat vocabulum APw (176). b enini est A (fi6)
et ■■7^ termiriatio P/V (28). Secunda expressam sistit syllabam
\A/ ^ M(us) (28). Tertia , quum primaa literas liabeat ^
— BO (26) , per proIoMgattim vero calami ductum S signiiicetur
(01 ^37), itidem integta est, vel absente puncto. Ejusdem porro
gerieris Sunt riotae ^ — SOL. (1 12) , ^^ — S(/)M(/)A. (176)^
aliaeque non paucae.

§. 255. Si quis igitur quaesiverit^ quid attiueat, pmictum ad^
esse iri bis notis , nori difficilis erit responsio. Satis sriperque de-
monstravimuS ($. 2^4^ 276. 277. 281- 282^ 287^ 289)^ iri notis Tiro-
niariis sedulo spectandum esse locmti ^ qud positae Sunt eafum ter-
minationes j quandoquidem und eademque nota principalis ^ omniw
bus iisdem literis ac syllabis constans, diversam prorsus vim ac
potestatem habet, proiit diverso loco pdsita est ejus terminatio*
Quae quumiri exemplis modo (^.254) adlatis comparere non.pos-
sit, nisi recto casui substituatur ol)liquus; punctum eo consilia

1

— Si5 —

ftdditum esse videtur, ut locum designet, ubi, ea flectere voc»-
bula qui velint , salya eorum sigiiificatione , terminationem adjid-
cere debeant. Non inepte igitur ejusmodi punctum cum IVLatre
lectipnis (ut jcum Gramm^ticis Hebraeis Joquamur) comparaveris.

§. 256. Punctis , vel uno , vel jduobus in scriptura Tird.
Tiiana denotantur syllabae Qide^ Mum , Mam , Jm: et quidem
uno . — Que; dupbus > =• Mum, ^r — Mam, i ^bn(2/^).
Primum horum compendiorum ex antiquo correpte .scribendi
modo ^ . (Nov. op. dipl. Ilf. 64, i53. Schannat. vindem.. Jit. 220.
yerb. Qainque. Gniter p. 691. 5. ]\eii]Lesiu3 675. n. 77. GeUarii
prth. 55 1. et omnes fere inscription. in quibus yocab. POSTE-
I\ISQ. quam saepissime legitur) prtum esse arbitror; sciKcet,
omissa ^itera Q , ex prisco potopendio solum remansit punptum.
De tribus posterioribus notis mox (§. 265) agemus : etenim ha-
benda ante ratio compendiorum quommdam Kteris constanti^um.
quae viam nobis aperiant ad illarum explicandam paturam.

§. 2^7. Progrediamur igitur ad recensenda signa literata;
Et priino quidem loco consideremus praecipitis CEdami quendam
ductum ultimae notarum Kterae plerumque annexum, qui quam*
quam primitus yera litera fuerit, ob scribentium festinationem p6-
culiari suae figurae indole sensim adeo est privatus , xit nxilla^ jfeije
litera sit, ad quam significandam non adhibeatur. Atque vaga JJBt
inconstans haec notandi ratio in pmni propemodum omnium po-

pulorum scriptura, quam cuxsiyam yocant, reperitur. Sciibimiis

— 2l6 —

Germanice compendia ^ pra yn^n*., ^ pro X» (Schinidt
Phiseldeck Tab. VIII), atia nt taceam. Abiindat etiam atqne
affluit Latina duodecimi et sequentium saeculonun scriptura (Ma-
bill. 371. 375) ejusmodi incertis calami ductibns literas significMi-
tibus r quibu» etiam adnmneFo % , qno nolatiff nue (Celkr. or-
thogr,L 4^> Quid? quod in Graecos quoque Kbros typi» 1».
pressos irrepsere V, i^ et simiKa, in quibu^ cdrcuBiflexum si^nii-
ficat Knea finalisr

0. 258, Certe igitm- non mir eris , in Tironiana etiam scri-
ptura simiKter correptos deprehendi charactepes. Exenrolo sint
notae c/C -^TJirytim ^ f^erbumUZ*\ j/ «U(/>/w«« y^^
Mcum (63), K/ — U(«)(25), c/ -^Xi^x^at =. Vocat ((^.304).
•In quartuor hamm notaram figuris praeponderat U. Sed flle
lami ductas, qui huic Kterae a feslinante nxanu est adjectns,
gularem in singulis notis vim habet ac potestatem. In i>rima signj-
ficat R ($-i35), in secunda T (^.rSg), in tertia N^ in quarta X
.($. 14O. Similem praecipitis calami ductum, sed descendentem
lanimadvenamiis in nota j?/ — h^)at (1 w) j qui Kcet in hac
gine uK» controrersia exprimat Kteram R, in aKis tamen aKam
haud dubie designat, ut in nota \)^ — Ma)am — Anteaquam
(14) Bortasse A Quemadmodum enim ex \) — A. — Ante fit
|^> — ' hfxm — Antetj/uam; ita ex j^b » Aa ^ Ajttea (14)
efficitur A{a)am ^Anteaquam. Quandoque etiam ejusmodi Kte-
• rartda ddfonnitas non impedit , quo minus earum siguificationem

ca-

sin-

— 1^17 —

tertissirtta cofijecturfi asseqni possi*. E. c. in nota QT — Colie
(61) quom aperte legatur Q — CO, atque ^ — /> (47), calanri
ductus, qui ab O demittitur, nulla alia Ktera esse potesl quam L.
Eademque ratio est literae R in nota verbi Jra^, cujus mentio-
nem modo fecimus, literaeque M in nota ^ — UO(m)U (i5a\

iMaxime autem, quod supra ($.137.264) jam diximus, literae S
proprium est, ut tenui tantum apice , antecedenti literae adjuncto

^otetur- Sic ex — — E (§. 106) fit — — Er (6), ex I (26), /

— I^ (47), ex j/ =- AR (24), ^— ARs (89) , ex ^ — CJC
(u)il: — Cludit , ^^ =- CLj{ns)it (83). Sed in principio etiam
notarudl ancipites ejusmodi characteres conspiciuntur , qui mono-
grammatis tum spedem ($# 209) prae se ferunt* Sic , quae in nota
g/ •— Vesber rcp U adjicitur , litera R , in nota ^x* «=» Noster
(7) initiali N anteponitur. Plmium ita eoncisarum literarum ori-
ginem perspicere licet facta earum comparatione cum aliis, qua-r
rum perfectior servata est forma^ Exemplo sit litera N , quae io.
nota Cf^ "" X}{n). (26) deformis est et cognitii difficilis, at integra
cernitur in notis ^^ — UN — Umis(jgi), ^/ft .=— UN^(ioi), C/^

— UN. «** Vicinus (63*). Saepe etiam variat calami ille ductus
niii eaedemque literae adjectus , prout variwn , quae sequitur, lite-
ram signilicat. Ita diversfas reperies literae C formas ; nempe I>,
qua Con notatur (§.264); C^, qua C/; Q,, qua Cr; ^, qua C/
$ignificari volueront tachygraphi.

28

— 2l8 '«^

0. 259. Cetera signa compendiaria non ita sunt ambigua gtr

;flne obspura, et ad notarum terminationes signiflcandas potissi-

mum usurpantur. Sed et eorum forma festinatione scribentium

auandoque adulterata est, ideoque puratius investigandia. origo, et

facienda contentio cum aliis ejusdem generis , quae perfectius sunt

exarata, Si quis igitur, ut hoc iitamur, in exponendo sigho f)

^ Of, quo lenninantur notae \ Q^^ "^ — 14e)Pos

(80), Compps (110) ^ iVi^j (8o.c), hfierebit, adeat notas f^

yL ^ "^^ Qs C96), Uw (Carp, yn) , Eos(is.), cet quibus in-

spectis facile intelliget, illtid ex O et praecipiti S compositum esse.

Similiter signum 7^ r^ Tus, in quod desinunt notae ^^ ^

=« p^irtusi&), Motus (i35), cet. distinctius exaratum conspicitur

in "^ (§.269), : . .

fi. 260. Antiquissima est nota compendiaria ^ =^ lu (24). Er-

rant certe, qui medio aeyo eam ortam esse putant Videbis enim

in monimento, quod anno post Christum natum XXVII scriptmn

«st (Maffei hist dipl, 38), ^ «- Cajus; apud Valerium Probum

•EIO, E9M -=• 'Bjiis, Ejusmodiy apud Magnonem M9, OP9 =-

JMeus, Opus (Gothofr. 1468, 1490. 1491) cet Omhesque fere per

aetates hoc signo tachygraphi uti perseverarunt Originem haud

scio duxeritne ab U, cum S conjmicto , ,<5 , quae figura in iis , quas

*Victor episcopus pinxit (§. io3), aliisque (Nov. op. T.III. Tab.6i.

Brencmann hist.Pand. 122) conspicitur; an a nota O^os, quam

jnodo explicavimus , cujus neque a forma, neque a notione abhor;

»

— 219 —

fetj Quae enim Graeconmi vocabiilonim tenninatio est o^^ ea
Latinonim est 2/^; diuqne os prd us Roinani ipsi scripserant Do-
Cumento sunt plures lapidum tituli ( Sert, Urs. inon. Patav. 5o. 71^
Noris. cenot Pisan. in Cellar. orthogr. 11. 253)^ in^^quibus J^ivoi
legitur, pro VivuS^ Acetvos^ prb Acervm. Quiri etiam probabile
est, forma C*) pro 9 tisos esse t\omanos. In tnarmore enimj quod
(ex act. Palai L 2o5) sub jicimus , riomeil L VCI V5 ^ sigla L exara-
tunli additam liatet terriiinatiorieni , qude ad os propius accedit^
quani ad us. Sed magis tandem placet sententia, solam literam
S in Tironiano ^^ inessej eoderiique signo a Kciriianis teimiriatio-
rierii iiSy a (jraecis eg (§.487) riotatani esse^ Inscriptionis cujus-
dani sepulchralis (Fuclis liist. Mogunt.IL 269) rioinen FAVQ N Vg,
si modo recte est delineatum , hanc opiniorieiri coniirmat , forma-
que ipsa ab S inverso 2 ^^ci potest; siquideni surit inscriptiones^
in quibus nori nisi ejusmodi J deprehendantui* (Muratori antiqu.-
Itai. V. 19. 20) ; neque dissimiles viclehtur aliae forinae , e. c. ^ iu
Paridectis Floreiitmi3 ( Mab. iter Ital; i85. Brenctnann lii).

^.261. Sed transedniiis ad cetera coiiipendiaria sigiia. Notam
qJ ^ hus (20) U cuni B mutalatd esse cens^O , ut U simuJ re-
praeseiitet inferiorem hemicyclum r» 3, cui S.praeceps (§. loy^
adjectum sit. Sed comparari etiam posset cum prisco Beta Graeco
\r^ (§. 484). Signum \ (24) , quo in notis Tirdnianis termina.
tio VM notatur, Benedictinis quidem (IIL 697.600) M mutilatum
Yisnm esti at v€ro illi sibi non Constant, et secum ipsis discordanti

— 220 —^

quod Schoeneftiaimns (1. 602) jam jnonuit Venim assecntari fuis^

sent, si eandem syllabam VM in vocabulis^ qnae ab ea incipiunl;

fc
qnaesivissent, nt in \^ — VBa =■ Umbra (i5i. 169), VX «-

Vp. — Urhbria (iSg). \^ — VB. — Umbo, V^ — VBW^
i^ Umbiliciim{\Qjd)\ in qnibus omnibus major literae V pars su^
perest. Quod qui per^spexerit , ac simul perpenderit , lilerfim M
jam in Roipanoram inscriptionibns , sicut in libris mannscriptis,
saepe omissam, ac sola linea ,recta Uterae antecedenti superimpo-
sita signatam fuisse jCBrencmann hisL Pand. i23. 124. Grat» inscr^
p.xcii. 1. Moccelli de stilo inscr. 464), fadle intejliget , hancnota-
rum termina.tionem ita sei^sim ortam esse, ut ex VM primum fjv
ctum git V, deinde V, denique \ . Eadem syllaba in literis Rq.
manorum capitalibus junctis constan,ter nptatur Va (jGrat. i6a
Keines. 226. Marm. Pisaur. 1 9. Agostini dialoghi. 247. Vejseai op.
407)^. Ceterum ob^ervasse iuv^bit , termiiD^tionem neutrius genee
ris, Ilomaiiis ziT/^ , Grae^cis 01/, injitroque t^tchygraphiae genere et
Romauo et Graeco ($.487) una eademque figura \ denotari.

§. 262; Signi \ dupiex est notio, tmn As, tujn Ab. Prin-
cipalis quidem hujus notae pars litera A est , cujus sinistmm tan-
\ tfum crus couspicitur: totius autem notae origo est diversa, prout

vel Ai" vel Ab significat. Si illarn 8ignifi.cat syll^bam ; ex A et S
conciso est confiata , cujus distiiictior superest forma in notis
^9 — A&us — Assidims (78), ^ ) — AS. — Aestivus ^ii5. .c);

}

\

81 hanc; ita videtur jexpHcanda, ut pro AB priinum/^, qnae for-
xna in monimentis satis frequens est (Nov.- op. dipl. III. T^b. 61) i
deinde ^ , denique A (1), scriptum sit. CJontra vero ex altero
literae A crure signum y ortum esse mihi persuadeo , quo tachy^
graphi ad notandum quum AD, tum AT^ utebantur (§.3oo). In^
terdum etiam Uteram D i^am addebant , fUt in notis Mj^ ^
A(d) Gmn =— Ad integrnm (87)., Ip ^ A{d)VcU; -^ Adtempe^
rM(Q5), J^ =- A{d)6isr^ Adabis (i35), ^ — k{d)WLat —
Adambulati\i^Q>). ' .Neque . expUcatu 4ifficilius estsignum / ^
AM (24), dummodfi^ tpcrfeetioirem ejus formam in «ota ^\ -»
AM(a)um:'=^ AmammX^S^ quaesiverimus. Nuda autem litera I
syllabam IN <j[) significari» ex omissa, quae olkn pro Ijr ^upe&
imponebatur , iinea i*ecta (Brencmann i23) iateiligitui:.

§. 263. Quibus expositis , commodius nunc explicari possunt
duo puncta , quorum diverso situ diversae denotantur syUabae , vi-»
deUcet fk =^ rmmiy / -=- mam^ : «-• ini (24). Eorum igitur
statum aut motum liaud arbitrarium esse , ex iis quae relata suntj
compertum habemus« Latet enim in % signum \ — um^ in.
;• signum /^ — am^ in : Htera I. <^uas quidem syflabas mum,
mam, im, primum "N/^T» ^^^^^ \/ I > .deniqne \ •!" ?
scriptas foisse verisimtle est

§. 264. Prisciim 3 aveFSum, quod in si^is RomanonmL a
Valerio Probo (Gothofr. 1465) traditis, item in notis jtiris a Ma>
gnone et Petro Diacono (1485. i5o2) editis, jam exstat, .multaquo

pet Baecula pro praepositioiie Con (0 usurpatum esi, ab antiqucf
literas a summo deorsum sociandi more (§. loo) repetimus. Pri.
mitu^ eniiil pl^ii^ scriptum GON.timlCO, postea Q, deinde ^4
denique 3. Quae quamquam itd sunt peiispicua, ut demionstra.
tione non indigeant^ quasdam tftmeii notas, iii quibns hujus mu'
tationis vestigia exstant^ coirimeirtoremu^. - Suutautemhae: f^
•-* Ctus — ^ Commeaius (85), ^^i — C(o7Zt-)CaS — Concertai
(5?)» ^^ "^ C{pnf)abur =« Conjiscatur (68)^ ^J* — = C{6n)H<f
(r5Y. Ex eodem literas jun^endi mo^o ortiim es^ise conjicio
signum O, quo etiam signi/katut advferbiuql Circian(\)^ Eteiiinl
duum tachygraphi literas CIR d summo cleorsuni Imo calami du-
ctu pingerent, ut videre licet in riota rVv/ «^ C(/)Rw — C/r^
tensis C^^) > -^*® literalrunl coniplexus, serisim diminutus, vd
eam tandem y quam in illius adverbii nota cernimus , figuramf
degerieravit

^. 265. Signum "^ =— ET^ , quod nori solum in notis Tiro--
Biariis , sed etiam in vulgaii medii aevi scripturd conspicitur , Be-
Aedictini (Itt/588- 602)^ Oruberas (sjrsL L 141.$. 27) 4 et Schoene-
manrita^ (L6oo)^ ita explicate nioliuritur^ ut nuda sit finalis illius
syllabae litera T- $ed. meiiot patebit explicandi via, si ad pri-
mam nota^ figuram^ a festinintibus tachygjaphis riori adeo defor-
matam ^ respe jcerimusi. . InnumerdeJ sunt lapidum ac numismatum
inscriptiones , qua^ literas ET con}urictas exprimant modo TS
(§4 202. 242^ Sert*Urs.69d. Gellarii orthogr. ed. Harles- 46)^ modo

— »2,3 .— ■

Ip; (^&ruteif iiisct. ^t^ 3. p75.;*<vJ^Bii^e8., 49^.^x34^ .SertXJrs, 689.
700. ; Velserf op. 411. 423. Fudbs hist. ^ogunt 1. 10. i^, ao^rr* is^
>j29.n. Tab.i. etp.67. Coleti notae pt s%L429. Act. palat ti. 46.
M. it y. N, .ant, pxp]i<?. ^d p. 175. Sajoi ep, de medic, pcul 49).
Hujus q^epk ettmpe^ dii fepfi^eioplpx)! ^aJnes i^ j[apidi$ titulp, quei^
(ex Act P^at jp[I..^7i5) appoj^iimus, y^ef quinto. ^et ulti^. l^
aliis yero inscriptionibus puripse jdistiiaig^tui^ ^^ «• Et, a *£ «*^
Te (§.23o. Nov. op. dipl. T. ir, Tab^ 3o. VIIJ. 4 et 5,. ex IM^afife^
^tfos. yeroii. p. 147)' n igitur.Tjro,^uaimm.y jquQ^nfi s%lis,qu9^u?
IVomauoramnou est ^enuiu j^V*!* ?f ^b^in iPl Wmg. JWrPJibl, jj);^

• ■ -_^_ * " * *

Vol. I. p. i.3o)y idem illud 3^ esse arbitror, 8€4 f>^giig<8,ntiu» p>
ctum. Neque tameu reluctabor, sl qtus, notaiu jUlaDi ex T "^ Ed^,
quod uuo calamJL , ductU! '*|| ' es^r^tum sit, ^VLcen^taa. psse ^onteiv
derit = In Japide eniiat imilliario ; ( Ma£fei mus..yeroui 106) illu4
/comparet:

DMPP

M

MAG MipOMO 7 ^

'»*«.

FJL yiCTOR. •

PRINCIPIBVS

>»

MP V,

sigiiiiicat^ (i).

\ \^

.; ,*: V

-r 224 —

Ab antiqmssmiis inde temporibtis hi yulgaTi * etiaSt
scripturia praepositiones- jP<?r, Prae et Pro, correpte

scriptitatas fuisse «F F «P (Magno et Petr. EKac. ap. GotHofr. 149».
i5i9- Gatterer. elenr.. 58), nemo est qtti igncw-et. Hanim aduni'
bratio est ia notis Tironianis a. — Fer, ^ —« Ptae, */ « Pr&
1(1), ex qnibns prima praeter P compltectiftar Hferam — ^— E*
Syllaba enim PE- exprimitar eadem notff x_ (28). Alteram prae^
ter Hteram- r ctiam ^ — E'(§. lo^) continere', baiid absarde
corqicias'. UltSma»' origd di»bia' est. ia kpidum quidem tLtalis;
^ui vtiigtfribi» Kfeeris scri]^ smit, eetderot praepositio saepins exaJ-
Tator *fCo (Hanseunarin demonstratio , qnousque in t-ierris I&ben-
foicis Romaitf pcnetrarint Tab. I. Fig. 2- T^. XJV. ad 87. Fig, i
■et 2)i" attaimetf haud scio , an aversae im^irotaiana nota* lilepae P
«ausa ex ill* f oraia sit repetenda ,^ ^ pctiutt ex n^tei- !gO "=* POR
-= Tjo^ quae deinde in J^, denique in ^ magis fuerit contracta..
Penuldmam- enim figtiram ijpsam extibenf ndtae ^5-%^, "^^ V{o)Gii
— Ptotexit (i56)^ et 'J^ ^T(o)S^^ FtorsM (16). Sic etiamv
quae nunc conspiduntur , Jiofae J -«* A7r (23), "^ — Tbr (23 V
^ — jir (24) ,* andquifas' feawd ^ttbie fuerunt ^y ^[^ /^
quae ipsae formae in aliitf notis supet-jsuht, nt in Jy^ ^lore (23)^
TjJ — Torridiis (149), J^ ^ Attiu (114)^ Porro notarum ter-
minatioiiem Q «*''d)r(23;c) verisimile est, Ot (<J.202), sive Q^ =*
OR primitus fuisse ^ cujus secunda Ktera deinde pariter negligere-
tur. Ad Graecoruia auiem tachygrapliiMn si spectaveris, nihil

— 225 —

imp^dieti quominus formam ^ habeas Rho Graecum ($-484), at
qtie hanc solam literam ad designandum Or, haud secus ac S ad
signiJicandum Vj (§. 260) , idoneam fuisse credas.

0. 267. Notam £y^ — EjC (i) Tironianas coutinere literas
/• =» E atque Z' -^ X , contra Benedictinorum de ea nota sen^
tentiam supra ($.141) jam monuimus. Signum V modo Vt,
modo To^ significare, Gruteriana quidem coUectio (2. 29) docet
Utrumque vero ex uno fonte effluxisse equidem dubito. Quem-
admodum enim NT pressius scribebatur ^T, ita efiam VT in for-
jnam coarctabatur sive "V (Cellarii orthogr^ 47), sive ^ (^* i65).
Cujus tectum quum deinde brevitatis causa omitteretur > figura
mansit V; quae servato quidem, sed separatim additOi tecto,
etianl couspicitur in nota ^^ — « YTa — Uieca (iS^), Alteram
^imilis formae notam V — 7b (29) ex literis f =« T et o composi-
tam fuissej ut V^ pingeretur, eo confldentius conjicio, quo saepius
liber manuscriptus Hasso « Gassellanus a rigida, quam Oruteriana
ectitio exhibet, forma V recedit, ac potius V^ habet, ut in nota
•O — * C(ph)JLiio «*• Commilito (76* c). Qiiiii etiam ipse Grute-
rus hac meliore forma in nota ^^ — ' MCto =- IVLarcus Cato
(188) utitur; Ceterum similitudinem non praetereamus, quae in-
ter hoc Latinum V «*■ TO , et Graecorum tachygraphorum y "
00 (§.485.0) esse videtur.

§• 268. Originem notae )^ qiia syllabam JD^a^TZ tachygraphi
notabant (24 "^) , veriamile est fuisse hanci Yulgaribus literis eax)^

— S26 —

dem syUabam scriptam videmus S^^^ (Nov.op.dipLIII.Tab.^a^
ni, in), Ciijus quum secunda litera postea omitteretur, noii msi
^ punctumque remansit. ^ =- AN (i) ^^ A et N Tironianis
primitus conBata erat , quae syllaba in notis ^y => AN. = Anus,
-w « Abf(/)iis «^ Aniculus (i55. c), pro AnicHla, ^^ = AN.
-« Anfoniu^iGb. c) , quamvis etiam mutilata , clarior tamen appa-
ret. Nbtae T^ -^ Ter (i) et L — biter (i) praeter initialem
literam etiam K habent. Ita enim vel vulgaribus literis scripta ex-
stant compendia P5^ = Pmeter (Coleti siglae et not p.435),
J^ =- hiter (Sert Urs. 759. 760) , C^ — Ter (§. i65). Neque
notae \ — Ta (29) ratio nos fugiet, si eam cum monogr^T
mate TPC in numis (Cellar. orth. 46) et lapidum inscriptionibus
(Mafifei mus. Veron. cxlvii. Act. Pal. vi. 45. Nicolai de sigl. i33.
144) conferamus; ex quo monogrammate Tironiana nota, le>dter
adumbrata , pro tecto literae T, latum retinuit caput. Notae , qui-
bus Ur ($.258) atque Ujzt (25) notantur, //c^> ^^ unciaKbus
junctis CR OT" (§. i65) explicari possunt.

§. 269. SimpUciora signa ubi primum interpretari poteris;
eorum etiam, quae composita sunt, naturam ac conditionem fa-
cile percipies. Exemplis id probabimus. Notarum I ^ ^

> ""Q o^ ""3^ "^ Ium, Uum (24. c), Dum, Sum(/^^ Orwn
(23) , lorum (24) , Torum (20) , cuique annexum est \ = um
(§.261), quod igitur, praemissis notis aut literis I, U, ^, S,

P ==» or (J.266), J =^ jor (ibid.)i "^ =- tor (ibid.), singulae

-— 227 —

habent. Ita etiam fepetitur scribendi compenditun / «=«» am
(§.262) in nota 7 •=' Eiiam (2), ubi cum ^ « JE^ ((J. 266)
conjungitur; in nota J = iam(2), ubi cum 1; in nota M -^
Nam (2) » ubi cum N ; in nota J^ — Vm^uam , ubi cmn \ «1
ijm (§.26i)j in nota ^V = Qfioniam {\b) ^ ubi cum Q com-
ponitur. Tritum illud 9 — «« (§. 260^ in compositis reperitur

notis b 5 3 ^ "^ *^ ^2/^(27)» ^^> ^'^ (26), dus{2'])^
i;us (29), praepositis literis I, B, C, D, T» Nota ^^ — «tz^,
ifet liota *r = «72^ (25), ilk ab < — «w (§.268), haec ab I —
//2(6.262) videtur profecta; utrique vero tectom literae T est ad-
junctum. Syllabam AV, quae per Tironianam notam \ (i*)
significatur, Romani vulgaribus quidem literis, sed concatenatis,
scfibebant )^ (Reiuesii inscr. 440) , cujus figurae prima pars ^
id ipsum Tironianum signum est. Neque tamen scio, verane
haec ejus origo, an potius Tironiana sit litera A ($.94), quam,
ut simul V comprehenderet, mediaque y esset figura inter A ^
V> transverse sic indinatam pinxerint tachygraphi»

0. 270. Exstant vero et alia ejusmodi conilata signa, quae
tantnm habent obscuritatis, ut vel omnino expHcari nequeant, vel
certe expKcatu difficillima sint. Hisce adnumero notas , in quibus
syllabae transponuntur, e. c. *^ *^ ^^\^ "^ vercmt , verat,
veftint (22), quarum quidem originem nos ignorare non sinunt
simpUciores notae i^ 'y ^V ^rant, rat, rint(25.c)y mo-
lestiam vero facit V, pro v(e) annexum, nisi mutato syllabarum

(

t

I

t

\
\

— 326 —

I

ordlnesigna illa legas, adeoque syilabamt;^? suum inlocum resd^
tuas, quem recte occupat in nota W — vercmms (22), quae
item ex simpliciori 'y =« ramiis (22. c) est efficta. Jam vero sim-
pliciorum notarum rqr/ius, rant , raty rint causam ut cognosca-
mus , decurrendum nobis est ad perfectiores eanim formas. Equi*
dem nullus dubito , e. c. ^ «« ramus explicatiu$ olim scriptum
fuisse ^j^, idque ex literis IV(a)M , quae clarius apparent in nota
'^)^ »— R(a)M. — • Bamus (169) , fluxisse , absorpto M per /^ =- S.
Difficilius perspicitur ratio formae \/^, qua Inex saepius signijR^
catur in vocabulis compositis , ut in \X{^ ^^P ^^3^ ^^^V
*— Inexprabilis 9 Inexplacahilis (106) , Inexpugnabilis (76), /«-
extricahilis (i5o). Quodsi ejus originem conjecturis assequi licet
conglutinata miki videtur figura ex I, £ et X, ita ut ad literas
£ et I jungendas, unoque calami ductu notandas, I inclinata sit
\ 9 qu^ inclinatione simul £ significatur ($. 140. 141): cui si
/ ^ X adjungitur, \^ prodeat necesse est.

§. 271. Ardua porro res est discemere signa compendiaria ea,
inter quae magna est similitudo, ut \ — Ab et .\ — loh^ /'
«^ /y et ^ — Zf , e* €. in ^J^ — Stabilis (40) et !^ «- Scri^
psit {10)^ cet. NonnuUa autem, quae ejusdem sunt figurae, ex
ipso tantum ofationis cursu dignoseere Kcet; ut \ , quo et Ab{i)
et As (24) denotatur. Ad augendam difficultatem accedit ta()hy.
graphorum mor«e impatientium festinatio , quae peculiarem cu)us«
que notae indolem ea^ qua par est, ,eura eiqprimere, aegre patitur^

Itain speciminibus , quae Carpentier edidit, nemo fere quisqnam
/ =» Ad ab I «- 7/2 discernere poterit , qiiuni primae notae pe-
cpliaris indinatio prona adeo negligenter sit exhibita , ut ad alte-
rius- similitudinem proxime accedat. Ejusmodi mendis scatet
etiam Gruteriana coHectio. E. c. terminatio notae ^^ — G(e)-
ius «=» Genius (47*) , ibi perpe;ram delineata b , .significat A. No-
tarum ?y^ = DG IG^ — Deinte^o (87), et ^ — UGo —
T^irgo (56) , litera finalis p -=» O alienam formam 9 ibi induif;
ut explicanda sit us. Notae ^C* "" ^^X. — RadipciiS&^^ pun-
ctum omnino nqcessarium , quod ex libro Gassellano supplevi»
apud,Gruteri;im tenjece omissuin est, i^^t a nota Rpx (46) distingui
nequeat, rel. Hujusmodi auteqi minutiis^ in scriptione Tironiana
frequentissimis , eo ma[jor cura subtiliusque studium est impeitlen'
dum , quo fsiciliiiis , mdinmis neglectis , sententia prcH^sus alia exsi-
^tit. Exemplo sint notae /^ OO OC OC OC/ =^ ^^^ (4^)f
iyi93c;(i/5), H^gis {M^bilL 457) , Rescribit (10), Non enim (4):
quas qui aut negligenter scribent, aut iacuriose Jiegent, facillin;ie
confundent De arguto et subtili hoc in notis Tironianis disqri-
mine ne cogitavit quidem Carpentier f praef. p. ix) , quum eandem
esse diceret notam , quae >yerba Sanctum^ Sancitum^ Scissum;
eandem, quae vocabula ^i2^/<?j, yides, Judices; eandem, quae
Studium et Secretum; eandem, quae 0/ficiis, Orbis, Ostendit;
eandem, quae Initium, Insidias, Extremas; eandem, quae Inu
perat .et JF/wta significet » cet Quo viri docti errore n^ decipian«

2CX)

M.U.L «**x, — literas, quibus coiistianti

revocamus: l^ iiA =* SC^tw =- 5a!wr///7/i (92) ^ Sancititm{(^^)i
C = S{d)Cum — Scissum (134. cujus D ex praesenti Tempore
Scindib servatuni est); t^ = \}{d)es =*» Fa^/.?J (120)^ ^ —
tJI<?j =i Vidcs (41*) j Si* =^ UI(x)ej "^ Judices (34. qiiocl iriono-
gramma est nominis JudixeSi in quo litera X ex primd casu ireman-
sit); y \V «=- Sr/772 =* Sliidium (ojQ ^ Secrebum {io6) ; ^
^O^ii ^ 0/jiciis{5&'), ^ =. Cy{r)is^ Orhis (87), ^ —
0(^);V = Ostendib (19. c) ; ^ f =« I^O"''" =■ Initium (i i o), V| =—
i^ == Insidias (49*) , /^ -=^ Xoj = Extremas (85*) ;

t ■

1«^ =s ImpSrab (64*) , li^ -=« Yta =— F<3c/« (36*). Vetiim igitui*

ac inanifestum intei bmnes hds iiotas discrimeri est , quod divef sd
ipsaruni formd, diversoque terminationum situ aut figura, satis
e^cpriiriitur; atque inde liquet^ ne notissimas quidem terminatio*
Hes Carpentiertmi disceiilere potuiss^*

§. 272. Usu tanderii et frequenti exercitatione consequentut
Hotafum studiosi , ut efFugiant ejusmodi scopulos ; modo ab omni
temerd toilcepita aut praejudicata opinione ciivelnt, judicioqne
utantur acriorii Exeinplo ponairius riotairi ^ =*« Donabivum
^69)» Hrijtls quideiii literae priricipes DO iitillam haberit dubita»

23 1

Jaonem ; at obscunis est infeiior character , ad similitudinem Tiro.
niani C\ ^ G(e) proxime accedens. Quodsi locum spectaveris , in
quo coUocatus est, facile intelliges, notae hanc esse termiiiationem,
quae, quum litera G notari nuUo modo possit, ex U atque \ ex-
pKcanda est , ut sit ^L^ =- IJum {§. 269). Sic etiam nota ^
($• ^9^' 4^9.* 42?' 4^5), ubi locum jternjinationis pccupat, in eam
partem accipi nequit, ut signilicet literam B, quippe qua ypcabulo-
rum exitus designari non potest; ideoque recte colligas, ex D
averso atque 9 = V^, quod eat CVs, fiualem illam notam esse
con>posit^,.

§. 270. Reliquum est, ut ,de signorurn compendiariorum
statione dicamus. Magni enim referre, quo notae principaKs loco
terminatio, siye literis cpnstet, siye pjmcto, in scriptione Tiro-
niana collocetur, diversamque puncti in sigli? JVonianorum yuL
garibus naturam atque conditlpnem esse, ($^235) jam diximus.
Quantumvis enim in his etiam punctum compareat, ejus tamen
collocatio semper eadem est, eademque ejus significatio. Neque
in aliis , quae literis Latinis Graecisque ohm scripta sunt , puncti
situm variare videmus , praeterquam qijod ad distinguendas oratio,.
nis partes triplici puncti collocatione prisci utebantur, ita ut ad
imam literain adpositum signilicaret viro?iy{i:^i^f i. e. subdistin-
ctionem ; ad medictm notaret fx^Uvi/. i. e, n?iediam ; ad sz/mmam de-
nique rsXeiccp S^iyfJiyp^ qua sensus periodi terminatur. (Diome-
des Lib. II. Cap. de Discretione p. 432, Vales. in praef. ad Euseb,

hist. eccl. p. 5, Cellafii oithogr. iS^. Funccius de 8ciif)tiira vet. 160'.
Hugo de prima scrib^ orig. p. 252). Quae quidem distinctioxiis
8igna Aristophanes Byzantius Olympiade cxrv commentus esse
dicitur (Montfakuc. pal. gr. L.I. C.4. Acta emd^ Lips. SuppLIV*
577). Noii est igitur , quod miremur (H^^les in Cellarii brthogr*
357. atque iil pfaef. ad eand.), muitas esse inscriptiones^ in quibus
singula vocabula pimctis ad nsediam literam positis distincta sint^
Eo enim punctorum situ neque lectionis tenorem stfspeifdi^ neque
sensum terminari , qui lapidtim titlilos exaravere putarunt^

§. 274. NuIIus autem in interpungendis notis Tironianis usu9
puncti est ; quod potSus adhibtierrfnt tafchygraphi ^ tit prtf diterso
cjus positu diversas modo literas, modo syllabas, qnin etiam di-
vetsa vocabula notarent Z literae punctiim ubi adjeetura est^ quin-»

qu8 indicat vocdes 7^ %' >1^ •/^ V "^ ^^ ^^ ^^ ^^' ^

(3i). Ejusdem diverso sitn Votales etiam notantur, qnae Hteris
JF ^ X(29) et y^ «= PS (01) attmectimtur , fiisi quod syHaba
xe plene quOqtie scripta exstat y i5i). Diversarum porro syllo.
barum , quae mutato puncti situ designanf nr ^ midta sunt exempl^i
quorum haec sufficiant: '^ l^ !)• / / ^ =^ bimda^
tiay mentiiy bimdamf riam, mentam (26) ^ cet^ Integra deni^
que vocabula ex sola puncti collocatione discerni ^ documento est
nota ^l^ =«* VA{u)L»um (81) ^ ex qua fiunt ty ^ly — Taulo
antey Paulo post (81); cui exemplo addi possent ejusdem gene*
ris plura (0. 210. 276)^

_ • • •

' §. 275. flnprfmis. etiaiti idtenenmiifi^tifttiiptiiicf^ aldco, qtt^
in ^primitivi&ivoc^biiHs oociupat^drat , aitidt<y,/dit in oppositam traasl
latOi notari derivata. Quod qunm daobus modia fieri jit3s3it, vel
iit punctum, quod notatn.primitivam sequebatifr-j derivattie^iEmte»
poiieretnr, yel ut, quod super primitiviam drat,Mtobter deri^atani
coflacaretur; utriusque modi exemjpla subjicimtttt '^, .(J ^;

e \. V •< <: n"r, ^ -y- ^ ^ %

>L^ ;\, r^ yf ^ •Pf, lt /fc -A^^. or^i^

narius (74) ; / Ec/r^es, Eqmster ; Legio , Legionarius^ (j5) ; Ca^
ptus, Captiyus {\^^ \ Gornes, Comitatus {j^b*^\ Fax, Facula;
Faex, Faecula(\6S)\ Sa^tyrus, Satyricus{iji)\ Gradus, Gra^
divus (75?)'; OculUs , Ocellus (76) ; Aeshis / Aestivus (i 1 3* c) f ' V^e^
7M/J, KenUstus^ io6«c)^, ' P^eneratu^^s-Venerandui (\oG) ; Lentus,
Xjentulus (i36)i 'FausljiSi Famtuosus (\b2)\ Satjfl-nust Satur-
72/r/r^ (i33) ; Ldvens^Li^^dus^j^ji^^x s^ 7^

«* Candidus, Ca7ldidatus(6i); Facundus, Facundia; Fe^
cunduSf Fecimdia (jy2!&)\ cet. - His etiaiii adscribehda snnt';^er.
multa populorum nomina^ ut Nl ^ o V ^ "^ "*
JJtnber f Umbria (iSg); Syrus , Syria; Thrax , Thracia
(i38), rel. • •; '•' '-*'l'^

$. 276. Ad locum , in quo notatuili Tironianarum punctuiii'
collocataia est, omnino esse attendendum, doctos Benedictinos

3o

254.

^jj^fugi^^ieteajiii (inpcMmi^p* dipl. III. 589) obserwarunt, notaqjL
(2^.f=» l^jR ffff:/f^P^f'^^(,ir5i)ij'pro diversa piincti odilocatione dirersa
ci^rimear^t vocabula. Sed causam, quam ignorabant, uberius ex-
plic^e^^ iK>]i.licuit. Est $cilicet haec: Terminatio aut pimctimi
^V^o, joco coUcriC^tiim «rat m singnlis notis» quae ad principalem
/^2>^/^^djicifebanftur/: eode^ loco in hac puncttutn nt.adderetuF
necesse erat Quod quo^^Iarius.olx .oculos ponatur, eandem liotaiD^
variis mbclis mutatam, ciun notis in diverso puncli situ latenH-
bu^ ^ompar^oimus; ^' \ ^v /. <•*

*.; i

'*-.^

,n

»r

• ^

'Nbia principa/iscuiihfkmcto

varie disposUo ad signijican-

dnm adjecta vocobula.

Vobis videntibus*
J^tfbis audientihus^
Vobis praesejitibus.

Notae, ex fowus
petenda adjectotum
notio.

H"* - Videt (41).
^f^ — Aiidit (46).

• *^ «-• Vohis absentibusi
. .^ -^ KQbii supeiius»
O '"^ Vobis inferius (100).

1;

— Praesens (36).

— Absens (36). ,.
»*• Supericr (55)^
=- IhferioT {^^.

• • • . •

>imillima sunt exempla notarum ex principali fy/^ =— PA(«)I(j)
F» Pawcw.(74) confectarum:

235

^^ =• Pancis suprd aieoiis^ ' k] '— ' Super (i)*

ifii .

^f^ ^ Paucis infra diehus, y^ fff J^/rp^X^^h

^h, «« Faucis aiite diehus^ . Y) ^lAhte (i4)i
^^ljyf « Paucis post diehusl ' 7 "="^^i^ X14)/.

Utriusque igitur colunlnae notas mvicept qui ^comparaveidt ^ j je^
tmum atque eundem in sing^lis titrbbique situi^ ^rm;inatiomsf lite-
ratae vel puncti esse adverterit ^ diversam coiypositmini^^^igniiica.
tionem nnllo negotio assequeturw; ^Neque eipli^aW nimcVdif^^

j -'.' 1"*** ^ '^»"* F

erit ratio notaruoi Pauio antd et raiilo )jost\ quas mpdo ($. 274)
adtulimus ; neque ejusdem generis tarum : "2^ =- TSf(^)C. =• Nec
tnulto antd, •21 ==>< N(6?)C. =^ iVJ?c' niulto post (116);

, r . 4 *

§. 277. Si quis igitut^uaerat, cUr not^e ^C ^-^ 21; CO
•^ Hoc, Ultusy NulluSi Non (14. 4), puncto eubter eas coUocata,
Xy l^ ^!L {^ signiiicent Hoc modo , Uih Tnods^ Nullo
modOi Non modo Qq.) -^ fiacilisi est explicatip ex notiH ^V — ikfo-
dus (32)« iii qud situs puncti accurate respondet lox^o, «^o.posita
sunt punctd in illis. Similiter cnr ex Lmm» » iV (i) iiat JL^
=- Per tempus (32) , ex 7 — < £^7ze (42) •3u-" — 5ew meritits
(65)^ causa ut intelfigatur , faciunt notae ♦^-- — ^empjtisi^^ jet
y^ — Merens {65) , ex quibus non nisi punctum in compositi»
illis superesti ♦! / '-^ <

' • . Mi

«•

— fi36 —

§. 278. Attamen- ;non est dissunnlandum , aliqnando - etiam
radonein situs puncti 'adeo obscuram esse , ut nuUo modo expli-
cari pbsse videatur : eoque ipso impediuntur multi, quo minus
eam iji r^m diligentiijs inquirant; quln etiam eo adducuntur, ut
arbitrariam ess© puncti pi notis cpljoc^tiojiem temere propvuitient.
DifiiciUime , ut hoc utar exemplo , investigari posse videtur causa,

^^ h / \ 9 o 1 / c^ Q «> -A,

Am^Vm, O,* Os, I, Is, Bus^ Orum, Arum^ puncto sequente,

h. / \ % o. I. /c J t <^. '^-

cent MeTziA, MentAm, MentVm, MentO , MeiUOs, Mentl,
Mentls^ MentiBus, MentOrum, MefitArwn (5j5), quormn vo-
cabulomm non nisi exitus cpmparet , sy^Il^ba yero initialis MENT
in punctor apposito latet. Sed ne in his etiam notis locum puncti
drbitratriimi esse credamus , facit nota /^ =— m>en (25). ^^ enim
^ignificat me (i. 28) : qua eadem nota , puncto , tamquam ^enerali
iiterae omissae signo , ad latus infra addito , notatur men. Hujus
igitur piqicti situs quum unus idemque sit atque situs punctorum in
superioribus notis , jure inde colligimus , in hisce etiam sola puncti
ftttftione eandem sjUabam significari; idque extra omnem dubita-
tionis aleam ponuQt hotae ^^ q— ^^ '^ «— Tamen, J^e-
runtamen(2)^ Umen, Sublimen {cji).

«

$. 279^ Diversam prorsus notionem exsistere prout puncti
jitus mutetur , demonstrant notae |t| / \ ? O" X

207

/* p* BiA.mAm, BiVm, BiO, RiOs, Rli, Rils,

•b *| 'X ^ BundA, Bundl, BundVm, BundVs (aS),
cet. Quantumvis autem operae ad perspiciendam atque expKcau-
dam causam puncti diverso modo in hisce i;.otis collocati contule-
rim; aquam tame;; mihi haerere, ingenue fateor. Neque enim
is sum, qui omnium, quae a yeteribus instituta sunt, rationes
reddere mihi sumam. Causam vero, quamvis occultam, subesse^
ex superioribus exemplis conjiceFe licet ; neque despero , fore di-
quem aUquando , qui qualemcunque meum laborem in suum usum
convertens, reliqua, quae ego quidem explicare nequeo, majori
judicii acumine persequatur et periiciat,

0. 280. Quanti igitur intersit tachygraphorum , puncti statio-
nem sancte servare, vel ex eo patet, quod, quum duae notae
jungendae sunt , alteriusque punctum ab ^tera absorbetur , haec
ipsum absumti puncti locum occupare debet. Exemplum habes
in nota A ^^ — Tempus antiqiumi (10), quae ex duabus •!
« Tempus (32) et ^ — Antiquus (9) componitun Atque eo im-
pensior cura h^benda est, ut jusjt^ puncti statio servetur, quo ma-
jus discrimen est no^onum^ ubi punctum ex loco suo movetur.
Exempli gratia quum nota ••— significetur nomen Tempus, nota
vero — verbum Kst; aliud profecto ageret, qpi^ Tempus anti^
quum notare vol^ns, sedem horipn vocabulorumxnutaret Lodt

qtiem punctum in simplicibus tenuerat , in compositis sefHti
exempla sunt:

^ « Homo (lo),
^. =- Hodie (74),

\j -Her^(74).

^I^ e— Gloriosus (1 15. c) ,

^ — P<?j^ (14)^

^^ «=■ Homo antiquus (10).
M» «e Hodiema die (74).
V'! — Hesiemd die (74).

Gloriosus homcf (ii5. c]f^
P{7j/ mortem (loo)^
Pd7j^ ohitnm (loo),-
Tost diem (74).

*

jj — Tostquani (14*).

.J^ «^ ^«^e (14)

b"

Ante obitum (loo).

Vyh ^ Ante omnia (14).

^. 281. Augmentuiri quoque notaruiri derivataram; plerumqutf
occiipat locum , quemE punctum occupaverat in primitivis. Com-
pares velixii

y^ — Ante (14)^
^"K ==— Absens (36) y

Antea (14).
Absentia (36).
Civitas (4i)i

4^ — ' Civilis (41)*

K — Acervus (148),
>*■ s=» Nomen (35),
W ^ Adulter (i32).

239

Coacervat (148).
. Viomlnatim (35).
Adidterium ixZo^ ^ cet

' §. 282.' In flect^ndis .riommibns , iquornm notae piinctum lia-
bent, ejus sedem occupant terminationes , ut in his:

*f^ — Avus {^bb\
Na — ^^^«5 (91) .
\ — Domimis (78),

/I1

1

Agros (Carp. 26. v. 12),
^Avi (Carp. 32. y. 14).'
Abbatibus (Carp. 23. v. 10).
JDominum ^Carp. 34. y. 22).

Similiter in verborum personis et temporibus mutandis;
I* — Loquitur (42), p^ — Loqueris (Carp. V).

f^ -=» Fersequitur (5o) , fegj "* Persequimini (Carp. VI),
,^^ — Adipiscitur (122). cr*^ — Adipisci (Carp. VI).

Id aiilem in coUocanda terminatione praesertim intercedit discri-
men inter nominmn flexionem ac derivationem , quod in illa lo-
cus pmicti yel termixuitionis primitivae religiose semper servatnr,,
in hac saepe mutatur. Fac flectendum esse Q. — Ordo C74).
Giguendi casus, adjecta terminatione ^/^ «« nis (28), erit (^
— Ordinis, atque haec terminatio in ipsa puncti sede collocari

240

b eadem nota doivaiitiir ^q
Ordinat (74).

$« 283. Qunm igitnr pmicti in notis Tironiams tam fre^
quens usus, tantaque vis et potestas sit» non miramur, priscos
scriptores id saepius adtingere; et nunc demum intelligimus ver-
susAusonii

Puncris peracta singulis
Vt ima vox iibsohitur^ \

Ac Pmdentii:

Verba notis brcvibus comprendere cuncta peritus,
Haptimque Punctis dicta praepetibus^ sequi.

l^angere Puncta libet^ iulcisque intexere sulcosy

Flexas catenis impedire mrgulas^

Praecipue hnc pertinet loctis Basilii Magni » qui in epistok adi
notaritim (T. 3, ecLVenet. 1760. epist 533)« O/ A070;, inquit,
rT\v 0^<fip, dthitregov i%iiii, Std firs atjfisicuv x^adiv, 5/a
ivranivwv adru^ Adfiy rd rdxog 6 y^dcHPoov, ai) Sv, (S Tcotl^ rd
Xfiigdyftarct riXeut irolei , Tcctl rdg rSitsg dkoX&^wg xard^t ^e"
iv yctp ftix^ip irA.dvy iroXdg TJfidprijrat koyog' cet i e.
„Verba naturam volatilem habent. EBnc notis ntontnr, ut scri-
„ptor illa praetervolantia velocissime excipiat Fac ergo, o puer>
^cbaracteres perfectos, et notas pimctis accorate distingae. Fitrvo
nemm errore longa vitiatiir orcUioT

— »4^1 —

^. 28^. D6 pimcto jam satis dixisse milii vid^or. Resfat, uf
eaetiam signa compendiariapersequary q,ua;e literis pdmitus cou*
stiterunt, quorumque statio in notis itidem est notabilis. Raris*
sime enim terminationis- colloeatio in una eademque nota , quutn
pluries scribitur, variat: quod, ubi aliquando fit, vel ex negligen*
lia notarioram fieri eensemusy vel ex eonim fidutia, simitem, quae
confimdi possit , notam* non reperiri. Eteilim constantissima Itex
est, stationem terminationum in notis sancte servandam,^ ac ne mi-^
nimum quidem mutandam esse.

§. 285. Primum igitnr monemus , in solk teritiinalionis sta-
tione eam saepe vim inesse, ut praeter literas, quae in nota cer-
nuntur^ etiam X aut L ea significetur. Quibus duobus characte-
ribus scribendis quum nonntunquam supersedea&t tacHygraphi,
brevitatis studiosi , terminationis situ' eos denoiant ,. terminatid-
nem scilicet ita pingentes, ut notam prmciparenr interscindat.
liiterae quidem X naf ura ex ejuSinodi formis liaud difficilis est in-

fellectu, quippe quae duabus lineii? sese intersecantibus constat.

■ »

Quum igitur e. c. M est UI, eique addi debet X, uua tanfuiu linea
iiol«am intersecatite opns' est ,. qtaea adhibita ^^ — UXI — P^ix
(0..i42).formatur.. Ut tamen hanc etiam lineam e3q)rimere super.
sedeant tacliygraphi , ejus Ibco terminatione utuntur , qua notam-
interscindunt. E. c. j-r est ^^(i^Szisf cujus terminatio 9 -* z/*
si notam mtersecar, ut iiat T^ , litera X eo ipso additur , notai.
que legenda est N(/x)Sw (122). Eadem rationc ex <j (► — Uor

:— 242 —

(quum illa litera terminalione dissecatur, fit ^J — U(x)or (92%
atque ex ^^^^^^y^ — U(p)/^ « Kivit, ji^. — \3{vx)it •— Vixilb
•(55):: similiter ex

y — ta (29) ,et / =- at (;§.3oo) , \ — T:(ax)at (i35).
^ ^/«(27)et ^ —««(§.268), ?C ="L(a)A(/zx)=s?-Ziawac(^57),
^ ^ PV .(26) etp —«*(§. 260), 3? — B^(^)^ (170)'
rvi — RI (28) et b — a (26), /fj^ — I\I(x)« (i5o).
P «IV(27)et |— ^«(29). Ii^ — IV(x)^a (109).
b — A (26) et / — is (47), ^^ — A{x)is (162).

§. 286. iLitera L eodem modo ut repraesentari possit, facit

r

angulus , qi;ii principalis et propria ejus formae pars est. Huuc
enim jam exs^re arbitrati sunt tachygraphi, si termlnatio notam
principalem interscindit , illumque igitur seorsum pingere saepius
commode supesrsederunt. Quod, quo melius intelligatur , exem-
plis illustramus:

b — A(26) .l_ - ;P(tf j) (28) , «^ - A(/)P(ej (144).

- FI (27) > — yH (§.262). —X — FI(/)V(m) (i58).

- P(0(28) / — A{t) (§. 000), ^ ^V{h')qtr.PIicat(i2^)

\ - D€ (0 -| - {e)T ($.265). '^ - D6(/)e^ (n,).

bo - AG T - (^)T (0. 265), ^ . -. A(/)Ge^ (i5i>.

Eandem literanl L signilicari voliterunt, quum notae principali
terminationem adnecterent: undie fieri videmus ex ^k]^ « PA,-
Lvzw — Pauljim, fS^ — PV(737/)AL =« Tauluhim,

^. 287^ Tantain auteiri vim in notis habet certa terminatio-
nissedes^ nt eat solay nec notis ipsis nec teriftinationibus mutatis^
plura notentur ac distingnantur Vocabula. Sic solis praepositioni-
bus J gy^ V, ™ iriy ex, suh^ cum terminatione / ^lt ^ pro
diverso bujus situ diversa haec denotantur verba, veibonimque
temporat;

I « Incipit (17). L^^^ ILxcipit ( 1 7). V =>

— Init (20). /^^ Kxit (20). \^ «=- Siibit (2 1).

— Incedit ( 1 7)^ ^^^ — Excedit (17). C^ — Succedit (i ^.c),
=^ lncepit(jq^. f^ — Excepit ( 1 7). £^#^ — Sumit (54).

— Incessit ( 1 7). ^^#^ — Excessit (\ 7). ^ «

Suscipit (j,q\

\
I

I

I

Suscepit (ij).

§. 288. Accidit nonnumquaifl , ut in componi^ndis duobus
vocabulis altetum terminationis , quae oniittitur, loco sit et habea-
tar. Quod quando iit^ eundem plane locum occupet necesse
est. Ponamus vocabulum Pars — £^ (5i) conjungendum esse
cum epitheto \/^ — Major, aut N^ = Minor^j), Pars^
que major, sive minor scribenduni: tunc nota contracta, quae
Pars signilicat, eunlem occupare locum debet, quem in notis
Major, Minor, antea obtinuerat terminatio p — OR; ut igitur

— 2^4 —

^t V\ =■ Major pca-s, *\\ — Mincnr-pars (5i), semperqae
xelmguatur simplicium notarum vestigium.

$. 289. Quemadmodum solo puneti (§.275), «ic etiam solo
terminationis literatae motu , principalibus quidem notis manenti-
bus* derivata de^i^antur yocabula; id quod probabimus lusce

exempUs: 'K' l^ ^ <2c ^ "^ '^ >V «^?

veoluni (154. pro AJveus, Alveolus)- Coccum, CocceumXi5g) ;
Cupa, CupulaCx56}iFabu/a,Fade//a{i52^^ Jocus^ Joco^rislioS);
Jjutum^ Ijuti4entum{\5^\ Ta//iurn, Fa//io/um{\b'].<:);^ P/uttu
bum, T/umheum (164); Scutum, Scutrum{\^. pro Scutra); 5;^;^-
£ulumy SpeeiUum{^\ SpicdfSpiculaiyb^j^^ Spicum, Spiculum
(126); J^iKga, P^irguia (i23X; J^itri^ , Vitreum{i6^

0

$. 290. Ista autem statiouis mutatio SGilummodo in derivan^
dis nominibus locum habet ($.275); in flectendis minime neces*
saria est ^^xempio sit nota a^ — • BR^a^ — Barba (128) ; -cujus
casns quum mutatur, servataterminationis , licet variatae, statione,
BOtantur j^ ^l^ "• Bar/Mey Bcfr/mm, cet Quodsi ab «odem
hoc substantivb addita terminatione 7 ^ Tus (§.Q,b€^) adjectivum
nomen derivatur, terminationis locus mutatur, eaque a.tergo poni^
jbar^jat notetiir rj^ — ■ BarhtUus {\q&), J(^erborum autem ea

est conditio, ut qaamvis piaepositionibus augeaBtar, temiiaat»»-
nis tamen statio eadem maneat*; e, €.

ri-- =• Jpri/mt, *f^ — Ernutat,
f j. ^Adprimit, ^/^ — JmnuUctt,

r

■• Edicit,
Addicit^

X-, — « Comprimitf jl^^€ommutat(^Z\^f '^Coi^icit^

J^ s. Deprirmt,
TL^ — ExpriTnit^
L^ «»• hnprimit,
Si^ m^ Olfprimit,
(^L^ — Reprimit,
jLy — Suhpritmt^,

- Rermitat, L -^ Interdicit^

^^^'^Trcmsrmdat, j

Frctedicit^
MfUedicib,

^ 2gi. -In yerbis flectendis personae miitatilo diversis qiii.
dem terminationibus , sed eodem loco positis, notatur, ut ^*
C^ 6 ^ ^5- *780 » i- e. Co^fl»., Cogis, Cogit, Cogimus,
reL Tempora vero quum mutantur , perfectum plerumque poslu-
lat , ut terminatio alium in nota locum occupet. £x Cogit igitur,
terminatione retro posita, fit ^^ '^XJoegit (48). Cujus rei innu-
merabilia suht e^cempla ($.325). At id prorsus singuIare,videripo-
test, quod ratio notaudi verba in SCO exeuntia plane est divei^

— 246 — -

dttuffl invdrso ordiue tachygraphi utantar, et e. c. scribant tempua
praesens Z *=" Concupiscit t ptaeterituni vero ^r^ "" Conciu
pwib (27), rpl. Sed tanfum abest, ut haec verba legem modo
adlatam infringant^ ut eam confirment.. In ejusmodi enim verbis
pr^eteritum esse;^ primitiviim ^ praesens v^ro derivatum , persua-
sum habet>ant tachygraphi. (Juire quum auetotesf coHectioms,
quam Grruterus edicBt, in reliquis verbisr praieserns anteponant, hod
ordine servato: Scribit , Scripsii: ; IMcit , Dixit^to), cet. in illis
contra pf aeteritanl ' antepoiiunt > e. c. Innotuit, Innotescit (79) ;
GericTipivit ^ Coneupisett (n2)f Incruduit^ tncmdescit (81) > cet»;
Neque id injuria,^ Etenim incliQativa verba, quae in SCO ex-
eunt, priniitivoniiBl praeterita habent, atque eam ob caiusani in
terniinationibus poriendis praeteritat praesentibus erant praefe-
renda. Magis etlam confirmant riostram de Iiac re seiitentiam
eorum verbofum notae, quae licet in SCO exeant, primitivis
tameii adnumeratnda sunt, ideoque ad normam priorem a tachy.

gfaphis: revocantur^ ut e. c; notent j^/ ^ Compescit, ^^ -=.

r

Compescuit (121)^ quod est d Compes (gl38o); (k^^ ^ Noscit,

r- Cognoscitf Tiv =• CognoQit (78); ^ — Ignoscit , ^^ =.
Ign^nt (79)* Verbunt enim Nosco primitivum est, neque ejus
natura mutatur praepositionibus appositis (§.290).

L»fX "■ -^dgnosciti ^<\ ^ Adgnovit ; ^J<^

— 247 —

^. 292. Hanc de statione gignoram compendiarioniqi i^pu«
'^tationem antequam dimitt^us^ .coroll^rii loco addere lubet, quao^
de operta quad^m ac symbolica npta^tione in illis coUQcandis ob-
servare mihi visus sum (§. J49). \Statio enim puncti et termina-
tionis Kteratae saepe .aliquid .co^nfitionis cum rebus notatis habere
videtur. Ita, quae altiora et excelsiora sunt, termin^tion^ vel
puncto supra-notam coUocato; .quae humiliora et ]ace;atia», infra

notam posito denotantur. fllorum jCxempla 5unt O^ X vf;

— Caeium (112), Astrum {ioi^\, 5o/(ii2), JLuna 0.i3)t ,SteUd
(i 77) , Aether, Aer, 'Nimhus, Nubes, Atlas, Caligo (i 1 2. c) , Cul-
men (160), paput (jl.ii), jProwj^jaS); horam yero ^^^>j /\

%^ ^ ''V^ "^ ** -^^9^^ .{^19)* Aquuy Mare (120),

Stagnum (i8!5. c)t Fons (121), ^elagus (120. c), Tellus, Terra,
Ui/mus {62) , Solz/m .(63) , Praedii/m {62) , Campus^ Villa^ Viz
cus, Pagus, ,CoIo7tia (60) y Cubile S^iZo)^ Pe^ (96). Similiter
majora aut pr^estantiora discernuntur a minoribus aut levioribus»
exempli gratia

L^ — Airrum (126^, f^ — Argentum C126);

o.

hnpemtor (64) , .-s^ ?=- Inferior- (55) ;

20

e fortasse *.f vi^i^» -^^J^trior r>,^>

O4};

«dunt, ,u6e,, ^„j^^^ ^ «I«» j,o^„ ^e». gnae o„-„„.

■ «t perBinltis, seem, j ^'° fierf, nf » P°neretnr.

*^^ »0 satts 4v ^'■««eritr, Mcet , ' ^°°-

— 24^ —
et a tergo reponitur, ut in hisi M *■ '^ Manet , JL^

«

Mansit(56); — 3^ ^ Jiihet , "7^ '-' Jiussit Qj2) ;

Torquet, <^X °" ^^'"'^^^ ^^^' ^i "" '^^'^^' ^? — '^^«^'''^

C82. 83); ^ ^FuIget, ^ — F«to (nS*)/ ^ — Ahsorr
/^^^> ./^ =■ Ah&orpsib (167* c). Quid? quod verba^ quoram
praesens inusitatum est^ hanc tamen praeteriti notam propriam

sibi vindicant, ut ^^^ =* CoepU(^\/^5), r^ -=-^ Meminit QS^),

^^ ^ Odit {'^i). ■ ~ ■

§. 294. Plura operfe et Symbolice notandi rationis vestigia
pasaim deprehendas* E. g. notas /^ !^^ *y/ « •Medium^
Dinddiujn (gS), Dividit (126), terjninatio re vera dividit. For-
tasse huc etiam pertinent notae ^pivx.*^ •HK =* Longus^ Lon^
gum, honge (S^. Carp^ Yni); siquidem ad haec vocabula signifr-
canda ex variis literae L figuris (§. 1 1 9) longa illa et extensa con-
sulta adhibita esse videtur.

§« 296. Erunt fortassei quibus minime arrideat opinio, sym*
bolicam, ut vocant, scriptionem una cumliterata a tachygraphis
usurpatam esse. At non est quod diversorum acribendi generum
conjuiictio eoa moveatr IDia enim temporibliSy quibus Tironia-
nas notas iti usu fuisse diximus, saiepius coinmixtam ^s^e. utram*
.que scriptioiieiix , test€8 sunt et GuOstici iu characteribus , quos

32

— a5o —

«dhibu^^tianit r et reteres Chri$ti»ni, qui e. c. piscis imagineiji in..
scriptionibns addiderunt, non tam ipsips npminis IX0TS si-
gnificandi causa , quam ut singulamm ejus literjurun recordaren*
tur , qtt&us incipiunt verba : hj^iovg "Kpi^^og 0f » Tiog Torrfp,
Ceterum qua^ hactenus de symbojipe ^ot^iidi ratione in Tiro-
niana iscripltione observavimus , si non alius ex iis ,sit frjoctus, certe
nemofiae servient , eorumque ppe signilicationes notarum facilius
inhaerebiint animi^

CAPUT DUODECntfUM.

*. k

D e grthograph i a.

§. 296.. MajdpiiitB impedimentum , quo xninns facile expljL-
ceutur scribendi €opipi^dia^ est in ortlioffrftphia. Quae quum in-
xonstans .atqne yari^ apud yeteres esse spleat, ^nagis etiam pbscur
rat ea, quae poncise scripta sunt. In ipsis liteiis yulgaribus, qua-
rum qui^em forma per se nihil ,habet difficultatis , insolita prtho-
graphi^ intellectu reddit 4ifficillima ^cribendi compendia. Exem-
.plo sint , quae in Romanorum inscriptionibus passim leguntur
AT. M.^Jd milliaria, COEIV. — Curavit, EGM. — Ejusmodi,
lOVIV. PEIC. — ^uri dicundOf K N. B. — Carissima nohis vale,
.N* B. — Nurneravit vivus , E. — Aestimavit, ETD. — Idus, B. —
.J^ixU, H. =— Abeito <Sert Ursat 535. 669. 684. (691. 784. 794. 875«
644. 1043^ 667. 745. ^icolai de sigl. 70) , cet Sed multo etiaiB

— a5i —

difHciliofe^ stint eandemob caxjasim plvaes ex notis Tiromams»
In quibud £xplicandi£i quomelim xntel]%amur, houc sequamur
ordinem ;

Orthographlae in notisf Tironianis

iMMiMakMMkMMaiiartaMfeMM->dM.M>«Hai

inves^andae utilitas exponipitur capita:
««tenditnr ^.297.298« -

^^^^ggggggll^^

scriptio ipsa mte^imctio.

5.3.i5— 32?.

generatim nominatim

. . , numerorum,
ejus iiatura ems vxtaa ^ ^ «, ^

et mdoles

■pp*

ex anti- ex etymo- ex pronun- ex incon-

quitate« logiae ra^ tiatione. §, stanti ra-

J. 299. tione« 0. 807 - 3 1 !• tione no-
3oo« 3o 1 - 3o6. tandi. ^. 3i 2#

$. 297. Obsoletae igitur iHi orthographiae ma^ome imputan-
dum esse arlntrunur, quod pamm adhuc successit notanlm Tiro-
nianarum soasfysis, Neque enim Gruterom, neqtns Claip^tierum,
neque auctores coHectionis notarum ipsos veram , quae in eis late^
scribendi rationem perspexisse, nos quidem, examlnatis corum
conatibns, &ciL0intefleximus. QJQrmDi interpretum jdiictn m par-

252

tes^ .quibiis notaa canstaiii:, cognoscere institiiiuit , periculum est^
ttiQia iniilt(»>gray^qi|.e.erroxes inducantur. Literas enim in plu,.
ribus notis inesse putabunt, quae in iis minime insunt; easque
nirsus non aniniadyert^nt « qiias not^e re vera habenjt»

§. 298. Hanc vero nostram sententiam. ut exempHs confir-
memus^ nonnuflas ex Carpentieri Hbr^ riotas ', ^q^aas iri prima pa-
gina initialibus Kteris A, C et H subjeeit, prOj^bpimus, addit^
vera ean^ndem lectione;

Carpentifivi leetio^
"I Aetemae.

/i^ Conpi^ctie.

^s Calore.
j\ Charta^

X

I

Cidmen^

Culpis,

Curte,

J^ Cisro,

^jxpUcatio nostraf

<^)T^

C(pnp)Gtio,
K(a}Lare

Xis
QVita

"^Jteme.

Conpungtio.

Kalore,

Xartaf,

Xoris,

im» Qulmen,

\

Y^ Canibiis. K(«)N^«^

K(<2)IV

Qulpis,

"* Qurte,
o- Kanibus,

Kwo»

H /^^ Caroli.
iy^ Hufnerus.

— 253
K(/z)R//

Umerus.

Eodem modo Carpentieras ceteras etiam notas ad seatentiam tan-
to^ ^iccepity minime vero ad titeras» quibus constant^ revocayiL
Similis est in Graterian^ ^oUectjione notanun interpretatio , quod
hisce probami^s exemplis:

NQtarum lectio
a Grut^Tp pulgatOf

j^- Unqucan (6),

\f Capit(i&)f

<^ Captus im),

^C Captivus {\*fjf

^ (^dpaxiii),

Cj^ Ediditius i2jo)f

Vera earum enodatiop

V{m)k{m)

%.{a)nt

K{d)V,
K{d)F,

K{d)^
€Cus

y^ Deditilius (20), D€Cz^

Umquamp
Kapit,

Kaptusp

Kaptivusp

Kapax.

Editicius^

Dediticius.

Jncrementum (21),

^ SeTztit (54),
<^ SoIatium\55%

lnCR{i)mentum (§. 3 10).

p-M Sensiti

Adjiat (36),

${en)Sit
i&{oi)Cum

A{d)m

Solaciuntp
Adjicit»

— 254 —
\^ Jrnptdai (Sg)^ A(,p)Vtat -* Appidai,

V^ Magnanimus (j^\)i M(a)is' — *. Magnammis,

O; CoI/igJt C^2). C(pn)Ue — Conllgit

cet Sed his diutiiis aon iimaoremar* Plorfl qtd desidenoif , lexi-
con iiostraiit cnnx coHecfioiie ists cdmpaneiiiC

^. 299. Ortliograpliiae in nolis TiFonianis natuTam ef indo»
lem tit clarius |)er$piciamns , consideranda nobis ^ont ef antiqm-
tafis in ea vesfigiar ef efymologiae ra^o(5.3oi seq.)* Plnrimnm
inde ^to&ciet notarum studimn. Innnmeracf cinim in us snnf, qnae
non nisi orthograpliiae antiqmoris ope explidari ppssint K* ,
nt Iiac ntar, significaf Latema (i65)« <Juum aufem literae L
Tironianae alia sit forma, angtdi iOius obtnsi causam numqatm
{tsseqtiemury si com Cicerone legimus Latemai utique vero, si
cum Plauf o Lantetna, Laf ef enim in Iiac litera simul ^ — AN
(J.268)y cujus pars superlor ab L absorbetur. Ita nota <| non
TlleuSi sedjTit Plautus babef , Pileum(\6\*) legenda est. Ita &'-
napis f qoi Apud Plaufum casus nomimmdi «st, notatur Syf
(i5o*); non, nf Plinius babef « Sinapi, Neque nofamm
J)J ^^Q!^ t2fur, E^urnezis CiGg.c) ratio reddi pofest, si Ci-
ceronianam sequimnr ortbograpbiam j imo vero, si antiquiorem,
quae JEfo/v E&vm^is, fuefur (Dsmsquii orfbogr. II. 1 1^, Ita enim
notaturetiam f^ — MF^d^or»— jFVm^r (129) pro Femur.- cm si-
mile esf , quod liber C!assellanusr babet H^^ — Murmor Ci53..c)

— »55 —

pro Murmur, Neque fere quisquam uotae Q^ — Saccus(\^^
terminatiouem explicare potmt, nisi/ nt m Paudectls eet, Sae-
fium legerit Notae quoque x^ "• Belftt^ i. e. BtsUcii (164), pri-
ma vocalis inter B e|: L minime est A sed •- — JE ; nt igitiur
yarronem tac&ygraphus «equajur, qu^ (ide |\.IV.fL 1. 7) Belare
scribit. Ita nota T7f — IN. significat Uiner (63) , ut .apnd Plau.
]tum et Varronem legitur. Notam Jy/JI — Aequipffrat {76) ut
intelligas, scito., fieri eam ex l-j/ — -^«^'«tt^ (2); haiic autem con-
fusam esse ex J> «> iV ®t K^ = Cu]m^ pt <C sqriptum sit pro «Q.
Nota f = Sacer (91) literis constat S e.t K, ut legas Saker.
Jjatonae npmen notatur \ — L(^)^ ^^^^^^ iProjiiwiciatum igitur
plim fuit Letortaf quod propius accedit ag AVT^»

§. 36o. Enmt fort^se ^i;ii .causam vix intelligant , .cur un?i
eademque nota y modo AD modo AT significet; quandQq^i-
dem verba ojimia, ,quae ,cum pr^eposijtione AD comppsita sunt^
ab ea nota incipiunt, atque etiam tertia persona singularis nu-
meri primae CQnjug^tionis it?i ;notatur, /^ 7/ jjf — Amat^
DcLt, Damnat i^6o. ^9. 67), jitem tertia persona singularis nu-
meri con junctivi modi reliquarum .conjugationum. Sed , ut tace-
amus .dubiam ejus priginem C^uum ex ^ prta esse possit, si si-
gnificat AD ; ex 35 vero , si yalet AT), neminem antiquioris scri-
.bendi rationis peritum fiigit, priscps syUabas AD et AT saepe
permutasse, ut modo scriberejQt ATFINES (Grutqr 556. 1), AT. M.
^ Jd millaria (Sert.Urs. 56i\ ATLECTVS. AT MVNERA.

— 256 —

AT riEMPVBLICAM (Agostini dial.247), AT cupridudines (StOL.
medic. ocnl. 10), AT puerUiam (Murat antiqu. Ital. V. 64) ; modo
AD, pro con)unctione (Cellar. orth. II. 217), 6t ADQVE (§.129
et Grater. 337. Sert. Urs. 535). Quid? quod differentiam a qui-
busdam servatam, ut AD, quum esset praepositio, D literam,
quum autem cpnjunl:^©, T acciperet, ineptiis adnumerat Quin-
tilianus (inst. orat. I. 7. T.I. p.56. ed. Bip.).

§. 3oi. Etymologiae magis, quam euphoniae, in scribendo
rationem habuisse priscos , nemo est qni ignoret. In notis auteni
Tironianis accessit et alia causa, cur hanc rationem sequerentur
notarii. Totius enim scriptionis quasi structura poscebat , ut no-
tae principes , sive radices , quoad ejus iieri posset , integfae serva-
rentur, praepositionibus et terminationibus tantum variatis. Quod,
quum deprehendatur potissimum in vocabuKs

*MM«%

mutandis Hectendis

compositis derivatis verbis nomini-

§.5o2.3d3, $.304. 0.3o5. bns.<5.3o6.
de singuKs his nunc disseramus.

» •>

$. 3o2. In vocabuKs compositis politioris linguae Latinae
scriptores saepius mutarunt non modo praepositionum literam
fmalem ( §. 365) , verum etiam vocabulum simplex ipsum. Ita in
.Vocabulis cum verbo Ago, uthoc utar, compositis literam A in I

— fll57 —

inufatuht, et l^lgll>,.IiBdigit , Subigit, Ttansigit ,i^ Abigil ,
Adlgit scrip^erant. • Minime vero tachygrapha > Tironiani , qui
initialeto Kteraim Verbi simplicis in cofmpositis etiam xncohimem
servaitt,, notantq;ue ex verbo tj /-* AzV — Agit (48), ^f (Jl(^
S^ nF> ^ /i "^ Exagit, Bedagit, Subdgit , Trans.
agit, Abagit, Adagit ^rozia emm literae b Kgnra >J pr^ter
Aetiam / — ^</comprehendit,8icut supinay^ ^ul \
Fenmilta hujns scribendi ratioDis exeznpla sunt ici notisTironianie.
Ita fieri videmu». ei6 verbo Damnat, O^ — Condamnat (&yy
pro Condemnat',' ex nomine Damnim, ""IJ -« hidamnis
(67) » P'"^ Jndemms, Neque dissimilis est ratio notarum iK\ lC
n^ %^ ^ "i/ '^ Dimedium l^Zy , pro DimidiiJn;

Ajdgeluat C178) ,. pro Adgelat; Clamdestinus (109. c), pro Clan-
destinusjs Sexdecim (tot, c), pro Sedecfm; Quadrincenti\iQi)^
pro Quadringenti ; biatmis (i53), pro Inermis (siquidem haec
nota prqfecta est ab f^ — Arma (76) , praemisso I jiacenti , ut
sig^ilicet praepGsitioiiem. J&z)v ^

§. 3o5. Piuefixas; ^lim fuMse verbis compositis praepositiQ-
nes, finaK' earum Ktera non .mutata, ante nos alii jam observa-
niiit (Spanh^imus de Hsu etpraest. ritim. J. 129. Ceflar. orthogr.
83. iSgr 16 j. ai 1, Chron. Gottw;a. 27). Cacophoniam, quae iDdfe

nascitur, in notis quoqne Tironianis animadvertimus , ut in Z

— A{d)BUs -. Adfahilis (i36), / / — X{d)Qat — Adcelerat

33

258 —

(95), i\^^ A(d)C(ryt — Adcrescit (21), /f — A(d)TF, —
Adfaturi\ZS.c), [/^ ^ k{d)^r). -^ Adfer (^^ , //^ — A(/f)-
Vat — Adfirmat (57), /^ — A(d)Vit — Adfligit (112), ^
-* . A{d)Ditur — Adgreditur (7?) ; iimumerisque aliis , in qni.
bus inprimis aures o£feadunt vocabula cum praepositioiie Cofn
composit?. Trt %^ — C(/>«)L. — Coniega (69), 2!L -" C(ow>.
L/aw* =r Conloqidum (43) , O — C(on)Ljto — Conmilito (j5. c),
^ — C(on)^(i)it -^ Conrigit (83), ^ >^C(on)R(u)it (i23),
^At. HrAt recentiores etiam aiictOTes sint. aui hanc orthoffraDhiae

rationem sectentur ( Sdbdler praecepta ^dli Jliat Lips; 1784. L
32. 53).

m

§. 504. Saepe edam cnrae fuit tachygraphis , ut notam prin*
cipem conservarent , quum 6x ea aliae-essent derivanda^, Ita ex

prinutivis uotabaiit derivUta

\^ =- d6(j) (27, 96) ^ «- Db(j/)w — Z)<>j^«//j,

C^ — USL — Vilis C6S) ^ — USLtixs ^ Vilisttis ^

C^om^Git-^ Conjungit(io8.cy2ir'^C(on)X(i)G~' Con-
Hl — "LS,. — Ze» (46, c) pP — LXar -*• LaxislatoT, .

y>C •-• J^(«)X (46) ' ^ -^ R(«c)^W' — ileac/zw, .•

'— R(e3c)z/w — Racnum,

1

C^'— • R(cx)/M{ — Bexina,

25g

igU (109) *T\^ — VGe — Figtile,
^ — TGit — Tegit\x^o) ^%^ — TGLe — Tegtiie,
Jc^ -^Sid^Cit^ScinditXi^S/^) ^ — S(//)Ca — Scindsura,
•^- — PSpe^ — Possidet (62) ^ — PSDor — Ibssedor^

*

jj^ — T(a)X. — 7%r«K,(x38) 4^ -- T(a)X. — TTiraxia,

pro Dolalis, J^ilitas, Conjux^ Legislator, Regitis, Regnim,
Regiiza, Fictile, Tectile, Scissura , Possessor , Thracia. Eadem
de causa ex nomine ^* — 'UO(:x:) (55} Ktefam X in verbo quo-
que retinerl , mihi persuasum est , ut explicandae sint notae ij^
-« \i{x)at — Voxat, %^ =• E(y)Xat «- Evoxat, cet (53), pra
Vocat, Evocat. Quibus ridicula fortasse haec videautm", ii egre*
giam adeant inscriptionem (Grater. corp. inscr, ed. Amstelod. p. 72/
n. 4. Graev. thes. ant R. X. 780. Boissard ant seu inscr. IVom. Vt.
Fig. 114. Antiquitat. expKc. Tab.33. ad p. 121), in qua vel vulga-
ribus Kteris scriptum exstat EYOXatus AVGusti , quem esse
scalptoris errorem , U£ aHi opintiator (Graev. 1. c), equidem minime
concedo.

0. 3o5. In Aectendis verWs fieri videmus ex Torqueo praete.
ritum ^^^ — ^Tit — Torquit, et Bupinum *^ =^QTiim ^
Torguitim (00); ex j4i/geo ^TaeteTitnm A^ ■■^■^G{x)it '■^Augxit
(94); ex FigOj "J^ — VG{x)it — Figxit (109)/ ex Fingo,^^

— 96o —

— TG(x)ie — Fingxit ii6&) : ex Plango, ^ — V{l)Git —
Plangxit (.172); ex Ungo sive Unguo, Mergo, Spemo, praete^
lita ^C^ ^ <£^ — U(w)G/^ (i3o), M(e)G/^ — Mergil
(ii9),SQe?)N/^— »«S/W77w^(i45), qHin/etiam •Epw -* -S(;»)Nfi/x —
Spemitus (ia5); ex Stemo, y\ 'r'&{t)\^m — Stemitum(^^
ex Tra^, '^ -*• THow» — Trakitum; ex Sc/mfo, Sc — S(^)-
O/m — Scindsum (i54); ex Prango, ^-r^ — ¥Gum -=« jFroTi-

^^z«»(i32); ex A^M»,2^ T/^^f^ "■ N(«)B<V—Ai/&»^, N(i;i)
B^a^ ]Sr(u)BMM; -r- Nubtiae (i3i).

$. 3o6w y^mili ratione 'Hn sont tadiygraphi in nominibat
dqctendis, nt

ex primo casu
Y^ - A(P)I(J)

^ — OS (96)

oc - R(<?)X ($.65)

notarent ceteros:
l^ — AVI(^)*?«(i7i.c),

^fV — OSrc(Carp.n),
O^ — R(tf>>»V (Mabill. 467),
r^ — R(ex;)e ($.391.394),

R(ex)ex (MabilL 467) ,

f«V — R(e»)MW ((Darp. 18. v.29).

fP — liX — i>jc (46. c) *J^ — L(x)/j— iLcxw(Carp. 10.5.XX),

y — L(x)«zo — Lexem (Id. 61 f.).

♦— 26-1 -^

jf^ — CXO — Codex ^ — CO(x)es — ^ Codixies (iS^) ,
^9L — PXA-=-Pa3C (72) '^ — VA.{x)em (Carp. 5. v. 6).
"t? -* AP(«;) «— Apex ^ K "" AP(x>j — Apioces (176),

ij^ — lJI(j) (34) l^ — DI(j)ffj-pF*VM(Carp.22.y.3i);

pro Avibus, Ore, Begis, Rege, Reges , Jipgiim, Jjegis , luegem^
Qodices, Pacem, Apijpes, J^ires,, Inde jeperies etiain ^- — •
Cy{x)is — Omxis (Carp. |. et 12) , ^ — P(<?)X/ — Fhpenixi
(143), pro Qrucis, Phoei^ices. Neqvie Huaen est dissimulan€lmn«
hanim notamm plures ab inscitia notariormn profectas «sse., qni
terminationem prinfii casus npitae inesse (§, 179. >8j) ignorareiit

0. 307. -Sont praeterea in notis Tironiaiiis , qnae , quum 9.
vulgari genere scribendi recedunt, antiquitatis atque etymologias
9tudio vix tribui possint , sed ex tachygraphonun incuria atque in*
eonstantia in notando emanarint. Neque id mirum. Notarii enim
librariique veteres indoctum plenimque vulgus faerunt Illos«>^
lissima mancipia appellat Seneca (§. 6) ; horum vero opera repre-
hendit Gicero (ad Quinct. fratr. L. III. Ep.5) hisce verbis: Da
Latinis (libris) quome t)ertam nescio^ ita mmdose scribuntur
et venewtt. Quatumvis autem docti fuissent tachygraphi, Heri
tamei^L vix patuisset, Ht sine mendis notarent Ad orthographiae
enim legem qui vuk scribere , studiose animum attendat ne«
cesse est ad vim et potestatem atque etiam qriginem vocabuIonmL

— 262 —

Jam vero tachygraplii cellerrime excipere debebant dictata, nul-

himque meditandi tempns habebant: qnare auribns potins, qnan^

mente , captabant sermonem. Accessit ad angendam rei difiiculta-

tem ipsa dictantinm incuria, qui verba, quae aliter pronnntiaban-

tur, quam sciibebantur , non integra, sed correpta efFerre solebant.

6. 3o8. Ista meUoris pronuntiationis neglectio per omnes (ere

aetates reperitur. Ita apud Plautum (Tmc. III. n. 20. 23) , qui per-

sonas loqnentes fecit non ex politioris orationis ratione, sed ex

tnlgari et quotidiano loquendi nsu, dicitnr Ra6o, pro Arraho;

Conia, pro Ciconia. Verum etiam aurea linguae Latinae aetate

non modo dictum licentius, sed etiam scriptum videas Capsis,

pro Cape si ms (Cic. orat 164); Fercepset, pro Percepisset (de

pffic. in. 98) ; Recepso, pro Recepero (CatnU. xlii. 19), cet In

lapidum denique titulis satis frequentes snnt ejusmodi correptae

dictiones. Inscriptionum fere omnium antiquissima , quae a pro-

montorio Sigeo nomen accepit, in versu tertio habet KAFO, pro

mt iyui; in versu quarto, KAnHTATON, pro xal iiri^aroy; in.

versu nono et decimo, MEIIOEIIEN, pro t^ iTCohjctBv (Chis-

hnlli inscr. Sigea.Lugd.Bat 1727. p,33.4o). Magis etiam abnn-

dant exemplis Latinae inscriptiones , in qiiibns vel nnnm verbum

Qidescete pro varia pronnntiatiQne scriptttm reperias modo Ces-

auet, pro Quiescit (Inscr. ant basilic. S.Pauli p.xii. 160. VignoJi

inscr. yet 335), et Mctrcella cesquat im pacem, pro JVLarcella

(^iescat in pace (Jjopi epitaph. Severae. 126) ; modo Cequenti,-

— 263 —

pro quiescenti (Montfauc. diar.Ital. 162); modo Benequenti, pro
jBeTJ^ quiescenti; modo Quesquet, Quesquas, pro Quiescit,
QuiescaSf et Benequescenti , Benequesquenti , Benecesquenti
pro Benequiescenti , cet (Oliverli marm. Pisaur. 199. 200).

309. Atque ex illa pronuntiandi negligehtia multae in scri*
ptionem Tironianam irrepsere notae , quas qui ad lianc causai^
non attenderit, nemo unquam explanare poterit. Exemplo sint
notae O/vV "** ^^* *^ Gimurus, pro Aegimurm ; fV — ^ G-
A(^), pro Aegias; (^ — GP* ^ Qippa, pro Aegippa (i38.c).
Quumque Ennius Sas^ pro Suas; Sos, pro Suos (Gothofr. 425»
442) scripserit; notae Jj^ et ^^ (12), si literas tantum, quae
vere in eis exstant, legimuSt easdem syllabas Sas, Sos, produnjU
Quibus perpensis, equidem nondum certum habeo, multaene nb«
tae Tironianae , e. c. ^1<^ ^ 7 (u^Mmenium (120)^ P/ ^ «-=-8(4?)-
mor (89), ^^ •-* M(e)SE(s) (io3), ce^. sint ex genere corre-
ptae scriptionis , au potiusconcisaedictionis; ut ex usu loquendi
poptdari forte pronuntiatum Tuerit Pummenium, pro Purgamem
tum,; Seiior, pro Senior; JMeses, pro Menses. Quid? quod
in lapidum titulis , qui vulgaribus litens scripti sunt » legimus
MESES (Reines, CLxx. n. 118, p.926. n.446. p. ioo5), MESSES
(Gruter 926. i3), MES, (Gorii mon. libert Liviae Aug. p. 190.
n. 197. Mureti comment^r. in Taciti annaL III. 6. T. IV. p. to6»
ed. Rulwk.).

— fi64 —

g. 3io. Significationes ndtamm, in libro GasseUano vulgaii.
ribus Kteris adscri^tae, hanc confirmant conjecturam. Notam
HU, cujn, prima U.era inc!ina.a \_ syllabam LE «gnificat
(§. 1 19), coHectio qmdem a Gnitero edita interpretatur Lyra (172);
in libro autem Cassellano explicatur Lera, pro Lyra. Dictiones
Pos^ dbitum, Ante cbitioti, notis Sj Yi (loo)» ^^ es*» ^ost
OP, A?tte01?, denotantur. Quae quidem scribendi ratio Koet
ftpud Graterum sit neglecta, in Kbro Cassellano servatnr, vulgari-
busque KCeris notae adjicitur Fostopidion, cet. Nota ""VV (*^4)
notatur verbum Tondit.,1^0 Tondet, quod etiam apnd Gruterom
ilK sic adscribitur. Quum autem *~V sit TV (29), vera notae
lectio est Timdity pro Tondet: ipsum enim verbum Tundit "T^
(i3o) notatur. Libri igitur Cassellani auctor vulgaribus quoque
Kteris notam illam exponit TVNDIT. Nota ^^/^ , quae apud
Grnterum (i45> expKcatur Vendit, Kteram I loco E continet;
unde et Cassellanus Kber eam inteipretatur Vindit , pro Vendit.
Iffota, qua vocabulum bicrementutn notatur» apud Gruterum qui^
dem (21) male deHneata^ sed a nobis ex primis exemplis restituta
^ vix explieari posset, nisi in libro Cassellano legeretur hu
trimentum, pro JncTementwn: quae enim literam C in nota se-
quitur syllaba^ est -^ — RI (23)- Nota L^ — JEjiormis O^o)
haud dubie ab I incipiti non ab £: atque in libro Cassellano recte

explicatnr Innormis^ pro Enormis.

— 265 —

$. 3 1 1. £x eadem singnlari vocabulomm pronimtiatioxie eve-
nit^ ut singnlae .quoque literae passim permutarentnr : quod qni-
dem notis Tironianis cum scriptura vulgari commune fuisse,

r

exempla docent quae sequuntur.

A* <|^emadmodum in prommtiando , ita etiam in scribendo
saepe confunduntur A et O (Gellar. orthogr. 1. 20). Quo factum
«st, ut peryerse notarentur verba Manet et Monet notis Al "^
-. M(o>^ (5o) , et ""V^ — M{a)et (86). Ex notis S^ ^ V^
•*» Ardet, Arescit, Ardescit (120), literas, quibns con-
stant , vxx erues , nisi memineris , V interdum adhiberi pro A
(Gellar. 20. 00), ideoque scriptum in hi6 notis esse Vrdetf Vre'
scitt Vrdescit} ut fortasse singularis etymologiae ratio habita si^
atque. ex V^ "" Vr/V (i65) notae illae ductae sint E simplex
pro diphthongo A£ saepius usurpatum esse, antiquae declarant
inscriptiones (Scaligeri ind. grammat ad Grut Lit £. Gellar. or.
thogr. n. 24). Idem animadvertimus in notis Tironianis , tam in
principio vocabulomm, ut e. c. scriberetur Jj*. «^ £pz<m (122),
■1 — (^)Te — Eterne, pro Aevum, AeterMte (Garp. 17. v.2);
quam in mediis vocabulis, ut ^* — GE, pro Cctecus (76), at-
que in fine, nt ""J^ — 'TSLe, pro Tesseliae (147)^. —| — I^,
pro Imidiae (49), V^ — D€(/)G(/)e, pro Deliciete (^i52),
cet £x frequenti etiam permntatione diphthongorum AE et OE
(Gellar. II. 274) nota illustratur ^r — C{o)Mmentum — Coe-

menti4m,-groCaementiim(^\ Quum tandem diphthongus AV

54

— »66 —

«t. litera O ^aepe iixter se permutarentur ; in Tironianis qdoque
notis videjtttns "^ « ALVa -j- Auia, pro Olia (168), ^Z —«
C{o)Cwn — Costioumf pro Causticum ( j65), *-tQ^ — CO(/^)-
//<?, pro Cautio (71), et tam ^ «— f(ai)^um — Fiaustrum
(172, j8i), qaiam '^X' — f(oJ)Vium '— Tlostrurn (i8i).

C Saepius permutatas esse C et O literas , inter pmnes coii-
stat (Cellar. !• 53. 11. ^47). Jliiic nota V — G{a)LMtur expli-
canda e^t Cavillcitur (11 5^. Atque, ubi nunc CH scribimus, ibi
priscos saepins litera jG, aut C sipipjici, jisos ^esse, antiquiss^i
docent libri, jit breyiariunjL Alaricji (§. 669), quod Moegam\
Cleargo^ l^ityciano^ habet, pro ^oecham, Clearcho^ Eiity^
chiano , cet (Ritter ja praef. jad cod. Theojdos. p. 5). Idem. etiam
animadvertitur in notis C — SG ^ Schola (jGIS), SA^ — DRi
Gum '^ DyTTachiiffn(ji^6), >v^ — G?i{l)Gmn ^ Qiochrysum
(i63*), j^ — AG^5 — ^ctoej(i62>/Cg -- SG^r ^ Secu^
^<?r (i53), 10 — LG. — Lacimar \}SS), Ex aspera, opinor,
Francorom pronmitiatione, qui e. g. nomdn fliudpuuicus , quod
olim fuit Qhiodoveus , pronuntiabant Chludovicus , evenit , ut
litera H pro CH et C in notis l^iromanis jisurparetur. Ita quod
notabatur jCJ< (187) =- GH. — Grahus, ^ (148) — GH/if — Gih^
liity /^ (162) — THz«w — Tihnum, ^ (i63) — SHRiw»
=** «S/2r/«w/w>'pronuntiabant Qfachus, Qichnit, TYchnum, Schri-
nli/m, pro Gracchus, Gignit, Tignum, Scrinium, Quo etiam
iactum est , ut regum Fraucoriuii canceUarii in noininibus propriis.

— 267

ia' cfuibus €8t CH. nudum nntai

jst CH, nudum notarent H, ut ^f--^ V «^

VuicJibaldus , Bichhardus. Neque de&unt exempla, quae do.
ceant, X pro C adhibitura ease , ut scriberetur tum vulgaribus lite.
ris LuxHUo, Heraxlione (Gruter^SS. 1. 1126. 1. Cellar. H. 79),^
tum Tironianis 7y — AXL. — Alaxer, pro A/acer (90). Sal
pius Q substitutum est in locum literae C , ut videre licet in
Quojus, Qurtius, Qurpus (Reines. ihscr. app. 47. p. io3i. Cl.I.
n.37j,p. i3o. app.37. p.1028. Gruter.1007. Reines. CI. 20. Ji.446.
p.iooS), pro, Qujusy CurtiiM, Corpus, et quae sunt ejusdemge-
neris alia (Scalig, ad Grat, Lit. 9. Cellar, I. 67. 68). Eandem ra-
tionem amplexi sunt tachygraphi in notis

^ :?w -^ ^ -^«:

— QM« — Cucuma (164), QL^— . Cu/ciia (i58), QL. — Cu/.
men, QT.— • Cu/tus (160), QVc =*. Cumae (i56), q^a = Cu-
na, QBL. — Cunahu/um (i5o*), QRa^ ^ Curvat (149), qr.
(/)w — C//r«//w (148), QR/«j — C«r//«;r (186), QL« =- Cu/pa,
<i$SUJ)ig ^ Ou/pahi/is (:f,) , cel, -

£. Pro hac Iitera prisci interdum nsurpanmt I (Funccius de
orig. et puer. L. L. p.22a Cellar. orth. I. 21. 25. II. 45;. Neque a
Hotis Tironianis ^enam fuisse harum Hterarnm permutationem
siipra (§. 3 10) exposmmus. Addimus notam ^ =, R(«)C(/jefi
=- Recinset, pro Recenset (61). '

268

monimdntis

C adhibetur pro G (Cellar. I. 57. 11. 265. Scaliger. ind. gramnu ad
Gmt. Lit C. Festus ap. Gothofr. 35o. v. Orctis, Quintilian. L. I.
C. 4). Id ipsum videmus in notis L^ — L(tf)C(3CX«r — Legit.
liter (Carp. Vm), r|j< — R(OC(jc)« -^ Regedia (Carp.SS, r. 11).
C^ — S(<?/)C. — « Sortilegus (97).

H, Quoniam de hac litera antiqnitus alia aliomm sententia
Cuit, et quidam grammatici veram esse literam negamnt;
evenit , ut modo perper^m omitteretnr , modo temere adjicecetttf.
Ita in breviario Aiarici (Ritter p.5.> scribitur Umidas, Ypotheca,
atque in notis Tironianis V^ n/^ C^if — UMbr (i8a) , UM-
(el)e — Umerale iisS), USFum — Vsopum (170*), Y^ — T(<?)-
imi -^ Teatritm (172)/ mrsus iji breviario jflo, Crehandis^ hiis*
dem, et in notis *f^ — H(d)S. -* Hausterus, pro Afistfirus
(106, c*), S^ ^ HSC(i)a '^ Hascia , pro ^jc/aj (19^)^ "

/. Fadlior est pronuntiatio literae £, quam L Saepissime
igitnr, ubi]iaiicnuncscribimus, ibi in antiqais scriptis ilU adhif>
betur (Cellar. L 21. 11. 42, Funccius de orig. L, L. 3i6. Chron.
Gottw, 1. 28). Inde explicandae snnt notae Tironianae t~^/
\r^ VL ^^ /<d' SI^ -^ L(e)Ba^ (176), L(e)Na
— LelitiTza (96) , L(e)« — » Lengua, L(c)S. ^ Ler^guofus (9^),
TGBrifis -p Fidupearius (5^), SPtf^ — Sapet^i^), pro Idhat,.
• JJbitina, Lingiia, ZJnguosus, piduciarius , Sqpit ^ c^t.

O. Haitc Utenun nos&is quoqne tempoiibn) interdum prb'
niintiari U; ^uiiibetinteliiget, quiad pc^ularem atteudent sermo-
nem. Siculos vemacula lingua pron^ntiare Vuliti venire, pro Vo-;
iete venire, auct(^ est Angelus Roeca (bibLyatican.); ^uin edaai
Itassi nostri dicere solent Widlb ihr kuMmeny pro Wi^Uet ihr
kcmmen. Similiter- I\omani sc1^>ebant Butimdus -, Sumnus , Sa-
cerdus (Gellar. 5^), Montanu, Annus, pro Montano, Annos
<SertUrs. 640. $49), item "Epistuia, Goemdfium (Cfaro9.G-ottwic

I. a8)^ lisdem respoadent l^roniainae notae ^^ H/* — MV —
Muns, M(a)N — Muntanus, pro Mohs , Mcntanus (^jo) , }f^
^ l{dii)fjUm, pro ldolum{cp.€), ''t/ •^1i/l(d)um — Munstrum,
pro Monstrumiyfi , y-J — R.(a)BO. "^Bidwr, pro RoburiiG^),
Namque^^ vera^est vocabtdi ilf«&or 486) iiota.

. . P. Fro' PH prisci saepe utelbantnr tum F (Soaligdr 1. F. Gel.
lar. I. 66. Ghron.J6ottw. l-fii), tmn'F< iSmpIici (CeHfti'. 1. 64. Fudis

II. 167)1 fllud conspicitur in notis ^fi — ¥(i)Um — Phi/istim
ti^h Jn^"^ P(ra)Fto *^ Propheta i^i) , <^ -« ZF. '«- Zi?.
phyrus (178), /A,^ -^ BF. '■^ SBosphgiruf (178)/ hoc in notia
^%^,^ F(/).G(/)wj -^ Phiiologus (124), -^^ t- P(/)PLar -p-
Phiiippus (tQg.c) , ^-^Sii^Pio^Vf.-^SymphoniaCfjS). Qufai
etiam Hteram B pro Pfl Adhibuerant tachygraj^ ^ nota I>^
«^ ^(^)Bim •^ Seraphim (r^S), i e. da^ff^^ : i )

{>4 ' Pro hac litera in atntiquis monim^tis interdnm reposi-.
tom videmus C (Cljaron. Gottw. L 27. Cellar. orth. L 68. 335. Ia«

<Jii:«s leofum,; qx»^ ad :re» gramnL psiftiii.. i^t Q>fut^T?t R^iues.
ingcr. I>it C)* .QueiBadaiodtuii; i^tur in breyi^tio. Alaifici XRitte?
p.5) est Anticum i ^ro Antiqtaim; ita etiatn iik no^ Tironiam^
Ijf^ ^QQamtf^QblicvmsT^TflMi^iini^i^), J^ ?-rA(c)Vw?>

Cor)S.'^Corsitm;' pro ^o^jzwC^^)*: Nijfiqtiap* yOTo.msi-in.Tici,
roni^a scriptura yidi, 6 .munere fungi literae Q. Ita enim nota^
t^.fe' ^^ "^ SGLc,> prd Sequela, jSQ- prp Sfquester 053).
.. -;^. Lifeahuii T olimnpf ft Si uSwiJajwi^ >edj^, Jqco» Besti' fap;
bothofri-^) ostendit , , wibi JBnniuu? • miA^ Adgcessu&, sed Adgref-,
tus^^icnp^se tr»Mt» : Kotaria^ ^oque JJJ^. *— tX^i)Mtorum —
J^mUtotum , pro T^indssorunt , notasse ,; vocabula- docent , a Car-
pentiero (IV) cotteota^o.itefa.qi^iift.itt JibrUjaiitiqmssJpiia.e^^

spripti<fi?;ibiis 'X prc^ Sr adliilperetur (CeHar. 74-3840 Grttter58. 7.
§404.8;), tachygiraphietiam JJ^ f--.UXtftf.« Vlyyses, .^ro Uiysses
jcripsenmt, Pariter a&tiqutnii nioreni ^'Cellar. I. 76. Gniter666.5.
94V 8) seir?4utes Jitdia 2i jpsa S usi sunt in iiotis n^^ «^ .ZMo
-ii , ^tmp-n^ Ci58!>> ! Hoy-' ?-*'.ZG* ■«- Zmarag^us (i 61). •. .

^; Apud pns<;os .ricexti hujus literae interdum siip{4ere Hte-
\2lxa. F ,. jam Priseianus (1. 56o) docuit Cujus permutationis qunm
^.eis^, qu^Htens Yul^ribuadcriptal sund:^ plurima exstant ' exem-
pia (Cellar. I. 67), tum etiam iu iioti$ TisoBknis , ut ih ^
<^ ^'^ ^ Vij-^i ^ FertU ,VS, f=^ Fersus ^S) , FSL(z/).
Cww f^Fcrsiculm (i53;, FG — . i^<rr^/^ (72) > F(r)T — JFrr^-

271

Jterms (^) ^ /pvo J^ertit , V^rs>/s, Versicutm / 1^^^^ Ver^

hoteniis. •

X Flmfa sunt moniinenta , in xj^uibus S loqunL |:eniet Hterae X
^Cellar. I. ^5. JI, ^Qy Grater i^S- 5- 5x6. 5;. $5^ 5r,SerJts Urs. S^S,
V. Bissit). ;,^ic i^ Tirojj;ianis .eti#jn ^ipt^S repe^iies ^2^. ?^,HI\Ei5^>

i^TO Herix .(172*), /^>f|^ .=^ p(«)a!j(^)f, ^A i1w/??c^,(i.7i. <^)^
Porro^aepius juutitur in.yetustipre.acriptione MteTja. iX jcwm S, ita
ut scrU)atur J>f<asjcj^ ibique

Nori^ ap^jGruter P92.^eft.;.^t,,^9a}%.;ind..gr.,l^^^^ 6> , Ex notis
yirpnianis huc perjriji^p jd^e^ '^ =r7,.l!^A)S(?x;)^ ^ Nia^
jCijaa). Ety^iodogiae ,.qwde|n .j-atipnfliHi Mbuerunt , qui Qonjmcx»
jimcxit^, extincxit, jfr;^erf/^^criJ)ebapt.(CelIar»,Jp[. 79); in ^noti
yer(^ ^^=S(«<)C(x)/f ?-r .5/7i^^> («6o>. nnlla prtM»us' «^
t^, uafeOigitur, . ,

• ' «

' Y. Hanclit6rain',.^uuipi^yere;Latina non sit, in notis
nianis numquam ^conspici, supra (§. i^S) .diximus. Queinadmai
idum .vm^o in iis , .-qiiae .^q^mb^^^JUtem scrip^ simt , saepe^ V pr«
y usurpatur,(Qellar. J. 35. 72. -IL «89. Spanheim de.usu e* pr.aiu-
mism. .piss. iJ[. ^Scaliger Lit. V): ita in Tironiana etiam scriptione
aut V aut I. Illud est in notis, .^^ — GURj27w, prb .Gyrmn
(i56), ^ ^ C(tt)L(/)^ .- Cylin^i (i6i), ^^ «• ,C(w)RP^i;—
Cj;f7cm (170. c), ^ -=. H(«)RP« >- Hypocrita (i^Z) , ^ .—
M{u)Trium — Mysterium (152*), "^^ -. T(u)Vum — 7^/71.

272

panim (i 72), cet Hoc inT|V=- T(f)R- =« Tyrw (iS^) , >q- — HI.

— Hymen (i65), 1- — M^ifTa — iVfyr^^ (170.C).

$. 3i2. Id aiitem vitio vertinms tachygraplns, qnod in ortho-
gtaphia servanda iibi ipsi non constant 'Qnamquam enim, ut
($. 5o2)' diximtis , iii' verbis cbmpositis literam -praepositioms fina-
iem in plurimid noiSis non mutarunt ; suh¥^ tanien aliae » in quibus
illam literae verbi sequentis ^dsimilareiit, e. c. jpj> — ALi(/)// «—
AlUdib {^), \y ^ Mt ^Actedit (17), V^ — A(j}-
Vif^Aspieit (^S)^ jfcet" Poito pr^etititnm tempus ut liotarent;
prineipaHs qnidem libtae ^g^am integram admittentes termiha-
tion^m tantum retraxerunt ($. 291. 325. £) ; in quibusdam tamen
notis ab hac ratione teces!$ere, radicem ipsam variantes, ut ia
n^ «.TS/^ -* T^hX^^, ^ '^Bit^^ Egit(4b)] T^ «
ISit =— Jussit (72). Quin etiam unum idemque vocabulum du-
plicimddo notarunt^ prout diversam seqiiebantur orthograpbiam.
ita ab iis scriptum reperias :

3^ -*» (2((aww)N, — Cohnomen: = '^-»i«C(g7»)N.— Cognomen (36).
rv^ «-» R(e)C!/^ — ; Recidit, ^^^— He^Qit-^Heqiditiiii),
l^ — A{d)Vit -* Adpetit. \^ — A{p)Vit — Appetit (3^).

/< -A(./)i//=^^//./«^./^(i57). ^^"'^^'''"•^'"tf^i^lLkeT):

*^ — .N(/), -^ iVa///j , C\ — 0(0 — G;«?^«^ (79).

27^

^ --HR- « BoTtus (i68). j^^O(r)tus (Carp. 2. r. 18; V. col. 4).
^r»^ — CAROL/ (Carp.34.v.29). )s e^^^K{a)VJLi (Garp.I).
5<t « C(«e)G; — C«^?d^zAr (179). 21 "^ ^E. — C^car (76).

$. 3i3. Quujai orthograpliiae porra sit expKcare rationem
nuineros scribendi, in exponendis etiam Tironianis notis ejus
mentio non est praeterraittenda; Cifrae^ quas Arabicas appeUant,
in iis nusq.uam obviae sunt ; summamque rei inscitiam prodiderunt,
qui similitudiiie figurarum adducti eas deprehendere sibi visi sunt
(§. 69). Cujuslibet enim scripturae ea> est conditio , ut ex variis
variarum Hterarum Kneis quacdam inter se non sint dissimiles.
Quodsi igitur in notis Tironianis ^ , quo vocabulum Brevis (6)
signiiicatur,. habeas pro niimero Ilf; ^ ^— batur (21) pro nu-
mero II; p ^ us (24) pro nuniero IX; 7^5 "" Ortus (11 3) pro
numero LXXVI^ cet. cifras quidem habebis, nequaquam vero nota^
Tironianas. Neque minus absurde in numis Phoeniciis 997,
quod "n:! significat, numerum DGCCCXCVII interpretaberis*

§, 314. Sed missis his ineptiis videamus potius, quomodb

numeros tachygraphi expresserint In eapitulario qmdemLudo-

*

vici Pii, quod Carpentier edidit, Romarios inveniilius numeros^,
ut ^p. 12. V. 14) l^ XXy ^j^ i. e^ Ante viginti ijuinqiie annos;
atque ita etiam capitum numeri sunt designati. Qunm vero plura
in hoc Kbro vulgaribus Kteris mixta sint (g. 369. 36o) ; utrum nu-
micri Romani , qui in notis reperiuntur , ad vulgarem itidem scri-

35

27/-

74- —

ptionem referendi sint, nec ne, decernere nolumus. Id qnidem
certum est, frequentius ipsis literis scriptos fisse numeros in no-
tis Tironianis; ut in diplomate quodam ^ap. Carp. 16. y. 12)
(^^ »=- Q(i)Cim =» Quindecim (i o i). Atque ea tantum numeros
exprimeudi ratiojie jisi sunt, qui notas in thesauro Gruteriano
(§. joi seq.) collegere. Notant enim ^/ft ^J y 0\ =
UN^, 'DVo, XS. «=» Trfis, Q^r.=- Quatuor (loi), ceL Ex quo
praeterea perspicuum est, C, quod pro Cenbum usurpant, mi-
nime esse signum, sed yeram jiiteram, initialem scilicet hujus vo-
cabuli ; id quo4 copmunis quoque iopinio tempore Augusti ferebat
(Sueton. Q. 97. p. 90). Antiquiorem prthographiam ipsam ^nQt^rios
secutos ,esse , sciibentes ^J ^y^ ^ — Q{a)Cti — Quadrin^
centi, QV(i)Cti = Quincenti, S(e)Cti^ Septincenti (loi), pro

>

Qradringenti, Ouinge/iti, Septingenti, locus Festi (ap. Gothofn
392) docet, ubi in numero Quincentum C literam a priscis usurpa-
tam esse dicit. Pro Trecenti nota Tironiana habet "O ^ T(er)-
Cti =- Tercenti (101), ex T^ — Ter (100) et C ^ Centum
composita. Millenarium numerum non singula litera M> quod
vulgofieri solet, tachygraphi exprimunt , sed omnibus fere literis
perscribunt .Ai^ =, MILe ($. 376).

§. 3i5. Magni quidem momenti est in orthQgrapliia , ilt et
singula verba , et enuntiationes ac periodi bene distinguantur.
^uod quantumvis sit neglectum in notis Tironianis , multo etiam
inagis negli^tur in iis , quae per plurima saecula vulgaribus literis

— 275 —

sunt scripta-r In hisce enim ne ullum quidem interv^allum est inter
singula verba. In Tironiana vero scriptura qtiodlibet vocabu-
lum, per notam principem cum ejus accessionibus denotatum, sin-
gulareffl plerumque et separatum constituit figurarum complexum,
ut nemo fere dubitare possit^ utrum terminatio^ licet notae prin-
cipi praeposita , ad haiic ipsam , an ad antecedentem notam per-
tineat. In iis igitur, quae notis Tironianis scripta legimtur, verba
intervallis accuratitis plerumqtie distincta suntT

§. 3i6* Subinde tamen plura voeabula ^ quin etiam integrae
enuntiationes , eae potissimum , quae frequentiores sunt , uno
calami ductu exaratas esse a festinantibus tachygraphis , supra
(§. 223 — 228}* jam monuimus* Exemplis ibi adlatis adjungimus
notas f^\) ~ 0(z/)R(//) ^ OTmtium rerum (4), y^ «— T(«).
T\{e) =— Tanta re (8); ^^-rt ^ A(/z)ON ^ Ante hos a7tnos(^i/^\
^2^^ — bFL^ «=« Honesta mater familiae (49) , Q^ -= C-
{pnr) '^aTtf^Contrareriimnaturami^o)^ ^/hr "^SALN^x^a
— Stipulatione Aqidlia subnexa (iiOrC*), Neque id silentio
praetereundum est, particulam Non^ sequente verbo , nullo spatio
interjecto ab eo separari, sed uno calami ductu plerumque scribi,

'^* ^/ ^^ ^ ^ ^ 4;i T^ ^ >^' -

N(r>/ =- Noncredit (5i), \^Cit — honexcedit (i8), ^{fjUt —
NonfaUit (92), t^{i)lit — Nonintelligit (42), ^{i)Ges =- Non^
ignores(§.o6Gi)^ iiluet «=- Nonlicet (55), N(/2)G =» Nonnegat^^),
OT =» Nonoportet (48), NP. — Nonpotest (7. Carp. 6. v.26).

— 2^6 — '

* *

§. 3 17. Contra vero sylldbatiina tadliygraphis divisa sunt ro-
cabula, ubiGunque dubitarunt, an intelligerentur , si solam termi-
nationem iis adjicerent (§. i83). .^uo tamen minime referimus in-
cjruditorum notariorum errores, qui quum plerumque nom intelli-
gerent, quae excipiebant, dictantium verba misere corruperunt.
Modo enim duo vocabula in unum contraxerunt , ut aliena pror-
sus significatio inde exsisteret, notantes ' \ ==- EUi(2), pro T ^-
— Ei si (1. 29) : modo vocabidum unum perperam ita diviserunt,
ut duo diversa inde formarentur , scribentes ^ Cjr — Ad sen^
mm (1.34^), pro i/C r^ Adsensumi^i^). Quae quidem mendo-
rum exempla in Capitulario Hiudovici -Pii (ap. Carpent. p. 4. t. 8.
^t 3i) exstant; plura autem infra (§.368) reperies. Ncque cautias
consideratiusque Graeci tachygraphi exceperunt , quum .e.-c. accen-
tum particularam Oiarot et tcol^^ servarent , ubi cum ^verbis com-
ponuntur, quin etiam TcaHpogj pro jcai^g scriberent (§.470).

§. 3x8. Signa distinctionis non nisi duo sunt in notis Tiro-
nianis. Alterum, quod in vulgaribus quoque scriptis antiquis
comparet (Nov- op. dipl. III. Tab.36. VI. 2), est punctum, super
quo virgula prona, hac forma /, in tenuem desinit ^picera; id-
que tantum adhibetur ad membra orationis separanda. Alterum
tiibus constat punctis , in formam trianguli dispositis .'. quibus
periodi clauduntur. Utroque signo psalterium ex bibliotheca S.
Germani de Pratis , notis Tironianis scriptum (Nov. op. dipl. IIL

*

Tab. 62), interpungitur. In iis vero notis, quas Carpentier edi-

— 277 -^

dit, non nisi trium ptmctoram eignmn repefitur; rneqne desnnt
libri vulgaribus literis scripti , in quibus illud conspiciatur. Atque
tria puncta jam inde a:b antiquissimis temporibus adliibita fuisse ad
verba distinguenda , inscriptio docet Atheniensis, quae a Nointe-
lio , qui primus eam possedit, nomen accepit , quadringentis quin*
quaginta septem anms «nte Christum natum exarata (Montfauc.
pdaeogr. Gr. p. i35. Mus. mon. Franc. I. ad p/62. Tab.IX* n.x.
Nov. op. dipl. I. Tab.6. n.x), inoujus capite interpungitur tribus
punctis ; ad perpendiculum demfissis. *Sed illa etLam forma .'.
conspicitur in titulo iapidis Remano (Itinerar. duor. Bened. I. 3oo),;
eodemque modo, vel efiam lioc W pingitur quum in libris ma-
nuscriptis, tum in Pandectis Horentinis, ^uin etiaip in Graecis
tachygraphorum notis ($.478).

§. 3 1 9. -Quod autem 'Brencmannus (Hist. Pand. i38) tf iura
punctorum ^ignum cum Hebraeorum Saegol comparat, ut uvae
pendenti (^^3U^n) sindle sit, ea quidem comparatio non simpKci.
ter fieri potest cum signo , quod in notis Tironianis passim repeii-
tur. In iis enim non eadem semper est punctomm dispositio , sed
praeter illam formam niodo haec f. modo haec • I modo haec [ •
conspicitur. <^uemadmodum vero ex duobus punctis, quum fe.

_ •

stinanter exarentur, virgula, quam Comma appellamus, nata
esse vidctur; ita a tribus ilKs */ 'signum distinctioriis V* p^ofe^
ctum esse , mihi quidem fit yerisimillimum. Gonspicitur id tam
in libris manuscriptis (Nov. op. dipl. III. Tab. 42. V), quam in

— 278 —

diplofti alibus (§i 020. 099. 400. 44 1 • No v^ op* V. Tab. 93. Mab. p, 09.5/;
quiii etiam in lapidum titulis (Corsini die sigl. Graec, 69) t etsi tyi
J)ogtaphi, quorum in officinis haec fonna desiderabatur^ alia, quae
ipsis in promtu erat , usi sunt ; ut apud Grutemm (352. 5. 553. 2.
/^go.5^ 523.2^ 702^ 1) litera minuta r, cui tameii melior figura a Reii
nesio (in syntr inscr. praefl p. 7) substituta esf.

§. 320. Ei signa posterioribus demum temporibus superim-
.posituffi €fst ptmctumy ut speciem haberet ^ .r Ita in fine chartae
cujusdamy aiiino DCCCLV datae (Walther lex^ dipl. coL 1), bis
positufli id videte Hcet^ ubi $criptum est flCt y y ^ i* ^^ A?nen.
Non aliam vero vim ac potestatem ejus esse^ nisi sensum termi-
nandi, sive periodos claudendi^ ex Kbro literis argenteis et initia^
libus aureis irt iiiembrana purpurea scripto , quem Argentorati ia
bibliotheca publica inspexi , cofflpertuffl habeo ; quippeinquo, si
quid forte spatii in extrema lineae parte supererat, pluribus ejus-
modi signis expletum est. Uberius infra (J. 599) de hoc si-
gno, quod in diplomatum quoque notis Tironianis adhibetur,
disserefflus.

$. 321. Restat, ut de linea transversa, quae pluribus simul
notis nonnumquam superimposita est , dicamus^ Cujus vis ac po-
testas quamvis sit dubia, Benedictinis tamen adsentiri nequeo,
qoi (Nov-r op* dipL IIL 584) ea usos esse tachygraphos contendunt
vel ad plures notas in uno vocabulo conjungendas ^ vel ad desi-
gnanda nomina propria. Equidem non ignoro ^ priscos nomini-

bus propriis liheas , quae ,ab appeUtajdvis xea distiiigiiieivnt , si^er.
imposuisse (Reines. yar, lect. L. JI. C. 3.. p. iS^. Flacebtiii. epit pa«
laeogr. Grae^ae C, VI. f. p* 69) ; -sed^ quod ad Tironian.am scriptio-
nem attinet, falsam esse Benedictinonim senteiitiamf innumera
docent exempla (§. 41 5. 416. 420), ex quibus instar tomninm Iloc
.unum subjicio;

• J^otarii haec est animadversio in fine diplomatis ^udpyici Germftii
nici anno pCCCXijV exarati , cujus autographum ,in tabulario
Herbxpplensi yidi ; eaque sic est mterpretanda : ^iPommis Ludo^

T

„ vicus rex Jieri jussit .et JRjatleicus magister scribere praecepit^
In his yerbis neque nomen proprium Jjudoyicus lineam transver-
sam habet; neque, ubi posita est haec linea, in verbis ^x Jieri,
et Scribere praecepit, unum est yocabulum, in quo plures con-
jungantur nota€|.

5. 322. (Juodsi yeram hujus lineae vim ac .potestatem conje-
ctura assequi licet, a signis grammaticqrum ea repetenda esse vi-
detur. Limnisci enim est figura, quae ab Isidoro describitur:
Virgula inter geminos pimctos jacens ; atque .ab Epiphanio :'
linea in mediodiwrum pimctorum . . . posita , ita ut imuspurh

~ 28a —

ctm supeme sit , dlter inferm (Trotz ad Hugon. de pi ima scritr.
orig: 278X Significationem dtque uBum ejus Isidorus his deplarat
verbis: Apponitur in iis heis, guae seicrae scriplifrae interpre-
tes eodem sensu, sed diversis sermonihusy transtuhrunt (Orig^
Li.I. G.'2o^ ap.. Gotiiofr: 834. . Walther lex. dipL 460. Chron.Gottw.
1. 26). Significabat itaque , unum idemque aliis dictum esse verbis*
Quod mirifice quadrat in ea, quae in cancellariorum signis no-
tis Tironianis scripta snnt, et similes lineas habent superimpositas
(§.02iX Etenim in hisce notis f ere repetiti» , quod literis vulga-
ribus scriptum fani exstat- Cbriveiik efiam cum eo^, qttod in no-
tarii animadvprsion^, modo adlata, contin^tur;^ siquidem ejus vefba
proxime sequuntur sanctfonem regis , qui se diploma confirmasse
sigilloque muniri jussisse profiitetur.. Quae quum ita sint , facile
intelligitur causa ^, cur linea ilTa transyersa neqtie in xiQltv^ a Car-
pentiero editis, neque, m ceteris monimentis, quae notis Tiro-
nianis exarata sunt (Nov. op. dipl. III. Tab. 62) , usquam compa^
leat,, sed in solis diplomatum autographis reperiatur.

CAPtTT TERTItTM DECIMtJM.

Tie praestantia, cjuci Tironiana scriptura

aritecetlit reliquis^

$. 323. Excellmit notae' Tironiana« non solum ipsa brevi-
tate, sed etiam perspiciutate^ IUias quidejoi ratiouem jam habui-

— 28l —

mus (J. 17): de hac vero liaud panci erunt, qui dubitent, neque
assequantur, quomodo Tironiana scriptio, quae ipsis perquam
obscura videatur, vulgari clarior distinctiorque haberi possit. Atta-
men facillime id demonstrari poterit , instituta notarum coUatione
cum Romanorum. literis vulgaribus , quin etiam ipsis tachygrapho-
rum formis. De illis quidem nonnulla ant^ (§. 233. 2^4) jam dixi-
mus; sed^rgumenta ibi adlata nojmisi ab iis possuntiutelligi, qui
singularem iiotarum indolem perspectam habent, et ad variam ea-
rum inclinationem ^ locoruiilque , quos terminatio et punctum te-
nent, permutationem diligenter attendunt. Hisce enim omni-
bus similes notae, quae diversa significant vocabula, discernun-
tur. Jam vero singulares hae notarum pfoprietates a vulgaribus
Romanorum literis capitalibus omnino sunt alienae.

5. 324* Accedit quod literae capitales , eaedemque vulgares ,
nna semper eademque forma sunt et habitu, Tironianae vero va-
riant, prout magis minusve mutilantur, varieque conjunguntur.-
Mutatae earundem formae diversa quoque inest significatio , quae
in iisdem vocabulis , quum vulgaribus literis scripta sunt, propter
constantem harum formam discemi nequit Quod quo melius in<
telligatur^ exemplis illustrabimus.

ACVS ^ — Accensiis (i25).

ACVS 4J^ — Acerbus (90).

ACVS fjy — Achcdcus (140).

36

282

ARET fj^

ARET /J^
AWM /\f

e

AVVM

CPA

CPA

CPA

CPA

CRA

CRA

CRA

Jrel: (i32%
Arcet (107),.
Avium (63).
Avectum, (198)^
Capra (175).
Capsa (i5o.c).
Qupa (i56).
pupula (§. 289).

Creta ($. 2i3).
Crista C126), cet.

$. 325, Sed mittamus correpta vocabula, et comparfsmus e?L
quae omnibus perscribuutur literis , cum iisdem vdcabulis , quae
notis Tironianis leviter tantum denotantur, ut clarius etiam iappa*
reat , vel in his Tironianam scriptionem interdum excellere per-
spicuitate. De iis loquimur yocabulis, quae, quamquam iisdem
literis scribuntur, diversa tamen significant, et quae, ab antece-
dentibus et sequentibus.separata, si vulgaribus literis sunt exa-
rata, nemo unquam discernere poterit ; si Tironianis , nequaquam
' confundi possunt. Exempla subjungimus tam nominum , quam
yerborum, • . ,

— 283
."N o m

garibm scriptum
ancipitis signiji'^ signiji'
cdtionis : catio

LIBER
LIBER

*

poFvr.vs

POPVLVS

PLANVS

PLANVS

VICTVS

VICTVS

Tj ciLysi^o^

ofioc^og

t . ■,
0 TtXdvog

<5 ^iog

VlTtTJ^Elg^

CONVICTVS • ' f avfX^iwcfi^
CONVICTVS iX:eyx^e2g

CONTENTVS avrdpxTjg
CONTENTVS 'cuvToj/og

VERIS
VERIS

r« iapog

e n

■9 «

diversi^ discernitur notis
Tironianis :

k '= L. (57).
I =- L(/). (124).
^PP(39),
S^p =-' P(o)LzA5 (169).
iLi^n =» PLz/j (63).
P% ^ V(a)L.m ('jg).
^- =- XJ£us (53).
Cp =, XJCiiis (87).
X^ « C{on)rim (53).
^ = C{on)Clm (87).
22t = C(o;z^)N^/Af(io*).
^2-^ — C(<7w)T^//j (19).
= U(r)zV(ri3*).

y^« u/j (3*).

LIBERTAS

LIBERTAS

GENERI

GENERI

AVIS

AVIS

SOLVM

SOLVM

ARTVS

ARTVS

advi;rsvs
adversvs

VERQ
VERO

— 284 -

rdg d7re^.ev3-ipctg
rcp yii/ei
rS yoifA^pS

(^ — Lto (67).

/

Uas (57*).

« j/

0 Qpi/ig
raSg irdiriroig
r$ TeiSov
tiSvov
rA iiihj
sevbg

Ccs - G{fi)eri (47*).
1[^ — Geri (55*).
^^ - My)\{s). (i 7 r. c).

- AVw (55*).

- SLjww (63).
**5^ — SLoOT (35*),
^ — AR/w* (89).
c(J — ^Sdus (114),

Nomen et Particula

ivccvr^

/^ - A(./y)S. (46).

• « -

^ - A(^P)S. (47).

I

O? — U^ (3*).
Q — UO (22).

Nomen proprium et fiippellativuTn,

DECIMVS
DECIMVS

nom. pfopr.

BiKptrog

Y

'D£mi/s (187).
D€Cw«« («oo).

fi85

FAVSTVS

FAVSTVS

REMVS

REMVS

GENIVS

CENIV3

IHEDIGVS

MEDICVS

nom. propr.

6 oCi<sioq

&om. pr.
d ipETfidg

nom. pr.

Mrjdixbg
$ lctrpds

^ - OOST. (164).
^ — F(^z)T. (i52).
^ - R(4 (39).

CT - R(4 O77).

(\; « G(tf). (187),

C^ — G{e)ius (47),
yX- M(e)I/^ (139);
'^-. BI(.} (179),

ALIVS

ALIVS

CASVS

CASVS

CIVIS

CIVIS

BREVIS

BREVIS

Ejusdem npminis casus diversi

«kkog

«khi

A

A

h itoMtTjg
rS iroXfrs
S fip»xOg
rS fipct^iog

A(4).
Aius (4,*)^

rd ai^fifioificc ^ o» K(a). (18).

ral (svfi^dfiarog Jb — K(«)«;r (18*).

3 - C. (41).

3 -

Cis (41*).
B (6).

a/^-B/Ke*).

LABOR

LABOR

MALO

MALO

AMARI

AMARI

ANNVO

ANNVO

AVE

AVE

CANIS

CANIS

CAPITE

CAPITE

FACIS

FACIS

FERRI

FERRI

— 286 —
Nomen et J^erbum,

0 TtOV<iQ

.TCLTtrW

rcp TMXqJ

Tt^OClt^iiyLOU

rn 7ri:ipS

rcp irTJaiqj^
%a,rctvBvos

tcp OpVid^t

M

Xdips

0 TCVCVV

q.Beig

ry 7ce(paXy

atpEirB

y ==. Iu(a)or (94).

laor (78*).
ML<7 (4*).

AM(«>* (164 *).
A(m)ari (60*).
=. ENo (102*).
- A(J«)No(i27*).

J^ «. A(p)I(^)e(i7i.c*).

<

AVe (io5. c),
K(«)N. (176).

K(«)Nw(i73.c*),

• =« K(«)P/^^ (72.C*).
^ « K(a)Vte (16*).

r^^ ?Lctincd$og uf «. FXw (i65*).

Trgctrthig

(p6p£iS^CU

I

Fw (36*).
F/ (126*).
F(r)/ (36*).

287

nsfDicis

INDICIS

LEGEM

LEGEM

MISERIS

MISERIS

NOVI

NQVI

:llis

PELLJS

REGIS

REGIS

SALVTAIIE

SALVTARE

VIGILES

VIGILES

EAS

EAS

rS ipSeiKTn
dTto^otlpEig

Tdp VOflOV

dtTtos^XXoiiii
Toig dd-XSoig
itBic^fjtlp-^g

Td dipfju»

wd-eig

r» ^oKSiMwg

«

iTris^ccreig
rd ffaynfpiov

ol (pp^pol
iy^opst

otiTctg

r^i

' =- l(n)Bis (10 *).
= L(x>z^ (Carp, 61. f.).

^A

L.=- Ijem (162*),

Ajw=-MSem (66*).

(i)Meris (S^*).

N(u)i (57*).

mo)^ (78*).

^ =- V(e)I.(i)is (160*).

.P(e)P(/)M (83),

R(ex)/j (Mab.^S^X

C^/ »- R(^>-j (84*).
'^C^ — SRe (io5*).
d(STrciie<s^(Xi '^ «=- SL«re (io5*).

Co^ UGLej (io5.c*).

Ctv =- UGL^j(io5*).
*^ — EA(j) (12).
_^_ =3 Eas.

\

288

V e t b u m.

LEGO

PARERE

PARERE

FERIMVS

FERIMVS

FIDIT

FIDIT

ABSCIDIT

ABSCIDIT

ACCIDIT

ACCIDIT

REGERE

REGERE

MVLSIT

MVLSIT

FVLSIT

FVLSIT

rtxreiy
rvirrofUp

(pipOftBJ^

m?evet

cmoytvarei

d^fforirfifixe

gvfi^alvet

iitiK^irret

ims:cirely

dpctxSfii^e

7iiiek%B

ri^eXxe

isw^e

I?

^

luO (42*).

IjO (i52*).

^ — TAere (60*).
'f^ - V(a)ere (149*),

Vimus (117*}.
V(r)irmis (36*).
- Vit (57*).
'E(i)it (122. c).

\ — A(^)C/^ (18*).

A{bd)Sit (134*),
AC(^>-^ (18).

<^ -=. KCit (18).

— K{e)Gere (44*).
^ — M(«)G/^ (i56).
^ -* M(«)C/^ (i56).

^ -« FG/^ (118).

fCit (118).

289

VENIT

VENIT

VINCIT

VINCIT

TEXIT

TEXIT

EDIT

EDIT

JACERE

JACERE

OCCIDIT

OCCIDir

CECIDIT

CECIDIT

DICAT

DICAT

VOLO

VOLO

VlTC^

deafisvst

v(patpsi

iad-ist

iudl$co<Sf

"iCSLfS^at

^aXkstv

nrsivsi

naroLTclitrsi'

ixoif/s

it^irrwKS

tspost

UyTH

iriroificct

^ -^Vit (32).

V-

- \j(i)m (145).

\JCU (87).

CC — X5C{i)it (108).
**i/^ — TG(x)/Y (i3o).
"^ =- T(pc)it (i3o).

•^ — ED/^ (166).
(^ — ED/^ (20).

L/ — lere (20*).

, "— lere Cig*).
i^ « CO/^ (18*).
(^^ — CO(/>-^ (i8).
^ — C(z)/^ (18).

C(i)it (18*;.

- B(i)C(i)at ((iio)..
D(/)«^ (10*).

- UOc> (34*).
XJLo (124*).

57

EMENDO

EMENDO

GESTAS

GESTA3

EXSTITIT

EXSTITIT

ADEO
ADEO
VTI
VTI

Legit (42)
Accidib (18)

290

dTtEV^VVQ)

rcp Tt^lafiB-oa

(popeig

roig ^ve%^el<iOLg

^^^*^

^ r^Bo (iii*).

(^^^£do (44*).

)C^ — GS^oj (44*).

}Cs — G{e)tas (44*;.

^ -= mit (77* Carp,2. y. 6*).
^ — ETK^(4o).

Verbum et Adverhium,

/? -^ Aid)o (20*),

tod^oj/
Xpdie^f^cu

A(d)0 (io5).

^' -.UT/(4o),

wg

\n

VTI (2),

Diversa verbi tempora.

Praesent. FraeterUHnu

Praetens, Fr^teritumf

1;

^l

Vecurrit (^5) \^ V^

^V<; Excurrit (46) ^^ /^^

Vemt(Z2) y ^y DegitQfi) ^

Fz/^/^ (43)

Buit (123)

<jr

Adcurrit (46) /> ^,,^^ Offendit {Sb) ^ ^
Concurrit (46) 0|^ ^ htcmdit (126)

— 291 —

Sidb (i36) ij\^ ^ij^ ^mib (44). (^^ J^
Edib (166) ^^ ^ Volvib (123) ^^ ^

cet. In pluribus collectionis notaram libris manuscriptis, e. g. in
Argentinensi ($. 538) , librarii, ut operae parcerent, una eademque
nota et praesens, et praeteritum ita expresserant, ut duas simul
terminationes adscriberent Exemplo sit nota A^ pro J^ ^ J
=- Jndib, Jndidib (20).

CAPUT QUARTUM DEClMUM.

e Tironianarum nobarum cognibionis

u^u eb ubilibabe^

§. 026. Si quiddm statuelis, aliquid emolumenti ess6 irx.
lectione eorum , quae literis olim sunt mandata ; non inutilem
etiam Tironiailae scripturae cognitionem censebis. Sunt enim
plures libri hisce notis exarati (§. 7. 14), qui, quum interpretem
adhuc exspectent, neglecti in scriniis serv^antur (Areval. in Isidor.
op- T.II. p. 3i25. III- 56. cet. Bembi L. V. Ep. 8. Mabill. L.L C.xi.
0. 6. p. 48. Carpentier praef. vii. Nov. op. dipl. III. 670. Baring
clav- dipl. ig8- Lessing ad hist. et rem liter. ex bibl. Guelferbyt.
accessio II. p. 042). Sunt et plurijliae chartae, in quibus nonnulla
iisdem notis leviter notata reperias. Quid ? quod in iis , quae vul-
garibUs literis scripta exstant , Tironianaium notarum vestigia
.(§. 370 seq.) deprehenduutur.

— 292 —

$. 327- Omnes omiiino libros hisce notis scriptos quum mihi
non conligeritut inspicerem; de iis tantum, quos evolvi, verbo-
sius agere licet. Atque , uti par ,est , exordiar a notarum col-
lectione ipsa (§. 67. seq.) : qua facem praeferente non solum per-
plexum hoc scriptionis genus facilius cognoscitur , sed et alia non
coMteamenda meUus intelliguntur ac peirspiciuntur. Reperies in
ea vocabula Latina, quae vulgo inaudita sunt, quum in solis mar-
moribus notisque Tironianis legantur, id quod Reinesius (Cl. J.
n. io5. p. 140) recte ;animadvertit. Reperies indicem nominum
propriorum , maxime Romanoi:um iiQ5 seq.) , unde ea , quae ex
inscriptionibus a viiis doctis sunt coUecta, augeri possint. Repe-
ries populorum urbiumque nomina (106 seq.), geographiam anti-
quiorem «egregie iUustrantia; quae si cognita fuissent criticis,
subinde minus indulsissent importunae emendandi Ubidini. Ita
Schurzfleischius (CeUar. orthogn ed. HarIes..I. 171) ad nomen
^/piciis ammadveTtjt^ suspectum id sibi viderij quare locum
Nepotis (in pita Hannib. C. 3) corrigendum esse. Idcet enim
negari non possit, in lapidum titulis Alpicum passim lesi;
Alpinarum tamen gentium saepius Jieri mentionem , cet.
Sed Nepotis locus omriino defenditur notis , in quibus ^p^ « A-
(/)PG et ^yh =- .A(/)PN (144), i. e. Alpicus et Alpinus indubiis
distinguuntur Uteris. Ita eadem notarum coUectio docet, philolo-
gos quaedam verba teinere habere suspecta; e. c. verbum Accerso,
in cujus locum Arcesso ubique fere substituunt (Cort. ad SaUust.

— 293 —

(Catil. 40. 0. 6). Sed in. Tironianis notis iitnunque , ,>^ .=— ACti
«=» Accersil: (17), et J* =* AR/^ =— Arcessib (»8) distinctuiii
reperies.

^ 028. Praeterea quum notae in hac coIlectiQne ita sint dige<
etae, ut, quae ^«jusdem generis et argomenti simt, una serie ple-
rumque sequantur (g,i72); iste rerum ordo plurimum 'facit ad in-
vestigandum vocabulorum etymon , quod in mente liabuere.aucto-
res. Nondum e. g. ab iis usu receptam fuisse ineptam nomiiiis
Augiisti etymologiam , qua id medio aevo a yerbo Augeo .duce-
batur, inde liquet, quod nomen illud yocabula Augur, Augiu
riuniy Augurialis^ Augurionalis (92), proxime sequitur. Ne-
que Verrio adstipulati sunt tachygraphi, quum notam Cunctus
excipiat yerbum Fercunctatur {^l&); sed Festo: siquidem ille id
verb^im :a Conto , hic ^a Cunctus ducit ( Cellar. 1. 217). Quum*
que nota o^e/?//^ notam sequatur adverbii ^S^/?^ (33), ,contra
Vossii opinionem, qui nomen Saepes a .Graeco <S7]Kbg format,
atque inde Sepem scribere mavult ; xina .^ademque radix ^e vide-
tur xexhi Saepit .et ^SLdyeihii Saepe , ,ut id pro D^TW^.dicatur^Ade-
lungii lexic. Germ. I. 4045), quasi Saepes res spissa sit. Quod
autem nota Ijxtemplo notam Templum sequitur (i33), ^eo com-
munis opinio confirmatur.

§. 529. Sed contra longe ,a vero interdum aberrarunt tachy-
graphi. Ita Pomoerium, ,quod a Pomo nemo.unquam duxit, huic
vocabulo subjecerunt. Frastra tamen illam notam in libro Cassel-

— 294 —
kno quaesivi, imde colligere licet, a recentiori auctore perperam
fictam et collectioni inculcatam e8se« Perversa etiam etymologiae
ratione nomen Basi/ica, quod haud dubie ex Graeco ^aai^.iX7f
receptum est, sequitur notam' Basis (i63). Sed ista ulterius hic
non persequar, quum, quae ad etymologiam spectant, mox (§. 077
seq.) diiigentius explicare mihi sit propositum.

fi. 33o. Ad edendam notarum collectionem Gruterus duobus
tantum libris manuscriptis usus cst: mihi septem inspicere licuit,
quibus accedit hujus collectionis fragmentum quoddam ($.354).
Bernae praet^rea ejusdem collectionis exemplum exstare saeculo
nono vel decimo scriptum, literis, ab humanissimo viro Tschar-
ner , Bemensi bibliothecae praefecto , ad me missis comperi. Om-
nium antiquissimus videtur Uber Hasso - CasseUanus , cujus usum
debeo viro celeberrimo Leistio , Regis Westphaliae , qui nunc est,
a consiliis. Hic liber quum magnopere me adjuverit in tot men-
dis, qnibus inquinata est editio Gruteriana, corrigendis; equi-
dem non patiar, eum diutius tenebris obductum latere, sed dili-
gentius describam. Haud injuria sane mireris, Hirschingium ,
qui omnem Germaniam eo consilio peragravit, ut bibUothecas
describeret, ne verbo quidem (T.IL p.244 cet) mentionem facere
hujus coUectionis, quae, quum ob summam antiquitatem , tum ob
singulare scriptionis genus , in rarissimorum Ubrorum numero est
habenda.

^ 295 ^

5. .33 1. Unde Cassellas venerit, memoriae haud proditmn est
Quoniam autem tempore belli tricennaiis Hassorum copiae ex
abbatia Fuldensi plures libros manuscriptos Cassellas detulerunt,
equidem arbitror, illum librum inde asportatum esse. Forma ejus
est , quam nos in folio minore appellamus. Centom quadraginta
septem plagulis (vulgo foliis) constat. Membrana , in qua qujjm
is, tum reliqui libri, quos descrUDeinus, exarati sunt, non ex tenuio-
rui^ quidem membran^rum genere est ; verumtamen colorem satis
album habet. Plurimae plagulae . laeves sunt, ^ quodam adhuc
splen^dejit nitore; nonnulla^ asper^e. Locum non semper eun-
. dem ir* imo mavgine occupant numerales plagularum notae , quanjt
typographi signaturam appellant ; plerumque tamen tr,ansversuiii
fere digitum ab extrema paginae pra recedunt. Quilibet scapus
pcto cpmplectitijr plagulas, atque iu aversa parte septimae demum
plagulae (ubi una forte excidit) legitur q i , id est, Qrtaternio
prima. Custodes, quos vocant, in fine paginarum nulli sunt

^. 332. Quaelibet pagina in duas columnas partita est, quai.
nim utraque viginti censtat versiculis. Praeter transversas lineas,
eo consilio ductas , ut in iis scriberentur versus , quatuor aliae ad
perpendiculum demissae sunt, quibus columnarum termini con-
stituantur. Omnes istae lineae stilo tantum membranis sunt im-
pressae, nuUo adhibito pigmento; neque ulla earum vel longior,
vel latior est , quam ipsa columna. Literae initiales minio pictae
sunt: ceterarum color olim niger fuit, nunc fascus videtur. Voca*

•

— 296 —

Imla* non semper eo, quo par est, spatio suni separata, sed per-
peram modo conjuncta , modo divisaVut Exconfilioy Sineullopiiu
dicio. Sineullafunebrifpo7npa{8ic).I?iconfpec£urwminit. Un'
dedeplcmorectelegipoffil:. Quoramnotninafubtertenenturinfer-
ta, cet. Distinctionis signa,- praeter punGtum , nuUa comparent.
§1 333. Tironianam notam in quolibet versu praemissam in-
terpi*tatio sequitur,. quae , si primam" paginam' unciali charactere
exaratam eStceperis, scripta* est literis minutis,. quibus cursivae atque
unciales passim: admiscentur ^ e. c;.

T^%P^r

Iiiitiales ex genere sutit capitalium et uncialium:. Illae interdum
angtilatae cpmpa;rent , ut in OiPT. JS^DET cet. Hae neque
arctiores , neque nimiuin' erectae ,. sed satis porrectae , pulcherri-
maque forma* sunt. Quasdam^ ex literis pTaecipue notari yelim.
In iis est X uno tantum puncto' signatum ,« atque N unciale inter
minutas: Literae O niajuscula^e curva inte^dum inserta est Kneola,
ut in nomine CAT0 (186). Diphthongus AE duabus literis^ple.
Kmaque est perisa^ipta, in ipsa quoque praepositione Frae, licet

— ^97 —

liaiea iji < aliis monuiieiitis •■ satis antiquis , ^tiam ' iis in qtdbtcs Si»
pjithongiis in ceteris vocabulis sdncte servatur , simplici £ iscribai»
tan Sed £ quoque candatnni^iionnnmquam compafet^ ut in ver*
bo Cecidit ^ Cesus, cet .Co^nexum vero m nusquam reperies*
Forma & » quae plerumque locunl tenet particulae cdpulativae EJr^
in alia. quoque irrepsit vocabiila, <iit in &uam, pra&ierea, dgO'^
m&i , cet Goarctatarum literamm alia exempla habes in tT, ^ •«»^
]^T» .YS. Compendia scribendi paucissima sunt» eaque intellectu
fadllima;^ iit Xpi — Ghristi; incpnt « incipiimt; yj — que;
nerf'^ versus f e^est; df^deus; q^quae; dnfnt ififXpf
— domiHus noster Jesus Christus; quf^i'^ qubusque; 3fi7miif
^ Consimilis, ceL Commui^e praeterea signum, qiio correpta
4#sae^ vocabula signi£catur« simplex iinea transversa est

. $• 334. 'Quod Schminckius* (in descn urb. Cassell. p. 209)
Cassellandni notanim collectionem locupletiorem esse ait Grute-
riana , ea viri docti vel ostentatio est , vel negUgentia« Aut enim
pretium: libri » quiasservaturin bibliotheca^ cujus custos fuit, am«
pli/icare voluit; aut ntramque.xoUectionem omnino non dignatus
^st conferre» cujus comparationem equidem ad verbum institui*
Incipit liber Cassellanus in aversa primae plagulae pagina (adversa
pnim vacua est): + IN XPi NQMINE iNCipNT N0Tis6
^vSCC^e. Sequuntur notae Tifonianae eadem serie, ^ua apud
Gruteruin I^guntur. Inter eas pauci^simae sunt, quae in hujus
fedifione desiderentur ; omnium vero notarum in utraque coUe^

38

298 —

GTQteiiaxL

)orem essei reperies* Ex dnceptis eniiii nonaguita quatnor pagi.
nis, qnas habet liberCassdlaniis» tres vacant Reliquaram qnae-
libet duas comprehendit cohunnas, qnarum jitcfupie ^d sammum
viginti complectitdr iiotas; qnibns jBuppixtj^ xinoierps. invenitur
undecim millimn sexcentanmi jqnadraginte i^otaruin^ qanm Gru-
teras plus quam tredecim millia habe^t ($.7i)/ |d quidem dolen-
dum est, dupHcem plagukrnm d^fectinp deprphendi; primum
inde a nota Fraejiut (^p. GrutCT. 7) usqne ad notain J\fm publU
cam (8); alterum ^^ not^ ^ntifjfua lex nsqne ^d C^i^ (ap. 6n
10 — 16). Xiibri distribi}tio ab ea, quae est in Gn^eit^^unL edi-
tione, pjiulum difFert; jibi e. c. jHe (i85) habet lExpl, Capitiu
lus IV ^ in hac legitur ExpL Qofnm^ lUIuf, incpt quintuf. PosH
notam autem JPlatfiola, quain ^pud Gnxteriam ■ 094) plnres aliae
sequuntur^ ^ber Oasse|lanus )terq9;uQAtnr yerbis; Easptnt Cpmtitr
fex, feliciteTf J3o grabiaf Amen^

0. 335^ iSe;inonis yitia in hujusmpdi .soiptis yix observian, ex
ipsa lecdd natura &caj[e ;intelligitar. Attamen, .ut de anctorum
libri C9$9ellani emditione jndicari possit, facitmt haec: htcipit
capitidum .quartttf»—r$e ipso interficitf—^ Opem adjutoriian»'^
Pro Dii J^efieque pnmtartaHf — Beipublici caufa. — AeTe aliei-
num, cet Similis ^est .ratio prtliogi^aphiae in iis, quae yblgfuibus
literis notis «dscripta sunt, .ut in^OjpabuIis Agricula, Necqtuli,
^/lunomentimt, Adfiduedaf. Mathimatictif. Uiciffem. Uicef

— 299 —
Jitudo. AugoriiimlPm'g€mina.'Lariui. Cohtialifcit. Vaginola.
Cartola. Septe. Nove. Epiftula, KCfUiftet, Monaftirium. Si-
metipfe. Semtirmdri^ Confturgif Ntimenis XC Scribitur LXL.
§. 556. (^yno tempore exaratus sit liber GasseUanus , rion nisi
critico examine instituto dijudicari potest, quum nuUa in^fiiie tem-
poris notatio addita sit Saeculo octavo .scriptum esse dixerim,
his adductus rationum mojilentis - I. Signatura iii medio pleram-
que margine est (§,55i. Nov. op* dipL IL 400)^ H. Vocabula non
rite separata sunt , saepiusque perperam divisa ($. 352. Mannert
misc« 5u Nov. op. d* IL SgS). ,111. Scriptura ipsa literis constat mil
nutis , quibus intermixtae stint unciales conjuuctae (Gattereri ars
dipl* pract. Tab.XIL n.o^)* IV. Literae minutae ipsae saepe sunt
jmictae' (§. 553* Gatten n. oi); V. Unciales, in latum porrectae,
venusta -"smit formarqu^ifelaTCtiores jam comparent circa nonum
saeculum' (Schoenemannif &y«t. IL 791 ). VL Sermo Latinus bai ba-
rismis ac solpecismis abundat ($. 335. Nov. op. diplom. IL Sgo).
VIL Orthograpliia solam pronuntiandi consuetudinem popularem
sequi-videtur (0. 355. Schoenemann. IL 92**). At vero obstant alia,
ne octavo eum saeculo exaratum esse statuam , sed potius nono :
I, quod hastiles literarum in pinguiores apices exeunt(5.533. Man-
nert 14. Nov; op. dipl. 11. 4o5). II, quod litera y uno constanter
puncto est signata( 0.533): qiiae quidem forma^ octavo saeculo va-
riare solet (Nov/op. dipl. IL 297). III, quod aliae quoque literae
puncto sunt notatae, ut.© atquc^Yy (Nov. op.dipl. 11. 299. 240).

3oa

lY, qnod xnaxima literamm e^t varietss ac formae inconstantia
(Schoenemann. II. 98. 99).

§. 337. CoroUarii loco subjicimus nonnuUas vocabalomm
interpretationes , a recentioris cujusdam manu in hoc libro pas-
sim adscriptais ; ex quibus quam diversa diversis temporibus il-
lorum fuerit potestas intelligi potest. Interpretadones hae sunt:
Actor — Uilicus; Adsueflt ^ Ad se fecit; Adicit — Ferro se
ipse interficit ; Aeditus ^ Custos domorwn vel templorum;
AUectat ^ Expecteit; Alpes-w- Nfves; Caupo — Negotiatur (or)
fraudulentus ; Cunius —- Densus populus vel lurba hominum
vel cripta cumba; Fanaticus »» Templi minister; Haeresis ^
Insecutio, Secta; Larbg (va) — • Daemon; Ordinarius — Mi/es,
{jui integro ordine mililat; Rufus — • P^irruSf Burrus^ Fuscus^
Bubeis, Allii, Digniger (quod quid velit, equidem non. assequor)»

§, 338, Hactenus de libro Cassellano. Sequitur cdQectio no^
tarmn manusciipta» quam Argentorati vidi^ Forma ejus minor est,
quam libriCassellani» et contractior scriptura» In fronfie recentius
inscripta sunt verba Collegii regii Argentihmsis Soc. Jesu. £90
dono D. Obrecht, Praetoris regii. Nunc asservatur in biblio<*
theca ciyitatis publica. Integra ista notarum collectio esse videtur,
scriptaque saeculo circiter decimo ineunte* Incipit hteris fere cvBf
nescentibus : Auxiliante Dnb incipiimt Notae Senecae et .....
Amen (Quae hic omisimus, oculos paene fugiunt^ Videntur esse
Uterae TI CITER, «ive sit TI — Tuiiii, ClTEPi^ citeriorum^;

OOl

slye TI GIIZER. >»> Tullii Ciceronis), Plctres in Hac Argentinensi
collectione notas deprehendi accuratins delineatas , quam suht Grti«

terianae, ut V ^ ^ P ^^ / V ^ ^. —

NihilQ^^t Magister(Q), Ejus{i/^, Ejusdem(\5), Cadit(ib),
Amiis, Emusy Imus (32), Tkim (24), cet Aliae meiius expUr
cantur» ut ^l =— ProbiUas (32). Aliarum figurae ifei sunt com-
paratae , ut ; quomodo componautnr , facilius discernatur , e. c;
^ — USurU -=• Desunt, pro J* (16) . uti ^lenunque scribi
solent :D et S conjunctae C*^)»

$. 339. Quinque sunt ejusd^n ooHactioms libri mannscripti,
quos Parisiis inspexi Primus ex bibliotheca Philiberti De laMare
in regiam, nunc imperialem transiit, olim ntunero 224, post 6078^
2 , nunc 190 designatus. Saeculo nono exaratnm esse arbitrantur
auctores indids librorum manuscriptonun Parisiensium (Catalogua
•codicnm manuscriptomm bibliothecae r^ae Paris. 1739. P. IH.
T.UI. p. 17« n.i9o)j Forma libri est quadrata; ipsa autem colle-f
ctio manca. Incipit a nota ^aetexta (iS^), finitque nota Tenuis.
(67)/ nnde simul intelligitur, ab hoiiiine rei imperito constitutam.
esse seriem, qua membranae sunt compaclae. Praepostere enimt
quas in cetelis coHectionis exemplis praemissas esse notas vide-'
mus , eae in hoe libro notas sequuntur pbsteriores. Ad juncii snnt
psalmi , qui inde a quinto ad septnagesimnm usqne eodem Tiror
niano charactere notati reperiuntur. biter qnos quum quartns sil^
quem auctores novi operis diplomatici (m. Tab. 62) ex td|o librp»

<302

de cpio mox (§, 355) dicemus , minus accurate in aes incisum , ex-
plicandum »bi sumseitmt, ntriusque figuras comparavi, et non-

iiullas rectius delineatas hic exhibeoj C ^ ^ S^ •»!,

Fropterea^ Benedixit* ht aeterntm. Tutmi. Polentissi?ne. FuU
ckritiidine. Procede. Mansuetudinem. Sedes. DilesUsti, Dele-
ctavenmt. Hegina. Ceterum nota (5 i. e. Cordcf eadem est^
quam Benedictini, nulla Kterarum ratione habita, vulgatam tan-
tum versioneia seqtientes / male explicant Carda,

§. 540. Ab'us ejtisdem formae liber manuscriptus est, qui
oHm numero 6078 notatus Claudii Puteani (Da Puy) fuit nunc
m bibliotheca imperiali numenim. 8777 praefert. < . Saeculo decimo
eScaratuS dicitur (Gatalog. cod. m.s. bibl. regiae P.III. T.IV. p.490)^
Integram notarum coUectionem continere videlur. Incipit enim
a nota Alf^ et terminatiit nota P/ateo/a, verbisque Exp/icii/nt
notae Senecae mrmero quinque mi/ia. Plura in hoc collectionis
©atemplo reperi, quae in aliis frustra quaesiveram, e. c. syllabas a
dttpUci U incipientes ^^^^ ^^<^ <N^ (><< (^^Ajk ^^"Uy

^^ ^"^^. ^^^ =^ ^^f ^^f «'^i "''^«^ ^*ui, mus, uuo,
tmOs , tittu, cet Easdem notas ad exprimeada 'nomina pro-
pvia^ '^aae dnplex U habent, adhibuenint regum Francorum can-
t^Saiii ((J. 391. 390. 094.).

3o3 —

$. 341. Qui ex bibliothepa Golbeitina in regiam« nimc im-
perialem, pervenit Uber mantisjcriptiis, olim nmnero SSS^, posi
6078, nunc 6778 signatus , eadem forma est quadrata , notarumque
qoidem collectionem complectitur , sed ab jnitio mancam. Incipit
enim a nota Quosdfun CiS)* finitqne ^iota A^or C194X Attribui-
-tnr saeculo decimo (Catalog. cod, m. s, Paris, P. III, T. IV, p. 493).
Ejusdem aetatis est, atque ex eadem bibliotheca Colbertina in re-
giam transl.atas ; UbejT iium^ro 4879, pos^ea 6078, nunc 8760 insi*
gnitus (Catd. cod. m. s. PariSf l^ Iaud.% . (Sed et is fragmenta tan>
tum coUectionis complecti yi4etur, siquidem nota Adfiocifi 0^^
prima est, notaque ^eb^dq ultimar

^ 342. Fnaestans et notatu omnino .di^ias est Uber manu*
scriptus bibHotbepae impenalis (olini Futjeani), cui /mte ierat nut
merus J874, jposf: i35i2^ nunc 8779 es^ Inscriptus. Quem Ucet au«
ctores ixidicis librprum manusqriptorum bibUothecae regi^e (F.III.
T.IV, p.. 490) saeculo d^um decimo ^exaratuin esse p.utayerint;
literaroni jtauieii. forma^ vocAbiilornmqne pprversa ^eparalio et con^
junctio^ noniim jpotiiis ^aecoliiin prode^e yidentm;. Liiber forma
est quadrata t sed ma)o.ri; viqaeymsaxk et quadr^ginta complectitiir
plagulas. IxL pluriinis paginis quatuor sun^t columnae : in quibu8«
dam tres. Quaelibet columna yiginti dno.bus yersiculis constat
Praefationis scriptio (continiia est, ^que in jtotam paginamm lati'
tudinem expanditur. Inscriptio et iirgumentum praefationis mi«
nio snnt omata; titulus libri variis CQloribns spleoidet In ^^s

— 3o4 —

ficonte Kteris uhcifllibus scriptom est Ucipit de vulgaribim noHs
mtompdo prius invmtae sunt. Hoc argumenlum excipit Isidori
"de notis Thilgaribus locus satis notns ($. 27) , cui subjioiuntur verba
ExpHcit jjroiogus de vutgaribus notis,

-; $.' 343. In altera pagina instituto suo praefatur auctor. Quae

duidein praefatio quum in ceteris notarum collectionibus desidere-

tur , orbique eradito adhu6 sit incognita; ^x ea nunc discere juva-

bit , quid illo , quo cbnfccta est ($. 344) , tempore de notis Tiro-

nianis judicarint homines. Id quidem dolemus, aucloris oratiar

iiem omnino esse barbaramy tamque inconditam et impolitam, ut

ad ejus sensum non ubique penetrare UceaL Argumentum prae^

fationis hisce exponitur verbis. Incipit prologuf de notij Se-

vicij et quaUter, beatifjimiif Gregorijff Papa dictatof fuof

per notariorum fcedulae recitare confueuerat. Seu et ifuod

temporibuf Bauid regif notarii fidffe defcribunlur fed et

poftea ifuod Bantt^ difcipulum Bieremiae prophetae nota.

riuni fidffe afferunt. , Sequitur praefatio ipsa : Hic quoque

Jiagrantiuf odoreni fuauitatif demonftrat. hie fUref et nw.

gnif ofdtoribuf exagitat. O quam mira ^t profunditaf elo-

quiorum dei. (Beneficiis dei adnumerat focultatem hominum,

cogitationes suas notis significandi.) quam mira difpenfatio

(gratia) fummi deifilii. lib/st et mihi et buic(yires) intendefe

uolo fi poffum referre Qconlerre^ aliquid adiuuante domino.

igitur namque in quantum fibimet jam crebriuf refponfion»

— 3o5 —

t)6ra et affidue inter rogationif qua^ Jit plenanque legeriti
generairent ex fatietate faftidium. ego quideni dimiffo ca^
pite meo pudore prohibeo (Eteiiim quantam crebriores respon»
Siones ad assiduas interrogationes respondenti generent fastidium^
ego quidem, demisdo capite, pudord dicere prohibeor). Quid
igitizr condempno (conteilino)r in quibufpuer lUfuf(xir6) ali^
quid ex parte bene agnofco cdiquid nefcio^ Hoc enim per
noua ueftigia rurfuf ingredior emendare uoiui fi potuiffem.
hoc (ad hos) etiam apicef litterarum infanf ercutt nec dum
ftilo ferreo in articulif meifnon eram ufuf ad fua utilitate
cononoueri (ut notas ad usum coriVertere possem)* Titubat 7?za^
nuf tremunt articuli. meo nunc nomine eU tpme fpofponde-
ram lingua mea crebriuf ingerente (quum meo nunc nomine
eSi 9 qua^ saepius ore spoponderam » tradenda eint). cdi ea quae
ad utilitatem pertinet de hnc arte agnofco qualif fit ejus
affectuf (veram hujus artis riaturam et indolem usumque nunc
perspicio). Iwc da qiie fpoponderam opuf Uarieturum adnixa
fyllaba ut ordine ipfo fnagif clarent et quafi per fpecief
(Quod pollicitus srim opus ita variare institui* ut ex diversis
notis syllabas sin^las erlierem^ easque siuo quasque generi sub-
)icereiti ^ qup magis iri huric ordinem digeStae illustrarentur ) et
fub nontine tullii lectione hac (rectiorieiri hanc) defigno. Li^
bet opifcef uniufcuiufque ctcu^itcttem contituf nectere. Ad*
Jnic me in prolixitate feriem confonwitem adhuc crebriuf in-

39

— 3o6 —

gerentem. coepi memeb ipfum multQ fiidare perftringere (De-
eet quidetii anctores cujuslibet conatus , rem illustrare : in tanta
aatem reram copia piultum sudavi» ut seriem et nexum ingere*
rem). fed fium fciente adhuc rne in profundis pelagi flucti*
bus mergip Ipfo adiuufmte ubi njanet pietas uentoque ueiocif
fimof gubernatore (psae digeftum ufque ad portum perduxit
(Sed iligerCTitejn ea ac scientem q)se, in quo pianet pidtas, vento
velocissimo ^d portum perduxit)* lamque iter coepi alianmi
ueftigia fequi. hoc figruirn magnum lawUf creatqri quod fuo
populo magnum dedit iuictorem. Bona quoque memaria gre--

goriuf papa dictatof fuof femper per notariorum fcedolae

• • »

recitare jconfueuit (Dictata sua semper ex notariprum scedulis
recitare consuevit). Unde fatif miror. 6 uos twnacenfef qui
dicitif qiiod ptiuf in ipfo loco fuiffe rwtaf comppfitaf (in
vestra prbe notas primum fuisse compositas). quomodo poteft
hoc effe. Nonne a temporibuf dcadd iam tunc temppris na-
tarii ftdffe defcribimtur (11 SamueL VIII. 17. JParaKpom. XXTV"*
6. 32). Et poftea quando hieremicmt prpphetam reirufum
fuiffe legimus in domum carcerif a fedecfda rege iuda. Ibi-
que reperitur in ipfiuf uolumine quod baruch difcipuluf eiuf
ex ore ipfiufpropfietae hieremiae per notaridrum fcedole nmL
ta excepit (Jerem. XX5CVI. 4) et ideo notarius fidffe a plu^
rimif afferitur. Unde obfecro uos ut non contra me infanire
uideamini (ut me non habeatis insanum. Du Cang. h. v.). fed

— 5o7 —

auctotitate noui ac ueterif teftamenti obferuate i(sed auctori^
tatem novi ac veteris testameiiti agnoAcatis)* Unde ergornalti
funt qui incipiunt et uolunt difcere notaf fed paucotum eft
gratia conferta (sed paucis prospere siiccessit). Uidetur et^
enim mihi ars ifta fimilitttdinem tenere falicif it^ha . c^uaf
pofitam (positae) lU: quomodo rami eiuf omni Jrut 6cla.fi lua^
rum coniigare aKjue conftringere poffunt (quemadmodum rami
ejus omne frutetum silvarmn cdlligare ac constringere possuiit).
Ita etiam arf ifta omnem auct^ritatem noui ac ueterif teftct^
mentifiue ortodoxorum patrum omnemque erudimentumfdei
uelocifjxmae (velocissime) ualde excipere poteft.. . . Interjectis
similibus ex sancta simplicitate dictis pergit auctor: Sed fatif
quam plurimi funt qui in hac arte nOn fe conftringunt (non
omnem ponunt operam) fedfunt.quod graeci TPMYNT.(?)
dicunt ut puta aliquof pluf odire (magis odisse) quam anuz^

re Difcant igitur obtrectatoref mei recipere quod in aru

tea (in antecessum..Du Cang.) in fublifnitate receperunt (quod
sub spe faturae dimpliiicationis recejwemnt. Du Cang. v. sublimit.)
et interpretatione quoque meaneqUaquam defpicicmt fequitur
(unde sequitur, interpretationem :meam nequaquam esse despici-
endam) .... * Cumque iam ad hanc tfrtem aliqui vonuolare fe
^se ferri) iiiderint et initiauerit praeceptor quod arf iftdfibi
initium ftmut \ /tB (ac praeceptqr rudimenta inceperit a nota
AU^ atiqui contriftant eo quodtiment. alii gauchnt eoquod

— 3o8 —

amanb. fed ciim iani ad medietate fe confcendere idderint
timcqid priuf contriftidjantur gaudent (Lucae VI. 21. 25).
Jicut dicitur. Non laudatjjr initium fed fnif. funt igitur
aliqui qui dimittunt ad tertiam partem aliqui tamen ad me-
dietatem et funt plisrimi qui non dimittimt nifi ubi in fne
diciti/r VLiATEOLj^ (§. 349). Et cum iam adiujuante dno
Xpb reTneauerint ad portunu tunc ican indejinenter nolunt di^
mittere quod per totum cmnifpacium lahorare uiji funt. bene
haec de ante (Conf. Du Gange h. v. „Primum'^ hic sigmficari vi-
detur) initium fumit eo quod nota afpiratio creditur. ideo
non adnumeratur ipfa cum literif fio quod dicitur nota ut
homo quomodo littera ut mihi. quae ut duabuffyllabiffgni^
ficare iddeticr. (Nisi restituantur notae TiFonianae , quas librarius
omisit, quasque in primo exempio fuisse insertas verisimile est,
liaec periodus intelligi nequit, Dicere ^uctorem vojuisse suspi-
cor: „Bene hujus tractationis primordia Gapiuntur ab eo, quod
nota noa sit iitera , unde non litera sed nota appellatur. Ecquis
enim notas V^ •=- Homo, H — Mihf , quas constat duas sylla-
bas complecti, literas dixerit?^) IRecte duabuf fyllcd^if quae
typimi tenet in illiuf perfona qui eaf compofuit demonftrat.
Ciim hoc induftrius expreffum (Duas tamen in utraque nota
syllabas latere, bejie tenuit is, qui eas eomposuil:; inprimis quum
majoii olim industria exprin^erentur). Nihil fapientifi nwliuf
nihil prudentia dulciuf. nihil fcientia fuauiuf Obtractant

»>

»>

9)

rnihi hoitdnef plurind qid artem iftam non agnofcunt et queu
lif ft eius effectuf nefciunt .... In Jfine pFaefadonis adjiciuntur
quaedam in dronum usum adeo difficilia exceptu, ut Velocissi-
mos etiam notarios vexare possint Ita enim pergit auctor: Hic
eft dictatuf per quem praeceptor uelocifjimo exceptore incre^
pare poteft. Sanctuffator fuffragator iegiflalor iargufda^
tor iure paiduf hif qid potenf Nunc in aethra Jirma petra.
a quo creta cuncta freta. quia. pruftra.fsrunt fruftra quando
celuf currit uelox. Cuius nbmen. crefcit lumen. Jinudfolum
fuperpolum* praeci pofco. pro ignofco. et hiacla thetra iaclis^
trildit tlietra. tua creta. qid capiffe etfeciffe. In hac faxc^ fqsr^
caniffa. Crifpo umbo meo lumbo.fethutathra cedit latra^ mooQ
fumenta. fraudolenta. pater parma. procul cama. arche ufthe^
atecluifte. catapulta. cedit multa. cdmit ultrix^ atquenutriXp
fulcit manuf. mecd fanuf corda re pro eo. qidefeo. qui hif leo
Xriftuftheo. dicam deo. gridifgeo. fum ab eo^ reathe. radit
re. MODO RECOGNOSCAT INDOCTUS NOT ARIUS PER
HOC DICTATUM MAGISTRUM 6UUM QUIA iVDHUC DL
SCIPULUS EIUS EST |-* ^^ i^ 0^ Sed et nos vexat
insanorum verborum interpretatio. Facilius enim explicari pos-
sunt, quae notis Tironianis scripsit auctor „Hic est praeceptor
„meus^\ quam inconditiis et perplexus ejus sermo vulgaribus K-
teris scriptus. Quantomvis autem perturbata et confusa sit ejus
praefatio^ materiam tamen dedit observationibus, quae sequuntuTf

i— 3id —

$. 5/^. Id qiiideiii ante onmia probe tenendnm^ praefatio^
nis anctorem etmdem ess^^ cui distinctionem syllabarum in col-
lectione (26 ^ — 5i) atqne ordinem seriemque notarum debemnsi
Ipse enim ait^ se opus « quod spopondisset» adnexis syllabis immn«
tasse f tit ordine notae magis illnstrarentur ^ eo quod singnlas quas*
•Kbet^eneri suo subjecerit Qno jucundior autem notarum studio-
sishaec notitia esse debet^ eo magis etiam quaerere attinet, qno
tempore anctoi* ille vixerit. Isidori iquidem locus, praefationi prae^
!misdtis^ documento est^ illum non ante hujns, qui circa anTiTiTTi
i^XCV flotuit, aetotdm iuisse. Keqne tamen dubitari potest, qnin
nmlto ante saeculum nonuin vixerit Quod quo minus verum sit,
«eqtie obstant vef sus Leoliini (Muratori antiqu. Ital.in-687)> ne-
qne prohibet libri scriptnrd, qnam saeculi noni esse dixi (§. 549).
l^amqne aulographum non esscj tum plilres, qui in eo sunt, libra-
rii errdres, quibus sententia interdum plane mutatur, produnt,
tum ipsa sermonis conditio. Nemo enim historiae linguae Lati.
nae non ignams saeculo nono hanc praefationem confectam esse
censebit, quippe cujus barbarismi et soloecismi illos, qui in istins
saeculi scriptis deprehendimtur ^ longe superent, septimnmqne
potius redoleant saecnlum. Quod qno magis perspiciatur, confe-
rantur veHm ea, quae speciminis causa ex quibusdam diplomati-
bus regtun Francoram stirpis Merovingicae excerpta hic subjid.
mtis. In charta anni DCXCII Chlodoveus III (Mabill. L. vi. 16.
p*475) ita loquitur : Vnde et cmte dies per eorum noticias pari-

— 3ii — ^

colas ante domno Sygojrido Pontefeci placita iiiten se habue*
runt^ ut medio minse Aprilejam praeterito ipsi Ermeuoaldusi
Abba (ipud tris komenis sua muno qUarta €mte ipso Fonbejici^
aut hoc conji4rare debirit, quod ipso vuaddio de. mana me^
morato Chcdnone Abbali nunquam adchramisset , nec hoc ei
dare et adimplere spondedisset : ijpiod se Tneninte. facieboib ar^
gejtto libras dece ad ipso fiiae ei dpBre debirit , cet Audi£u
mm et Ghilpericum II, qui ^nno DCCXyj in jdiplomate quodam

(Brequigny dipL ad res Franc. spect n. 287. p. 406) yerj)a facit

.» • • * * •

quae sequuntur: Unde petit, ut hoc per nostra auctfiretcU^em
dinuo pro rei Jirmitatis circa ipso scatcto loco, pet homenis^
Qui se cum substantia eorum ad ivsa basilica tradunt^ cet

Uterque, et horum diplomatum, et praefationis » .stilus .rudi& et
confusus eadem haud dubie antiqiuora tempora prodit

§. 545. Sed multp magis rem illiistrat ratio , qua GregoriiPa*»

pae mentipneih facit auctor. lUum tempore eo , qup hic scripsit,
diem supremum }am obiisse, epitheton Bonae menwriae argfiere

videtur. Qui autem Qregorius is Papa fuerit, iude patet, quod

eiun sinjtpliciter Gregonum dicit, nullo ejus nomini numerp ad^

}ecto. Plures igitur eo tempore nondum fuisse ejusdem nominis

Papas , sed unum tantum , qui postea cognomen Magm inveiiiti

coUigere licet Neque in uUum Gregorium ante saeculuin nonum

res quadrat, nisi in iUum, ^cujus tot hodie supersunt scripta.

$. 346. ^ Salmasius (Epist Iiudg« Bat i656. L« L £p. 46. p. lOi)
refert , se ex praefatione libri antiqui intellexisse » notarum Tiror
nianarum coUectionem }ussu cujusdam Gregorii Papae , quem Ma-
gmim fuisse ille putat, factam, eique dedicatam esse* Qui liber
si idem fuit, atque is, in quo describendo nunc versamuri falsus
^st vir doctus: in eo enim neqvLeJussi ullius» neque dedicalionis
ulla iit mentio« Sin alius; eadem fortasse coDectio fiierit, quam
puerilem lcd^orem praefationis auctor dicit^ et postea se emen-
dasse profitetuf*

0/547* Ex eo autem, qtiod Gregoriui M. anno DCIV diem
obiit , Gregoriusque II anno DCCXV pontificatitm occepit ^ cogu
tur, praefationis auctorem vixisse tempore intef annum DCIV et
DCCXV interjecto ( 0. 348). Unde fortasse suspicari posset ali»
quis , Isidorum Hispalensem ipsum » qui plus triginta annis Gi^ego*
rio M. superstes fuit , hujus coUectionis auctorem fuisse , praeser-
tim quod iil principio libri positus sit locus ex illius scriptis (0. 042)
sine uUa auctoris mentione. Ego vero huic sententiae minime
assentior. Neque eflim Isidori oratio adeo incomta est, neque
notaruiH cognitione is imbuttis fuit (^iSi)* Praeterea (in Origi*
nihus) plurium notarum etymologiam habet prorsus diversam ab
iUa ^ quae in uotarum collectione traditur. Exilium illi (Orig* V.
£7) quasi extra solum; huic ab Alo ((J.329) 6st. lecur ilIe(XL 1)
ab eo ducit^ quod igrds ihi haheal sedem; haec a Cor (§. 38o)-
Arundo illi est , quod cito arescat (XVIL 7) ; haec cum aspira-

— 3i5 —

tione profert notam HarundQ (§. 379). Minister an a numihus
sit , ille dubitat (X. Kt. M ) ; haec a mijms ducere non haesitat
($. 58o). Diversum igitur ab Isidoro fuisse praefationis auctorem
haud sine causa conjicio. Ex eo etiam , quod Tomacenses allo.
quitur, aliquam ei necessitudinem cum illis fuisse patet: neque
tamen Tomaci eum habitasse , neque sua ibi scripsisse , inde li-
quet, quod, de ea urbe loquens, non hic dicit, sed verbis utitur
in ipso loco.

§. 348. Quae quum ita sint, in aliiim neminem magis con-
venire videntur, quam in S.Eligium, plurium scriptorum aucto-
j:em; qui quidem episcopus fuit Noviomensis, idemque Toma.
censis; et teste Sigeberto anno DCLXVI obiit (Valerii Andreae
bibL Belg. p. 201), Non inepte igitur conjicere mihi .videor, hunc
restaurasse notaram collectionem , qtiae pluribus additis atque in-
textis, ab aliis postea aucta fuerit*

0. 349, Neque enim eum notas invenisie, iieque primum
coUegisse, tum ex eo patet, quod TuUio et Senecae earum inven.
tionem et collectioiiem tribuit, tum ex eo, qiiod dicit, se aliorum
vestigia secutum esse ^ syllabas adjecisse , notasque in meliorem
ordinem redegisse. Hanc deriique ejus coUectionem tantam non
fuisse; quanta nunc estGrateriana, ex termiriis eonstat, quos disej-
tis verbis operi suo constituit a nota AB usque ad notam PLA-
TEOLA , ii;i quam desinunt etiam antiquiores huju3 coUectionis
Hbri ( J. 340. 543. 352).

40

— 3i4 —

§. 35a. Praefationem excipit argumentum ipsius operis, ve-
nttstis literis capitalibus scriptum , alternante versuum colore ni.
gro rubroque. Est autem hoc : Li Tiomine dei fummi incipiimt
notae Senecae et Cyceronif gramaticorum fecundum Iraditio^
nem Tullii haec enim arf infatiabilif et illif qui uolunt uelo^
citer curfimque ab ipfa cdiif artibuf mere fcribendi excipere.
Quibus verbis fortasse declarare voluit : Haec ars , recondita et in^
exhausta, utiKs etiam iis est, qui hoc genere scriptionis ea, quae
in aliis disciplinis praecipiuntur, velociter cursimque excipere vo*
lunt Praefationis scilicet locum intelligi vult, ubi Ita etiam, in-
quit, ars ista (notis scribendi) omnem auctoritatem novi ac vete^
ris testamenti y sive ortodoxorum patrum, omnemcfue erudi^
mentum Jidei velocissime valde excipere potest (§. 343).

§. 55 1. Incommode in hoc quoque libro accidit, ut rei om-
nino imperitus membranas colligeret. Perverso enim et praepo-
stero ordine digestae et compactae sunt Notam Conjecit (19)
proxime sequitur Immunis (63)^ notam Caetra (186) nota Clau^
strumi^^, notam Archangebis Q^ nota Quintus Scaevo/a (igo\
iiotBm Damascum (^ig2) nota Postulaticius Xi) > notam Sonorimt
(118) nota Gigans {162), notam In pcanpinum {\^6) nota Cae^
trejus (186), notam Labienus (188) nota Judith{\^b). Ex alio
etiam libro quaedam plagulae in hunc illatae sunt Quo factum
est, ut nota Super (subter) notas, atque omnes quae sequuntur, bis
compareant (pl. 3o aversa, et 33).

— 3i5 —

§. 352. Eae notae, quibtis dictiones uberiores/sive verbosio-
res, significantur , e« g* Quousqtte tandem Calilina abutere pa^
tienlia nostra; Quorum nomina suhter videntur inserta; Op^
time de repuhlica populi Romani merilus, cet. ad calcem opo*
ris rejectae sunt, idque rectius commodiusque , quam in ceteris
libris, factum esse censeo. Hlas excipiunt nonnulla vocabula,
quae non nisi medio aevo in usu fuenint , atque in aliis collectio-
nis exemplis desiderantur , ut Uuadituo, Uuadriscapis, Concanu
biare, Staplo, Adrhamire, Perjistuca, Perandelando, Mallare,
Fridus, Burina, Adsallire, Derauhare, Disvestire^ Alleluja.
Sequitur ^^ ~" ^''^ Jinem faciunt notas, i. e. hic terminantur
notae. Agmen claudunt verba: Expliciunt noLae Senecae nu-
mero quinque Milia , Jinit vero Plateola.

§. 353. Multa etiam, quae hoc libro continentur, ad melio-
rem notarum cognitionem faciunt. Ita, ut his utar exemplis, notae
^^ F y. quibus alii coUectionis libri apponunt signiiicatio-
II es lcum, Fericum, in hac recte explicantur Iniquum, Perini'.
qiium ex quo praeterea coUigere Kcet, antecedentem uotam L^
quae apud Gruterum (2) E^cum, apud Vulcanium (de Kter. Ge-
tar. 23) Ajetcum explicatur, nil aliud esse, quam Aequum. No-
tarum significationibus mira interdum adscripta sunt epitheta et
synonyma, atque animadversiones etymologicae prorsus singulares,
ut hisce notis : Papa =« Admirahilis ; Lapis — eo quod laedit
pedem; Xjarba (Larva) — Incantator sive fantastica umhra, cet.

— 3i6 —

§. 354. Praeter Kbros, quos modo descripsi, Parisiis quoque
exstat fragmentum collectionis, duabns tantnm plagulis constans,
quae ad muniendum Isidori librum de ofjiciis ecclesiasticis adhi-
bitae sunt Hic liber forma est majori, literis vulgaribus saeculi
noni scriptus, ac signo W 180 notatus. Antverpia in bibliothe-
cam imperialem translatus est Fragmentum ipsum incipit a no-
mine Nehuchodonosor , atque in tertia pagina linit nomine Rc^
faeL Quartae vero prima nota est Clemens; quam quae sequun-
tur aliae , non eodem ordine dispositae sunt , quo apud Gmterum
leguntur. Quaelibet pagina ftres columnas habet. Significatio
perpaucis notis est adscripta.

§. 355. De notarum collectionibus satis quum dixisse mihi
videar, pergam nunc ad describendos libros, quibus psalmi notis
Tironianis scripti continentun lUum quidem, qui Argentorati
olim fuit , Guelpherbitum post migravit (Goebel de notar. §. 5. in
Baring. clav. dipL p. 198) , videre nondum mihi contigit. Duos
autem Parisiis inspexi. Alter in bibliotheca S.Germani fuit, nunc
in imperiali asservatur, oHm numero 661. 2. nunc 779 notatus.
Idem ille liber est, cujus, licet obiter, Mabillon (52.456) meminit
Montfaucon (bibl. bibliothecar. II. 11 38) septimo saeculo eum at-
tribuit; neque id injuria: certe pulcherrima uncialium, quae in
eo conspiciuntur , forma tempora remotissima arguit Initium de-
est. Incipit enim in psalmo quinto, finitque confessione iidei
catholicae <^ i\ ^^ ^ / Y{h ^ -^* V TO

/--■ cet. formulisque precandi. *

§. 356. Alter liber, octonaria forma, olim numero 4626, nnnc
i327 notatus , ex bibliotheca Puteani in imperialem transiit. Inci-
pit a Psalmo 60 ; in ejusdem vero plagulae pagina aversa seqnitur
precatio dominica Fater noster . . . usque ad sed libera nos a
malo. Hanc excipit syrnbolum apostoloram. Deinde , interjectis
etiam aliis , iterum comparent psalmi , quibus aliisque hymnis
liber terminatur. Affirmant quidem auctores indicis Parisiensium
librorum manuscriptorum (P. III. T.III. p. io3. N. i327) saeculo
XVI hunc librum scriptum esse. Sed falliintur. Antiqua enim a re-
centioribus discernere neglexerunt. lUis haud temere adnumero»
quae usque ad plagulam Q^ sunt scripta , in quibus unciales (e. c-
in plagula 5o) ea sunt forma , ut ne nono et decimo quidem sae-
culo pulchrior esse possit. Quaevero inde a plagula 66 sequun-
tur, ea multo post addita esse facile apparet.

§• 357. Jam vero illius etiam libri mentionem faciamus ne-
cesse est, ex quo Garpentier alphabetum suum Tironianum sum-
sit. Is quidem ab auctoribus indicis librorum manuscriptorum
Parisiensium P.III. T.III. p. 3 19.320) saeculo decimo assignatur.
Ego vero, quum non omnia, quae eo continentur, eodem tempore
scripta sint, certe maximam ejus partem saeculo nono exaratam
fuisse, affirmare ausim. Tironianae scriptioni proprie non erat
destinatus; quod facile intelligent, qui animadyerterint , vacaia

iptas. Abtamen ipsa-
babeatur, cnrarinsqne
olbertinae decus fnit,
it , olim numero ^StjS,
idraginta plagulas com-
'embrana flavescit; ni-
>ta sunt excerpta qnae-
innt verbis : In confo-
?m FrancoTum JHium
erm regem /uiffe ad-
'cmcorumf cet. Haec
Ja legitm-: Hoc codice
t fci JoJi. cet. Ipsa
extam haud dubie sae-
:ntium usque ad deci-
idecima nsque ad Kbri
i deprehendimus. In
•itiombuf ecclefiafti.

In plagula 70 : Cap. I
!t,cet Inplagnla^e:
f ftiof, cet. In pla-
re et elcemofmis , cet
plagula 86. Plagulam

natale buati marty-

— 3i9 —

rif Slepfumi , cet. Plagulae iS^, ceterisque usqub ad libri finem,
varia sunt inscripta, quae enumerare omnia longum sit

0. 358. Ea vero majoris facio, quae notis Tironianis scripta
inde a plagula 72 in hoc llbro reperiuntur. Diplomata inprimis
6unt Ludo vici Pii , quae quidem Carpentier non ea serie , qua in
libro ipso leguntur, disposuit Ejusdem imperatoris xapitulare,
quod Carpentier pagina secunda et sequentibus imprimi cura-
vit, in libro manuscripto plagulam 78 duasque sequentes occu-

«

pat. Diplomata illa a uotariis ex ore cancellarii Tironianis notis
hic primum excepta, deinde literis vulgjiribus ex hisce schedis ni-
tidius exscripta fuisse , inde coUigo^ quod in margine saepius
(e. g. pL 78, 80, 84^ cet.) notam reperi "^v i. e^ Scriptum.

$. 359. In adversa plagulae 126 parte chartam reperi notis
Tironianis scriptam , quam a Carpentiero ideo omissam esse veri*
fiimile iit, quod ejus characteres penitus fere evanescunt. Incipitr

^ v^ enocli I ^ ^^^ y^^ a\ / ^- ^* Omnibus
Jidelihiis nostris praesentibus scilicet et ftituris notum sit,
qjiod quidam fiomo nomine Ejtoch imiotuit celsitudini no*
strae , eo guod pater, cet.

$. 36o. Nullam vero difiicultatem habent notae, vulgaribu*
literis passim intermixtae, quibus (inde a plagula 127 usque ad
134) scripta est Johannis Chrysostomi de compunctiom cordis ad

520 —

^^^etriiiin epistola. Quo magis mireris, Carpentierum obiter
axxW«^ ^^^ mentionem facere in praefatione (p.viii). Dictatam
^ ^^ lianc commentationem , apparet ex multis , qui in ea repe-
^^^ ntcif notarii oscitanter audientis erroribus. Initium epistolae

l^ liber !^ ioh Q' constaintinopolitani V

con-

^txctione / demetrium C/ I intueor J - demetri frequen-
infiftentem »^ ^i. 4^/*^ exigentem V^ (p conpun-

ter

/3^1'^/ indido $:,_. >W

^ Ip puriutem •: ^ ^ ^ , ^L (JT^ >K ^
^ ^ ^ femet }- ^ \^ Cj^ /^^ pe^ C^

<l properara ^^"iHt^^Vt/W S<i

P h ^^ t^ /M X t>f / redire linant

\\ o ^^- ^ C^ ^» indeiinenter y^ -£^ ^q^
Haec ita legas; hicipit liber sancti Johannis episoopi Constan-

i.

— 321 —

tinopoUtimi de cordis compunctione ad Demetritm. Cutn te
tntiieor beate Demetri freqiJienter insistentem mihi omnique
vehementia exigentem de cordis compunctione sermonemy ad-
miror valde et becUam judico sinceritatem mentis tuae, atgue
animi puritatem, Neque enim possibiie, in hujusmodi sermo-
nis venire desiderium, nisi primum qui semet ipse purgave^
rit a vitiis atque omnibus saecularibus curis^ superiorem se-
se celsioreTJUjfue constituerit ; cujus rei judicium luiud dif/i.
cuiter adsumitur inde praecipue , quod si quis (pro quos\
forte amor horum exiguu ex parte saltim contigerit , tanta
in eis repente efficitur commiitatio , ut confestim terrcTta re-
linquere atque ad caelum contendat (pro contendant) , et ve-
kit .mpiestissimis quibusdam vinculis meculi scilicet cia-is ani-
TTiam mohentes volatu celeri ad propria eam redire si?iant
et ad cOgnita recitrrere. Sed hoc aliis fortasse raro accidit:

te antem t? venetabile caput certiim -est indesinenier hoc igne
succendi^ ' .

§. 36i. li&etifliii, qiiacf vulgaribiis Kteris in hoc libro scripta
sutit^ passim akljejctas vidi in marginer animadversiones atqtie argu.

menta, liotis Tironianis notatta, nt (pL 117) J^ f^sf^ (i. e. De-

finitio ratiocinationis); (pl. 11 5) C\ 2r, ^* ^ c/* V)^^

.• (Qux noc loco pro Und(6 accipimdnm esi); (eadem aversa)

4>

322

diversa cminU imtttUiom locum (fuaerentibm designatwn) t
<pl. 1 19) V-^ rCJ^ {De/initio rationis); (eadem aversa) J^ / ^
^sj <f Cklibi Jieri rwn posse), cet

§. 062, PraestantissimniQ hunc libnim Parisiis ego contuli
cum Carpentieri alphabeto Tironiano, Quae quidem collatio,
quamquam eam non nisi festinanter instxtnere potui hospes in am-
plissima urbe , abunde tamen me edocuit ^ Garpentierum notarum
figuras neque ea, qua par erat, cura delineasse, neque diploma-
tica (ut ita dicam) diligentia expUcasse , quin etiam perverse non-
numquam intellexisse, Jllud quidem declarant notae, quae ab
eo prorsus deformatae, ad autographum ita suntreiingendae: -^^
^<^ ^).. ^lSileemosyTia f Famulantjintf Conjuge, PrO'
ieque (omnes imius tantum versus septimi p.22); ,JiI^ C/^*^

::? V >^ ^' />- &. ^ ^ Si- 'W. ^ 5,

•=- /zw!/7mV(ibid. V.8), C^^w(p,34, v,25), Scriptorum (36.3), JF/-
dejussores (j^. oSi) , Jjuce i/^ ^ t Celsitudini {&o, iS) , Sicut
(5o. a^.f.), iVzTJ (60.29), Opportunitate (b%.QS) t Voburint i^i
23), Vasallo (non Beferendario 6/^.21), Kialendfu Novembres
(56. 3o), Promovendum (66. 19), Kjus (74. 21), Deinceps, Me-
moratus (74. 24), Futura{']i\,2.S),Tempora {'j^.2']), Vigoris
obtineat (84. 10), Manu, Suhscripsi (86. i5), Praestantissimi
(86. 16) , Abbatissa (86i 19) « innimieraqQe ali» exemphu Flm^

— 523 —

«tiam menda ubique repetuiitnr^ ut in vocb^vIo JFidWTdm prima
dyllaba <^^ pro ^<J *

^ 363. Neque debitam in notis explicandis diligentiam Car^
pentierum adhibuisse ^ ac ne primi& quidem artis elementis insti*^
tutum (§.297- 298- 106) ad rem gerendam accessisse^ inde patet,
quod vim et potestatem notarum kariolando tantum assequi stu-
duit ^ de literis syilabisque in iis latentibus minime laborans. ' Quo
factum esti ut tachygraphorum orthographiam ^orsus non attin<^
geret (§. 297« 298) 1 neque menda a festinantibt» commissft , anim-»
adverteret, quin etiam a vero abhorrented sig^iAtationes notia
saepe tribueret Id quidem pluribus exemplis ex eo libro sumtis
probare possem, sed pauca tantum proferam« In tabula prima
notam quintam explicat Amittat^ quae vere SJgnifica4^/«/^/«7z^.
Causa erroris facile iiitelligitun £am scilicet notam sumsit ex ca-
pitulari £:udovici Pii (6* 26), -«ibi sensus quidem postulat, ut
legatur Amittat , vere tamen scriptum est Amittant; quod mi-
nime intellexit^ qnoniam terminationes ^ — ant (^.269) atque
/ ^ at (J. 3oo) discemere non potuit Praeter hailc notam , in
prima alphabeti tabula aliae etiam notae sunt, quas male legit, ut
Adjutores, pro Adjutoribus ; Aquisgnmi ^ pro Aquisgranis;
AliuSy pro Aiienus; Judicium, pro Judiciarium; Karolus, pra
Karoli. Ita in ceteris q^oq^e muhipliciter errat Exemplo sit Ca-
pitularii pagina prima, in quA una trededm animadverti errores,
(vers*3) pervolant, pro perpolarint; (ver8»4) operari, pro ope^

— 324 — .

rare; (yers. 14) guhemaciila, i^to gubernaculis; (vers. 16) ju*
stitia, ^xo justitiae ; pietate, pro pietatis; Iiumilitate, pro hu-
Tnilitatis; (vers, 18) sacris, pro sanctis ; hortus, pro ortus ;
(vers. 29) imitari, pro imitare; (vers. 3o) prospexissemus , pro
perspexissemus ; emendm-etur , ^pio emendare ; (vers. 01) hacte-^
mu, pro actenus. Jam enim non hboramus de tachygraphonun
crroribus; sed hoc solum agimus^ ut, quae notis vereinsunt, ex-
plicemus. Majoris etiam momenti in Garpentieri interpretatione
menda sunt, quibus sententia prorsus aliena exsistit. Ita apud eum
legas: (p.5. v.4) ritihus, 1^x0 justitiis ; (9. 7) inconsulta, pro
inutili; (11. 25) nondum^ pro nec dum; Qi^j. 6) stant , prose^
dent; Qij. 'j^ procurarent , pro procurassent ; Qi^j.Qi) pagdnus^
pro noviter; (17, 9 etio) posset, pro potuisset; (17. ii,) //i;^a«
^///7, pro adserit; (ibid.) confectum, pro completum; (17. 19)
superstantibus , pro supersedentibus ; (17. 20) iidem, yco idem;
(25. 16) desidiam, pro desipientiam ; (ihid..^ fuTiditus , pro /?^«-
tificum; (3i. 3 et 32) nidlatenus, pro neque; (37,3) supplicem^
pro supplicationes ; (37. 10.) interpellationem , pro inquietudin
nem; (41. 20) animadversione , pro administratione ; (53. 26)
subsignavimus , pro subscribere; (57* 3o) Kalendas, pro Kcden*
das Novembres; (87. 16 et i^) firmantibus , pro Kcdendis, cet.

•§. 364. PJurimum vero lapsus est vir doctus» ubi ex teno-
re diplomatum verborum sensum coiijectura assequi non potuit.
Exempla habes in nominibus propriis: (49-^7 et 51.4) Magna-

— 525 — •

riusy pro Meginariiis; (5y - 29) Suizgardus, pro Suizgarim;

(ST^Gy Lansulmi, i^roAnselmi; (^^12) Haimannus, ^ro Hai*

mOy cet. Eandem ob causam maxime erravit» ubi in diversas

chartarmn fbrmnlas incidit , ex quibus notas «xplicare tentavit^

Documento sit charta tricesima octava^ quae ex genere est earum»

quas tractorias appellant. Quam qnum ex solis formulis usitatis

interpretatus. est, potestatem notarum minime curans» temere att

que inconsiderafe ddmodum (67. 19 et 20) vertit 5. in Jiscian, pra^

mowndas et variasredibitiones exigendm; ubi d^el»t viisrtera

ad eocercitwn pfomooendum et herilHmnum exigendum; et

paulo post (67. V, 21) notas fC\ X legit quindecim ooa, pro

ovem X (i. e. ova decem; lapsus enim est notarius^ termiuAtio*;

nem >\ substituens in locum .b)* Ita etiam ex perp^am^deli-

neata et harioUndo perverse explicat^ nota ^^ ^ C^4* 21) LtOr

thario , Ludovici imperatoris fiJio , Beferendarium attribuit (98),

qui ijumqiiam ftiit; siqui^em nota iU» signi/icftt V{a)Slo «» f^a^,

sallo, ex nota ^ ^ UAS.r^ Kassus (186. c) repetendfli, Ad

chartam quadragesimam octavam animadvertit (104)1 JSrror^ osci^

tantiave mtarii vitiatum est hujus chartae 6xordium , cujus^

notis sincere Ucet expressis, ohscurus nihilonunus intricatus^

gue\ e^t sensus. Ipsas verq nota» , quamiris abcurate ^express^s^ ns-i

quaqnam accur^te legit, yertenist Quoniam regiam.wtJmperata*.

riqm dignitatem nihil aeque ac pietas et ndsericandia' de^ere

cognosciti4r , npn solum tantum a regibus et impemtiarilnts

— 326 —

svnl: commeTidandae , et legibus restauratis commiHendae ,
quanttmi miseri et tiolentiam passi sublevandi* Etenim vera
earam interpretatio haec est j Qui regimus, et imperatoriam di.
frnitatem nihit aetfue ac ;ew>^a£ (pietatem) et misericordia{m)
decere cognoscimusf non sokantantum (non ttotmn) a regibus
et imperatoribus sunt ctownes (cafiombas) et legibus rebellis
{mo rebelles) comprimendi , . ^antum miseri , cet Haec qtii-
^em noii nssipdiica sunt specimina ex mnltis^ qnae referre om-
nianeqtte vacatv neqtie libet Atque) e6sd«m errores snos fecit
Boutfflet , qui ex Catpentieri libro chartas ad yerbum inseruit
suae . diplomatum coUectibni ( Rer. Gallicar« et Francic scriptor.
Parig. 175B).

•' '^. 365s»! Vere ^olemus, pliirimbs libros, qiii notis Tiroiiia-
riis seripti in biblioth«cis Ment, nott nisi psalteria, scripta de
rebus sacris, opera Patfom, ^liaque hujus geueris continere, quae
cogiioscere hauid multum interest vironim ^octorum- Sunt tamen
liiajoris^ mokoenti alii libri Tironkni , iii Barisierisjs ille, quem mo-
^o commemoratri ,. HygiiiuSvde sideribus , atque Isidorus in biblio-
ihe<ja'Vaticana (Isid. op. ed* Arevali IIL 36)* Quodsi auctorum
cbtssiconim. opera hisce notis scripta ex tenebris, in quibus forte
jacent, "aHqoftiido in lucem profQrentm*^ quos, obsecro, philologi
Sxoetiis ^ lectionuzii vsrietate peitnpknti quum, iiotfts ipsis literis
irailgaribos^saepe clariores distiiictioresque esse^ compertum habea^
«ms-C^^^^MES: $^.). Ista mecum repatans non sine magna voluptate

— ' 027 — ^

ex Grutefiajiae coUectioms adpeiuHce diclici , B^jgarsium «qtioii,-
dam habiiisse- Gttrtii libnim manuscriptum ^ cui sub iiiiem et vanis
ad jnargiuem locis notae Tironianiie adscriptae jFuerint. Quae
quidem cjuales sint scire quum yehementer cuperem^ diligentius
inve&tigare coepi, quae librorum Bojignrsii 0ita fueriBt Atquft
ex Freipshejnii commejitario ad Curtijujn (Prolog. C IH) intellexi,
eos omnes Bernam Helyetioriam migrasse; certiorque factus, ex
Fabricii bibliotheca L^tin^ (ed. Emest Ih 345)'/ipso illo Curtii
libro , qui saeciilp deqiiiiQ. scxipUis est , Bernejtsejif bibliolliecam
publicam nunc orniu?V iUico* ab ejud pr^efjBfijR» petii, |it deside«
rium meum literis explere h^ud gray^retur, quum multa.obsta-

m

rent, quominus "BGrmxxii projdcisperer^ JBxspect^tioiu humanis-
sime respondit Tschar»enis, yir perquani liberalis^ Misit
^ecidjij^a Iwum Uot9xym , quas , )icet ipse hoc scriptionis geAere
non imbpitus esset, jnirum in ;aio4u^ a4 omines |ipice.s j9uccurati5-
sime ita aelineayeratt ut i^uUo Qegotio ^as intelligerem.

^. .366^ Sedp ut estin proyerbioy carbonera pro thesauro in-
veni <Quas enim in ^^rgii;^ «sse yariantes Isctiones ^raveram,
iis tum eaden» renldiinlji^ noti^ TiebniaBK* <Vi99 I^Heris yulgaribuft
scripta Uber habet, jit (ad ]L..iy. 4. 18) S? "~ Denunti€itio i

(ad li. y. 12, 10) i^ — - Perosuss ([ad..L.V;, i3, 12) f^ —

Pulveris; Qidh.yi,<^.2S) \ ^J .— 5w w/w/^; (ad L. VIIL

3i i5) C\y ^l — Gratiam ma(e(e)riti ; (ad L.Vni.6.8) ^1 •

■ •III

328

y/^ S "^ I L| . :^ Dttta fide et accepta ; (ad L. VlIL 8. 1 2)
y '^JvarUiae;(sLd'L.TK.2.g) j^ Cv"" . *^ V^

«=» Avaritia gloriae insatiabilis cvpido fama^ ; ^ad L. IX.

6, 12) "^ -F- bUerceptum; (ad L. IX. 8.: 12) ^ ""^- "*
Dc>rj/z t^dndmum; (ad L. X. 2. 3) item: htterceptum ; (ad
L.X. 7. 4) y i_- f^. =- Tlemis laxrimiman; (adXj.X. 9. 7)
2-J? «it f"*^ "^ Contemplatio pvhlicae felicitcUis ; («4
L.X. la. ii)'*3-v A^ / ?-v. ^^V^ "* ^T^f^itianmagis quam
creditum re/ert, cet tum mutatis tantum casibus vel tempoiibus,
Cuxtii yerba vel repetuntur , vel magis contrahuntor , ut (ad L.
.6.22) Sp ^ «— 2}wj«/^er£?J/ (adL.lX.6. 17) QT^

•Pl^GratesJiabeo; (ad L.IX. 6. i^) ^ T r?C 7^^
-= Obscma et ignohilis senectus; (ad L. IX. 7. 19) ^l^ Ij^ — «
^<^/3i ipsius; (adL.IX. 7.24) JyJ* f^ -=^ Atnittere ^xmove'
rt; (in fine L.IX) o* T -^ -* Luxuria et crudelitas;

(ad L.X. 2.4) "J> — Trajicere.

5.* 367. In fine denique Curtii singrflorum
notis Tironianis, quibriis literae yujgar^ admis(

•> ' >.

3^9

l^ O '^VIi jrfiUolaa ^ VIII ^ ^VH» J^ ) ^

4ifindufn a« Pvlo^omieso v^ifem i^dam (ila nQtatmik e^ pro ^.
mineCleandtiycuM pecunia ----- ^' --- * * - •■»•>* ♦

nis (nisi vera &otamiii

UaeqUB\ IJh^ ^^^Ufit^ . ineijnt IPT.JjSitt, -pihv V.(ffeife 'fd.

dii literam A tnmcatain^Ipro ea, qude in cetms ejusdem nomi-
xiia notis est.,'b).- (LAheif^ Hisdeni/ere tpTnpioribus,, , Ex qno.
indice.praeterea consliit , in hoc etiam ISefnensi libro manviscripto
neque duos pndifes Ctiitii^Hbros, xxeque^finem qtdiiti Superesise?

§. 368. tn eodem libto Gmtnim eiccipimit alia ad illum xni.
x}inie pertinentU^ fit nOtitia proviTpncftenf^^f^t,'^ .^^
versos quidam, exarati notis Tironianis, quassubiido/vformata'
men ipulto naajari^ ^pan» aii«'1ibro.iypso Q6Mp9s^i ' ^ 1. •-

4«

^^,V- V / >^— S^'^» 7 7 V 1-^

/^^<^'-:^">v ^.*J^»^-S'Z.s ^

^-r^-t^-, l-i?-s?1-"i:

^%*i'^% ^'U^

-£^y ^^%?^«v>T^T» v^ic^if-j^

yc^U,^-: 1% — UCt*r ^ } 'X^^

c/v<, — 5^v /^-^<?.^^ie^-<-Ti

/
I

33i

hSh c/Vr^ ^.v #S V^ 3^^* i^-.^zC

i 4-

6v-*a!5 v^ %!>< i«f* /4-»

:. • ' . ■■,..'. .^S'^

tm est qid fructtis eatum ^pedxtt^S^ altitudittettjp-non metit

(9ic)^We/# dunt {^y.\adb'fii^umBini^fi0t5Mt^

i^s" raimas'^iat 4) . eqifiprtiiendifii^ ^i&ciiai^-Av; ^ihil tamjir-

mum>:est ad pei4euhnn ndn .sit etiam^ ^Hn i^aUi^ X.At)nihii>

5) tam • olteMiatura constitu^^^^jtUh Vigntuxs4wn>-p<f»sit eniti^

IVlale^humaniA^iTti^iiniit^jmtsu^ eanmiui^'4ifiodi^)plvrunujftte'^

iwnvfietm^staJ^tma^actOi^tiiii^^f^er^^

Jbhtuna^^in^tttda^Xv^} mtjrtkktdt^ ot^, ^vJSHtp&ujiM-maJifm
regis ( sic)adu/atia ifuorum: apes^ saepius^ adseri^uyi^uam hd-^
sti^e^ert^ M(hninefk:^itsequihm^'aiiijfumnid^ co^

mil^Q*^di44nitaR Regantrdmsnmtj^ diefhentii^yft^n^^Mpsoi-
ftm^nmdii^sedeiSiXaisi^&iilis (isioX ^uipiwentin^kiis^^ysifa'
est, \ ObsequiiiimitigtttttdtF^impwiiaiubi v^rp reventnti» excefsit

hnimh-et%amn lo) vi Qpiis sst^ ut "tjimre-

pellmms., J^onesk ^inftvpi^ pmsema in qn&m gladio inducl'
;72//r. ii) "Benejicii grfitpa ^enipitema est, Insaliahilis avari*
ticu est adhuc imp/ere T>eMc quod jam circnmjluit. iia) Saepe
Qtiod IqIsq ffrqditpm est. veri vicem^ ohtinidt. Dd A/eocandro
idictunf sempqr bello auam «^-.iS) vu^oriqm ^clarior, Ex-
imidm gloridm sUepius fdrtuncic quam virtutis esse beneji^
cium. Nihil 14) magis qvxxm fama tirnenda pfijidide. Spi^
nitUr^ imperiiim^^iibiMElL^ acrius [imperare i5)coepiL Onu
nifi farfui trculerite majora simb vero. Fiumen^ ^qno latius Jiu
sum 16} ested pkmdius stagnc^ Ubiparia sunt periculum ac
praemitmtet sectmdis rebus amplior fructus i^) est et adver-
sis soiacium majus. . Cito glaria OBSOL£|SCIT in sordidis he^
stibus 18) hec. (^uicquarh indignius est^ijfuam consumi*eam ubi^
non possit ostendi. Soepe mim^. 19). est constcmtiae in rubore
guam in cidpa. Jn tumultu iarda est festimxtio. Nuiia po^
t^nt^ia 20) scelire<\^pueiesita. est diutuma. Besx seamdae vcdent
commutare ndluram etToroqm^ifitaiifi erga SLiyborm suasatis
cffutwest. Militarps sine duc^ turba corpus est sine spiritu.
Nullum 22} profundum mare. mdlum vastum fretum tantos
ciet fiuctus fwmtiu.motusrmUt:ituda.Juibet. Nefno )fist sS) ei
satiifidus' qwm metuit. * , Oratiad. spem . eito abrump0r» < prppe-.
rantium ,ad bellims, civile ^4) est, Cum pluribus eorpus quam.
capit onera^ur ceter0\ inembra deficiunJt»^ Jmperium quod

-^ ooo -^

« *

25.) suB uno siare potmsset dum a pluribits suslinetur fvit,
Sordent prima quaetfue 26) cuni majora iperantun (In versa
octavo , qui m libro manuscripto est sextus , super verba Regum
ducumque clementia po«itae sunt notae c^b fi. (^yi i. e.
Verba Mexandri regpondentis,) Qabes nnnc explicationem no-
tarum, quarum meminit ($;365) Grut^rus, qnasque interpretari
nemo adhuc est aggressus. Neque verum viderunt, qui Bemae
deffunt, viri docti^ qnum ad Curtiui]^ ha^ce notas ^on pertinere
putarent Etenim qui hnnc legerit, facjle intelliget, Tironiani^
i}Jis notis floires sive locps commnnes Qontineri^ a4 verbum fere
ey Ciirtio excerptos et collectos,

' ' $. 369. In Breviario Alarici/ quo quidem libro praestuitio»

rton vix esse ullum mihi persuad^o^ praeter vu!gares literas^ Ti-'

II»

ronlanas quoque in margine notas animadvertL Gaveant tamen
hujus scriptionis imperiti, ne ea, quae cursivis etiam literis ibi
adnotata sunt, ciim notis Tironianis confundant Quod quidem

^ccidit viro ceterom doctissimo^ qui hnnc libniiji .evplvens v(x ex-

•• • • •'

tr^ma pagin^e cuj^sdam ori^ iniihi h^ec ostendit<

1^'V^ •'

Tironiana esse putans quae ex vulgaris scripturae genere sunti
Sic enim .ea legas: Decau toetn om i rato, Le,.De. cauto.e£.

rctlo. Namque Kterac nomi (nnffle) per punctflt superi^po^ti
^eletae sunt £x Tulgaribuff his literid adea detords et obscni»
«imul intelligitur, multo etiam difficilitts esse explicaire qpaeTiro-
nianis notis eo tempore sont notata; praeserdnt quum ^pmninb
barbarus sit sermo eorum, qui animtfdvemones siiKK^^fld litai^^
apposuerunL Specinmm loco sint notatf

quae, nisi me onmia faHunt, sic explickndke Sunt; CoUationes
eonmt 6ui cortvadarent (convadarentur. y. Du (^ang. V. Conva-
dari) ^>et adire notuereht (noUfent). (Jjud autem foco haec ad-
scripta sint^ liotare neglexi. Praetefea iil pluribus pdginis notam
Q: i* ^- .QoTnfnemotavi ^ ipL. margine positam . reperi. Haee. qoi-
dem festinfluter a me excerpja s^t^ primum quum Herb^poJlii^
deiude qnum Monacliii versarer^ qpio ntmc translatus est ille jUber.
!(^lullus vero dubitOv plures me explicatitrum notas majoris fojsi«
Xffxi momenti^ . si commodior ejus tisuS' mibi aliquandQ. c&ncedatur«.

§. 370. Hactenus de libns^ ^ai liotis Tifonianis scrijjti vdf'
omati in bibliothecis' $ervantar< uberius nnnc « nt erat propoisi-
toni ) explicabimns ustmi ^ quem paldeogrdphis adfert notamm co-
gnitio, v^t ad- ieyir <]a3f vf^I^cibtts *J[it«ds Sfidpta sunt, cUIige^ns
invesfiganda. Plm^s enim nis imfiiikii smit cBahMt<rer/ ijnos
ifottnisi ex notis explicm^ licet Documento sunt qnae ciromn-
ibruntur. collfectiQnessielarum^ ac notarum^iuris . in.ouibu^indubia-

>

335

Tironiw^e acripjtioms yesta^ift r^pf isbixQtar, Ita eaeplicandas esse
.censeo

ex notis
Tironianis

l^ (lOl)

^ (46)^
^ (40)

notas ynlgares

P? — Z)«o (Ser!;. TDirs, 658. 665).

^

«— Xe» (Id. 798).
^ — Z)/y«^ (Gojhofi; i^. Pabr^tti 278).
^tX — Cum (Nicolai .de sigL 66).
P- — CoTttra (Gotjiofr, 1481).

Jjt — j&2^cr (Jd^ 1461.. 1487).

Atque 'vocabulum ^ •-> Xidus^ .quod Petrjos IDiaco.nns (Gothofi:.
i526) habet, fortas^e prp Sidus, yel quidquid sit, ex X et ^yllaba
Tironiana J =- /^ <:oinpositum «sse yidetur. In ^liis etiain com-
pendiis Tironi^mgie syllabae^ literis yulffaribiis ftdjeclae , facili nego-.
tio discernuntur, ut /" — iim ($. 262) in ^^ ^ Quamquam{Co^
leti notae et sigl. 435) , N$^ , VO^ =^ ^usquamt Postquam (Sert.
Urs.88o, 908); / =^ -A/ (1) Jn JP^T — i%J5^e« (Sert Urs. 906)/
P '^^Or (§.266) in |£| -- ffowor (Gothofr, 1486); ^ — £^(6)'
in p0 =» Z)/:ej jCLupi epit, Seveiiae 5o). Nemo yero quisquam
charactisrem 3. qni est in lapi^e.quodam, (SerttJrs. 1087) ex-
plicare poterit Cdjae, nisi 't^irouiauae syllabae ^ — Ca (26) ra-
tionem habueidbL ..../•>

— 336 —

§. 371. Ita etiam, qanm uucriptiones antiqaas diligendtis in-
rettigareris, in aliaincides, qnae speciem habent notanunTiro-
niananun, ut \JIL — Videlicet (Montrancon. diar. Ital. 9), qood
notae Tironianae ^^ C4O originem debere utiqne ridetor.
Tritn in lapidum titnlis vocabula Centurio, Centwia
•igno 7t ut ridere licet in hac inscriptione:

{^Legionis primae aJpdricis centuria Ijicii Flavii Tudentis').
Rnjus quidem sigiii nulla similitudo esse videtor ctmi ejusdem \o-
cabnli Tironiana nota Oj (^S). Propins autem accedit, qnae
nondtuD ita deformata est figura 3> idem rocabulum in lapidi-
bus signiTicans (Sertorius Ursat. loii).

$. 072. Neque a Romanornm notis, qnas rocant mensmalet
(Eisenschmid de ponder. 148), Tironianam qnandam abessespe-
dem, docebit collatio notamM

Mensutalium et Tirenianarum

4* 5i ('47*^ "" '5'«X^a''«o»(rios).

yk ^* ^**'^ ~ Quartarius.

Q. ^ {'47) - Cyathus.

j|. 573^ Errores, in quos pas^ni inducuntiir ^ qm veteted chcu

, » • • «

tflcteres es^plicare studeiii^. saepe^ ab. iis tantimi aniiiiadveiii pos-
sunt^ qui Tironianae scriptionis sunt periti- Ilx Joannis Bapti-
stae Porta de occultis literaram notis libro ( I. 3.) Sertorius Uf-
satus (798) ad literain L adiiotat^ veteres, quuvi pueritiam de-^
notare vellentf (4A) laftida literct usos esse. Nequcf Ursatus
rem uberius explicat^ neque quisqiiaiii erit tiiiquam, qui siglae
hujus rationem reddatj nisi cui iiota f^\ — Pueritia (f>6) iu
mentenl venerit, quam^ quum forte leviter adumbratam videret
Porta, Ldnida esse putavit.

g. 574, Tironiaiiae scriptiif ae cognitio praesidii aliquid prae-
stat ad explicanda scribendi coiiipendia medio aevo usitata ^ in qui-
hus Tirdniariarum iiotdrum reliquiae non raro conipAfeiit Licet
enim iioil omnia , quae a virig doctis ( Gatterero elem* 80* §. 70.
(jrrtibero sysi i. 142. §.29) proferuntur, buc pertiiieint, quippe
qui vulgaria scribendi coinpendia vocabulorum Autem, Deus,
Omnibus^ Ktenim, ctim Tironianis confundant; minime tamen
negaveris^ multa alia, ut *T| ^ /^ D — Kt ^ Us, Rimt, Con,
tam in inscriptionibus (Inscr. ant. basil* S. Pauli p. xix. n. 252),
quam in libris, atque in chartis, quae medio aevo vulgaribus lite-
ris exaratae sunt , saepius reperiri. Alia in eisdem compendia si-
milem saltim originem produnt, ut ^ — Ejus (Mab. 35 1. Tab.
IV. f.), quod Tironianae notae ^p omnino respondet; ^ —
Enim ( ibid. et Walther lex. dipl. 442) , quod a nota }( Tiro*

45

— 358 —

niana non miiltum discrepat; *«<' .» Esty qnod ex nota 'm^* oitom
-esse videtnn Atqne etiam Longobardicnm et Saxonicnm V ^^
Aiitem ( Nov. op. dipL EL 388. III. 644 ) « licet a Tironiana nota
^ (3) longe recedaty non nisi ex hoc sckibendi genere illnstnni
potest, qnnm prima iUins compendii litera I7 ».A vere Tironiana
sit ; atque illnd , si primus character ita expliifetur , cum Romano-
mm scribendi compendio A7 ^ Antem (Putsch. i665) plane
congmat.

$. 075. Duo sunt potissimum, ad qnae philologis diligenter
cognita et perspecta Kterarum iii antiquis scriptis forma proficere
possit Alterum, ut de aetate Kbronim quomndam manuscripto-
rum certius judicenL Etenim in quo Hbro notas Tironianas
adhibitas viderint , eum post saeculum decimum non exaratnm es-
«e , persuasum sibi habere possunt (§. 53) ; nisi notae non simnl
cnm ceteris in eo Hteris, sed insecutis demum temporibns scri-
ptae et fictae fuerint (§. 356). Quod autem quidam dicunt (Gaftterer
dipl. pr. Tab. XII. 25) , libros notis Tironianis scriptos saeculo
nono antiquiores non exstare, id quidem de iis tantum accipien-
dum est, quos norant: siquidem notarum usus longe antiqnior
nobis est probatus ($. 40. 48). Alter , qui a philologis inde perci-
pitur , fructus is est , quod variantium lectionum causas facilius
perspicient. (^iii enim scriptoris locum corruperuat librarii, vel
ancHtu vel visu suiit dccepti: illo, quum dictata male audirent;
hoc, quum non caperent, quae ante oculos habebant. (^uorum

r

^eutruiti si fieri jiotuisscr^videatur,. eriforb citj^sb vix iJltelligiffarj
ne^ue cur libririi culpam sustineant, iieque' quomodo ^iictOTes
ipsiiexcusatndi sint, uUa ratio* excogitari poteiit. Quae tamen ra-
•tio dilucide persjJicitur , si notis Tiroliianis prima exempla scripta
fuisse poriinius. Jn Pandectis Florentmis e. c. (L 16 ail S; G. Treb.)
Ifegitur .54dic€/7^n«7?, pro,5 notis Tironianis C^

«=*• 3i/scep£am (16*"), V^'' '^ Si^spectam (45*) exarata voca-
bula faciUime confundtmtur^ Ita quod ex vocabulis Judex et KiTh'
dex filtdnim prd altero ihterdum substituitur (DrackenborcK ad
Sil. Ital. V* 466), ex' scriptionis Tironianae ratioile, qua in nota
M^ literde I anteponitur V, atque' VIX scribitur, pro IVdeX
(34),'optime intelligitur.

§• ■ ^T^^ Sed vieniamus ad ea , quae orthographiam s^ectanti
^uo-autem clariiis ostendamus, quem uSum babeant notae ad mes.
4ius cognoScendam veterum scribendi rationem , qtiaedam* vocau
bula,'praeeunte Cellario (inlibro de orthographia) , proponamus^ .
eaque 'Cum ^btis Tifroniatiis confetamus.

, » ARVNDO. Adspirationem improhatSchtirzfleischitis^IiGetiii

*

l^linii' libro iiiajiuscripto reperial^r Harundo. Atqtie haec ipsa
est scriptio Tironiana ^JO ■= H{a)l\. (170). ASl^ORTO, qiiasi
Ahiporto , excluso B auctore Prisciano. ."y »=* A.{s)V(f-)at' ««
Jlsportat (11). ATILIA, geils Roniana, uno T fibri, (ia^dea^
«tnumi • / — A(/)L. « Atitlus(^iQ5). AT<JVE, conjuuQt^Oij
olim etiam Adque, Tironiana nota ^^ (2) utroque moda legi

potest Namque ^^ qao4 «um.litera ^«%. =— Q iconjunctom esft,
Um atf quam tz^ significat ($. 3oo}. ATTI VS |live]t*siis ab Acio,

T*— A(^)T. — AtHus (i85). AVLA veterjnin fuit pro Olla,
nonAullai Transpositis ^teris 'fe^ — ALVo;(u6B). BQSPO-
j\VS f Bogphoriis. Utraque scribeiidi ratio suds Jbabet auctore^.
est in nota Ja^ — BF, — Bosjvrus (17^; ^BVCGINA,
Bucina. Vulgatum est prius , Manutius tuetur posteritis. ^^ ^
B(z/)C(/)o — 52^7/72« (173). BYZANTIVM, alii By^qncinm.

% F^ B(u)Gum — Bygancium (i38). CAEGlIiTVS cum
AE. ^ — C(ae)U -==? Caecilius (179.C),. . CA^CINA per
AE etsimplex N» ^^ -=■ C(fl»)N, •- Caecinius {^ij^'), CAE-
CVS per AE, non OE. Q^ — C(<ze)C, =- Caejcas Cijg) ; vel
etiam ^* ^ CJE. — f jC«c«Ay (76). CAIEPIQ • cognomen jServi-
liae gentis, cum AE. ^^ =— C(ae)Vo, "=? Caepio(^i66y. GAE-
SENA ex libjis ac veteri inscriptione 4ocuit ManutiuSt contra
Tumebum et Victorijim mnlta disp^tans, ><?y — C(fi»)SN. —
Caesenius (186). CAESETIVS cum AE. ; ^. --.C(a<?)S.
f— Caesetius (186), CALENPAIUVM.; Libri veteces et Pan-
dectae babent Kalendarium. I^ — Kalejtdae (108). GALI-
D VS , pro C«/(c/z/j. ^ -=• K(«)L(^)i»:^. — !Ctf//^W?2 0 1 3); CA
MEIIVA, Camara, Gr. xctfJL^^^ct' unde Verrius JPlaccus (ap. Cha-
risl.X) {>QSterius praefert Sed A triansiit saepe Apud Latinos in E.
j^^^Ciyiie^a'^ Gamera (i63). CEPE^ an Caepe scrihendum
isit, dubitat Noltenius. Si vero Caepio, cognomen, inde factum

- 341 - .

«st^ quod omnes concedunt^ nullus dubitatloni locus relinqui vi-
detar. Licet autem Caepio cam diphthongo in notis Titonianis
sit ; 0 — C(e)P — Ccpe (14) tamen cum e simplici in iisdem
esse opinor. CIRC VIIVE , meli^s Girmrnire. O^ ~ C^ircumy
it (21). CIVS, non /:im^ scrijjerem, ^quit IVJ^anutius^ in dexi-
vatis, aut a supinis, aut a nominibus. ^quidem in notis Tirouia*»
nis id constanter facjtum esse jinipi^dyerjd, ut (&^ p^ Ccj) "^^
^^ — Si^ 2c ^V^ C^ "" Kditicius, Defiiticiiif (20), Emti^
ciusC^^), Patriciiis (55), Noyicius (5^^^ Tribimicius (61), Con-^
temticius (72 ?), Devoticius (79), Adventiciurn{\i^y cet. CLY-
PEVM et Clupeum, utrumque veteris L^tii fuit. 2^ '^ C(^/)P-
lum — Clupeum (126). <COELIVS, gentis ^omanae nomei),
per PE in plerisque monimentis. '^^ — C(o)L. 5^ Coelius
jCi86). COEPI, coepisscy coeptus, per OE in oratiorie Claudii.
In Ancyrano ^utem marmore per AE. 1^^ =™ C{o)Vit — Coe^
pit (^1^5^). COLLEGA, non Conlega, aitManutius^ Ponlega
tamen a priscis saepe usurpatur. y — C(^72)L « Conlega (69).

* ^^

CONCIO, ^siye Contio. lUud usu receptum est. jHoc rectiuSp
quia a conitio est, ut lectio a /(P^/^io (Scheller praec. stili I. 56) j
atque auctoritate etiam librorum scriptorum et lapidum defendi-
tur. ^ — C{pn)tio (;]5), CONDITIO , an Condicio , scri.
bendum sit , inter se dissentiunt viri docti. Q^ — C(ondjCo «*
Condicio (72). CQNIVX, Coniunx, Coiux , Coiunx ; Coius ,
Coniugs, sex modis in scribendo variatur apud veteres. Septi«

— 544 —

mum habes in nota J^ =» C(oni)XG =« Conjugx (92). CON-
NITOR, alii Conitor. £^ = Q{oni)^itw- -^^ Connititur {xo.^»
CONTIMAX quidam scribere voluerunt, sed rectius sequimur
consuetudinem., quae Contumax postulat. ^JL = C(^7z)X(«)M
— Contumnx (i36*). CONVICIVM, an ConvitiiifHy scriben-
dum sit, dubitant. j^ = Q{onv)(Z{i)um «= Convicium (55).
COQV VS. Eutyches , grammaticus , Cocus scripsit. (p^ «= C(^).
0/^(167), pro Coquit. CORONA, siue adspiratione libri ve-

teres. ' Q = CO(r)^ ^ Corona (170.0) DECIMVS praeno-

men, -D6^«V/j'. nomen gentile : quod parum intelligunt, quibus
Decius Bruti^s frequenter in ore est. ^^ = IDBmus = DecirmiSj
y^ = DeC. — Becius (187). DEFHsITIO rectius quam Bif^
Jinitio. ^ =-D6F//a -- Dejinitio {6^^''^. DEFLVERE ad
antiquam ratidnem propius accedit, quam difjluere. ,Nf^^ ==*
J}£Fit -=« Defluit (120). DISSENSIO, non Dissentio. Quin
etiam y< =™ U^i^Sit — Dissensit (04) in tertia persona prae-
sentis temporis (§. 078). DOMIN VS et DOMNVS. Illud nota^
tur \^ -=- D(/)N. hoc \^ — DOMz/j (78). Multum enim in-
terestinter utrumque vocabulum apud scriptores medii aevi, qui
illud non nisi Deo tribuunt, Iioc hominibus; unde tritum vetu-
State proverbium.:

«

m

Coe/estem Jiominum j nwrtalem dicito Domnum.
Similiqae didtinctione ixsi sunt Graeci, episcopos suos appellantes

~ 343 -

xvo^gj non xv^i^g (F.C.Moserde titulo Domini p. 1 4. DuCange
V, JDomniis). Licet apertum etiam sit id discrimen in scriptione
Tironiana, in qua Deiis semper illa nota (Carp. p. 2. v.i. 2. 12. 1 5.
2 1. 22. 26. 3o. p. 4. V. 5. p. 20. V. 5. p. 26. V. 6. 2 1. p. 28. V. 67.
p. 52. V. I. p. 04. V.22. p. 36. V.2. p. 38. V.20. p.4o. V. 7. 14. p. 43.
V. 6) rex vero hac (p. 20. v* i5. p. 22. v. 9. 27. 32* p. 24. v. i3.
p. 26. V. 4. p. 28. V. 23. p. 3o. V. 1 5. p. 32. V. 1 5. p. 34. v. 29.
p. 46. V. 3i) appellatur: male tamen posteriorem notam voca-
bulo Dominus interpretatus est Garpentier, a quo Benedictini in
eundem errorem (Nov. op. llf, Tab. 62. II. v. 7) sunt inducti.
ELEPHAS tX^(pccg^ non EJephans. Cave igitur in nota (^
= €(/)PH. =« Klephas (i 74) ne confundas literas PH (§. 1 27) cum
syllaba ^ *=- ans (25). EREM VS ^'pT/fiog , non Heremus. ^
^ eR/a5 =- Eremita (91). ETRVSCVS, sine adspiratione, in
lapidibus. ^ — eT. — Etruscus (137). EXTENTVS ex
auctoritate veterum librorum , non Extensus. ^f^ =- l^Ttus =»
Extentus {i^). FABRICIVS per C, non J^i^^/V^/z/j per T, an-
tiqua marmora. , /h^ =^ F(a)BG(/) =* Fahricius (187). FAEX
num sit scribendum, an Fex^ de eo disputant grammatici. Tiro-
niana quidem nota w^^ = F(^)X. (i ^b. c) posteriorem rationem
comprobare videtur. Ita enim discemunt tachygraphi Fex a
^ = F(a)X. (i65). FETVS, sine diphthongo, Varrone au-
ctore.^^r ^l^{eJTtus, pro Fetus (i5o). FOEDVS, (Sitov^^
alii per 0£ , aUi per £ simplex scribendum esse contendont;

— 044 —

yl^ ^ Vip^Dus — Foedus (71). FRENVM, sine diphthongo^
ex auctoritate vetemm. ^«^\ — V{e)Vium =^ Ftenirin (i52>.
PVPICIVS, FVFIDIVS , uno F libri et kpides. x^ — FTU.
— Fujitius, ^^ — FDU. -< Fujidiu^ ( iS^^ ). EVRIVS, Fz^
j/z/;^. Alii Fi/J^««^ malunt. y*) ^^urius{\^,). / enim est
Furib (59). GAET VLI , Gaetuli4if ita ei Graeca consuetudine
Dausquius* Alii E simplici scribunt (\^ "=■ GA(<?)T. <= (?««?-
^«/zAr (145), GAIVS, praeUomeii, ifa per G olim scribebatur.

^* -= G(a), — Gajus (107). GRACCHVS , Fpa^^^o^, et
sine adspiratione GRACC VS. (^ =- GH. «=* Gracclms (§. 3ii. c).
HADRIANVS, non Adrianus, numi et lapides. ^^0 —"-Hj^)!^
"^Hadrianus (64*). HANI^IBAL, cum adspiratione, lapis quidam
Florentinus et libri antiquissimi Latini. U^ HBL. (i 07). HA-
RIOLVS , S^ =- HSL. ( 92. c* ). HAVD. Alii malunt Hout.

^ =— li{at) -^ Haut (it6). HAVE. Rectiu^ scritntur Jve, ^
ji— AV^(io5.c). HECATE, cum ad^piratione , Graeca consue-
tudo et lapides. \J/^ — H((?)C/e (i35). HEDERA, cum adspi-
ratione , melius quam Edera. h^=- HDIW (i 70). HIBRIDVS,
per I Latinum, noM per Y. Vfc '=^ H^i^Ba '^ Hilftidia {i 56). HI-
EMS , • iion Hyems, "^ ==- H{is) — H/ViTw (i 1 5). HIEROSO-
iLYMA, melius quam Jerusalent. ^*^^ — = HSLM« -= Hieroso-
lyma (192). HIRTIVS, non Hircius, Oraeca consuetudo et
lapides, contra eomm etymologiam, qui hoc nomen ducunt ab
Uir(^o. H^ ^ HO^TTR. (188). HISXRIA rectius scribi dicit

- 345 -

Cellariud, tstria iDausqmus. ^ ^^t{s)T. (iZ^\ HOLVS et
Holeru , cmn ad6|)iratione. ^^ — HL/— Holus (i 68). ttOR.
DEVM. Rei tusticae sctiptores Varro etColuuielld O^/c^, %J
-=. OV^um ^ Oriielwt (in). HVLCVS, ^XMg, cum spiritu
aspero, multi libri olini eXcusi. (JA ^ tlG — i7/2^r/j (i8o).
IDVS, rectius quam MduSt quod arehaismum redolet K -=»
ID — /Jz/j (104), ILLIC, non lUhie, libri veteres et lapides.
Tifdnkna tamen nota |p^ — lh{h)G (14) adspirationem Habere
videtur. IMBER* siue adspiratione, nec \mber. U -= 1(72)W(.
(i 12). INCHOARE. Pfiscos scripsisse Incoko, testis est Servilis;
^^ — ieO«^ — Incohat (123). JVBILARE, iioii Joklare,
iit pkcet Scaiigefo. T^ — I(w)BLw^ — Jubitum (i52). KA^
LENDAE,perK:,lapidesVetere8. (; '^ KatendaS {\Ki% KA-
RVS, numi et inscriptiories. |^^ -s K(<*)il^ (94), LAELIVS.
noffi^rl gelitid Rdmariae , per diphthdrigum lapides Capitolini et
alii. "^ ^ LLA. — LoJsUus (168. c). LAEVA, i. e. f/>2w/r«
diphthottgo, Festo jubente. ♦''V^ — luiae)Ya (146}. LAM^
3VS, Lampsacus, tMtpsadum, libii antidm*. Tironiana nnrA

^

— t.(a)hum — Lambsacum (144). LATEI\NA , non Zow.

*■ • ■ '

was, ut quibitsdain pkcet.antiquitatem nimis consectantibus. K*-
L(flw)Ta -- LaiUema {§. 299). MAOALIA et Mapalia
iberelicet tjtmmqrie reperitur in notis /Vjk — MLG« — ikfo-
'f^z> AJ)^ -- MLP« ^Mapalia (162). MALO, noa

44

*^ 346. ^

Mallo. Est enim qu^i M^^gis mlo. ^V ^ M(a)L ,=— ikfo/<?
(54. c). IMANIBIAj:. Rectim Manuhicui. ^J>3 -< M(«)B ^
Maniihiae (i 1 1. c). MANIHVS , gens JVomana , lapidcs Capi-
tolini. y/^ — ma%ds ^ MfmHlfi (188). MARCIVS. no^en
Romanum per G in lapidibus et numis. /^ — MC(f), =7 Mat"
cim (188). MASINISSA etMasanissa, utrumque libri.emeik
dati, Manutius , ex Graeca consuetudine ab antiquis Massanisa
«qriptum esse, dicit, W^*» «^ M(ai)Sa (189). MEDIOLANI-
VM, non Medio/amim,ex inscriptionibus antiquis scribunt Sed
refragantur libri manuscripti, e. g, tiivius.. ^^\ « M(eJDJjum
«« Mediolaman (1^7). ^lE^flANA, ab eorum inventore Mc-
rdo^ Falso scribitur Maeniana et Moeniana. y"" — M(o)ai
— iVf<9e72/<z;uz (202). ME^SANA et MesseTta m Jibris et.nu»
mislegitur, /Vl^ «- M(e)S(e)N ==- .M?w«;z« f 188», MILLE.a
quibusdam per imum L scribitiir., /¥L — B|(f)Lfl (loi), MI.
NVCIV5 , per C. VS* •=■ MC(i). «^ Minucius (189). MISTVS
et MipUas, Prius analogiae propius est, posterius usui, la Mi-,
sceo enim, unde ducuntur, i^ullum X. Attamei^ in nota Mjl^
M(isx)et — Miscet ( 106) X esse videtur ($.285), MQESIA,
Graecis '^vdUx,. <Vj =— M({>)S« — Moesia (140). Neque vero
fepugnabo, si legeris M^f^Sa — ^ ^^^^« (^.140)1 MQNVMEN.
TVM, Monirtientiim t MunimerUvmy promisciie peperiuntur in
inscriptionibus, Singula discemunt tachygraphi ($. 38o). MO-
t^ES et MoY^es, utrum sit genuinum disputat Morinus. ^f/^*

*- M(v)S. — Moysei (i^S). MVClVS, non Mutius, lapides
et numi. -^^- "*" M(«^)C(^. (188)* NAEVIVS per AE Kbri
et lapideSt Iil qtdbusdam est Nevitis. Haec ad Cellariiiln Hatle-
^us: cui in mentem non venisse miror iUud Martialisi-

Nde0ia sex tydthis^ septertt Justina hibatiir,
^p^' — N(<a{e)U. -i Naevius (i^). NATVS et Gnatiis. Utmm.
que in notis '^ -* N(/J. =«■ Nattis, C\ — G(^). ■= Gnatiis (79).
NEFAS , male in quibnsdam libris per " PH expressum est. J"
enim hab^nt Ia{)ides. ^g •=»* NF ^ Nefas (74 et $. 109)« NE-
GLEGErUS. Sic scribitur in optimis libris, non Negligere.
l^(ee)Ut — » Neglegit (42% NENIA utrum E simplici, au AE
scribendum sit , magna inter viros doctos est. dissensio. 7^ *^
N(e)N« — Nenia (167)4 NISVS et Nixus. Haec Vocabula a
Grammaticis discdrnuntlir ; item a tachygraphis. ^r^ — • "Sifj^us,
3^ — i N(i)S(x)us (122). NVMQVAM rectius, qu^ Nun.
quam. *^ — » '^{iiTh)qiUim ( i5 )* OCIMVM , uMipLOv , non
Otymum. Ow --OGwiW"* Ogimum{i€&). OCYVS, melius
OwVat. (^ — CO(«)— Or/«j(i23). ODEVM, ^<j€?oj/, rectius
quam Odiiim, Odaeum et Odoevm, Q^ -*• OD(/)i/^ (172*).
ONVS , sine adspiration^ libri veteres , quamqnam nonnulli Ho.
nus cum H (Gellius L. II. c* 3). (N> — =0N(«j) (i 3 1). ORCVS,
Bion BorciM. C>J — OR. — Orcus (97). ORICHALCVM. 6^eU
Xot\7cov, ^f — . A.{ur)C{l)um — Aurichalcum (126). OSTll
VM sine • adspiratioiie. '• v^ « SOXum «*< lOstium (91. 162).

— 54« —

PAENE adverbium, i,ei.fere^ per AE libri vieteres et lapides,
•^ — P(a)e — Paene (36> PAENITET per AE mavult Ma.
BUtiii$ ex ftnctoritgte veterumi Poenitei per OE Pierius ex ety-
mologia, "T[ — V{a)et ^ Paenitet (36), P AEN VHIA, rectius Pe^
nuria, ^ — P(^)NV — Penuria (67), PALPEBBAE, non BaU^

pebrae, JL^^ VB{l)e ^^ Palpebra^ (.^^}- PAPIIUVS, Ro-
manae gentis nomen, per I, ^ou Y. v =- P(a)P(/). C^^g).
PATRIGIVS, cum C, ^ — Kat)Cus {55), PECVNIA, per
C , non per Q , quoni^m a pecore 4ict^ est. «>< — P(//)Ca =«
Pecunia (67X PEIER ARE, alii perjerare, IfJ — V{er)Yat =- Per.
7?/r«^ (56), PENITVS, non Paenitus.gju — P(e)N^w(33*), PER-
SES. ^ ^ P3I(^) ^ JPcTJw (160). PHII.IPPVS arftepi et La.
tiiii. At Latio antiquo neglecta adspiratio in niimis et marmoribus.
^ -^Vi^i^XMS ^ Pilippm (^x^, c). PLAUSTRVM, »ntique
Plostrum. Utruihque est in nptis Tironianis, if^ '^'Pia/)Rum
— P/austrum, ^^ ^T(ol)Rum '^ P/pstrum (j8i, 172). PO-
BLICOLA per O ^Puh/ico/a per U: Jioc defenjiit Vorstius; aKi
ex numis et lapidibus m^hiitit Pop/ico/at x,-<2l ^ Viu)C{i)a — »
Pub/ico/a (61). PREHENDO improb^t Manutius, ^uctore Ve-
lio Longo, qui, Prendo dicimus, inquit, non Prehendo» i^ —
VVdt (49). PROCONSVL. Quidam malunt Procpnsu/e, ut ir-
terdum scripserunt Latini, i-r,^ i=-PC(/)^ m^ Pro consu/e (60).
PROELIVM, per OE, lapj4es C^pitojiijji ^ — Vijro^ljum —
Proe/iitm (75*). PROGNE, Procne, Posteriorem scriptioilem

— 349 -
ex libris et lapidibus probat Pierius, ^P^ •— P(r^)Cw (190J.
QVOTIES, Quotims, Utnunque suos babet defen^ofes. ^

— ^{fit)^, — Quoties (j6), jSi eijim terjoinatio y^ — iCTfj ines-
set, linea medi^ ascende^s prodnperetnr. RENVS Auvias. Ih
numis et lapidibns J\henus cum adspiratione, quod improbat Sca>
liger. X/* — R(c)N«^ (i85). RHODANVS (Cellgr, u 5). ft^

— HDN. — Hrodanus (i83), "Vo^vog^ ROBIGO, et Bubigo,
^ — R(«)a =^ Rubigo (169). RVTJWVS, non Butilus,
gens Romana. ^b ^Vi{ufVius ^ Butilius (^i^*), SAECV-
LVM, per diphthongum, numi et lapides. y/t^ *-» S(aeyLaim'^
Saeculum (iS^). SAEPIO, stiepire, per diphthongnm moni-
menta vetenw plurima. J^ — ^(ae)^t (53). ^SAI^LVSTIVS,
per LL gemiiium, lapid^s pluripii. fc^ — SLAtiWr (190.0).
SALTEM; Frisciauus Saltim, C^. — S{l)Tim (92). SANE
apud Gruterum (102) notatun^ reperies 2L^ — S((p)N^, .Sed de-
est in librp Cassellano , meliusque ^pud Carpentierijun (vni) no-
tatur K ==- SA^. 3EPVLC3RVM melius quam Sepulchrum,
S— c "" S{rp)Cum (96X Sf L ANVS , non Syllanus, coguomen
Juniorum, libri, lapides, et numi. ^L •=— S(/)L(/)N,. «=■ Silla-
»1/^(171). SOLEMNE, inl^pidibus et libris spriptis. ^\ "■
S(<?)M(/)/j — Solemnif C^^^* SPANVS, prp flispcmus, apud
veteres geographos. ^ — H(/j). — Hispanus (1^9). STI-
LVS. Plures per Y scribunt. £^ .— S(J)LiUm «=- Stilum, pro
Stilus (124). SVCVSv Succus. ^ — S(u)Cii)us (i83. c).

3DO

Unde sit i, quocl literae C annectitar, haud scio. Vera fortasse
gcriptio olim fuit <^ pro C> , ut esset Sugm, SVLLA scribere
malunt viri ddcti, quam 5j//«. ^ — S(p)L(/)« (190.C). SVL-
PHVR et Su/fia: In antiquissimis libris est Su/piir. J^ =? S V(/)-
¥(1/).-^ Su/f?ia- ii6o). SVLPICIVS, per C,'libri optimae notae,
lapiiles, aliaqiie veterum monimenta. ^ «^^ S(/)V(u)Cms (190*).
SVS. Pro eo Tironiana nota ^ habet S(w)I(j) in jiominandi casu
(167). TiVEDET per diphthongum , lapis Beneventanus , et libri
veteres. "T} -" TAe/ =— Taedet irji)\ si vera est hujus notae
figura , quae fortasse 'T> - TD«/ fuit TERCENT VM . nou
Trecentum. "^ — T(er)C// =-* Tercenti {loi), TINGO, et
Tinguo. lUudrectius. — x^^ — TG/if =- Tm^/^ (82). TIRO,
noh Tyro, libri et lapides. "T^ — T(/)R. =- Tiro (i25).
TONGERI ; apud quosdam historicos haud emendato scriptioiiis
genere Tangri. — V" — TVG. — Tz/w^er (142). TONI-
TRVM, ,73^^ — TOVami (n8.c). Non est igitur, cur Schelle.
rus dubitet, utrum casus nominandi sit Tonitru, an Tonitrum,
illudque praeferat TORVS , sine adspiratione , libri antiquis.
simi. VO =- T(o)R. (i58). TVSCIA, non Tfmscia, hbri et
hpides, T^ -=- T(ttj)G. =- T«j^/a! (139). TVSCVLANVS,
simiiiter sine H Kbri ac lapides. ^n — T(wJ)G«j— TusgrjJa-
nusiiZ^^c). VBEK , non Huber. (/J,— UBR(i29). VER-
GENIA, an Virgiriea, sit scribendum , incertum videtur. In
lapide antiquo legitur Verginio. ^ -== F(e)0. «— Fergineus (72).

— 35i —

TTSnSVS , non Vorsus. ^ — F(i?)S. — Fersusy ^ -^ F(r) —
Fertit (46), pro Versus, Vertit, VINDEBIIA, non Vindi^
mia.\i^ ==- UIDe =. Vindemia (^i^to). VIRGILIVS, et Ver-
gilius. y^ — F(<?)GL. — Fergilius (72). VITIVM rectius.
quam Viciitm. Utrumque habent tadbygraphi in notis \A\ "-■
\3\ian (70) , tI<^ "^ UIC(i)azw 0 1 0 > sed illa Vitium denotant,
hac Viciam, quod est genus leguminis. VITVPERO et Viti-
pero recte sciibi putat Goleras, ^^\^ =^ UI(//)Pa^ — Vitupe*
rat (70). ULYSSES et f^iyxes. Posterior scriptio in libris an-i
tiquis gemmaque Etruscori^m (Gorii mus.Etnisc. Tab. ig8) repe-
ritur. JJ^ — \5Xes -«^ Uiyxcs (i 9 1). UNGO et IJngtso. Illud
grammatici veteres praeferunt. ^^^t^ "^ U(/^)G/^ (i3o), UB..
GEO et Urgueo. Veliuis Longos adnotat , alterum U huic verbo
vitiose inseri, Oi^ -^ U(r)G^^ (io5), UTERVS et Uterum, casu
nominandi antique. >^ = V(t)um — Uterum (128). WL-
CANVS et Volcanus. ^ =^ XiYfuonus — • Vulcanus (^i56)^
ZMARAGDVS et Smaragdus. Hoc usitatius. Illud rectius pu-
tant eruditi ex anctorit^te inscriptiomim veterum. ^T^ =«^ ZG«
ZmaragdmXjGi). ZJVIYRNAEI, per Z, lapides et libri com^
plures, ^tyv "^ ZM<3 — Zmyrmie (i38),

^. 377. Hactenus de orthographia, Reliquum est , ut osten-
damus f notarum cognitidnem plurimuiQ etiam expedire philolo^
gis ad investigandam verbomm oiiginem» certe eam, quam in
mente habuemnt notarum auctores. Quod quum duobus modis

— 352 —

m

demonstrari possit, et ex literis, qtiae in tiotis vere insunt, et ex
similittidine notanim derivataniffl cum iis f a quibus ductmtur
(§.38o); ab illa etymologiae ratiotie explicatndst exordiaimun

§. 378. Sunt interdum vocabulorum ilexioneS insolitae, qua-
rum causas grammatici quidem excogitartmt varias j aliae vero ad-
huc ignotae non nisi notafum op0 inveniri possunt. Exemplo sit
verbum Telto; cujus praeteritum temptiS qttare sit Pepulit, ex notis
Tironianis aipparere videtur. Etenim praesens olim fuisse TepeL
loy tres hujus verbi notae docent, praesentis, praeteriti, et parti-»
cipii patssivi , quarflffl quaevis duo babet ?• X/7 g^ f^ — ^(^)-
p(/)ii^ ^Pepeliii, V(u)l^{I)it ^Pepulit, V{u)V{l)us ^Pepulsui
(83). Miilc a fecta via nonnumquaffl aberrare videffiiis' philolo-
gos, qui in investigatnda verbonlffl etyfflologia formam taiitum
spectant, quae nunc ^st Equideffl hatld scio, an obsoletum P^-
pello fortasse sit ab 'Ett ^Aamt;, sive "ETrf A^o;, uiid6 anteposito P
priffluffl Pepeiao factum, deinde PepeUo^ denique Pello. Porra
cnr verbi Cado praeteritum Ai.Ceddi. compositaque etiam ha,
beant I pfo ki ex nota patet \^y — * C{i)ib ««- Cidit (i8..c), ex
quo primum Oaidit ( Gellius L. IV** c. 5 ) , deiiide Ciidit factum
cst Repetendum igitur hoc verbum a Graeco lcsiu} — " Jacere cu-*
pio, Ita etiam ex nota "T/^ — T(/)N — Tenet (lo) perspi-
€num est, cur verba compodta Attinet, Continetf cet hodie ha-
beant I. Olim enim scribebant Tinet a T^tvoj. •■ Idem I pro E
habent composita cum v^rbo Regit, ut Dirigit, cujus causa

— 353 —

aeque cognQScitur eit nota ^^ -* Vi(i)il: «** BigUi pro Bb^U
(84)» •" Cur denique verba ^Scw/V^, Scalpii, ScuIpU, Fril:,htL'
beant.praeterita Sensit , Scalpsit , Sculpsit^ Vssit, notae docent
J^ jK C^ V^ — SS/^ C34)rSL(;7)S//^, SCL(;t7)S/V (180),
Y{s)it (i65), quibus et praesentia tempora notantur Sensit, SccU-
;e7j//^, Sculpsit, J^sit. Eadem nomiriibus lux adfulget ex notis
Tironianis. Cur enim Sospes, AntisteSy in secundo casu ilectan-

tur Sospltis, Antistltis, notae declarant C^^ ^ =» SOPw —

Sospis (116), Al^Stis ==«» Antistis C9^-c), nominandi casum ita
exprimentes. In vocabulo Decimus unde sit I, patet ex nota
\^ «* D6C//W Ooi), pro Decem.

§* 879* Sed quo magis etiam eluceat, qui usus notarum sit
in vocabulorum etymis investigandis ,, vocabula quaedam, secun*
dum literarum seriem disposita subjicimus :

ABS. Festils, Abs, inquitV praepOsitio a Graeco ducitur
Slil/. Cui Dacerius addit : Qerte kic, /rustra est sive Fkstus sive
PauUiis, qui sine ullo exemplo ABS Latinum a Graeco ci}^
dixit projicisci, eo tantum induetus, quod atnho eodem m-odo
desinercnt. Sed notae \< (1^4) compositione ex \ = ab, et
^ ^ ps, Festi sententia confirmatur. AEDILIS,, Aedi/icius,
cet. notis notantur Tironiaiys / /L (60), quibus continentur
literae A(di)Liis, A{di)C{l); sive qupd tachygrapti cUmFesto (Go-
thofr. 246) aliisque ab Adeundo haec vocabula duxerunt, siye

4^

qnod singnlaretv illam oTthognipIiifuiii «ectati mnt, qna etiam
ADICVLA scribebatnr, pro /iedicufa jCMuratori thes, jiucr. 1410^
12), atqneADES, pro^e(2», ntinea, iC[nain(ezAct,FalatI.ao>)
faic proferunns, inscriptione;

Keqne est,.<inod ecrori baeCiattribnas <cnm I^miejo (ibii].2o3), si.
qnidem Ygrroni (Oothofi-, i26. $. 35^ ab Aditu, iNnnnesio ab oAi;
Tocabnlum Aedes descendere yidetor^ -potiutque fieri, nt eandem
qnoqneetymologiamamplecterentnr, qniilla scripsemnt. AGNO-
SCrr, Adgnoscit. De ntraqne scribeiidi ratione mnlta dispnlaTit
Cellarins (87. 168). Latuerunt autem viro docto , quae Branchn
(observ. ad jus Kom.C.x. p.^) de bisce verbis docet: Aliud, in-
quit, notat A^osco, alijid Adgnosco, quod pau£is cognitum
fsse puto; qimm pleritjue etiam pro Adgnosco scribant Agnosco.

— 355 —

Agtiosco enim pto Jgflofar^ accipituf irt l. 6 pt. de act, cTnt. ubi
aib Jurei cOnsultusi T^enetur ex: emto Venditor, etiamsi agnoverit
jtninorem fandi modum esse. Sic exhihet codex Floretitiuus ^
et quidem hic Agnoverit, ^uunt atitef iri eo iemper scrihatur
Adgnosco i ufidd apparet^ mininie hic essd scripturae "Ditium
pro Ignoraverit , ut plerisque videtuf^ ipsique Ctijocio^ — ^ Quid-
ni enim Agnosco divetsurn ah Adgiiosco recipiamus j tanc/uam
compositum ex particida A^ negandi vini hahente^ Haec ille-
Atque in nota quoque Tiroliitoa ^J<X C78. c) est A{dn)Git —
Adgnoscity rioii Agnoscit^ et /^ =* A{d)(j. ^ Adgnatus (79. c)
lioil Agnatus. AIT. Mira est hujus verbi ortliogtapliia Tiro-
niana. Notatur enim / ^ quod iest A{d)it (81) j ut fortasse spe-
ctet ad Gralecum ^$co , Cano, Quodfsi prateter fflorem nota / hic
habeat sigrii/icdtionenl iludad literae A; simpliciter legitur Ait.
AL/CE, sive A/ces, yST^ (175. c) — AXLiCs ^ Alxes^ ut sit ab
ciX^. ALVCINATVR , sine adspiratione , \y^ =— A{u)l.atur —
Aluciruitur (i^i) 1 ex etymologia^ quam Cloatius Verus (GelL xvr.
12) proposuit, iit sit ab dkvsiv. ANNVS* Alii ab Annulo, alii ab
Am, i-e. Circum^ ducxitiVy alii aliam profefunt etymologiam* Festo
et Caninio est ab ^Pvog , iisque ad&tipulantur tachygraphi , notan-
tes L/^ — Et^ — Knnus, pro Annus (102), quam rationem
etiam confirmare videtur litera E in derivatis Terennis, SoIeTmis,
liiennium, Triennium , cet. ANTEMNA, instrumentum nauti-
cum, quod aliis Antenna ab An et Tenendoy aliis quasi Ante

— • 356 —

:amnem. Vb'^ AN/(«)^ «» Antamna (177. c)* ARENA, ab
Ariditate; non Harena, ab Haerendo. *|^ =• AR. (i83). ASI-

NVS. Nota Tironiana est ^ =- ANS/>zz/^(i8i. c), quae ad

ovog propius accedit AVCEPS ab kT «=» ^p/j (171.C) et yL
^ Capax (17) duxerant tachygraphi^ notantes y^ — AVXP
— Aucupex (i 5 1). BAL AT a B AE , sive BEE , quod sonare
ovium vox videtur, factum esse, nota ^ «« We)lMi (164) con-
firmat Quam perverse posterioribus temporibus tachygraphi no-
tas composuerint , documento sunt vocabula , quae medio aevo
Latinam linguam inquinarunt , in quibus est verbum Ballat, quod
notatum videmus 3^-^/ (i 5 i). H^ec enim nota proprie legenda
est Belat. Atque in antiqua illa verbi Balat nota haud sine
causa esse E , pro primo A , diximus. Quam qui ex toto non in-
telligerent, et Kteras BALAT continere sibi persuaderent , mo-
dica terminationis / — ^ a loco motione verbum Ballat bene
effinxisse putarunt. BARATHRVM, quod secujidum Festi (Go-

thofr. i58) opinionem ducendum est a ^oe^ijgj notatur 4 «

^OVaim «=- Borathrum (97), quae fortasse nota a ridicula Isidori
(xiv. 9) etymologia, qui Barathrum quasi voraginem atram
esse dicit , originem traxit. C AELEBS notatur nyl = C{ae)V{s).
«- Caeleps , fortasse ex Graecis Kdlu) , Amo , et Af /tto;. Quae
enim in Gruteriana coUectione addita est nota p^\ ==*= G(ae)Be^
« Caelibes (112), ea posteriori demmn aevo composita et inserta

— o57 —

esse videtur, quum et orthographia mutata sit, et in libro Cassel-
Jano alter» haec nota non reperiatur. CALIGA, Nota h3^
complectitur literas C{o)Ga (i6i), unde, a colligando tachygra-
phos duxisse hoc vocabulum , haud absurde conjeceris. CANVS,
CANITIES, CANESCIT. alii ducunt a Tcciw, alii a Tcdvog, alii
a Candidus. Tachygraphis , qui y y_ ^ «=- C(e)N ^ C(e)-
T^es, C(e)Cit =^ Cenm, Cenities, Cenescit (^iob) scribunt, est a
ocsv^g^ XEPocVj 7C8v&(S^M. CAVPO— 3^ =— C(t?/2)P. (i56)t
unde suspicor esse a Compotatio. Priscos enim Copo dixisse te-^
stis est Festus, qui Copona taberna scribit. CENSET. ^\ — •
C{on)et (61), i. e. Conset: quo confirmari videtur Mardnii (in
lex. philol.) opinio, qui In glossacio, inquit, Censeo exponitur
Cvii^^XevLf) , i. e. Consulo. Consiis est dpus consiliorum a cotu
sulendo. Sic etiam Censeo possit esse a Consulo, qnasi Con^
seo. CIVIS. Hujus vocabuli Tironiana nota est ^) C4i)t ^* ^*
Cifiit). D enim aversum significat Con (g. 100.264). Neque istius
notae rationem intelliges, nisi posueris, olim Coivis pro Civis
esse scriptum, ut sit a Coeo. COENA, [J^ =« C((7/i)E. (166),
rectiu» , quam Caena ; est enim a Graeco «o/yj/. CONA-
TVR. Ineptas profecto conjecturas de hujus verbi origine apud
philologos invenies. Quodsi , ut nota ^ — C(/) — • Cinatur^
pro Conatur, docet, olim I habuit pro O, facillime ex Graeco
Kipiw ducitur , quocum optime convenit nostrum Kuhn. CON^
TVIVIELIA. Haud scio, quid in mentem venerit tachygraphiSi

— 558 —

qui ^y =* C(on)Alj. Contiitnalia (72) scripsemnt ^ nisi lioc vo-
cabnlum absurde duxerint a McUus. DICAT, ^X^ 0^^)» ^- ^*
Diciat. Unde verisimile fit, a Dicis, quod idem est ac C^/-
moniae, tachygraphos hoc verbum duxisse. ELEMENTVM.
^^ . ^ kie^jnentnm (84) ^ ab Alo ^ secundum illud Aristo-
telis: Ucci/rly i^ S yiypsrcci rpcxpr/., rd A.ei7r6fjLePou istv. EX-
SEQ VIAE , ^ii^ = EXSE (55) , non Exegmae, est enim ab Ex^
seqiior. ILVCTENVS philologis est quasi Hac tenus, ut intelli-
gatur parte. Nota Tironiana habet ^r^ =• ACs^Ac temis (198.
Carp.viii). HARVSPEX, V^ -=* H(flj)S. (92), cuffl adspiratio-
ne, ab Harugo. HORTVS. fv^ — HR. (168) , item ctim ad.
spiratione ^ ex Graeco ipxrog — Septus, aut xo^og — Septum.
INDAGAT^ Vossio (op^ I.26) auctore non ab bt et -^^0, sed ab
Indu et -^^^ hoc verbum est^ ut ex Induago confractum sit hu
dago. Conjecturam hanc confirmare videtur nofat f^ — * I(7i)-
Ty{u)at '^ biduagcLt, pro Jndagat (90), LiACVNAR. |p —
LG. — Lagimar (160), quod cum Italorum Lago et Suecorun
Lagf quin etiam cum Germanorum LacHe, convenit^ si memine^
ris, priscos G et CH permutare (§. 5ii.c)^ LAENA, \y^ —
Xjl(ae)i!ia (i58) cura diphthongo, quia a Graeco X^mpco ducitur.
LEAENA* ^y^ — U^ae)^a (i75) eadem diphthozigo ixotatnr*
Est enim a Mcuva^ LEO tachygtaphi notant K — LV^ (i74)«
^ve Porphyrium secuti sunt , qui Leones dictog putat vccpd ro
kdijo vel kevstSuD , quod acerrimo sint risu ; sive vemaculam medii

— 35^ —
jBievi pronuntiationem (dfir Leuy seqnentes .scripserunt Zjevo, pro
Leo, LIBAT. Tironiana nota babet «— 1^ -^ L,(e)Bat (176),
ut sit a A^/jScy, LIBIDO. LIBIPINOSVS — ^. ^Vj. — •
Lrm/)o, L(ai/)S. ^70} i. e. luaubido, Laiihidmosw» Yarro a
Zjobendo .ducit. Foitasse olim Lfzbet , deinde Lauhetf post Lu»
bet dictum est Varronis certe etymologiam , sive yera sit, sive
falsa , secuti sunt tachygraphi. LIQ VET, V'^ — J^(e)Q(u)et^
(180) jSchelleii etymojogiam .coufjrmare videtur, qui a A^/jSa; du-
cit BIAECJENAS, f^ — (ae)MG. — Maecerms (189), quia
iJraecis Mou7ciji/ccg, MAI\E. ^ i — M(o). (120) — More,
quod Celtico Mor respondet MENDICVS. y*f — (ae^M. (67);
«— Mcteridicus, ut sit yel a mami dicere seqondum Isidori opi«
nionem ; yel 4 ytAvrig , quod Nunnesio placet MERENS, v^

— (ae)M, — Maerem (^^) ^ /tc/po;!. METITVA, ^-^M(at)^
/Y — JMaetit (^^9)^ ^b &iidoo. NVGAE, Quae omnij^us literis
perscripta est nota ^^ ,— N(z/)G^(j28^c) 4ocet, jninime emen-
dandum esse^ locum yarronis, qui Nugas 4icit in nominandi
casu sijjgiiilaris Tiumeri j( Voss. etyin^ 402. 4o3). P AE NYL A. ^4i

— P(w)Na (167), quia a (pctLvoXrj. PARS. /^ (5i). Forma
hujus notae piira est >u. quidem, quum in cuspidem linea recta
exeat, JP^ legi potest Sed reliqua notaepars, nisi X sit^ explica^
ri nequit. Inde l^ary^S tadiygraplios scripsisse suspicamur » atque
a Farciis, ducendum «sse illud vocabulum, de cujus etymo tanto-
pere disputanmt eruditi , haud absurde colligimus. FAYFEn.

— o6o —

(66. c). DifficiUima est hnjus notae enodalio. Incipit qni-
dem a P, atque terminatur syllaba er, ut aliae etiam notae "^
L oy, — Ter, Inter, Subter(S). Sed S ■=- c/ in medianota
legimus ; unde suspicamur , olim Pauciper dictum esse. Quae si
vera est lectio, Schelleri opinio de hujus vocabuli etymo confir-
matur. PERTERGERE. Pertergeo habet Schellerus. An etiam
Pertergo tertiae conjugatioms usu venerit, se nescire dicit Ti-
ronianae quidem notae ^^^ = Fertergit {^30) terminatio ^
= it est PETIT. ^yi (39). Vit perspicuum est. Sed ratio , cur
transverse posita sit litera P, non faciie intefligitur , nisi insit ae

K

C§- 97) > ^* valeat Paetit. Quod ipsum sententiam eorum , quibus
est ab airwt conlirmaret. POENA. \ j^ =■ P(<?)a (71), non
Paena, quia est a w/y^. POLLINCTVS, POLLINCTOR,
notata sunt yL^yi '^ P(a)L/w, ViayLtOr; Pallinctus igitur iet
Pallinctor. Verba illa unde sint , quum nondum inter philologos
constet, equidem a Pallio ducenda esse arbitror. PONDVS.
^» «a P(//)D. (147) ; ergo Pimdus, quod congruit cum J^md
apud Notkerum , Funt apud Keronem , ceterisque Germanids
huius vocabuli pronuntiationibus. QVERCVS — ^^0 Ci%)«
Literam X, quae ro Q sequitur, explicare nequeo, nisi sit Chi
Graecum a Tcd^pvg profectum, quia cachryphoris haec arbor ad-
numeratur. QVIPPE esse putant a Qui. At Cicero non dixisset
Quippe oui jussit, si verum esset illud etymon. Nota Tironiana
y^ (Jji^apeTtehaihetQmdpe. ^ eiam est Quid (5. c). QVO-

— 361 —

, *

TiDlB* 0-^CO. ^ CclidieXy5.t) n6Uhsmt tachygraphi, tlt
ui pJuribus quo^ue insdnptioBibus legitur: uon aCorUinenti die,
liti placet V^Ko Longo, sed foitasse a x^e. SACER. ^ ^u
SK. .(91)» i* «• SaAer. Philologis est ab &ytos, quod minime
placet, qtam ptiaca linjt|S yocalmli sigbifieatio »oa sit Semchu,
uti eX. cpmpopato Sacrosfa^tus , nUigis etiaia ex legibus XII ta.
bulanui piltot, nhi „Sac^ esio"* Ex^emum sUppHciwn signat
Equideiii Sb^ ab ««^^35 , q. e. extremitf^, dud ppsse censeo.
SEGAT, ^ -!- $(flc)C«^. (168), ins^ litera A, ut propiu»
accedat ad ix3>, «c/<w/cr^/. SEfA. 'p^ — SA(cj/a(i5g), ea.
dem diphthOngo, quum sit a pxk^* filNCElVVS. C^ — S(pj.
€(»•) (i55), i.e. Syncerui, Equidem demiroi-, cur pbilologi, ori-
ginemhnjusvocabuKiiidagantes, incc^« cHnnes haereaut, et alii
cum ceta, alii iine cera etymoh esise af/!rment Egb vero ei
(Tdp et yfj^s factum esse, ideoque a quibusdam Synceris scribi,
iniHpersuadeo, ut sit quad am sohitu, neque clam neque fur-
tim. Fortassis etiam tfopus a vasibus EgHnis repetitus est, quae,
fium sinc*rae sint, ex sonitu judicatur. SKAIVABEVS — C.
— SK(a)R. (176), aoti Scatabeust qnia eet a xdpuPog, SKA-
TIT -• ^ -. SK//- (16^ a akdirrw, SPICA, SPICVLA,
SPICILEGIVM, ^\% ^fSiu)Ca, ?S(p)Ca, PS(p)G(/).
«» (i57),:siVe vere ellt pronuntiatum Psyca, quia ducitur a il/l^
«ive priores literae tantam sunt trajectae. STIRPS. C^ — S(e)K
<i3o), ut igitor olim pronuntiarint Sterp^, a ^Bf^oirsfg, TA-

46

— 36« —
►I1.ENTVM.: ^^ TA(^»>^026.i;p ^ eriJJkr-syfUbam sigkii.

la^KGIT. ^ — TG(3C^*^ TergxU (8d>, it 5^ slt pro S in
^^ptf», undeeBt, TILIA: ^ — t^e^LaC/^/c), ie, 7i/«fa5. Pii-
0itis exiim ch^rtcter cbuft^tiu eit (6* ^!-.; I^t:') «t Jt..'^tBae
.quidem. ottJKjjgrapto •et^cnioloigiafm 4»etnf Vhp^- <jtH ,' I35//i»«
qizasr T^mrh ' dictam fi^e *, ait,' qikod tigimm ejtls tslisrciHtfieieii.
.di« titUe slt. TmE^A/ T^ "^'5'f^)N« (i7fe);i;e; 7lw««ai,"a

.^C,-7 .T(^)t^, (»94) y-^Tfdenat, Const^ jepim Jitera T ;et

*' " ''" /c -^ A/ (29), qupiji^. est '^. ^aj7:a?, TRygCDAT'.

-7 TGiof^)(U^ (87), ioserto X, ut sit. Tfujpeit^at, » Tru^ et

•^/^^^^. TiyVCVLENTVS. "T^ ^.T{u)Ux)tus (93) ^ Trw-

ycuWm^.%TTm* ^ TVBER. ^ ^i^TBO,:^ IVi&w- (i8i.c),

^^f ^ropius^ ftccedat »4 ^P<^,^» ^^r^r;:%-: 7^> U^)S (i5o),c» ..y

l,"tJ<35 et y^ =? A/^r, ^Atque haec scrit^epidii ratio,^^ quamvis vid?!-

^f mira, melitts illius yocabjiji /sappeiUtjrtr.etymoii, quam pd-

•u^c.philologi atolenmt, Est autfem ayyo^y^quo-praeci eandem

^gniJ^Lcanmt «i^em ; ^*^i ^^6PW»<^ digamni»>AeoliQft; primum.far

— U(«<!^M(«7«)<i58> cnm- diphthopgo.. . Eortail8S6. a, ;^i:^^

^•^

^ciipSemBJi Eniiius -.('^p. PasG ^)^#; ^F^tn^^GpthQfr. 2^)« cj«i«ilL
ifcfoS!»!^ ;et-(?i"^e^o!Awil$»rX8^^ iMmn^^m f^twa lejOte

tur. ^ed Galliciizil /<?//r a LatinQ; J^ini^ d|itC6ltduJii .^sser; ? iBi4ta&
lav^-Jam^^ajS^.aMt^i^i^ .desx4«W'qfltum jaHj^tivi Diiirnus
a^ut ltelo?«it ^W«^:<<i!en>ujerit.ii,'.V^KTVS|.:it^NU'lIiAT^

^ipteljloUgQj f.<iUo4 |*erizo9ii Opinionejii: cott/inflafe rvidetuk'» qiii
<3a^ ^yr^^., ^tfcitjab A '^ spl.ro i Ji0. - .VElVOlTi. »*<^ -^iFa
('t^fi^eiJfhrgUi, FoHt^a©-. ^iFarO^ f^^rgo, xd & MiOfv^ Mergod
VJBRSVTVS. $: /<^(?^/p 4u«iitj$<^^erus, auctoritat^. Jffiatirmo^us»
NeutiquaiU ddstipulantur tachygnlphi. Plane enim div^rs^ iesttrAf
6ix notarum C^^,t?Yi9^ -tA-^f^a^^ Cli<><P ej, >^^^:ER —

(>46, )C5^.. :t.*Jross^;,<il^$€ttrufll-^s|n]^pift9l *PtA\4pT»0|( et^qiwji i, '

«likii ijiS^dtil Verbid coiii^poeftis' HovTtatem denotat: in vei^tendo
fnitti sempei* ti<!i^ta6 est Praefixftm literam F noii tiisi digaaima
Aebiicura puto. VIPERA. H^ — V(€te)?a — f^aepera ( i8b>
VosBii conjectaram ccmfirmac, qui a yepres, idqa« a ^^ et !>«»•
j^ repetit VISCVM. ^^^ — PSXio!» (i6o), 1 e. yisxum
jcLve nxstm,tih iSsS^i Vl-llIVS. ^^. — OtK/)M. (169). i. e.
VoUmtSf qnod magis respondet Italico Olmdt et Gallico Onm,
atqne ab "O^fMg bene dudtUr.

§. ^66. $ed videamoe etiam, ^nomodo etymologia cnc ctmte»
nient& notarum ejusdem^stitpis intett^i posdit Pormaii enim
nnias>jasdemque literae esde diversas ($. i^)t 'q^ahxm illa, qtkae'
ih notis primitivis adhibita sit, vix mutetur, equidem ($. So^)
dbmmem<)ravi. £k similitudine igitar chamcterum in hoo lonU
bendi ^enere de etymis , quae in rn^M^ habuerint tacbygraphi ,
con)ecttnam facere licet : quod propoditis aliquot ekempUs de.
moiistrabo.

» ALTy^IA. a^ ^ AC/)D(K)rA» (1«% c) ^ -^ A(/)D(tt).
de.i^ Aliitudo Ci^?) notae siint tdiiud ^tir^s. Haud dnbie enim
^rior' nota- ex posteriod est cdniFeeibU Id qaod mSre cdngrmt cum
etymo, quod Pestos (Gotbofr. 349) lubet, qui, Altaria, inquit,
ah aitUudine dieta etm^. > £qaidem« qutim ex nota Tironiana
constet, olim JililtHNA Ititiptiini esse » su^picor, a Graeco 4kUa)
ote Ofno,iioio; liatintaid v^dabalum repetendtmi esie. Qoid-
nvAldudo {Aititiudo^ qtteqae lade origiaem traxerit., qaom

— 365 —

Graeco illo vierbo €idam Avg^p sigtiificetar f APtTD, L —
A{d)2 (33). Quam longe petita sint hujus vocabnH e^rBui, qiia«
philoloffi protuleru&t , int^ omnes constat FortMse vemm inve«
nient , qui iimilittt<^em spectaverint , qufte est inter notam illani,
et faanc Lg «- A<</)P — AdponU (38). CAGVMEN. Neque in
httjus vocabnli etjrmo «ruendo conveuiunt viri docti. Similitudo

quidem inagna est in notis \. t^ Q^ — Acutus, Acumen,

Cacumm (120). GALLIDV^, "^ -«• K(a)L,(i). (uo), m ait a
^3^ — Kj(a)LMs -^ Callus £f 5i, c), CANCELLARIVS. ^
(^43.395}» ^ 'm' CAU -^ CartceiU 062), COAJEGyPTVS.
O^ — C(on)PG, (140). Qnod SaJmasius (Epist p«93) dicit« ao«
tam haoi: kijgeodam eS9e Coptos, docjunirato est^ ne elementa ipii*
dem notarnm ei zu>ta fuiste^ Clara ^nijqa et distincta est litera G;
atque ab y<^ -«" ACrP* "^ Aegyptus {\^a) ^ praefixa praeposition!9
P ^ Con» faotaQi esse notam illam, videbnnt qaiutram^ue com*
paraveiint. G0QIPE5CIT* Festoshoc veil>iun«|[ (Tff/setJ^af^i»
duat Alii id es^e pro Comparcib statuua^ Tachfgraphis Vosci^
^. ^ OfSS)» Qompescit autem ^ /< Ci^i). Afinime. igittir
hoc ab illo ppofectum esse puto, ^ed potius % 3"^ — ' Oompos,,
CONCINNVM — 2^ 0^0 tachygraphis esse videtur a Q^
Q(ok^(i)^it (173). CONTINVO ->' 2ni (,80) a Continot «-
^ (io> CV3TOS. I4cet Yossias prae£erat etymon sx CPn
^ Adsto, notarnm tamen ooBstmc^ faai^d dubie docet, t Cura

— 366 —

illud esse vaffabuluit.* Est enim ^H — Cuta (b^i *f/ fri^ Ca^
sipsi^jg).' DAWO^AT — // a Dafmum ^.^ (6-7). Dlr
LrVrr — \^:'i^^) a ImU — ^^,^ (i5i;)- pELICI-
AE. y«; — ^'^(W*)*^ ^ '^mi/)Cii)tmrr' mUaius Ci52),
Una eademque Jioraiii verbotum yadix est* ^ti$ra.no^.iicet.3tri-
tfere De/iliae. DVMTAXAT* Miijof Scjb^emm; ^ui ►(in pil^^qi
cept stili I. 09) j, Hnjus mitabilis ** inquit „ vocabuli origq forsan
,\ in perpetuum latebit. Videtur: e pluribus vocabulis composi-
f.tum esse: an e c^zim taces at9 Ve^ htnc tacesat^^ 'Equideip
non assequor, quare se torqueat, '^«' ambages qiiiefentfo ifovam
^tymologiani, quiim sifflplicissimani hab^^e ^6§sefVsiPnsciano(xv)f
auctore vocabuTum illud a T>um et ^Fiaac^j^Vepeteretj- nbn scilieef,
titsignificet jyam aesiimetutf qaod Vossio" pJacet; Ma tit prlma
tujus verbi 3igniiicatio servetur, qnae teste Scfaellei^o^^ipib-CLexic.
V": iii85) «st TcmgO, Dumtascat igitnr* pnmitiva si^liiTfcatioie,
qahe latius deinde patuit i est 1)///«*/^«?«^'/^, sive TangcTztio", LtA
^/if^ -atting^nao, pro Tantum, Inde pluiima^ lapidum iriscH^
Jilidnes {Oruter;-5e6i 5o7. 574. 2. MafFei bisfcflipl.^.Sd),' pnncto
merfecto\''-M\sA babent DVM. TAXAT; (Gorii' insc*: ait. pT^S-^
«fea). ■"Inde ,etiain, iir^notamm cbUectione notam «f 'Jf^ Tfrtac)^^
^S)' ptbxime «equitur .^ "*• jyVimxjat •-* Dtimtdxat / qhAe
«^sderii stirpis e§t, «[uum f a ^ sit «bsorpta:") "^fteBV^.
^5^,^ i*- EPH(aJtj tacHygrapiii^fecemiit eX ^ '^ PH{«^).
Pha0dtlst(iefy, 4>bi^$y T^d^rl bpikiibnem , qiiatovls falsaiiij^^e-

i^ntes, ISst enifii ifitid ^^0$*. jEQVlDEAl Alii ahEso, a!ii
ab £^. repetunt h^aic paiticidam, JAvA qonfirmatar «ota (y >"m.^
quiSem (5). Namque ^ notatar T ( i ), Ego anteni Q (3). EK-
SEOUBIUS, /^ — E3CSK(/)/y (i52), apeite la ^^ —

SK, =« 5fl5c«r(i9i)/ FETVS. ^x»i^-^ F(^)T/iv(i5o)/av*5?

*— F(B)T^et «^li^^i^ (167), GE^rS; *C '«-^ 0(e)J i C< :**• 0(4
-i^i* Genus (47). lECVK, Fluctuant philojojgi in fitymo' hujus vo-
<«abhli con^^ituehdoi. Modo ex Oraeco iJTrapf modo ex Hebraeo
^h^inocto iejLiJhaldaibo-nuiy modo 'exr 'is^i, vc^odo-ex.iJuvQl^qpxd
etiam ex mosstroso Jhiirvp inyita BJinerva dupunt, KuUam^di^
bitationem habet Tircjijianae notae Jf — I(v(<v) etympn, Pecu-
liare enim notae Q » Co:r (7^) id est, quod punctnm iQ media
litera Q Uisetffxar 'Quq^lquflm in coinpdatflt-»ifla tiota et&msit,
eo min»s .duj),itw«s Jef^r * C<V repetere» q^o clariu5;ii| Ubro
Cassellano vel yuljg^aribus Uteris not^e adspriptom est Jecor, L AV-
TVS», >\ (56), a ^ — La«j(47); hon a ^^ JjavfUiiQ^lcy.
tiTGVLii aliis e^ a Lingua', aliis a lii^(miiQf tachy^phis ti
^Jiitgbndo, - IJgui^emm. no*atttr4*^ 'i- Iy(/)G(/)^, JJngit ^Sj^^
-^ 'i^i^QU (i6iy. MAOlSlTfeR VoSsJo eSt fi- Magis: Schelleras 4
jU-^^y/yo^ maVult iducere, inius etyjnologiam con/lrmare videntuF
hbtae^/i^ VmcC ^ MagUXH^y Magisier (^g.c);. MENDAK
<D6njectiirisinfittit5s duclihfar phildtogi,- o)ri^trii 4mjus vocabtili
ihVestigantes, eujus '^ijidetti "«jkTnjon ^am|estiH9 tid^tlir,.'m hdui^
qiias4iftC'sei^e hSsaa habbticdilectSo^ ^i^' 45f ^irt. %f< -**it!^-

— 368 —

\dum, Mehdax, Mfindacimif Mendosum (iii). MiNISTEil..
^vmmt dncimt Perottns, Becikiaimiijs, atque JuL G< Scaliger, .«puai
^catur l^qnister, £<onge antem differtmt notae yv -• M(o)iy
mm Manui^wi*) ac VV c VL{s), ^^ Minister (41), cnjnsiadiz
cti VS — M(#) *- i(//m;tf t4i). MONILE» ^[^^ (85. c) la.
doro -«ft ft Mundte; Vossio a Moneo, Atqtii Mumtt notamr
l^ (79. Carp. 46. V.27); Monet ^\^ ($. 3ii. AX Vossii igi.
tor sententiam seqni praestat MONIMENTVM . MON^

u\y<

iryili MYl^IMENTyM, Yulgoconfimdtuitar; noaiteaiabicbjr.
graphia:

\\^— Manimentwn (88) 1 V\— Monet (88),

- 1 ••

Jj — Monwnentum (88.c) 'j^ -^ il^j (96)1 -
' ^ — Munintentum (63.c) ft^ ^ Munis (62fj:

]Prias igitor est a Monendo, Secundnm a Morte, unde et j^
pidchrum interpretantor grammatici Tertium a MumSf qnaoi
ea doceatar« gratias {>ro meriti» ct muneiibua agi« MOROSy^
iitrum a More, an a Mora sit« dubitat Sdielleras (princ* stifi L»
L. 1. 85). Prius^ etymon tachygraphis probari, comparatio doceC
liotarum ^!^.— Mora (104), V^ ^ Mos, N^ — . Mcroeut
i*p), PENITVS esse a Fenetrat, patet ex utiinsque yocabuH
notisi^i;^ (33). PERENNIS, v^F^emnis. Male. /^
— EN est Jnnus {iQ2)i ^ -^ P(«r<^}Nm> (iq2> PRAETOIV.

— 36^ —

*| (iSi) a* T^ «^ Fraeit (20). ROSCIVS, nomen pfropriiim,
fi ihBscit fecenint tachygraphi^ Documento sunt notae , qna«
sequnntar ^ O. ^^*^ "^ Comcius, Rescitf Roscius (35). S AL.A-
ftIVM.Cx— SALrw^xa^Sa/, 9v ^^)* SCVTRA a Siculo
tf^fl/r^a,- prO %vTgctf manare dicit Martiniuis. Diversmn etyiAon
tepraesentat forma notai^um ^^ c^ ™ Scutum, Sculrnm (i56),
pro ScUtta^ SIMVJLARE, non Simi/are, ui a quibusdnm male
$ciibitur ( Cell^^ 355 ) , . q«i * Sijhilis ducunt.- Refutantur coni>
|>aratk)ne notanmi S^ — Simiiis; y^ -=* SinaU, O*' -^ Dis-
simulat CSo), SPONSAUA j^(49). a ^^C =- SponteQ/^^y,
SPVRCVS- Isidorus expiicat quasi spuriu» ; tackygraphis &it a
Purus» Ita enim invicetti se excipiiHat nolae f^, L^ ^*y -«1
Purus,lmpurus, Spurcus (^); STERQVIUNIVM libraiiormtt
inventixm est:- Romani Sterffuilimmi et ^tercuUnum dixerunt
(Cellar. 363 )t Posterius titientaF notae ^ — *» Sterctis, ^»c =«*
SterculiTium (i5o)v STIPENDIVM a Stipes, pro aiSrey aucto.
ribus Varrone et Ulpiano. JJ^ — STcj — Stipe^s. ^ v. -*. ST-
j^ — Stipendium ^8). STVL.TVS, a Stelidus, ^ ^
-- Stoiidui,' Stultus <io2). SVBTEGMEN. AKi Subtemen
scribi volunt. Innotisest >v\ ^*\ '^ Stamen, Suhtemen Ci^')^
V ARIGAT ducit ScheHefus a Vixro, Karar^, Mai-tinius a Karus*
Geitiprem viam ingressi sunt tachy^aphi, eontiiiua seiie ponen^
tes notas ^ ^^ {,^^^ "" Varius, Vegrietas,- Varicett (.i-aa^c)
Qt igitur hoc Verbum' sit a VcfpiHs. AiDcedit auctbritas* Ciceronxsy

— 570 —

qui (partit 36) prdevaricator , inquit^ signijicitt eum, qui in
contrariis cgusis quasi vorie fisse positus videatur; item Ul-
piani , qui (1. 4. §. 5 de liis qui not. infam.) praevaricatorem esse,
dicit, quasi varicatorem, qui diversam partem adjuvet pro-
dita causa sua. VIRGO, Festus a viridi aetate , plurimi a vir
ducunt Nejitruin notis Tironig^is confirfljatur, lis enim M
est Viridis (9), Hv "• T/r C8);^sed Kirgo notatur ^ (56),
quae forma prppius accedit ad ^^ .— Ker (ii3).

$. 38i, J^eque tamen hgiec prbposui Jiamquani decreta nuUi
dubitationi pbndxia ; sed )it |is , qui bioc studip ten^eptur , mate-
jriem praeberem etymologicas has quaestiones diligentius perse.
quendi , philolpgisque simul ^perirem thesaurum adhuc incogni-
tum. Qui quoni^ not^uni pollectionem jiegjexernnt: , in varios
saepe sunt inducti errores , ut praetej: ,aKa docet mterpretatio glos-
sarum , quae .sub Jsido^ pomjuie <:xrc^iflfenintur, Id enim opus
(in edit. nov. Arevali T, VII, 443) saepius spectgre ad notarum
collectionem , de eo ne icogitarianj: quidem docti viri, qui illud
vulgarunt atque explicftre instituerunt. Unde jfactun^ est, ut neu-
tiquam intelligerent, quid sibi yelit ^uctor^ quum Adplnravoca-
bula adnotaret alia, quae Quni illis ab eo conjunct^ sunt inserta
particula Post. Ita (p^^SS, n,32o) reperies Canava, Camea post
coenaculum; 2A quae Areval; iVjO x^anjea reppne camera. Male.
Auctor enim , quisquis sit , sive Isidof .us , sive quis alius , vocabula
iUa minime -explicare voluit , sed tantum retulit ad notarum col-

— . 371 —

iectipnem» ubi (149) hoc ordme' sese excipiunt: Caenaculum,
Caenacellwn ^ Cemava^ Camea. Eteniin Caeniicellum postea
collectioni videtur esse insertuni. Item ad vocabulum Dramea
glossarii auctor adsctipsit: posi Framea; ubi Areval, qui id
frustra in ejusdeni glossarii litterai P^ quaesiverat, emendare cona^
tus est Framearum. Male iterum i spectat enira animadversio illa
ad notarum collectionem (126). Ad vocabulum IMutelus adjici-
\m\ posb Ruffus ^ afite Ruhturn. Keque hoc intellexit Areval.
Addit enim (p.476): Quid hic glossator antiotaverit ^ incetlum.
Fortasse innuit, 'Mutelum esse Ruffum^ quod ante fuit
Rubrum. FalKtur. Namque in notarum collectidne (128) ita
digestas reperies riotas: Rjifus^ IVLutilixs^ Rubeus^ Denique ad
vocabulum Trimitat legitur: post Vrna. Ad quae Areval: Po^
sturnas Atque alii etiani illam lectionem vexarunt ; ut Semlerus»
qui Trivia lYoserpina, vel Trimata post tres annos legi vult^
Adeo vanae ct inanes conjecturae Saepe ab iis proferuntur, quibus
ratio simplicissima latet. In riotarum enim collectione (i56) legi-
tur: Vrna, Trimilalis, cet. Equidem^ ut brevissime dicam»
mihi persuadeo , ne glossarum quidem auctorem illa vocabula in.
tellexisse, ideoque legentes ad nptarum collectionem remisisse,
ut ex serie^ in qua coUocata sunt, pro sua quisque parte ea ex-
plicaret

$. 382. Inter eos, quorum interest, notas Tironianas intell»-
gere, primum profecto locum occupant arti diplomaticae dediti'.

qai^e qvd earam cognidone miiiime omnimn supersedere.pos*
sint Atque adeo suntinter eos, qui intricatissimum hoc scriptu^^
rae genus, quoniam non norunt, tamquam ignotum hominem^
inviti praetereant Sunt vero alii» qui in misero acquiescant sa»
latio , nonnisi cancellariorum annotationes sub ejusmodi notis ia*
tere, quas liceat impune ignorare (Schmidt Phisddec^ p.56. $.88>
Quid ita? Num quod non intelligitur parvi pendere decet? Non-
ne erubescant arti dif^omaticae dedid, diplomata habere ante ocu-
los, quae per imperitiam tota legere non possint? Certe^ qui no*
tarum cognidonem inutilem in arte illa esse temere statuunt» ne
tuspicantiur quidem, quibus moribus sint obnoxii; qualis est e.g.
ejus, qui nobis persuadere conatur» Signa cancellarioTum per^
peram appellari R.ecognitionis , quonican neutiquam recogni-
tionem, sed subscriptionem cfuirtarum signijlcent , siquidem
TnanqUam sequantur verbum Recognovi, sed verbum Subj.
scripsi (Schmidt Phiseld. p.i33. $.2oo). Scilicet non didicerat
vir doctas, quid sibi velit nota ^^<\ sive OSfAj^ , quae in oro-
nibus fere iUis signis conspicua est^ et ipsum iUud Jiscognovi
eignificat

^. 383. Sed multo magis edam vituperandi sunt, qui, quum
aotaram rades ^tque ignari sint, id agunt, ut hanc scripturam de^
trectent et contemnant Nonne jure miremur, celeberrimae aca-
demiae Boicae ne ullum quidem sodalem faisse , a quo F. Grego-
rius Geyer meliora edoceretur , quum in ipsis academiae commen-

tationilMis (a. 1777. T^VIL p. 3i6) inepte atqne oiimino absurd«
ludicaret de notis, qnae in diplomate quodam LudoyiciOernuu
nici conspicinntur? Operae pretium est, ipsum audire auctoremi
sermone vemaculo quidem, at incomto, ita loquentem: JVir fe^
hen eine gdme Beihe derley jmk&nntlichen Gezeuges (nimimm
prout auctor id intellexit) gleich riach dem Worte Sigitiari
fortlarffen. Diefefehm lHppifch cms (scilicet inscitis) ; €iber
fe JVfirden glaublich dach nicht nur jHhlings und untfonft
hingefchrieben worden fejTts. f^ielleichJt war Ludwig tuich
fo ein unglUchlicher Schreiber^ wie Karl, fein Grofsu^iter?
(itaque regem ipsum notas scripsisse sibi persuasit) Gilt etw»
diefes KrAtzeln flir feine Unterfchrifi? M&gen fie nicht
gar Siegeln, (quid interstC inter Sigilla et Siglas, ignorasse vi-
detur) oder Tyronianifche Abkiirzungs . Zeichen feyn ? Bis
ilzt bin ich noeh nickt im Stande, diefelben iUiJzulSfen,
( nullus dubito ) wenn fe doch jemals einen wOrtlichen J^er^
ftand fjollen vorgebildet haben , und nicht vielmehr ein he^
liebiges Wefen (quae amentia!) wie fonft das f waren, 4et
Sed niissum faciamus hunc nugatorem: ips^ eniili notas infrg
{$• 409) explicabimus.

$, 084. Quae quidem in diplomatibus sunt Tironianae notae^
eas non sobim in signis canceJlaFiorum » sed etiam aliis ixi locis
reperias^ Exordiamur ab iis« quae in chartis regum Francorum
stirpis Merovingicae supersunt, .omniumque antiquissimae viden-

tdr^qvLBS hodie habemus. DifBcillimani earum intaipretaEoiiexii
essCy riema mirabituTy qm animaidreirteirit ,. plurimos vel in legen.
^s eis , quae vulgaribus literis iUo tempore scripta sunt , haerere,
ip^aque . sermonis vitia iippedimento esse, quo minus intelligan*
tiir. Neque;alia est causa, cur aidhuc non fuerint, qm notas illius
ketatis explicare cdiiafentur. Eteniui in Merovaeomifl; diploma*
tum iiotis nuUus conjectando locus est , quoiliam , quae ante scri-
{)ta sunt vulgaribus literis , Tironianis notis non repetuntur (quod
in diplomatibus regum secuiidae stirpis plerumque fieri videmus)#
sed^res profsus! diversae significantur. Singulae igitur literae,
^ive partetf, quibus notae coflistant, diligenter sunt cdnsiderandae
et exainiuaiidae , neque antecedentiuffi comparatio uUi adjumento
esse potest in interpretandis istis anuotationibus^

' §* 385. QuantuscuflqUe auteiii iri eo labor sit et difficultas ;
plures tameii hittim notarum explicabo, quae sufficiant ad pro-
baTndum earulH ^sum in chartis , inde a saectilo septimo scriptis.
^uod ut efficere poss^ fecerant Parisieiisia diplomata, quorum
inspectio mihi eoneessa -fuit ^ libefaHter sese interponente Viro
reverendissimo Carolo Altieri^ Primum igitur sit Theoderici re-
gis dipioina, aniio DCXC dfftum, quod Mabilloii (471.13) typia
mandavit, cujusque principitim et finem aeri incidenda (379.2)
curavit In eo subscriptioiiem Uulfolaeci sequuntur notae , quas
ex aiitographo accuratius delineatas subjicio:

StS

%ri^

Pislinctiorem aatem earam .fonnam haiic esse.arbitror; J ...■,*.

A A i" « i

(28) vs (24) c^ (i) Bcre (22) a (26) ,7-/wi (26) Tnajare (47. 23)

domus{'i&) /tf^*/"(42

mas syllabas extricare

racteres : desinit nomen in leus, Kotdnda praeterea nominis

• " • ■ ^ ■•■- • - .

Berearii, pro Berchariii orthograpliia diversa ab ea, qiiae in di-
plomate ipso atque ubique fere reperitur. Fuit ille IkSajox domus.
qui ab amicis proditus interfebctus est (Fredegar. ckp. loo. Ges^
Francor. G. 48). C^t^n^mi nexniuem seruLpnis J^tini Jioc saeculo

). In nonune yiri, £[ui IjLaec scripsit, pru
non potui^ quum nimium sint perplexi clui-
aen in leus. Kot^(^a praeterea nominifi

i. *•

usitati (^. 344) gnarum id morabitur, quod ultimus casus pro primo
in vocabolo Majore positus. est w^ j»

5. 38^^ .AUn4 ejnsdem .s^ecnli ^iplon^tj^nQO PCXG][yiflve
DCXiCV a ChUdetJerto m(ali^il) d9tam;Mabinbn(476.Jci)
edidit, ego yero ipse inspexiV .atqne ex Ai^tographo notas Tiro^
nianas, perperan» apnd illum (583. J) efHctas, ita refingendas

cura\TL :

>*

■ /■

..'■ .1' ;_■ • ■ ■ . ■%! '• ■•' ■*.•■ ;'«• i \' ' . ! '. ■ • »

T

>5

t^i^A^^rV VTV . .;

• «.

Seqirantar suBscriptionem Uulfbkieci. In prima nota, quae summo
loco sola posita est^ interpretanda haerep; neque eam explicare
licet, nisi ponas, paulo diversam ejus foriuam tuncfuisse, ut for-
sitan sitpro p/^ =— Impetratum (109*). Hira quoque est notae,
quae flequittu:^ compositio ex ^^S —» Optis (48) atque Jr) —
jinte ^14)1 ^ i^^P ^^* Opetante. Ista scilicet praepositioi^e prc^
rera terminatione tL^ — Artte (198)^ icfeQ usuili esse, tachygra-
t)hum verisimile ^st, quod haec eo tempore fbftasse nondum^ eS-
^t^u^itata , siquidem ra pTuribus notarum collectioiiibus antiquio^
rilius desidefatnr r id«oque g. Grutero ex recentiore quadam ia ap-
ppndicem est rejeCta.^ Multum sudavi in illius notae ratibne inda-

' ' * k *

ganda*. Neque enim repraesentabat ^y — Opera (48) ; neque
terminatio l^ — * riaipb), essef poterat. Nunc autem haid^ du-
bito,. qum jfecte regerim:. Longe faciKus pef spicilintur ^ quae se-^
quuntur notafe iV pi (5o]f no (5o) rnajore donius clarissimae
(78. 47). Posterior nota eodem modo ex duabus est conlposita, quQ
C4 — Vir clarissimus (98). Neque nos movere debet hoc
ejutheton dignitati Majoris domus adjectum , quandoquidfem simi-^
lia legtmturV ut ^ajetr domus regiae ^DuCange h.v.). Pipil
nvLS ille, cognpmine HeristalKf notus, Ansegiseli, sive Ansegisi,;
fiUus,^ Caroli Martelli paler fuit , anno DCLXXXVII dignitate illa
omatus ( Dion. Feltii^ epit. hist. reg. Franc. p. 21 ) regnum inter^
cepit, r&gsbus non nisi tituld reiicto, supremumque diem XVIT
Kal. Januarii anxid DCCXIV^^^biit tiisCe ndtisr a^aaexi sunt cba-

— S77 —

racteres^ qiii nmn verae notae sint^ an potins calatmi dncttis ex
supra positis literis vulgaribus descendentes ^ a£(irmare nolim.

§. 087. In alia ejusdem Childeberti charta anni DCCIX
(Mab. 482. xxvii) nonren Blatcharii, qui eam signavit , proxiihe
sequuntur notae . ad aiitographum a me delineatae ^ non ita de-
formes, ut apud Mabillonium C385. 1) exhibentur:

DifficiDimam esse harum notdmm intefpretationem liigentie con-
fiteor: neque ego is sum, qui, quae percipere mihi videor, ariis
obfrudere velim. In primo versu duas posf etiores notas suspicor
esse MT^ ^^Vc ~ judicio ( Carp. IV ypiOciUum (106*); atque
in secundo tres posteriores^ ^^^ fj o^ '^ demmliopit (42*)
^ (26) do (27). Nullara vero dubitationem habet nota ^ quae a
ceteris separata in versu tertio sola conspicitur y 9^ — C/eriofs
(91^; unde colligo, j4do, quod antecedit, nomen pxoprium esse
clericiy qui in diplomate ipso Adoinus ^ Audinus, quin etiam
Vdinus appellatur.

48

— 578 —

.\ <$. 388. jSeqamitar fiotae in tertU «jtisdem Childebejrti ^dmrta
anni DCCX <Mab. 482. icxvni)

^

^yw.

ex quihus px>ateriores «ex legere non dubito Ovl jk ^ flf^
\A^ y — ^^^' (5i) 77/« (28) al (29) .c?c? (27) Tmjore (47 et 28)
domus (78), Praeterea animgLdverto , nomen ejus , qui post regem
subsignavit, vuJgaribus literis scriptnun, Uactalium esse., non
Actalium. Saepe enim Mabillon U, si prima litera est, legere
neglexit ; id rquod ex comparatione auto^raphorum ,cum exemplis,
quae edidit, intellexi.

$. 389. Quod in vulgari scriptura cuilibet observare licet,
nitidiorem clarioremque eam fieri Caroli M. et po.tissiflium Ludo-
vici Pii aetate , id etiam in notarum Tironianarjim forma manife-
stum est, quippe quae eo tempore captui legentium multo magis
ticcommodata videtur. <]hartarum , quas nunc recensendas sumi-
mus, prima sit, quae anno DCCLXIX a Carolomanno, CaroliM,

- 379 -

fratre, data est Scripttirae specimeii vtJgavit Mabillon (087. 11}^
Quodsi autogtaphum ^ quod vidi , consulueris , in recognitioms
signo distincte notatum reperie^ V\ ^ <^ ^* = Ma (28)
gi (27) na (28) riiis (25).

§. S90. Chartam , qua Carolus M. die XXV Octobris , anno
DCCIiXXVI^ deciinas quasdam abbatiae Hersfeldensi donavit,to-
tam aeri incidendam curavi eo potissimum consilio, ut ostende^
rem, quanta plerumque incuria historici diplomata tractent, et
quam neglectum nostra aetate jaceat arti^ diplomaticae studium*
Est enim illa ipsa charta, qnam vulgavit Wenck (hist^Hassiae T.II.
Cod. prob* N^ 1). Jam vero si exempilum ab hoc auctore editum
cum nostro, quod ad autographum delineatum est, comparave-
ris, obstupesces saile mendorum multifudine, quae in illo depre-
henduntun Nostrum ita hst legendum:

CaToluf ^atia dei rex francorum et langohardonan
(juicquid enim locif uenerabilihvf oh canote domini et opor^
tunitate feriiOTum dei heniuola deliheratione eoncedimuf hoc
mbif ad a^tcmwn beatUudinem uel rcmediwn animae no-
ftrae pertinere confdimufquaprdpter notum fit omniumfide^
lium noftrorum magnitudini qualiter donamuf ad monafte-^
rium haerulfif ,felt uhi hdlo epf abha praeeffe .uidetur:
quod eft in honore heatorum apoftolorum fymonif et tathei
fuper fimdum fulda in uafte hochonia eonftructiwi hoc efb
illa d^cima de terrc^ et prata ex ffco noftro cuiuf uocabulum

'-^* 36o • — •-

eft aptaft hi pago toringia qiumtiim cinnifUae ad praedicto
Jifco noftro pertinet ficut diocimuf iUa decima de terra et
prata Jiue aqixif /ud iam dicto fancto loco tradinuif fmili^
ter et in alio ioco . ubi franci hominef commanent cuiuf uo-
cabulum eft molinhufo quantum in ipfa uilia njoftra iddetur
effe poffeffo illa decima de terra et flua uel prata fue
aquif -(ad praedicto) ad pracdicto fancto loco trcuiidimuf
perpetualiter ad poffidendum Froplerea hcmc praeceptionem
auctoritatis noftrae confcrihere juffinvuf ut cd? Juzc die tam
memoratuf lullo epf quamque fui fucceffores qui fuerint
rectoref ejiifdem fancti loci ipfa decima de terra flua et
prata uel ucfuif defupra fcriptaf curtef ad opuf iam dictae
eccLefiae habecmt teneant atque poffedeant Et quiccpud ex
inde ad profectum eiufdem functi loci facere elegerint libe^
rum perfrucmtur arbitrium. Kt nuUuf quilibet de fdelibuf
noftrif aut de iudiciaria poteftate uel qualibet perfona prae^
dictoi^e^o^ de iam dicta decima inquietare aut contra ra^
tionif ordine uel calomniam generare quoque tempore prae^
fumat fed hoc noftrae ciuctoritatif [atqu {e) confrmtttionif ^
donum iure ualeant pof/ide (re) firmiffmum quatenuf meliuf
delectet (ipsbs) feruof dei qui ibi deo deferuire iddentur (p) ro
nobif etiam uxore. et pi^lif noftrif uel prccerum noftrorum^
ftabilitatem domini nufericordia ad ten (tiu)/* exorare et ut
haec auctoritaf frmior ft vumuf noftrae fubfcriptiordbuf

fubter eiim^decreuifnaf r4)^ Vd de uniilo nofiro iuffi^ •

nuif fggiliare

fignvm (Monogr.) Caroli gloriofiffimi regif' \
(Chrism.) uuighald {us) ad uijcem hitherii .
recognoui et f ' (Li.S.) ..

dalJi octauo kL Nouembrif Armo oclauo et fecundo regni ntf*
ftri actum dxrria palatio.publico bi dei nomine feliciter.

Satis nota est abbatia Hersfeldia ad Fuldam fluvium, quad
Landgraviis Hasso-Oasseliams pace Westphalica cessit De tua^
sta Bochonia, sive silva Bochonia^ Schannat in tibro, qujem di9
Buclwnia veteri scripsit, et Browerus in aritiquitatibus Fulden-
sibus^ plura exposuerunt. I^usdem ad annnm DGXL jam memi^!
nit Fredeg?rius ( Cap. 67 in liuinarti editione Gregorii Turon. .
eol. 666)- Aplasty pro quo Wencfc perperam iiiaberC^ra&^^^^
Apflosta in breviario Lulli esse videtur. <Wenck p.i6). Pro
Molinluisa autem Bothaha male edidit Wenck. Bfischingius
(Geograph. T.III. VoL HI. p. 53i) urbem Muhlluisam Thurin^
gorum usque ad saeculum iindecimum. ignotam fuisto putat; et^
Gras6hc^(in orig; Mufali^us. C:I. §.9. p. 16) J^nperatorum^, inquit^
Carolingorum temporibus quae rdtio Muhlhiisae fm?it, nos^
lalet ; ac paulo ante (§. 8. p. 5) : TTuiringia septentrionalis ces^
sit Saxoni^us; meridionalvm obtinuemnt Franci. Utrum^ vero'^
hi Mjddhuscun ; ^)el agrurfi Midilhusamim eo 'tempore occupdS*
mrinty nee ne^ hon satis lii/uet. Pmnes iBas-tenebras haec

~ 382 ~

cl^arta disp;ellit, atque a' Francis saeculb octaro jam habitatam fuisse
Muhlhusam docet. Quodsi causam quaerimus,^ cur id ipsum in
diplomate annotatum fuerity responsia ia promptu est Neque
•nim desmit diplomata, in quibus rocomm incolae nominentur;
ut in duabus chartis ejusdem Garoli (Falke tradit. Corbeiens. 877.
Eckfaart Franc orient. II; 664) ^ nbi .legifur;^^ XJuIuisiimgar, qvam
Franci et Saxones parUet iTzhdbitare" videbtintiJr : neque nos
ftigit^ Carolum M.^popuIos ex sedibus patriis in aKas regiones
transtiiBsse ( J. Schuback praes^ Koeleto de.Saxonum transporta^
tibne sub Garolo facta. Goeft 1748- 'KoHar. anal. I.'5i9.565:r567,
Westphal. mon^ixied.I. praef.97. Buchholtz hi8trBrandenb.I.2ii.
Meusel accessiones ad hist^II. 5i. 53. 5^). Quo factum est, ut
Pranci occuparent loca derehcta : quorum quum deinde mentio in-
ferebatur,* vetdrum^ incoferum uomina exprimi necesi^e erat. T5eata
igitur pWti .meo<adsentiri neqiieo ^ qui in praestanti de statu judi-
ciario in Hassia Iibro.(I. i3> ex eo,* quod Franci et Saxones si-
mul habitarint UuIAsanger, colligity eundem vicum tunc popu-
los iUosidistetniinasse* ♦

,. §. 391. 'In luculentodllo diplomate j^er lapsuin notarii acci-
dit, ut verba ad praedicto bis scriberentur. Quare in fine ver-
SBS quarti digito 'maclido abstersa esise videntur ; pariterque deleta
«mt, quaeiinfitie adsqripta erant, yerb^ QuantumcunqiutMfidem.
Sed haec nihil ad nbs, qui de iloti^ Tironiamsqiiaerimus^ quas.
in illo diploxnateiXiunc expHcare indtitminus. Ante omnia autem-

probe notandum^ in notariornm >sign,is .ordinem hotaxum.sa^piirt
turbatnm videri ( §. o^S}. Quem ,quum r^istituimus , illas . notas ita

legtow ®-ti j- 3r \ \ f • d^ y^^ K-» <y

'i^ 1 Ae t?. ^4^1 ^ i e, w/ (5. 340)
^($. ii4.3i,f. c) hal^^c) dusQff) alf(fas(gi) t:fiipemarms{i€lS)
ordinqmte (74 et 198) domno (78*) /tzco (12) ./i[<zrA> (94* et 28)
re^e(§.3o6) Fr««c(i87) <7r«zw(23) c^ (1) aliorum (j^ eX ^Z) in
mcpm{^^) Hitheri rec.o^^novi (§.082) et l[^i) subscripsi (11*^.
In ultima nota pro termihatioije,, quarn restituimus , consplcitur L/*.
Sed res ipsa efflagitat stibscripsi. Cohferant velim ii , quibus aii-
huc reswjiet «i interpretatipne ha.rum notarum «crupulus , quas roox
(§• ^94) proferemus ejusdem Uuigbaldi notas« ;^uid sit abba^ ta-
bernarius , coUigi potest ex vocabulo TaheiTiarid, quae fnitprae^
positiira^ nwnofho fiUdcLm jnandata, cui tabernae jnpna^terii
curae erant (Dn Cange h. y.). Varii {eiiii^ geperis in .moiiasteriisr
oUmfuere abbates, uljirizebendarjfTn^campaniles, schplares, alii-
que ( Pu Cange y. ^buas)^ . ,,

§. 092. Quas hactenus perlustiiavimus notas , eas ex impertu
torum regum^ue diplomatibus pro;tulimij.s.. Neque yero deesse
chartas privatas, in qu^xistiotae Tiroq]t>nae,compareant, testatur
Folradi testamentum .{'Mjab.J^^) i^^ conditum,

quod . Paristis in tabul^rio >ippei:iali inspexi. . In signo enim
Maginarii , qui illud |;estamentum approbavit, distincte eaedemi

— 584 —

tpitts ante (§^^^) exhibui^ qaatuor ejns nomims Hotae coir-
fpicmntur. "

$* 093. In signo , qno UuidoJaicus recognovit chartam Ca^
roK-M. m^nse Octobri, anno DCCLXXXI^ datam (Mab.5oi.
ji. LIV. 38^, I) ,, notae ex autograpAo tabMarii imperialis accura-

tiusdelineatae ^V < I> ife ^^^ T £. VI

P fT signiiicant Uui (29*) do (27) an (i.apertus est error no-
tarii, qui banc syllabam scripsit pro Jj^ = /12.27) ^ (^^) cns (26)
nd vicem (84*) Hado (28 et 27) nis (28) relegi et {1) suh^
scripsi (n *> Fo/(i5q^) m(28) dos (27. 96). Id enim est no-
men abbatis Dionysiani, cujus precibus motus rex commutatio-
nem quorundam bomorum illo diplomate confirmavit^

§. 094. Alia ia tabdario imperiali Caroli M. cBarta, ni fallor,
eadem est, qua mpnasterio S.Germani in Pratis <Iie "V Novembris,
anno DCCLXXXV, villam Madriolas aliasque res concedit
(Bouillart Iiist. abbartiae S. GermaruV Paris. 1724. cod. pr. p.. xiu
n, xni ). Notae in signo tJuigbaldi bae sunt :

i. e. f/x«^($.^4o) 6a/(5o.c) dusii'^) ad vicet/i (§.Sg^) Mai/a.
nis (28. 27 et 2fi5) recognOvi et subscripsi ($. 091) ordinante (74

386

Jj^irdus^ a \i^ .— • XeV iucerttw Sfumi / - »

«^ •-; 5« ^9^- ' ^^^^ fragincnttiiti «Jtidqtfe cli&rta«f,^qiik Giisela, C^
l^U' M^ «oror /^Ke^^Xlll Jun. IKJCXGiX (perpenrm Mabai. p.5o3r.
tiVlI. anittidl T^i^^dscripsit) monasterio 'Dionysiano praedia nonl
nuOaassignavit, in inanus mihi venerit, cancellarii signum , quod
deforkiatam: est ^ Ma})ilIonii Ubro (589. II^, ad autographtmi accn*
rate delineatum hic subjicio : ' - ^

■ ^

*i.i...iv'

* w

vT

;ii *.:<»'. ^ >•

\ V.

^ /

Kotai^mi ordineiti iii liacjetiaiil signo' turbatnmr esse^ ^Eunle. anitif;
«drettitrfr. Ita «nim lege^dae V9^x ^^^'Z ■ P «^ '^t- "vT h
4 ^ t^<|/ 9 X— f\/iH 'i(k.Um ($. 595) . w (28)
rs(28> t^Xn-j) Cmce//arius(§.45*^} jmsusi^j^*) a (26)
praedicte{io et 0 domn^iiQ*) GisQii^ «(29) /^(28) ^«(^O

49

\

-fifUC
OQw

^ (34> I^UQil vltinio locq b js iidltflDdent ^plctXHn e^ VeAxaok
hari^aim^ eo jbsos esot >ot4iri«d pro scrip^jt, Gra/ufte eoun <?ra^
Jtcere^ g^afica-e, propjie e$t Scridere, a Graeco ^pd(pEtu (Due^Hli

«qnptura }^^; m c.a;pitulis C^o}i M; (Add. |S. 0. 7^). Not«admii
praeterea «^mcNo^ tritiutti Jumi^ a prMdiptm Domnae, ^jood i«
iis ^aiQ, qaae vidgaribus literis SK^pta suBt^ exstat <Geteraai
jaoBL^^si lap^iuB fcribentis ess^ ceu6€;inus« <][uo ^ « pro ^ ^ in
verbo ^aedicit (10) notatur^ • : , . ' , ...'.. r

^. 396. JVecognitio Genesii in diplomate , quod CJaroIus IML
qnum jam Impefator esset,, xlie \b jSept 802 abbatiae Hersfeldensi
dedit^ ex autographo .tabnlarii iCasseHani .iiaec est x , V 0 ^

7i < '^S f^ *^^ -^ Oene^iifs CQi") ^ ii)

* ♦»••-• ■>.««'•■"

sigillo obductae siint. fn Ime additftr-: y^ \\j •*-o ^ — -Rc-
r/ (27 et 24) documentim ^88) '^^ d^mnmttOf (terminatio eajun
t^be&t) impmtm' ($.-2t;i) fn^aschpit (ii^f^

§' ^T* Quoniam MafbiHoa (anaal Bened. I. 229) <lubitavit,
ftn.uHud^tinqaam n.O0iiac SmwSs iaerjt <3ara3i MinQtarxns^.illiuB
^i^^igna^pnetti , ^juaej^ m imjtts .vnpei^aiarffr^c^ die j['D«i-
(jQej^briGt a|i&o forsittoOCXX^^I^^^x^raUi^Cnot^ aq^Hi^ dhrclkiold-
^cAejutifime^congmu&t), ex tabulario Iterbipolensi (EckhaxtFx^^
!pia one4t« ?• B6^. QS5) Bic ^escribere jri&uia <S8L. Subsignatio ^^^

u •

bus noti». a;BsoI«attBr: (Jy^ Jf- -. -<• SiMi^is (^4) scripsii (to).^ ht
chaitae £ne votsahyaiisM jimen', «nlgaribus literia seriptfaib ^ Tirofc
niana nota h^ — -^z«fw (26) ifepetitiir.

*<Jv 5c)8w Aliia? cliaiittfe^y qttam idem imperator die I5t Majl
«nno BCGGXm sanxitv ttotas Tihimianas ,i etiamsi ' atrf ograptiiMrti
ttonchiiri viiJi, ex rcoife apttd Falke (traJ. Corbei^nS; ad p-S^y) aeri
incistf ekplicare Bimc instituam^ restitutis eamniformis. Videaiii;
iili, diiibTO oceasione oHarta; antograplinm ipisiinr coiffparat^e Kcu:-
terit; ntiT» corruptis hbtis med^inam adtnlerim.. * Ii:a enkK legb^

/>*;-^. A 'K''^^^''^' -41., M5.t<- ;«^'"vp*

fredecimo (roi. et 28) imperii (64*) Koro/* (Carp..si8. Vrx5$
invicem C84) Hitemiae Vtd {(^J^iffj ikae (3i. 29 j wz/j (^5)" </;V?-

*' .*. 'l _.' i» '«•' #.' -I.' «^,.-

conus (g^i) subs€Tipsi(i i) G«w (27) ;«&" >/iff. (2^) «»» (24^ h^ (26ji

« (26) flf 0) .««y. (24 )• '. i .'..

§. 399* Quae in Alsatia diplomatica (I. Tab. Vm>d.p.= 65)
-mlgat» est cIua;ta>LodoV}€i I^i^-.dteK^^n Aug. to&o PC.GCXVI
eiarata , eaai; noti« ^qili^^ %)i f^xiTtVi^ittx^pinii^^
qnod Argentorati inspexi^ ^misndatis^ deHiiO hlc «edo^ Mr-x^mic
^eimtm ntoUo negotio in sigrro rigeogi^itionia Jegi po;^tit.iiae«

Vv<,S . V^ H-^ ?,^ / ^ n Si

i;;e. X>iir*(:i2'j*) iinQiydi/s^jy diaQenmictiyin rt?^^(84>
ji // (28) . i« '(29> ca (2^U35r J^24) w4'g7«f>A*'(5.o^)>^''(0

— 588 — '

9iibscripsi^(<ki* et 29). /Mire 6am noos ^«>qiiaefiliteris vulgaribui
ffimt scripta, cangrouiit Nomen eaim ^elisaxjkar^ qunin sit He*-
braeum ab Vk et *13^, ne in his quidem tlectitur; quod omnia
confirmant diplomata genuiiia (Baluz. CapitaIar.-II. 1409^ Schannat
«YtfLdic. Tab, IV. n. 2. Mabillofj. annal. Bened. II. 721. Ak^ dipl,-
J, 63..J64), Praeterea obseyves velim signum . intezpooctionis
(§. 319. 520) Vf quod vocabulo Amen, literis {am) vulgaribus
q^aidem, sed detqitis, ter repetitoiu primo et tertio veron adjici,
tur, cjgijj^squej in Jpcum in. secund|0 versa substituitur ,n((?ta, qua^
itenm ^b^c^ip^ signi^cat. Ejilsdem .jdotajii |ubsoriptibiiem-i|i
eoi quod sequitur, dipl^mate ^ebis^ sinxttemque io. Vindidis a{i>
'chivi Fuldehsis (Schannat. Tab.IV. n.^). * Ceteruiri notaridus egt
0^terer,'qui (ielem. 5*242. p^io^) illam notam, qui vocabulum
-!4ot^/« significatur, csse pntat chrilsnion ter repetitum, indeque
falsb sibi persuadet, plures in hoc rec6gniti6nis signo esse sub-
scriptiones. Notandus etiam Lichtenberg, qui non magis id in.
telle^t (9. 441 ). '

T ^. 400* Sed non sblaifi in sigriis hotariorum i Verum esani
post ips^m chartamm aFguitiisntum , notas Tirobianas reperiri^
documento est Ludovici Pii diploma, quod die XX lanuarii
DCCCXX UuKgario, episcopo Herbipdlensii concessit (Eckhart
]Franc< orieijijt IL-^ 880), ^osl illHis. igitur lEf gqmentiim hae Jegun-
tur notafe , quas' ox ipso autographo df scripsi : * ^^ I ^ ^
/ \'^ ";^ "1 A ^ "^ i- «-^ H(^)^ ^ C26) an (1)

-~ 389 -

dtis (a7) ambascmvU (etenim syllabam t;//, §. 398, ita etiam nov
tari, iniinmerabilia docent eKempIa) et (i) magisler (^c) scri-
bere{iQ*) jussit {rj2). Quae in signo notarii exstant notae ita
simt U^^ : Dttrartdtts dlacofms in tyicem (ut in snperiori di-
plomate §. 899 easdem explicavi) ^K^ y, Cj ^ -^ Fr Xi) du
giizj) ^«'(49) recognovi et sidfscripsi (ut in eod.em). x

§.401. Parisiis in tabulario impmali chartam vidj ejusdem
Ludovici, qua con/irmat commutationem quandam bonomm abt
Hild^ino Abbate . S. GeFmanensi £ictam. Data est V Kalenda»
Gctobris anno VII imperii domni bludouuici indict. XITII i.. e,
die XX 711 Septembr. a: DCCCXX:, et typis, quod sciam, nagp
quam mandata. Ante subscriptionem in fine ipsius argum^ti
notas reperi haa? (^ H^ V k/ / ^^f> J > i- «..
Idtffn (6) Hil do (27) imis (26) ambfltsciavit ($. 400).

$. 402, Chartam Ladovici Pii, q^ae /die VI Novembria, anno
DCCCXXI, data est, quum injtegrain typis non mandaverit Ma-..
billon, sed scripturae tantum specim» (^8.599) dederit; equi'
dem ex autograpljLO tabdlarii imperialis ewa descripsi, et hoc loco
subjungo; > .

^Chrism) ht nom, dni dei et falvat. nri Vm Xpi Mudouid',
cuf diuitifi ordiTtante prouidentia imp» aug^ fi enim ^ qucut
fidelef imperii nri proeerum oportunitatibuf inter fe (rers.2)
commutaiteriTit itrif confirmdmuf edictif imperialem. exerce-
nwf. c<mf]uetudinem et hoe^ in poftmodwtt . iure firmiffima

— oga —

manfunpn effe rtolirnwf . Idcirco nonefU omnium fdeHtitn
nforian tam pvaeferd iiim (ftiam et f&Burorum foUenriid gvia
idr nerurabiUf hilduinnf ahba ex monafterio fci diomfii
martirif xpi parifiacmfae {yexsJSy facriqw pataiU nri fimt^
3huf capell€mi/f riec noh di .quidam honm (sDmiHe riehboto)
ad nram accedentef clementiam innotuenmt cet/iti/dini mrxe
eo i/uod(pToy ambarum partium eportuhitate^ aUqtms^ ref in-
ier fe commutaffent dedit igitur praedictuf hildmnuf abba
ex ratiohe praefati ntonafterU fm i^es^^^ fci .dionifU pari-
facehfae memorato richhodoni in pagjt^ mtcafino in toco qai
dicitur Uncono uilla dt terra arabili buni/arief duof et #
tiontra in eompenfiitione huiiif rei dedit idem^ ricJibot^ ex
fuo prdprio praefato hitduinq abbaii ad partem iam dicti
monafieriifni in ipfopagofeu in ipfa uitta de terta ara-
hiU bunuariof' di^Hf \vers. 6) Unde et:^ di/af ca/wm/tatiouef
. pdri. tenore confcriptaf mamhufqUB boncriun Iwminum robo^
iataffe prae manihuf hedjere profeffi frmt . fed pro ihte^a
Jirmitate petierunt cef/itudini Tirae ut ipfaf conunxdationef
denuo per nrum manfuetudinif praeceptum pteniuf cofifir
mar& deherenu/f qnorum petitionihuf denegare nohdntuf
4vers^€) fed ficut unia/iq. fdeUum nrorum iufte petentium
ita 7wf itlif cohcefftffe atr/. in omnibuf conftrmaffe cogno-
fcite FifCKcipientef ergo iubemuf ut infpectaf eafdejn com^
tmitdtionef fcut per edf pleniuf declaratur quicquicl parf

iujie et ratimcAilit^ aktri yContidiJt fuxrti demeepf per htmc
jiram auctarit^em j(r«s. 7) iw^e firmiffimo teneat £tt^, pof*
Jideat uei ^uicquid eocmde /acere uoluerijb iibero in gmni*
buf psrjruediur arbitrio faciendl. haee uero auctoritaf ut
per fidurd temporu p^marem obtineat fhrmitatem de 4audo
nro fiibter iuffmuf figiiiari ^ J^ ^ ^ l» ^ H)

^CYixisra.) hirminmarif diofionuf ad uictm fri^

dugifirecognoitietf. ^iUS.)

.0 ' ' ■ • ' ■ • ■ • * .'

(Chrism.) daia FTIU id.. nommh. anno Xpo propitio Vlll inu

perii domni hludouidei feteniffimi uugufti Jndictione XP^

nctum theodonif uiUae palati^ T^^I^ ijf di jnomine felici^

ter iUm . •

. Iii sigHO Hotaiii nnll^e , qriidem «otae comparent ^uae

vero subscriptionem praeceduiit , itd swnt legendae : Hil du (27)

inus (26) imibaseiavit (j§i.,/^ix}) et (1) Fridu (3i. 27) gi (27)

siis (29) magister (9* c) scribere ^iq. %2) et (j) frmare (67. 32)

rogai>it {5%.<i4)^

$• 403. Quibus perspectis facile Tesfitui . posee censeo notasj
in charta Ludpvici Pii:^ die .XVJII Maji, gnno DCGCXXII^
sancita, apndMa^^iUpn^uiB^Cd^S.ir)^ legunturpost verbumyiAr^/ww*
Lic^t enim autographum non videriih , fidenter tamen ita repono
/^ j^ ^yk — JVLagister (9. c) frmari (07. 24) jnssit (72)*

' $.404. Neque di£fki[i<W" iirterpretalao efiit hofamM i qilae ^
in sigfio ubtarii,-- qiiod in ejusdem Ijudovici et eym iilii
diplomate , die XXVII Octobris , aima forsitaii DCGCXXVI (in-
dictio .enim cum anno imperii non ^pnvenit). In^Unhmiii dato ^
c6nspicitur. Chartae . imtiuin et iinem -ex Alsatiae ' dipiomaticae
(^. Tab.iX ,ad p. 72) ex^mplo hic iiiserG: ipsum emm arcHetjrpam
Argentorati et Colmariae fru«tra quaefiri. • Nbtas ita Wgo: Duf^an-
dus diaconus in vicem (§. 399) Fridugiji (§. 402) recognpvi et
dihscripsi {§. 091}. Difficilius discernuntur , quae pbst argumen.
tum conspiciuntur, corrtiptae notae; Quas qjfiidem post ctrismon
et noHien quoddam pfoprium , qubd ignoro , ih autographo has

esse existimo : / V^^ H / "■ ^^ T^ "^J "^ alnba^
sciavit et magister scribere jussit ($. 400)*

'$. 405. Parisfis iri Ibibliotheca imp6riaK adservatur diplo-
taa Pibini I Aquitanorum regis , quo donationem quandam die
XXVIl SeptemtJris , artno DCCCX^CVU iii gratiam monasterii
Crassensis (CdnfiVmat ( Breqm*gny Tabula df pl. cBiron. 1. 1 74 ). Sax-
bodus diaconus id recognovit in vicem Aldrici , atque id ipsunt
liotis Tironiamis in e)US signo nofatuM legitGr: ^fy^ jO jtt
^"^^ (n2c -i, e^ Sa<3tdodi^ diticomu (91) ad^icem ($.695) Al'
drici (29. 3i et 26) tec-^ t)it cetr Ultima nota signUicari vide-
tar tecognatfit ; prima ex }^ -^Sa (4cf), % '^bo (26) , J «=*
dus (27) , et / — i X est compo^ita* «

- 3gS -

£4 Ifi/Gi t\e<lee» ddi, diplomata Laidovici Fifv quohun Hlud,
qm)d uiia cum fifio luollhiario die XXVI Felr. anno DCCCXXVm
deidit« Mabillon (899. II) ex aliqua tantom pflite aeri incidendum
cnrayit. . Kotas Tiroilian&s, quae in signo notarii ibi delineatae
sunt , haud quisqiidm ezplicabit': easdem vero in autograpIiOt
^od in ^iabnlario ifnpeiiAli ^* qnilibet hujus scription4e( non
satis intedli^et Sunt enim hae: jry \^ ^""^ ^^

^ -» % % V y ^ f /f ^ «^ -^ >Tv

i. e. A (26) e/^ (i:'^) /rt/ (2Q*) fus (27) tecogrtovi et svbscripsi
i§- 399)' ^fduinusX^'^* ^n. ^B. ^c) Amhviti^^^ pro tttnbasdO'
9it) aHHo qiiindecinto ( 1 o i *") itnperii ( 64 ♦ ) domni ( 78 * ).

, • • » \

^.407. ditici mtiniis qiliim semel susceperim (^.ogS. 4o3L
404 > 9 resfitiiam etiam kotas illitis diploitiatis ^ quod Lndovicus
Pius die X Jttn. artiio DCCCXXXfll Senonensi S. Cohimbae mor-
nasterio coiicessit (Bouquet script rer. Gall/VI. 5gi). Aeri incisae
jrorit in' iioiro artis dipdoinaticae bpere ( T. V. Tab. ^3 ). Archety-
piiin inspicefe iftini iion coiitigit : qiiare jinofes, quae stiper sigil«
Itim ihlinea trinsVersa iilscfiptae suiit, iiofas Vix discemo, ex-
cepto vocatjiilb domniis, t^^oA. in us obvium iest. Reliqnas ita legoi

na (28) rius (25) notarius (fo6) in^^icefn (84) T<?XO..« 6^6;
/a (29) nis (28) reco^toui (j. 382) <:^ su&scripsi ( J. 093)»

5o

^. 40& yerum .et genuinum haud dbbie est diploma Lfndo*
Adci Germanici, quod Hund (metrop. vSalidbarg. L 23i. a32) edidi^
sed ab homihe in arte legendi ea, qiiae priscis temporibus exarata
sunt^ onmino rudi exceptum: quare.id ad autographnm^ quod
Monachii asservatur ^ curatius descriptum subjic^o : •

In hominefcae (sanctae) et indiuidude trinitaMf hludoiad-*
cvf diuina fcawnte grdtia rex filihertditatif noftrae numere
debeneficiif diidnituf nobifcoTilatir (yers.^) tociffcdriim ^san-
ctorum) Quiadam conferimiif Id nobif proQul^ duhio adaeter*^
nae remunerationif praemifi cdpeffendfL, profuturuKfi Iiquido
credimuf Froinde nouerit omnium Jidelium noftrorum prae^

■ • » •

fentiimi fcilicet {vers. 3) et fiduro^rum Induftria quianof pro-
mercedif noflrae augmento coTwefJimuf ecclefae patcuienff
quae eftconftructa Inhonore.fx:i j[sancti) ftephant proto nuxr^
tyrif ubietianijcuf {saxictoL^ ualentinuf confeffor ocpi (christi)

corpore requiefcit cui praefenti (vers. 4) . Tempore uenerabi-

. . "... » ' »» ^

lifuir reginciriuf epf {e^}Sco^\\a) praeeffe iddetur quafdam-^
ref proprietatifnoftrae quae funt inprojdfitiguuarorum ,bu
loco quidicitur kirich bach Ideftecclejiam imam conftructam
curnterritorio adm^mfof centui^ fcigiend^s^j:^ (vers.5) et pluf
qUaPum ierminiafunt ubipfeloco pergenf perunam fenutam
<ufqua adlocum qui dicfitur tunwf et inde percircuitum. ufque
udJp^aJBdictam kirichbftchet inde ufque ddnuxrkam thedtherii
et inde ufqiiefurfum cumen^ (rers. 6)berg. - Hajitaque (has ita;»

- ^5 -

^e) refcma prdedicla eceie/ia\cmn uineif terrif cuUlfetiTu
cultifpratiffiluifpafmifatfuifaqTjarum lie decurfibuf adid.
ccrUiif peruiif exitihiif et regreffibuf totum etadintegrum
tfuemad ntodian rathoduf com^ (vers, 7) ankaaicor\.€pa (epi-
scopo) ipfaf r&f caafigneMit.) Ita praedictae ecclefae prae-
fentaiiterconcef/imnfet dv tipfro i%tre in lufet d»mi7mtione
eiuf liheralitatif noftrae munere conferimuf Itauidelicet tjt-
quiccpdd rectorej fitmimftrifuprctdictae (vere. b)fedif deipff
r^buf iureecclefiafticojacere uoluerint liheto^in omnibnfper.
fruantiirarbitrio faciendi tantumfciiii^t^ utdum cumocdr epf
(Annocor episcopus) atque idnno nepof eiiif aduixerint ipfaf
ref tenere et jffarefaciant.et nuHufeifipfafabf- (vers.9) ^^^
here praefumdt et poft illomm difceffum c^tm integritdte
adeandtm eeclefiam feuertantur Et'ut kaec auctoritaf lar-
giiionifnoftrae 'percurricula annarum imdoiahilem atqiie in.
conuulfam ohtineai frmitatem (vers. 10) Manupropria fubter
firmauiTmtf etanuli noftri Mpreffione fignare ivffimuf J^

1 r-

fignum (monogr.) hludouuici gloriofiffimi regif
(chrism.) adaieoduf diacon{\kB) aduicem grimaldi
recognoui et f^sign.reco^h.) (sigilL)

data XIIII klfmar anhoxpo propitio tertio regrtidom-
ni hludoimici regif 1n orientalifran cia Indi^kione %IIII
jictum ojlrenkoua palatio reedo bt di nondne Feliciter amm.

. Datiun igitur est faoc diploma die XV 11 Febnuuii , «mo

DCCGXXXVL Illae autem notae Tironianae nqlio pegotio ie-

guntur Dommis (78) rex (/fS) fitri (27. 24) ///«//^ (72), PraeteKa
... • ^ 1 . m M ^ 'T. !.• 4J^ ^ V

notarii «ignujn habet: /^ \^ ^ ^Jj, ^ ^K/lV^^

i. e. ^^ (1) al (29) /^ (28) pdus (26.27) <f/aoo7zitf (9O inmcem
($.099) Gri(o\)ma/ (28*) di^^i)^ seqnmtibns notis, qnibns rc^
cognovi et subscripsi ($. 407) significatnr* In eadremo hnjos
signi latere notae coiumnae instar adjiciuntur^ quae eaedem snnt
cum superioribns , praeterqnam qnod y ^ita{2) inseritxiT^ nt
sit Dommis rex ita Jieri jussit^

§. 409. Aliud ejusdem regis di^loma^ die VI Januarii anno
DCCCXXXVII sancitum (Mon. Boic. XL 420. Commentat scac^
£oi£. Vn. 009), illud ipsum est^ cujus notas Tifoniangs ,inime|3
calami ductus epinatur P.Geyer ($. 383)» Quas qoidem f^cta coni-
paratione cum autographi /iguris in icone satis l^ene.expressfis^fsse
vidi^ nisi quod terminatio 9 — 1/1 notae Domnus a loco nimis
est remota» His autem notis J^ ^^ (3Cr ^^ J^ "^^ aperte
significatur Idem (6) domrms^^jQ) rex (46) talitet^) Jieri jus-
sit (§. 408)-

§. 410^ hi tabulario Herbipolensi antographum reperi char
tae , qna Ludoyicus Pius commutationem quandam bonomm die
XX Decembr. anno DCCCXXXVH confirmat (]B(^hart Frai^c. or.
n. 885) , ibique accurate delineavi^ quae Hlrminmaris subsignavit-
In fine chrismi, quod praemissum est, nota fy^.-^ Amen (25)

f

-- .'397 —
videtiir adjecta. In recognitionis signo legitur: ^^O *Pi
y /^X^^S' "" -ffwCc?) go (27) eunn€ie(i^g) cu.
r.ator (69 et 23) ambasciavit ($. 400), Gongregatio*^monachomm
saepius turma vocatqr (Alsat dipl. Tab, VII. p. 44, Boaquet V.
600). diminutivo etiam nomine Turmula (GarDentieri fiiossar.-

h. r.). Curatores yarios fiiissb constat (Brisson. de VI S. h. v.)» at-
que iiden^ interdumfuere« qui Priores vel Siqjeriores (DuCang^
b. v.) Hugoni scilicet, Garoli T^ e% Regina concubio^ Mio Lu-
dovicus Pius coenobalia nwmsteria dedit, Verba 8unt Thegani
(d^ gesJi. Lud. P. Cap.xxiv),

§.411. Typis mandavitMabillon (525. Lxxx) Ludovici Pii
cbartam« datam die XXIII Jan. anno DCGCXXXIX cujus auto-
graphum in tabulario imperiali asservatur. In signo notarii hae le-
gunturnotae: C^ ^^ ife ' • * • ^ \ H^l V^Oo ^
y" y*y atque atlatos: ^^ ^\ ^ ^>V ^•®* Glorius (ii5
et25) notarius ad vicemXS. ^^) (nomen, quod sequitnr« H^.
gonis , quoniam yacillant nojtae« discernere neqxuyi) jussus i§. S^^)
ad (i) Hir (27 *) mi (28) in (i) ma (28) ro (28) /lis (27) ip-
se(5*') sigii/ ^,. magister (q) i^tmlfasciavit {§. /^06),

^412. Plurimae sunt notae Tirpnianae in autographo dL
plomatiSj quo J^n^ovictis Piu5 die XVIII F6bruarii anno DGQG-
XXXIX commutationem quarumdam rerum in gratiam abbatis
Fuldensis confirmat ( Hassler vind. dipl. Lindav. Elench. p. S^.

- 598 -

Schannat trad. Fuld. 176. 11.443); quas qaidein nbtas ih tabolario
Fuldensi ipse delineavi. Primum obtineat locum, quae post
argnmenti Bnem sunt insertaei

ir (179 *> min-mai^) ris (28) dictavit, et scribere (10 et22)

jiissil QjQ^ et Jirmare ro gavit (^. l^o^ Nota \^ C^^*) qnum

notarii animo non statim rediret, vulgaribus literis scripsit di^
ctavit (0. 187). In ejusdem notarii signo praeterea legitiir:

VJ^ O -^ n ^ ^ i- «• ^^ (^) tholo (5i et 28)
me (28) us (24) notarius (106) ii« vicem (84) J/if^ (27) g72/>
(gonis) rg(recq^ovi) et sulfscripsi^^^^o^f) magister (9) Hzii^^j)
go (27) scrihere (10 et 22) et Jirmare (§. ^02^ praecepit (17).

§. 41 3. Ex autbgrapho chartae, qua Ludovicus Pius die
XXllI Aprilis, anno DCCCXXXIX Aekardo, fideli suo, quae-
ddm concedit bona (Eckhart IL886), in tabulario Herbipolensi
Cci delineavi , quibus notarius subsignavit. Idem ibi reperitur
chrismon , eaedemque notae sunt in signo recognitionis , quibus
Hr/ga ctmbasciavit significaturT qua^que modo exposui ($*4io)»
l^raeter eas autem adduntur ^ "H* N^' ^ ^^ ir e. JE^ (i)
praesens (36) fui (7*) dimi (4) Jirmaretur (67 et 21). Eodem
aniio die XX Junii idem Imperator liberalis fuit in monasterinm

— 399 —

Augiam Dioitem, tunc Sindleoi Aimar, appellatum. Diploma
ipsnm, quod i^ tabulario Badensi exscripsi, hoc est:

bi nondne dhi di et faluatorif nri inu xpi hludoiudcnf,

diuind repropitiante clementia ImpT auguftuf \ \ Notumfit

Igitur omnibuf Jrdelibuf nrif praefentibuf fcilicet et futurif

(v6rs. 2) tfuia nofpro cumulo mercedif mrae concedimuf cui-

dani monafterio noncupatum findleozef auua nonachifgue

inibi do iugem exhibentibuf famulatum ^uibuf uualafriduf

abba praeeffe dinofcitur quitmdam partem (v. 3) cenfvffeu

tribfiti quah nobif artnuatim fix atamannia ^foluebantur

uideiicet excentena eritgaouua noncjupatam »t ex minifterio

chuonradi comitif Nec non et deci/nam deportione minifte^

rii quod raban comef fuibet quod (vers. 4) perlingit JiTubuf

alamanrdcif fub eoa^ feu fit noruxm ex ffco fiuiuf uocabu^

lum eft farbach^ jotgue etiam et nonam partem Jtributi quao

ex brifach gcuyuue /ad nrm exigitur opif^ hcmc autem fupe^

riuf conprelienfu pro .emolu (vers^ 5) mento fminute noftras

€id idem m6nafterii£nh contuiijmif \^ufiLtftnuf numcuihi ftiperu

dium neceffarium haberitef prp nobif alacrius fjni ndfericar^

diam exorare procurent . fed jet ftatufi?ttefprecipimuf ut no^

ne atque (v.6) decimae /quaepro nfa fileimpfna praedicto con-

tulimuf monafterio primo fiLfitequam fijrmfpa oenfmmn^ 0t iri-

butorum^ difpertiatur fiigefjiJtibuf rnonafierii dcntur. et poft^

modumfat diuijio partiinn tjue ad nrm uel coihi^ (v. 7) tum

y-

— 4^ —

nroriim iufpertinere debetit Pro JiTmitatif quidem gtatia
hof Ttrof Jmperialef Jieriiufjimuf apicef ,per quiiof precipi*
muf atque iubemuf ut praefatuf cenfuf atque tributum no?ie
et decimae abfque cuiufquam (v. 8) retructione aut dimino^
ratione fncltachif Jnmemorato monafterio degehtibuf iuxla
ra-emi conceffionem haberi permittantur millatfue fubtractiQ
ttut Infultatio eif a quotfuarii fuccefforum rirorum Inferatm-y
(vers. 9) fed liceat eif per tempora^ lajbentia eifdem nrif
tmmificentiif libere frui ac per hoc liberiuf pro nrif excef
fibuf dni mifericordiam hnplorare. Et ut haec /iirgitio nrif
et fuccefforum nrorum temporibuf frma ( v^ lo) et ftdbilif
permaneat de anulo nfo fubter eam ir^ffimuf fgillare.

(v. 11) (Chrism^) daniel notar aduicem hug4>nif
recognoui et f ( sign. reeogn. ) (v. 12, a receiitioris ciijasdam
maiiH script) y/^wz/»2 (monogr.) domni hludouiiici Im^
peratorif.

(v* i3) data XIL kl iul anno xpo ^pitio XXVI hnperii
dormti hludouiUci piiffimi augufti. iNdictione XI actit uiior^
macia ciuitate^ IK di nomine feliciter ameu*

In signo recognitioni^ notde conspicinntur hae;

^ -x A ^

— 4^1 •—

Qvae itL pritna colmxma eunt , eas nnllo negotio lego Daei ( i. e.
Daniel) nolarius ( 106) aJ:que (2) SuddiaconUs (91* 99) invi^

s

cem (84) Hugonis tecognovi et subscripsi Hrmis (i. e^ Hirmin-
maris ) magister (^- c) /ieri jussit (§. 408) qui (5) et (1) figilla^
vit (77*}. In alterius columnae iine notissimum lego verbum am^
basciavit (§. 398). In reliquis notis haereo, quamvis distincte
«int scriptae. Nomine proprio eas incipere verisimile est, quod
utrum sit AdalaoduSy an Adcdaiddus, an Adalaardus, dXiAdala
archipresbyter, affirmare non ausim^

§. 414. Quod nunc sequitur Ludovici Germanici dijJloma
in tabulario Herbipolensi ex autographo descripsi, quoniam
nusquam adhuc editum est, atqne Eckhartus ipse, qui iii hbro,
quem Frandam orientalem inscripsit , omnia de illo episcopatn
congessit, id ignoravit. Post chrisition incipit:

In nomine fanctae et indiuiduae ttinitatif hludouuicuf
diuina faiiente gratia rex^ Omnihuf fdelibuf fanctae dei
ecclefae noftrifquepraefentibuffcilicet et futUrifnotumfit
quaJiter uir uenerahiUf Gozhalduf uuirzebur genff ecclefa^
epifcopuf ad noftram uenienf praefentiam praefentauit ob*
tutibuf noftrif qugddam praec&ptum domni ac genitorif no^
ftri pie recordationif Idudouuici fereruffifii dugufti •) In

^tu

d) Idem est, quod! in Gai*pentieri alphab* Tiron. p. a6 s^q. reperitur, ubi
Tersus duodecimi notam primam ita cdl-rigendam ptito , ut sit ^%^
f^ Quatuordecim^ Fostea Arnulftts quoque rex id coufirmiivit»

quo continehatur quaUter diue mernoriae^ domnuf Karohif
atque auuf jwfter preftaritiffmuf imperator antecefforibuf
fidf^ sc. Gozbddi) bereuuelpho Et lindrido et eg^iluuardo nec
non et uuolfgario epifcopif praecepiffet jit in terra fclauo-
rum qui federjLt inter rnoinum et radantiam Jiuuiof qui ua-
cantirr moinuuinidi et Tutanziwinidi una cum pomitibuf qui
fuper eofdem fclauof conftituti erant procuraffent ut inibi
fcut in eeterif Criftianorum locif ecclejiae conflruerentur
quatenvf jille populuf jiouiter ad criftianitcitern comierfuf
habere potuiffet ubi et baptifmum perciperet pt predicatio^
nem audiret et ul^i inter eoffcut inter ceterof criftianof di-
uinum officium pelebrarji potuiffet et ita fi jnemorfitif epifco-
pif et comitibuf qui jtum temporif pidem populo praepofti
fuerant adferit effe pompletum et ecciefaf quatuprdecim ibi
fuiffe conftruptaf infuper domnuf et genitor nofter Impe-
rator per fuum manfuetudinif praeceptum ob merpedif fuae
augmento ad praefataf jbaflicaf dotfmdaf quae ut 4ixi^uuf
inff^ ct confilio domni Karoli fue aui noftri in terra prae-
dictorum fclauorum a m^maratif jepifcopif conftructae funt
in eodem pago tradidit de rebuffuif propriifad unam quam-
que manfof duof cum fuperfedentibuf duobuf tributariif ex^
cepto illo manfo fuper quern primiLuf juna jquaeque earun-^
dem ecclefarum aedifcata eft pleniter in perpetuum habere
concefft atque inuioiabiliter confrmauit eo uidelicet nwdo

— 4o5 —

«

ut (/uicquidl idem (pro lideni) Irihidarii in ccnfu uet irihiito
foluere dehent hoc tolum ad partem earundem ecc/efidrum
cmni tempore petfo/uant fed pro integta frmitate ac fecu^
rilatif ftudio memotaluf uir Uenerahilif gozhaiduf epifco^
puf at(/t'e familiafif fiofter depfecatuf eft fefenitatem no^
ftram ut eafdem traditiofief oh dei amofem et etnolutnentum
animae noftfae femedium, patefne auctoritati caffohofafe de^
buiffemuf Ciiiuf petitiom atque ammonitioni (fuia falu^
^rifeffe uidehatur ad/enfum nohif pfaehefe placuit et fwub ^.
poftulauit lihenter aurem accommodauimuf Proptefea hof
apicef ferenitatif noftrae circa ipfamfedem fectofefet (pro
et rectores) eiuf feri decreuimuf per. quof decernimuf atque
fancimfjf ut quemadmodum conftat a praedictif prindpi.
huf domno 0740 noftro Karo/o et genitore noftro h/udouuico
preftantiffinm augufto in dotem ad eafdem hafdicaf con.
/atum atque condonatum effe Ita deincepf gmni tempbre
pef hanc noftram auctoritatem iure frmiffimo fectoref et
miniftri eit/fdem fedif teneant 'atque poffidednt ut nuliuj:
comefaut iudex puh/icuf fiue actor neque u//a ohpofita per^
fona ah hac die in futufum memorato gotha/do epifcopo
ue/ fuccefforihrrf eiuf pro eifdeni exc/efiif ue/ rehuf ad edf
ftcut diximttf cohcefff reppetitionem facere aut ut/am cd^
/umniam ingerere praefumatfed /iceat i//if memoratafecc/e^
fiaf cum omnibuf rebuf ad eaf pertinentibuf abfque u//iuf

— 404 —

perfone cmUradictione uet impedimento tenere ae regere el
ficut tdiaf ecclefiaf ad epifcopium fnum pertinentef fecun-
dum canonicam inftitutionem perpetualiter ordinare atque
difponere Ejt ut haec caictoritaf confrmationif myftrae fir'
mior habeatitr et per futura tempora a cunctif fidelibuf
fanctae dei ecclefiae noftrifque praefentibuf et futurif ue-
riuf credatur diligentiufque conferuetur manu propria no-
ftra fubter eam frmauirmf et anuli noftri impreffione ad,
fignari iuf/imuf

Signum (Mow)gr.) domni hludouuici gloriofif-
fimi regif^

Comeatuf notariuf ad uicem radleici recogmui et f
(Sign. recogn. cni adpositum est sigillum cum hac epigraphe:
t XPE PROTEGE HLVDOICVM KEGEM).

data UI Non. lul. anno xpo propitio XUI regni domni hiu-
douuici glariofiffmi regif in orientcdi francia indictione
yil actum francofwfurt palatio reg, in dei nofnine feliciter

amen.

« ■

— 4^5 —

§. ^ib. Quae iji notatione temporis verba typis diversis cx-
. pripienda curavi, ea a sciolo quodam, c[ui genuinam scripturam
obliterando depravavit, interpolata sunt. Quoniam autem indictio-
nis numerus incolumis mansit, et Gozbaldus, qui ab annoDCCC-
XLII ad anniim DCCCLV episcopatui praefuit, hoc temppris
spatio unam sejptimam tantum vidit indictionem , quae in annmn
DCCCXLI7 incidit, hoc ippo anno diplonw concessum mse su-
spicor. Sed redeo ad notas Tironiarias, quas ad autographum
delineavi. IUas quidem, quae chartae. argumentum prpxime se-
quuntur, ita lego: J^omnus (78) Luf^ do (37) ^« (29) us (24
quod ad syllabam lu annexum est) rex {ffi) Jiert (Carp. 70. v. 1)
jmsit (72) et (i) Hat (23) le (28) i (26) qus (26) \na^ister (9)
scribere (10*) praecepit (17). Quae vero in notarii signo s\af.t,

^'k.il ^N- 1 ^ <^ 1 S lis si^niacatur C<?.;
nwatiis (85) notarius (106) ad vicem. (J^ Sg^S) BjoJtleici recq.
gnovi et (<J. 407) scripsi ( 10*). Fuit H^tf^icas aj)bas iSeligen-^
atadiensis, qui Gozbaldo iix grclucai}ceIlArii inu^ere successit
(Eckhart Franc. or. n. 384), ^" -

§.416. In alia ejusdem Liudovici Gerfeaniei charta,'>qua
privilegia, ab antecedentibus iinperatoribus monasterid H^r^JFd»."
densi concessa , die XXXI Octbr. ftnpo DCGGXLV confirmat
(Wenck hist.Hassj T.IIL cod. pr. p.21. n.Kxin), cujusque auto-
graphum in tabulario Cassellana inspexir argumento ipsi nPtae
adscriptae sunt; ,; ••»••.

4oG

*t^wl jwv. f"^

i, e.^Dotrmiis Ijudovicm C«t iu superiori diiplomate, nisi qtiod
Aomeri propritim toafgis etiam sic c6ffepttim est'^^ — /r/, cui
ad latus apponitur *y »— //, f f feubtus aunectitur' i)^iiSf ut sit
tjidus) ipsd ^§'. 56o) sapientissimus (86 et 28) rex fieri jiissit
et B.atleicus miigisVer scribere praecepit <$. 41 5),

■

' 0/ ^"^?' .l^*PM™?i* 4^^ Carjolus Calvus VII Mus.Augu^ti anno
til re^i^ sui ^ i,^ e; ^di^ VII Aiig. anrto DCCCXLVI v atbatiae

S. Germaij:i iii Pratis tlieloilei immunitatein tribuit (Bouniart hist.

«» .»''»'■/' • * ^ '*

abfe^ SJGtftf^ co(J<pr^p*xi5|i. ii<xvifi]^^Qiieas,^otatiti§ m vicenji
Hludouui^i tecOgjiQV^i **At(5^ife in ejus^s^i^tio / qtnitn autogra-
pnuni ParisiA§ m tgibuTano impenali inspicerem^ nas gijimaaverti
notss : ^-^ "^ H| / ,r\/J 1. ?• ^l(ti%icus ^ Hludoutiicus prae^

-^ t J4 s \

cepior Qi^j. 2i)) /leri Jussit: (§^ /fioj^

0 ' / • 9 1 . • ... 1... .».«1

.' r;) $; :4 ftS[ > Chajt^^ ptitrat^e j\ i^tia Fjrotgarius primo mensis Mar-
t}i;f(ie,{7i^^ ptCClQXLVli < monasterio pi©pysia»o quaedam do-
]3t^lr(il^^<t 539.. tspty), , archetypum itidem Parisiis vi*di. In signo
nptsrii not4e.>iiatf,§^^, ^r^ ^ :\r*.Hv\ t^ Hlt^ i- «•
Mi^fi.fiardus indisni^ 0/9^) ^P C^'^** (^9): ^4^. (29)- et (i) »«<?-
nachus C91)*

— 4Q7 —

^. 419. Caroli Calvi .di^lbma, .quo cnitem quanda^ die
XVI Januarii, anno DCCCXLIX, moii,asterio Pionysiano doiiavit
(Felibien p.65, n. 88. Doublet 780), Baitholoineus notarius in vi-
4cem Hludouiiici recognovit et subsjignarnt ^dditis nptis, quas ex
autographo tabularii imperijalis , exscripsi : . ^*^ * ^^ Hl 3
/ ^ TT i. e. Praeceptor (§. 4 1 7) Ludo (28 et 27) w (29) V^at
(26) T^e^r/ jussit (§. 408).

§. 420. £aedem fere notae , iquas^ufira (^. 4i5) •explicui,
paulum jnodo transpositae in diplbmate tiiiddvici .Germanici-, ^ie
XXVI Decembris anno DCCCLI -dato (BJon. Boica xi, 422. 423),
quod Monachii in tabulario regio mihi jinspicere licuit, depre-
henduntur, iisque significatar Dopmm r€30 iMdimicifs Jwri jus^
sit et magister flatleicus scribere praecepitf.

^. 421. Parisiis m tabnlario imperiali chartam yidi ^eleganti-
bus Kteris scrlptam , qua Ludovicus abbas S. Pionysiftnus et Ful-
co quidanj (die XXX Maji, anno PCCCLli) jres quasdam com-
mutant Yulgaribus jUteris su^signata^unt post ^ yerba ysignum
Fulconis qui hanc cbTnmUtfiitionem Jieri et Jirmare praece^
pit; atque in Jfine; Uuinigisus notarius indignus sacerdos scri*
psit et f. Sdquitur signum , in quo notae compareijt hae:
^ S S^ "^CS^ <^G Vi.e. r/m((?.395)/i^(3o)
gi (27) sus (29) jwtarius (106) scripsit (^\o) Ful (27*) co (26)
dedib (20. 55). Chrismon subtus .annexum hiabet jy^ '^
amen (26).

— 4o8 —

§. 422« Aliam ejiisdem Ludovici abbatis bonomm commuta-
ticmem die XII Julii» anno DCCCLIV^ Carolus Calvus coniirmavit
.diplomate (Mab. 53 1. xc), in cujus autosrapho notarius signo suo
.jOonnisi hasce inseruit notas: X^^ ^J ^V' J> 7 ^* ^*
ii«z/j£i (2& «1: 27) fzr// (^ 393) cus(26) amdas(§.^o2} «^/(29) a(26)

,vU (24).

§. 425. LiOtharii, Lotharingiae regis, chartam die XIV Fe-
braarii anno DCCGLVI datam f quum tabularja Argentina, Col-
«niariensia et FariBiensia perlustrarem , nusquam reperL Nec ta-
^en obscurae sunt omnes notae , , quae in scripturae specimixri*
bus aeri incisis ( AIsaL dipL L Tab. XI ad p. 86 ) conspiciuntur.

Hasce e. c. /vo^ jf^ ^^ ^ ^g^ - ^ (^) ^ (27) mun^
i/mj(i63*) recognoi^i (^§. ^'jy*, atque in fine diplomatis, et in
4:hrismo, discerao Kvy -^ Amen (26},, cujus punctuip in lineam
4ransyersam mutatum est.

§^ 424r In actis quoqui? synodi Pistensis anni DCCCLXI,
iquorum specimen Mabillon (Tab. LIV« p. ^53) aeri incidendum
curavit, Tironianae passim deprehenduntHr notae. Ita post ver-
ba TRICOR(um) ECLESIAE legas Vp ^ ^ i. e. Hi/mi^
Jds (67) episcopus (99) suhscripsit {\\^. Neque eas» quae (cor-
rnptae quidem) ultimo ejusdem chartae verbo impositae sunt no-
lae, ahas esse eenseo, quam has; l^ y3/ Kvv# i. e* In nomi-
ne (CJarp. 3. v* 1) Chrisli (99*) cmten (25). Archetypum enim
videre mihi nondum licuit.

— 409 —

§. 4^. Ex imtographo chartae, qua CJaroItis Calvtis d.VIMartii
X^CCGLiXI conunntatioilein quandain boiiorum confirmat (Mab.
534, xciv), has descripsi notas: U^^y N^ /V 'y^ i, e. H/u-
do uuicus abbas (91) Jieri jusHt ($.408). In sola hac charta at-
qne in diplomate, quod supra ($^.417) protnli, nomen proprium
Ludovici notisTironianis,praefixa litera H, scriptum reperi, quum
in ceteris Vel antiquioribus (J. 416. 416. 419. 420. 422) constanter
sine adspiratione notatum sit, licet vulgarb scriptio eam habeat

$. 4^6* Acta synodi Suessiouensis anni DCCCLXII (Mab.
Tab. L#V, p* 455) Erbhenr^ episcojpi subscriptiondm habent, cui
superposita^ sunt notae, quas, quum ipsum autographum in.
spicere iJiihi non contigerit » has esse suspicor x 2 F ^
O INO ^ i* e. Ofl{ (26) ta (29) la (27) u (26) no (28) rum (23),
sive ipse episcopud haec scripsit, sive alius quis adjecit. Deinde
post lONAS HVMILIS EDVOR(«z«) EPS videntur esse notae
^ M ^ ^' ^ubscripsit (i i) suprascripta ( 10 *). Gualtarii de-
niqne iloiiien sequitur epithetOn ^A*; — • Humilis (67)»"

• §. ^2% Nusquam quidem reperi typis vulgatain CaroK Calvi
chartam , qua mancipiorum quorundam comniutationem , int^r
Ludovicum abbatem S. Dionysianum et Gilduinum factam, die
XV Martii DCCCLXUI confirmat Data est id. mc^c. indictio-
ne Xt anno IIII. regnante Ktcrt^to glotiojiffimo rege Actum
compendio palatio in di nondne felieitet etmtn. Autognu
phum, quodParisiis in tabulario saepe laudato vidi) in subscri.

5d

ptione habet : nd vicem hludovici recognovit hildeboldus hota*
rius. In ejusdem Hildeboldi signo notatum est j 0>V-JZ) XS
lo^ » Gos (27) le (28) nus (28) abbas (91) impetnavit (83*);
in j6ne .diploinatis yocabulum Anffin, yailgaribus Kteris scnptum,
repetit»r Tiropi^na ^ota pyy (25). Fuit autem poslenus^ qui et
Gozlenus siye . Gauzlinus scribitur, Ludoyici , in cujus yjicem
Hildeboldus irecognovit , frater; ^bbasprimum, deinde episcopus
Parisiensis, post mortem fralxis ipse denique cancellarius ([Mab.
119. 5. vi^, • -

§^ 428. Parisiis iri . ^ib^iotheca imperiali. autographum est
.chartae, qua Carolus Calvus die XXVIH Jun. anno DCCCLXX,
bona mon^isterii Ctassensis confirmat (Brequigny tab, chr. I. 291).
In notarii signo notae sunt Tironianae ^C^^A^Z^ . ^ .3
/J l/] ^ i e. An (1) g^e/ (27*) uui (J. S^S) nus^oS) ambas
ci ha (27) vit; et in fine post yerba in dei nomine feliciter nota
'^'^J^* pro f>vy «* Amen (26). Syllaba c/ perverse est notata.

§. 429. ^jusdem Caroli aKa charta asservatur in tabulario im-
periali, qua in gratiam abbatiae S. Gernlsni in Pratis die XX Apri-
lis , anno, DCCCLXXII , villarum quanimdam possessio stipendia-
que monachorum confirmantur (Bonillart hist. abb. S.Germ. cod.
pr. p.xix. n. xxii)^ In yicem Gozleni eam recpffnovit Gijainmo no-
tarius, in cujus signo legi ; jQ*) [ Z^ >^ A^ X^ y^ W i. e.
Gos (27. c) li (28*) mis (28) fid?ba (91 *) fmibas (24 et 26) ci
(26) ^a (g. 428) t;/^ (^ 400).

— 4" -*

K. . \Zo. Rarior notamm Tkfmhttisnmi mm est ux diartis Ai*.
imlfi regis. Qniun. igitnr prospere acciclerit* nt tabtilarinm Herbi^'
polense archetypnm liaberet diplomatiSf die XHI Martii, annb
DGCCLXJQCVni, sancitiy (Eckhart Franci or; II. 891) cni nota.
rius Asbertm, qni apnd! Eckbartuin perperam Albertus dicitnr,
sttbsignavit^ -ejn^ signnm iidelii^sime adumbrare non neglexi ;

. \

«lyHi

* •"

Nomen \a-17'
comparet.

notatnm

$. 45 1. Plerommqnd fer^ animos fftlsat cepit opinio, notas
Tironianasin diplomatibsis reci^tioris etiam aevi, qno Tampridem
interierant „ reperiri. Jam vero characteres , qnos cnm iUis coi^'
fbndunt^ ;T ironiflnae iscripturae legibtis ininime adstr^gnntu^^ sed
diversum omnino scriptionis gettns sunt^ qnod sibi [quisqne pro

arbitrio fiimt Iste Tgitor illoram error ex ignoratlone oritur ve-

tanim Tironiananmi indolis. Quam qni nec nsu, nec ra-

tione, pognitam habent, atque in notarioram signis characteres

vident. quorum vim ac potestatem npn intelligunt. extemplo no,

t^ Tirouianas eos esse clamant. Nemo vero unquam hoc com-

inittet, qui verarum notarain conditionem partesque novit, qui*

bu8 componuntur, Studiose igiti^r conferendi sunt utriusque ge-

•neris characteres. Qnod qui temporam ordinem sequens fecerit,

facile perspiciet, qua ratione sensim degeneravejint notae Tiro-

nianae, ac penitus denique evanuerint.

& 452. Exeunte enim saeculo nono et omnino mutatam \d-
demns notariorom rationem diplomata subscribendi (quam rem
copiosius uberiusque alio temporis tractabimus ) , et obsoletam
paene Tironiananini notarum cognitionem. Quos nempe ha-
buisse Carojum M. et Liidovicum Pium Hincmarus dicit (de
ord. palat. Cap. syi) prudeTites et inbelligeT^es , qid praecepta
resia scriberent^ viroSf ejusdeiii eradi^onis jiotarips, eod^m Hinc-
liiaro senescente (obht auno DCCCtiXXXII), jam non fiiisse , ex
ultimo epistolae, quam de ordine palatii scripsit, capite patere
videtur, quo PersoTzas autem» inquit, hominum et mores et qua-
litates illorum, per qups si aliqua sitnt collapsa restituantur,
ipestra solertia pro^idebit.

$. 45^ Araulfi quidem regis diploma adtolimus unum ($. ^So),
In quo , quamvis pauc^e « verne tamen comparent notae Tiro*

nianae. In ceteris antem ejusdem regis chards , non solum aeri
incisis , (Origin. Ouelf. V. ad p. 25. Tab. VII. Schannat vind. arch,
Fuld. Tab.VII. n. i) quas cnilibet contemplari licet, sed etiam
autographis, quae ipse inspexi, nihil est, quod cum veris notis
Tironianis conveniat Multo etiam magis haec scriptura depnu
vatur in eorum, qui successenmt, regum diplomatibus.

§. 434. In tabulario Herbipolensi autographum chartae vU
dere mihi contigit, qua Ludovicus» cognomine Infans, Amulfi
filius, die IX Julii, anno DGCGGIII, res quasdam in Herbipolen^
sem episcopatum confert Eandem* chartam quum Eckhartus
(Franc. or. II. 897) ex chartulario quodam non satis accurate edi-
derit, notas Tironianas atque ea, quae vulgaribus literis notarius
subscripsit, diligentius delineata subjicio. Notae quidem ^
*ni V * ^^ verae scriptionis Tironianae rationem habeas, ex^
plicandae sunt Comcripsit {\6) et(y) scripsit {i6)\ utigiturno#
tarius profiteri videatur, se tum primam chartae fonliulam conu
posuisse, tum autographum ipsum scripsisse. £go vero, consi^
deratis aliis ejusdem aetatis diplomatibus , corruptas esse notas su
spicor; primaque nomen proprium, secunda autem, quae
scribi. deberet , vocabulum notarius significari. Alia ejusdem re-»
gis charta, die V Octobris, anno DGGGGVIII, data, in tabulario

Cassellano est Notae 3" T %" T -$^ T ^^ <^ "*

Ernusti cancellarii signo , qui in vicem Piligrimi recognovit, non
discrepant «b iis, quae alibi (Schannat yindic, Tab,VII.2) aerii

.4 I

— 4H —

incisae sunL Priores eaedeni esse videntur, quas modo exhibui^
Posterioribus verisimile est caticellarium EJt fubjigna uit notare
voluisse; sed minime cum vera nota y^ converiiunt, et puncta
adscripta, quae in scriptione Tironiana ad interpungenda verba
numquara adhibentur (§.25o), depravatum scribendi genus satis
produnt. Idem quoque dicendura est de notis iUius diplomatiSi
quod aeri incisum in Alsatia diplomatica (Tab XV) videre licet.

§. 435. Eaedem fere notae ^ nisi quod ultimae terminatio vit
melius per y =* it, quara per c^ expressa est^ in diplomate
Conradi I. (Alsat,. dipLL Tab.XVI. ad p.iii) conspiciuntur, quod
ad autographura tabularii Argentinensis emendatura adjicio. In
hoc diplomate praeter notas etiam forranlam recognitionis ipsank
observari velim, quae a primitiva in eo degeneravit, quod post
verbura RecogtzoQit non solura punctura addifur, sed raajtis etiam
spatiura interjicitur , et qnae sequuntur , majoribus literis exaran-
tur, ita ut baud injuria statuas, anfiquam signi virrt et potestatera
jam hoc aevo ignoratam fuisse. Gonferantur velim nofae in alii»
ejusdem regis chartis aeri incisis (Chron,. Gotwic. 89. Schannat
vindic. Tab. VIII. 1 )^

§. 436^. Sed videamus diplomata Henrici I, quorura speci-
men aeri incisura esf apud Schannat (vindic. Tab. VIII. 2). Equi^
d^mnotariumy qui subsignavit, significare voluisse suspicorr 5/-
mon notarius scripsit et subsignavit. Sed quara illi etiara cha-
riwiteres, quos adliibuit, abhorreant a veris notis quas subjicio

— 4^5 "~

^— •^ Y "^ yVS , ne;p]LO jion videt. Eandem autem illo-

rum charactermn formam in ipsis esse ^utographis, notae docebunt,

quas ex tribus diplomatibus exscripsi. Primum datum est ///• Kl.

aprL Anno Imarnationif dni. dcccc. xxx. v* bidict. xiit.

Anno aut. regni piifjinu regif Heinrici. vi. Actum imormcL'

cia. In xpi nornine feliciter amen. Nojae Autem , quae id , quod

vulgafibus literis scriptum est, fimon notariufy jad uicem Heri^

geri archicapellani recofftoui et f sequuntur, hae sunt: G

y o • • •

■7^ >, "l^. jj- quibus illum nojare voluisse conjicio : Simon no^

tarim scripHt et subsignavit. Sed profecto ^ notarujn Tironia-

narum indole prorsus discrepant cliaracteres isti, jqui jl^em etiam

apud Erath (in cod. dipl. Quedlinburg. T^b^ I) conspiciuntur.

Punctum praeterea cuique notae male additum est. Quod quanti

referat, vel ex eo coUigi potest, quod puncto ^inductus Erath

( Schott ephem. jur. I. 422 ) primam notam explicavit Stabilitar^

jtem. Secunda^charta dat^ est v. ID. IV^N^ Anno (dom incam.

dcccc. XXXI. Indict. iilL Anno regni heiririci sermissind regif

XII Actu in falze. Jn di nomine feliciter Amen. In signo no-

tarii post yerba poppo notariuf jod jdcem hiltiberti archicap^

pellani recognoui \ (locus sigilli) et f notae sunt 5^% » ^^^*

rum yim divinando tantum assequi liceL Fortasse voluit haec:

Scripsib notofim^ PPt i e^ Foppo, Tfsjrti^ deiuque data/ est

KjI iun {2L)nno Jncocrn fini, .dcccc^ xxxii, Ifidict. . v. Tlegnantfi

piissimo X^ege hem} rico. Anno XJIIA Actwn earpjersfwrt J^

(Etaitu p,% seq.; BEeinecc* de, «IgaL,^!, ^Orig^ GueJf. Y. ii.EBf. til
p. 7), in quibus ne species; quiclex^; 'Kerae ;S^r^pfl>|Q|us Tironianae
superest; ueque ea unquam in diplomatibns imperatorum ef re^
gum, qui .successeruut, redii!^

$.,438. Ottoni».ir €liartaev:quartimvpeniiultas iddi et.itilA:
bulanis,, sane ^enuinas, et in libris (Or^. GnelE. v^6. Erath Tabi
VII et p. 17^ Schannat Tab.IX* Ghrodo. Gottmc. 193* 194* Neugart
cod/ dipL Alemann. I. f. ad p. 628. sive Gerbert his|;> nigr^ !ulyae h
ad p. 179. .N0Y4 op. dipL Tom»V. Tabi^^) ai^; incisa^^, ne tiHaiit
quldem babent nptam TifP^i^?'°> veraiu. <^uin ipse ej^am loctis^
<^uo notarii siguum ia eis cQUocatur* ceito argumento est, vei^Bm
liu}us signi rationem ea aetate prorsus ignaratam fuisse. Gui quio
dem sententia^, uemO;acce^ere dubitabifi|^ qtii diploma hu}U6 impe.
r^toris (Deduct, superioritaL territoi'. <faae ^pisc^ Bamiltferg. €<Mnpe>
tat in loc. Farjth* 1774. Prpb» |), quod i» .tfit>uIario. Bambergensi
ad antographum emeudayiy; intueri yoIjiieriL Lpnge enim . e . loco
|-emotiun ..^st not^rii ^ignum,: ,^i^quei paitiicula c^u2<itiv%>ititer
verbum ncitavi ^% TSIta^A f^ignum , fqnpd hi)p<d 4^bi§ - «itbscrdpni,
primitiw significavit^cpi^spicitqr. - ,.., . .

f. 409^ Certum quiderii et .expIoraf;um4abeo«.S!ab s^ec&lide»
inem; npt^ '|!'ironiana8 nequidq^ia|n. qufieri i, sed . dua^r sunt

• #

sinti^i Pr^imm mmoi JSicile eril qui

(ut pputiii<;ui4KB.pnMMtQniin.'chfutas

profernm. ' P^ta :^|t ap.it0. ]PK<CCC^

53

XC£^, 'atqne in ddriptnrae 'i^edmine (Eratn Tab.^ n. i) pnetfSxf
^, qtiae yni^ribiis lit^ris .8fci%t&'9mit,-i:oiispieiiinttii' notae ^2>
•f>1^3 » ^^**' docti hopiines ' ( $(i6tt epHem. hebd. jur. I. 426)
occultoram sive arcanorao^ signornm qndddani genus esse putanL

Eqmdem 'Wf cteianjfenbt» ^'2 % \— - 7 "*- ^^ (26) w (28)
«a'429)' /?'(!»3) /j^ (29) in iflis' ab'imp.erito male piptis tharacteri.
bu8 iatere statim iatellexi Qdod qKam ita sit,; dixmt fortasse ali.
quis, ultiniO saeculi deciipi aniio scriptionem Tiroiiianam adhuc
tiguisse.' At ■ minijn^ ex ista' HcnaHa: 'i<^ cottigi potest, quam spa-

• * * ■ '

xiamv fifeq^eF isaeculo .daodecii&o >ti^tu^diiem'essey jsatis superqne
docnit Schderi^emaiiii-i^system. n. 188: 191; 19^^ 8% Ipsas autem
notas Tironianas qubd littinet^ .6ardm in 'hac pharta ^ompositio
minime re^pondet tadl^gra^drqm yeterum^ ^ngenio' ist ' ^oftandi
rationi; quippe qtii t^^' tj;« (4^.^65') s^^ 'Is igituip;

qai eam (^m9Bf piepih jSlaidt, .fortaissd 'itx>iledSbneicii'4^andaiii' no^
tammTtem. lajiijtiifiyofvetk, |ibi sjrllabas ex prdiij^^teniram-disi^
posita#ln¥0tiedt'|^i26i5e^OV'^)Pn^^^« terba flla 'icOm]^6stteiit, ut
IkM^ ^mA& htJhtem kjt^^ "'•"■'

• • •

§. 440. Altera 4ubitatio ex9istei^:^ssit^r'i£hi<^ritat^*vir^
nnn ' ihl^ ' dfpflbmaticae jperifbiniih , Benedictinbr^m {ydL V, Lj, lU,
C.-5. StMti i)/<7atter8ii,' liticht^W^i (Bibl.' hist' tiaiiv: xin. 14),
qui i«iiB^ iboaisr 11fbii|»Si» '^utab«f;';^ttai^i^ nmiim^f agno^

sco.' Atqiie hac tahdiltn Idtns .est; quo quod (J/Si^-) pollicitus
sum o^^^odttm, Lichtehbefgium veram notanim indolem nequa*

quam assecutmn e9afi^.,eosfmei gu^ f^^n: eo !sentiaQt,,e^egie.^.
rare; Eteniiii qa^e sj^<;imiJis^i3le ae^i^4irtui^ti4e jio;M>3 ij^Toiii^i^

» • ♦

interpretandi^ eonnn pruntinl notas sflectstt qnae snntin diplo-
mate qnodam Henrici I. (CJlir.on*.Gottw^ iSg) ita pictaet .^ C,
.'^^ •* .2^* Quasqnum,Befle4Jc^.e3q4i(ayi88^njti<^<5!c<^^^
psi ei confitTnetsii i pffp. napdd eos.v^tuperat^ yertun ^f tiam add^^t
(BibL hist X1114 41) i j»Nihil ess0 eviclentiusj q^anl noiarium si-
^,gnasse ilHs notis SijiiOTi notea^ius scripdt^et sidf^^ JirmayU :
^neque uUam quiidexni, {larpni .n^tannt^ 6sse,« qudci Jion;;nte fQ»^.
, »mata. sit" tjaec flle* T^f^yero a|Hrinare,n^n YCTeof , ne uUam
^ quidiehi haniiil notarmil ease.sixie^vitiq^ Feaultii^d et autepenul-

. timai quae paulo inelius^ quanl ceterae^, deliueatde $unt| puuctis

• » ' • '

additis COttttmpuntiw'f. Atqu^ubi* quaesOivi^^^e^ldr.Tdcjctnsi^iiD-
men proprium Simon ita notatum ^ et qua ratione idem illud esse
docebit? Fieriqttidem potuit^ x^ illo. cl^r^ctete id^nomen signifi-
caire vpluerit not$rius$ sed nota neuttquam- est Tironian^ (^quae
%%, (^S^) pingitur) , iieque Lickt^nbef^nm; illa verba vere legis-
se» sed conjectura t£mtum augurattum. esse^ satis apparet.;,

§., 441, Alterum .sagacitaJis suae documentuin d.edit !Cicht^n-
berg in interpretandi? notis ex Conradi I diplomate, quas quo-
niam (Llaud. p/i5)>iu>n satis accurate. de|ineavit, ad primwn exem-
plum (Chrou..Gottw, 106) emfudatas l\ic subjicio:: V'T.*>^ 7
. Has igitur notas non dubitat expUcare: Tele.jsrinus notofdus sub-
signatfit. Quae quantae nu^e sint, cpis non videt? Verba

enii^V <}u*« sme xifla ratfone prd sua; nnius aactoritate legit, veris
notis l^i^Mairis ita notari debebint : ^ V-^v1 ^ "^ ^
(28. 3i. 106, ^7*). Neqno notas, quae vere Tironianae sunt, nbi-
que bene expIicaiLichtenbergt-quod» qui tertinm ejus spepinien
(loco land» p. iS) [c\im ■• nostri 'etimmdem notamm int^gi^pretatione

• . * ♦

' (§• ^99) cdntAflerit, 'fodle intelliget Minorl etiam snccessu adpen-
dices signi, in quo riotae scriptae suiit, legere instituit(p. 16): at-
que, ut opinloni duae reipondierent , quae conjunctae sunt, eas
dtesolVit; qtiae'nulla ratione ex noti^ eiplicari possunt/eas vul-

' 'gfti^fes lilerds^ dicit , noyasque* notas ^fXo l^p^
signiiiceijjt IMLanii propria et Proprid tndrtu ', prp veris yi/
(Carp. 48) : quin etiam quod interpunctionis tantum «ignum est ^
('§. 3 10.' '599) modo Recogtututn , mod6 Signatism legii

• • " * ■' < j

0. '442. (Juartum periculum fecit in e^ppliGandis signis (ex
Waltheri lex. dipl. Tab. 3) "TT V*' !)):^ . Quibus (loc. land.

• i6* 17 ) sic emendatis ^ P^ 7^ • l^g^t Heberfuirdus canceila^
r/V/j conjirmavit: At ne in mutata quidem priorum characte-
nitii fofma tilla horum verborum uinbra est; neque in nltitno no-
tissimas terminationes inuis (22*) et vit (24) discemere potuiL
Quousque tandem veraftim notarum notio Lichtenbergium fu-
giat, dooebit interpretatio" signi, quod ex Ottoriis II diplomate,
anrid t)CCCCLiXXV dato (Schanriat virid. Tab. tx, 2 \ atque inde

* Gatterer elem.Tab.vri. n.'5), apponot

— 42» —

In eo enim Noster andacius profecto qnam pradentiiu legere ai-
bi visus est Folcmarus epitcopus, Folcmanu confirmavU. O
prOmptum interpretem, qui non solvit nodos,-sed dissecat! IVe-
ciduat in eum omnia, quae Beaedictinos perstringens (p, 14)
ipse dicit

§. 443. Jam vero ex iis, qnae copiosins hactenns exposui,
patebit, qnanti intersit artis diplomaticae stndiosomm scriptio-
nem Tironianam noscere. Siquidem vidimus, I) notamm nsnm,
quamvis sit antiqnior ($. 4o.f.), inde a saecnlo septimo in diplo-
matibus certum esse et exploratnm (§. 365. 586); 11) in chartis
quoqne privatis eas fiiisse nsurpatas ((J. 392. SgS. 418. 421); 10)
sub iis saepe latere nomina tum eorum , quos chartae spectent
(5.387.392.407), tum aliomm, qnorum ope fueiint irapetratae
(g. 586. SgS. 398. 400. 401.402. 406. 410. 411.413. 422. 427. 428.429)
nominatim majorum domus (g. 365.386. 388), plenimqua etiaox

notariorum , qui recognoverint- ( §. 389. Sgi seq.); IV) iis inter-
dum definiri tempus, quo diploHlata ^sint clata (J. 398. 406); V) eas
complecti specialia regum vel imperatorum jussa (§. Sgi. 394. 396^
408. 409.415.416.420); VI) eis doceri rationem, qua notariis char-
tae dictarentur ( J. 126); VIT) ndtarios praesentes fuisse in actu
confirmationis (§. 4i3); VIII) inde intelligi nomina eorum, qni
sigillo chartas munierint (§. 4iS>; IX) munera denique varia,
quibus noiarii fungerentur (§'. 391. 398. 406. 408. 410) , spectabile
iHprimis officium praeceptoris sive ftiagistri ($. 400. 402. 4o3. 404.
411. 412. 4i3. 415.420)* : ' ■■■;

§. 444« Cujus m^nneris quum non nisi in notariorum anno-
tatLonibus, Tironiano charactere scriptis, diplomata mention^m
faciant , panca ad illud illustRindttm hoc loco ^ppone^e visom est.
Magistri et Praeceptoris appellationes promiscuae fuerunt apnd

. tadbygraphos X $* 443 ) ; iieque in}uria. Etenim sjrnonyma inter-

•dum:fiiisse utraque voeabuk testes suntJPaulus jttrisconsultus (I.57.

•pr: d^ V.S.), et Wilhtous Tyritw (Uyx. C. 3* de Assasinis).

"I^dst {Jrlmicerips notariorum priie.cep.tiyr: ^e^ e$t a consdtuendis
chartis regiis, fyi^s prctecepta vulgo vel in Kisce ipsis .dicuntur
(Du Cange h. v.). Magistros etiam quum in oriente tum ia-oc-
cidente varios fuisse , nemo ignorat (Brisson. de V. S. h. y« HSnc-
xnanis Remoisis de ordine palatii C.28). Quorum vero mentio
fit in diplomatibus, eos ab iis profectqs esse arbitror, de qnibus

- quum Codex Theodosianus (1. 4. de primic. et notar^ ^. Kitter

— 4ii^ —

T.IL p.91 ) haec habet: Eos, qid ex primiceriis notariorum ad
inlmtrem rnemerint magistri d vigHiis atque laboribus pro^
cedere summitatem^ cet tum Justini^nei codicis totus est titulus.
(xii. 9) de rnagistris sctcrOTum scriniorum; atque Justinianus
nominatiin (Ip 2. C. de primicji et secnnfUc. xii. 7) praecipit, ud
primicerius (notariorum) ppst deppsitampui?licam mwierorum
soUicitudimm .,. . m^gistri ofJtcioTum ... ^ infulfis fortiatur.
Quod deni^ue ^otis Tiro^ianis signi/icatur, magistrum rel prc^
ceptorem scrjlbere jussissa ($.400. 402, 404. 416. 419) Aut diotasso
(§. 412), id gpprinie pum antiqaiore illa ^ignitate eonvenit, '$iqai.
dem Zeno (1. ult. p. si contTja jus vel ntO. publ.) Spfiptfibil^ , ixu
quit , magistri scriniqrum, €pd ■si?te pfctefdta adjpctione tjfuale»
cunque divipimi fcscriptum dictai>erint , fepreheft^iofiem subi*
bunt; et Marianus (in notitia dignitat jcum ponunent^ pandrolli
I. 96. Graev, thes. ant. Rom. yii. i583) Magistrum, ^it, fipistoi
larum GraeQarum eas epistplas, quae (jraece ssoleant emitti, aut
ipsum dict^e, ftut Latine dictatas transtulisse fn Ontecwn»

$. 445. ^actenus depotis, quas ex diplomatibus , secundum
temporis prdinem supra propositis^ r6censui. Pauca ^addam, qui*
bus clarius etiam demonstrem , quantopere seryiat arti diplomatii
cae notarum .cognitio. Longe jdissentiunt yiri docti in ex^licaiE*
candis chrismis, ]ut yocant signa^ quae in chartarum aliorumqua
scriptorum antiquorum fronte plerumque <d^prelienduntur« Est
peculiaris Baringii (clav. dipL 186) commentatio » qua probare iii«

— 4H —

stUnit, in citf latere literain C , nt sigla sit vocabuli Capid. At-

qae hnnc Eckhardus quoqne (Introd. in rem dipL) seqnitar. Be-

<niignole ( Ephemer. hebdom. Hallens. 1740. p.820) chrismon in-

terpretatns est: „C. ih.** nt significaret : y,Codex incipit hic."

f^e^tantissimns.noster Spies (Hlastrat. dip^ p. 110) in eo labora.

yA 9 nt ostenderet , chrismon esse siglan» vocabuU Crux^ Aliis

aHa placent ; quae siugnla nunc commemorare supersedeo , quippe

mii pluribnsrem aliquando persequar : hoc vero loco orationem ad

9olnm notarum usum referam. Benedictini quidem {iv. 6 1 o) Gat-

tererque (elem. 148) jam dudum sudarunt , utnotas Tironianasin

chrismo diplomatis , quod Ottonem III dedisse ferunt, interpreta-

rentur. At hujus imperatoris aetate verae notae Tironianae in

(liartis minime sunt quaerendae^ et totum istud diploma, «de cu-

jiis cbrismo kborarunt, spurium esse constat (Mannert misc 46.)^

Onuu^ igitur eorum interpretatio ad nihilum recidit. .

^ 446. Chrismomm fbrmam inde ab atttiquissimi^ tempori-
Inis flfabinde mutatam esse.^ obaervabunt omnes^ qui in ct^urtarum
serie perspicienda operam coUocaverint. Ad : antiquissimas igituY
hoarant signorum /iguras respiciant necesse est^ qui veram eorum
conditionem investigare cupiunt Quo magis laetatus sum» quum
la diplomate Childeberd III, anno DCXCVII Tunsozds - vallis
mbnasterio concesso (Mab. 479. xxiv), cujus autographiwi Parisiis
in tabulario imp^riali consideratius coiitemplattis stun , tantae ve^

— « 4^ —
jtostatU: clinsmoft reperirem » qnod aeourate cteHneatum piteat

« •

i?i Ittcem proferot X

N^ue lectti sunt dlflfidles notae YJ V Qi^ t. 14 e» jintd
(14) onrnia (4) Christus C99)» quod nomen in supe*
riorl parte. ^sum ascendens conspicitnr* , Haec autem ver^
ba i^ ,distoitae cracis angulid posita ^tii animadverterit^
nobiseum intelliget , ejusmqdi signa a notariis adscripta
iiiiss6) ut praecepto Pauli apostoli paretent,. qui («p. ad
CoIqss. III. .17} Omne , inquit ^ quodcumque facitU in^
v^ba aut in opere, omnia in nondne domini Jesu Cfaru
j/fAcet Atque ipsi ecclesiae Patres hoc apostoli nionitUma4
cliaFtas referunt. Saeculo quarto Chrysostomiis (m epista^
Col. CIII. Hom.pC Tom. IV comm. in nov. Test coL 226)
^«2 i^ttf.af^', inquit, *ea^v iist^SoA.iSiv ir^ct(TaofX£p rd ovo^u^ Kjj^in*
Uv^a olv i r$ ovofia Kvp/k, irdvrct ciusia, . %l ii^? ,'.vV^w>' ivht\
itetra da^ctXij rd y^fifjtareJct iroisif itoXhfi fict^ov^ r» Xpis^S

*

f d QVQfiU y it e. JEI^ idea nos quoque in epistqlis nomen dondni
prtiepohimusi XJhi fuerit r^mm dominit onp^a stmt faustq^
et facilia* Nam si comidjmi nomifza efficiunt^ ut firma sirtt
decretUy fnulto masis nomen Christi, Roitianos enim chartas
a consuluni ndminibu^ inclioas3€| et quidem usdue ad Justiniani

praecepit, ut antius imperii.eis adderetm;
notissuna res tet Keqile erat ^ quod mn*atetut Scnwab (institut^
dx^t V* lu. 0« Ui*^i* P>9^))i invgc4s^iortem^uini n&minti in hi-

64 "'

— 426 —

trtntu .dtplomatuni regumM.ero^ingic&rtim pAssim ^se negle-
ctam: cujus omissioms ccoisam neminem a^mcsatis tUauS'
iisse, «it> n^tpi^ fp Ipwum dMnare posse, Utiqad adest invo-
catio, sed non piiiqije licet eam legere,

' §.* 447» *^i jriiJii idatum^ierit^ ut perseqnar qilier inc^i;
aliquando aocere 9tatui, quem psiim critictuii habe^t ea;^qiia«
in av^rsa cb^rtarunji parte nonnumquam notata reperiiintar, quae-
que 'ab' bmnibus acDiuc neglecta^ quin etiann parvi habita sunt
(Sclimidl /I^erdeck Jnst, art dipl, i3. §• 47)* Hoc vero joco

s^bsistam iii expKcandis Tironianis notis / quae ibi poiflparent

lemni' eas/quum diplpmatum seriem (§. ooS-seq.) pertequerer,
*•'* •*' '* ■■%

6a de causa praetermisi I quod^ quo tempore istae ahioiadveilBio-

iieS additae fti^rint , certp scin nequit; 'siquidem 'fieri potuit, ut

tntilto etiam pbst cbartarum sanctionemy neque ^b" ii$dexnV qtii

diplom^' ipS9 ^aramht / 'lidjectae sint ' Ita iii gyer$a parte oiplo-

matis , qnod Childebeitiis JH^^^no PCXGV jnonasterio Tnsonis^

YHili'conc«5sit(Mab,477/xxii), bi? notata legtintnr I /jC\\^\ \ c

t e. i>*./^o^<> ■(T^g) Ctiam li^citn ii: quo vpro tempoird haed

diplomati inscripta siiit,'simpficiter pfommti^re noti absim. '

I. '•.

$. 448. In ejusdem regis dk>lomate, cujus cbrismon ($. 446)
in medijom protuli, a tergo autographi literis vulganbus noti^que
Tironianis inixtis scriptiim legi: Cca-taf eclie V^^ uallef

droconeiodino \o^ I T ? V% ••*•#>< lud |Lt>i

'Vonftttrttinyyf^ uhfiTftutms -^ ' pippint) mator ' _

•Cizr/^iiti (Cliarta)w/zefXecdeslae) de (i) 'Tditnne (trniisbiie) tidlles

1. e.

cinft tlfete etX}) i^i (4) adfuerunt (ita eiiiiiv aivino magig;
^qnam lego) /j/z (47* 198) episcopi (99*) Griimo, Constanti.

I • *

Tius; tJrsiTnanuSi et{t) Pipinus Major d^mtis i^i^ Major^^o-

/rtzzf (4*7. 78)« .' ' •• •• i ■ v/ ^

?' • . ' '..».<

^. 449. Luculeiihlnl ransiis in taDulanp imperiali vidi di-
ploma Caroli Calvi , qiid paititioriem bdnof tim iriter motiaclios

scriptoS ve^sui habet qiiadr^gintail^ minitntimqtie ilitef eos feliGtuin
65t^patiuiil< w (Juod in ediiiiA ^atiaiii lli*diiet)/qul doeent.-ma-
sritntuil fni^d vefetiam. mtBitallw linjii^jiis !(ttiper^?lris*l;li;iri<«i

(147* et 28*) regis (j.3o6) de (^i) , stipendiis (SpP/j» alian}
6jus4eiii Yocabuli prthographiain y. 9.58oX^^J^^'^.(55, 24)... . /

i $. '456« ■ lyftajof^ mQitieut%' esit anhoii^o. in: ^fkrta^ «^ijkis (^axcat
m^tioheiti faciftmf. Xudovici. Balbi, n|ii« monasterio Pnamieiisl
aie XKIV: Mmii anno PCCCLXXFIU immnnitRt^.concessit

* ■" et>,?crip^vjet^ fnon. ampl- colleit -1^. L ooL ioey. la

^M*t^®^ - '^^lofMatnm aptogrfiphsi coUeflta svnt, volninine

jjplfindi^?» ijaaperiali» , banc etiam repcTi clmrtw. Nequ« quod

\>ibUolliecafi ^^^j^j^^-^^ ^us aljtiiiet . diibit^ri po88e Yidetor , qnia

iQtvo^ * VietYnvixr». Sed meinbraiiaxa forte yertens, hanc c<m*-.

spexi aw* ^ ^^o5- «4) praecepti domfu ($ 449) H4udo(jaux)4;i
i. e, ^'^^ ^^ ^i . pro <*?) «^i//a (63; adden^om erat lU) ikfor-
re^**C§^ .^^ poTias, duo olim exstitisse ejusdem chartae exem-

«^* -jYj^orun» nnmemm eam non debes referte.

pla i-n. anto^rAtf.

.* ' • \ eadLein bibliotheca verum archetypum est chart^e,

^ die XV Octobria, anno pCCGXCni, cuidam mxolq

^^* , s^«avit rMartene loc lau^. coL 241). Notae, auae Ute-

^. - .» „. {nt-mixtis m parte aversa conspiciuntur, hae sunt:

ns •vulgariDiis wxx^m*^. * ■ . ^ * y tJ

^ EBOU VASAU-I T ^ ^ IMM^I \) ^ yor

b FLVUIlJ ANGHVIS Ir ^ON TEM ^ODOM*^

Vigeti n ' ^S®"^ X' ^ Lc. iVao«j^«o?p (5.4451) jE^oA*

0/// Csc. in gratiam Eboli vasaHi) e^ (i) uxoris (92 et'ft3)

* (6. 338) tmmae cfo (i) w7/a (63) J^ot^no super (i) ^a-

^z^ Jngeris juxta (109) pontem Hodomum inter (r) Zi^-

t(m) J^(0 Anger&n ftwios (120. c*), Qu\mi^ igitiMr in di-

'igd.omate ipso nOn nisi geaeraliter res sitae in c^mitatu Turoni-

^mnsi vocabuio yotinus aonuaentur • iUa annottttioiie otiqTic

harum rerum situs curatias definitui'. Sed jam satis multa de iis,
quae in aversis diplomatum paginis notftta sunt. Ad majora
etiam veniamus.

^. 45d; Magno haud dubie usui est notarum Tironianarma
cognitio ad discemendas chartas genuinas a spnriis, ex iis nimirum
temporibus, quibus notae usurpabantur. Etenim observavmnt«
quibus pcGasiQ data fuerit, multa in tabulariis diplomata evolven-
di, maximam chartarum falsarum partem duodecimo saeculo et
proximis temporibus exstitisse. Qua quidem aetate quum ars no-
tandi jam deperdita esset, Tironianarum notarum scriptio maxx*
mo impedimento fiiit iis, qui chartas antiquas fingebant. Videa*
mus igitur, quid fecerint, quum eis scribendom esset, quod nullo
modo intelligerent, ut hunc scopulum superarent. Ahi in /in-
gendis e jus etiam aetatis diplomatibus , qua usitatissimae erant no^
tae Tironianae, in notariorum signis eas omiserunt, ut £Eictum
esse videmus in spuriis chartis Garoli M. (Orig. Guelf, Y. 20. Gat.
terer dipK pr. Tab. U), Ludovici Pii (Mon. Boic xi. 106. n. n.
Oefelii S. H. Boic I. 7o3. 704) quae Monachii ipse examinavi,
Lotharii (Herrgott genealog. Habsburg. I. 168) » et Ludovici Ger«
manici (Mbn. Boic xi. 112. n. ix). Alii nullum notaiii signum
fipposuerunt, ut in chards iictis eiusdem Garoli (Papebroch act
SS. mens. Apr. T.n, propyl. p. 12. T^^b. 5, et KoIIarii anal. 1. 1027%
et Ludovici junioris (Orig, Guelf. IV. 370. Tab.x). Alii omnem
notarii subscriptionem omiserunt, ut in diplomate Lndovici Pii«

qaod est Farisiis in bibli6theca impenali , et ab imperitis (qui. suxjt
Lie Moine et Batteney, ipsi auctores instit dipL SHppL^Tit sae-
culi ix) perperam pro geimino habetur. Alii pro notis Tironiams
£08 omnino iiieptas appinxenmt, ut in charfai Liadovici Fii Lin*
daviensi (Rassler justa defens. ant dipL contra cenmr* Coianx^pju
(Sonstant 1691« 4. ad p. 33« W. £• Tenzelii historicaq vitsdlcri^ii»
H.Conring. Lind. 1700. p. 11 8). Qupd qno niagis intellig^tuis
^miam Garoli M. chartam hic adjicid ^ quam in tabulam> C^assol-
kno ad primum exemplum accurate delineavi« Neque niagis g^
jminae sunt chartae LfOtharii et Ludovici Germaniciy quarum sper
cimina exhibet Alsatia diplomatica (Tab. x. xit)« Nemo enim un»
quam, nisi qui sensu acriori omnino destituatur^ ea, quae in no^
tarum Tironianarum loco «unt apposita^ veram scripti6nedi Tiro^
nianam esse ceusebit

§. 453. Ex eodem genere est charta Ludovici Pii, qnam Oef&
Kns (Scr. renBoicL 7o3. 704) typis mandavit» quaeque.ia tabulario
regio Monadiii as$ervatar« Hecognitioni^ fornmk Jbaee est: Si*
fneon diaconus et canceUnrius ad ^cem /ridegisi teca^umi ii
nAscripsi. Ultimo verbo ^ omnibus quidem Hteris jperscripto^ su^
perimpositnm est hoc signum:

I ■

• r

. i

ft

— 4^1 —

quod qutim per se*aetati illius imperatoris minime consentaneum
^st, tam inanes characteres saepius repetitos pro notis Tironianis
mscriptoi habet

^. 454» la eodem tabulario aliam ejusdem Ludovici chartam
<Moili Boic/ xf. p. io3t n, iv) vidi» cujus quidem literae vuIgareiB
imitatione optim9 expressae dunt > notae vero in signo notarii

nihil significant, neque Tironianae sunt^ sed characteres^ quos^
qui pinxit/ipse fortasse jion inteljexit. In ^enuinis igitur mini«
me habeatur diploma istud^ cujus efiam sigiUumita adglutinatum
est, ut manifesto ^ppareat^ id de alia charta d^mtumi et huic per«
peram afK?cum esse, Post verba justian ^t legitinwm tmninum
4iccipiat dimidius versus vacat, atque js qui sequitur, verbie JEt
iit haec iucipit JMlitto petera , quae deprehendi ^ vitia»

5. 455, Haud majorem fidem jnerentur tre? Ludovici Ger-

mahici chartae^ quae in Monmueijtis Boicis (Xlf Ji?» n.xii. 119.

• • •

n. XIII. 12:0, xiv) editae sunt, Prima in tiotarii signo characterei

'44^ ^ ^ ^ habet pro jiotis. Jn signo secuhdae, quam Hebar^

hardus notcerim ad uicem Uuitgarii r^cognwitf notae

sunt^ quas qui Tiroiiian^s ^sse probabit^ magnus mihi erit ApoL
lo. Neque magis* genuiuae ^unt udfa^^ qnae iu tertiae signo conU
spiGiuntur^ .^*jl fy^^xJX^i ^^^^ magis intelligi possunt. *

— 4^ —

§. 456. Alii falsormn diploiniatam artificeS ex genuiius notas
ezscTipsenint ; sed quam intelligentar et feliciter id fecerint, judi»
cent, qui ea inspicere non gravati fiierint. Spuria Caroli M;
charta, quam ex tabnlario Cassellano accuratissime descriptam pro-
fero, in s-gno Uuigbaldi, qni in \icem Kadonjls recognovit, nOf
tas jbabet % ^ '^ ^^>^($*^99)« ^ nomine Helisachiur petits^
In alio , quod in eodem est tabulario , Ludovici. Fii diplomate si-
gnum Comeati ($.41 5) Durando tribtiitur; quod qui iconem,
qoam adjicio, intuebitur, facile animadvertet AttanD^n Wendct
incauti tabeltionis testimojiio indnctus, in documentis kistorifie
Hassiacae (III. God. prob. xx. p. 19. 21) bac cbarta, quae sinf
uUa controversia spuria est, uti non dubitavit

§. 467. Plura e)usmodi in tabulariOTum scriniid passim repe^
ti, e. g. Monachii, quum perlostrarem chkrtas, quas iu Moxiumen>.
tis Boicis academia scientiarum edidit; quibus cave.ne indisdncte
M promiscue fidem habeas. Etenim ab homine non satis perito
haec mdigesta moles acervata esse videtur. Atqiie utad id tan-
tom orationem referam quod attinet ad notas Tironianas perpe-
ranifictas, in eodem libro (xi. 11 5. n. x) diploma est Ludovici
Germanici, cui IVeginbertus diaconus in vicem Kadleici subscri-
psit, ejnsque signnm, si chartam ipsam intueris, has complecti*

f»nou.: »5l.7)ttsAVIC>A'7S*

JPortasse ex alia ejusdem notarxi subscriptione genuina haec ex*
so^serit falsarius; sed iuvita, ut ajuHt, Minerva. Ut puim Vera^

5 , ita scribendae erant : ^f^ | \^ f S(y JJj^ /

^3tv "ni iL • Ex eodem genere est, quod sequi*
tur, diploma (ibid. xi. ii3. n.xi), cui HadebeHus subdiaconiis
ad vicem Grimoldi archicappellctni subscripsisde dicitur. No-
fae in illius signo hanc speciem prae se feruiA:

quas etianii ex aKo diplomate genuino delixfeatas esse cfenseo.^
Menda veroy quibus scatent, falsarium satis produnt.» Verus
enim Hadebertns notasset: 'kJo\s^/ S? /^ 0</l

$. 458. Parisiis in tat)ulati(y saepifis laudato ckartatn vidi Lu*
dovici l*ii et Lotliarii, quam Mabillon (5i5. txix) edidit Ista^
quod ad volgsrem attinet scripturam, genuinate quidem c&artae
^eciem habet; m lictLS flutem notis Tironianis multa sunt vitia.
Ut enim taceariius , syflabam bas ixL ridtis ^^ \ \ 'Zp ^ <^
L« W **» Hilduinus amciavib oifrissam esse, atque inus una
notai y^^ (26) tfieliils scribi; itt notarii etiani sigilto pro Ada^
lulfus ad vicefn fVidugisi ($.402) pefperiEim notdtum est

J^ \f^^^,^^ y^ ^^^y^f - Cujus quidem chartae tem.
poris notatio qtium' praecisa sit, ea' accuratius examinari nequif.
$• 469; Sunt etiam diplomata*, quamyis genuina, ui quibus

iKtn omnes in signo recognitioms notas videFe liceat) qumn: ea-
rum raia vel plures sub sigillo propius dpposito lateant Exem-
pla sit subscriptio» quam ad autograplium diploi&atis Lmdovici

55

» 1

Pii (Eckhart Franc,
lineavi: •

^ 434 ^
orient. 11. 881) in tabulario Herbipolensi dei

HMC mm.

Etenim verba in vicem isigiUo sunt obducta, ita ut solun^ }egatiBr
J^>\ V/j^OV^ ^ C ^<r* T ^ i- e. Durandus dlaco^
nus Jb ridugisi {^.dgg* ^oo) recp(gnQ)vi et subscripsi. Quodsi
quis chartam fingeret^ hasque notas in eam transferret^ quamvis
accurate id faceret, fals^ tamen sententia nasceretur: nequ^quatai
enim Durandus fuit Diaconus Fridugisi. Sed videant alii , num

*

ejusmodi notis interruptis forte decepti falsarii eas in chartis fictis
incaute imitati fueririt <Juod si acciderit^ certe apejrtus esset dolus.
Hactenus de notis tachygraphorum Latinis. Nunc , ut erat
propositum ($• 5), nonnulla etiam de Graecis addamus;

NOTIS TACHYGRAPHORUM GRAECIS.

§. 460. -L ACHTGRAPHiAE Graecae duo tantum, quod sciam,
exstant monimentar nimirum libei* bibliothecae Vaticanae, quem
praeter alia vulgaribus literis scripta , Dionysii Areopagitae opera,
tacbygraphorum notis exarata, continere dicnnt; atque Jiber bi-
bliotbecae Parisiensis , cujus notas explicare paro. Hlum quidem
videre mihi non contigit; hujus vero copiam mihi fecit rir doctis-
simus et Graecae linguae peritissimus , Fridericus Jacobns Bast,
qui pro ea facilitate et liberalilate, qua demerebalnr omnes aliqua.
doctrina institutos, quum a-^diret,, Tironianarum notanim scieu--

- — 4^ —

tiam mihi p^tere « edam Graecas jie^ere me docuit ; quod pauca^
mm horanim spado eo prosperins saccessit, quo faciliores intd-
lecta sunt, Tironianisque simplidores^ siquidem syncopas nou
faabent^ atque accentus et spirims adpi^^iti faciunt^ ut in iis legen-
dfs minus faciie errari possit.

^ 461. Ante omnia fontem describamus ipsum» ex qaoGr^e-
cas tachj^giaphorum notas hausimus. Hujus libri notitia^ quam
Montfauco»(paIaeogr..Gn55i) et auctores indicis iibromm manu-
scriptomffl bibliothecae Farisiensis (11. 599. n. 5o52) dedenmt.
qunm non omnibus njomeris absoluta sit; hoc loco accuratius de
eo agam* Qui nunc ei numerus est 5o52^ olim 55 14 fuit Scri-
ptus esf: in i^embrana formae octonaiiae, plagjolaisque complecjir
tur centum quinquaginta duas. In tegumento praeter arma regis
Franciae nomen EPMOrENOTS impressum est ; attamen non hu-
jus solum, veram aliorum etiam auctorum scrip]a contuiet. In
prima plagula incipiunt Prolegomena rhetorices , X capifibus
comprehensa. (Edidit ea Montfaucoi;L in bibHoth. Coislin. p, 590,
sed ex alio libro manuscripto n. 10 , in quo non integrum est hoc
opusculum,) Inde a plagula 17 leguntur Posteriora sex AphtfiOT
nii progyitmasmata. In pl^gula 22 aversa tandem sequitur Heri^
mogenis ars rfietorica^ Por.ro iiji pl^g. 60 Parecbolafi sive ex*
cerpta de dejinitione rhetorices, cet In pl. 62 aversa Hermo-
genis progymnasmata, (quae ex libro manuscripto Taurinensi
edidit Heeren in Bibliotbtr.antiqut liter^ et art^ viii ejt ix)» .Sequi*.

— 4^7 —

tnr in plagula 77 ejusdem Hermogems de apto et soierti genert
dicendi libelluSi Hunc excipit in pi. loo MaociTm sophistae de
objectionibus insolvhilibus coxnmentatio ( a Fabricio m. bibL ^Gr»
T.IX. p.570. pr. ed. yulgata). Huic proximi suntin pl. iii Pi^e-
bammonis sophistae de Jigaris oratoriis libri duo ; atque inde
a pl. 122 ejusdem de statibm op^sculum (incipit ^O Mii/SKiupdg^
cet). Sequuntur in pl. 127 aversa Anonymi scholia in Hemw^
genis artem rhetoricam (incip.Toi;/ itoXkwv ro av^riiict^ cet.)*
In plagula 149 leguntur fragmenta duo S. Athanasii^ et aliud
S. Basilii, ad doctrinam de incamatione spectantia. Agmen olau-
dit in pl. i5o Theodosii monachi et grcammatici epistola, in
iine mutila^ ad Leonem archidiacomm de expugncU^if Syra*
cusis ( Latme edita in Ganisii bibl. hist Siciliae » in Rochi Pirri
Siciiia sacra, et in notis Du Gangii ad Zonaram T. II. p.87);

$. 462. Indids Parisiensis auctores (ioco laudato) decimo
tertio saeculo scriptnm esse hunc librum dicunt. At quibus ar«
g;umentis probari possit . haec eorum opinio , equidem non per-
spicio, longeque antiquiorem fflum esse (cnm Montfauc. p. 47 et
35 1 ) censeo. Ne vero temere id ^dstimare videar, in tabula an-
nexa tres versus yulgaribus literis scriptos addo , quos ex plag. 36
a^ccuratissime deJiQeavi et aeri incidi. Ita autem sunt legendii

YiBgl ici^otpijg dicoXsyiotg,

ir^g ret dtt* d^XV^ ^X9^ riAovg* otg yct^

^ ^158 —

^orn»i\igftar Ver^umscripturam qiii cuto a(^a cohtulerint, cui
«nnn^ DGCCCXIV diaertim adscriptus est (Montfauc. 274. 11. IIL
2^5),! nil profecto .animadvertent , quod eos moveat,.ut hanc illa
anticjuzof em ess6 putent Animadversionibns Xatinis , quae inde
4i;plagiik li:i ftversa rec^ntitiS Suntad^scnptaev auctores indicis for-
t^sse decepti sunt , ut libnfnx ipsum ;Sa^cillo tertio decimo exara-
tum esse ctederent . :

' §\ 465' -A^t haec quidenl partim adnos, qui de tachygrapho-
tum noti§ in margine passim adjectis qaaerimns. ^ Quas quum
-vulgatribiif Jiteris , quibus liber exaratusest, antiquiores esse arbi-
tramiirj miniine agimns de tempore, quo utraeque scriptae sunt,
sed de genere scriptionis ipso , ejusquei origine. Absurdum enim
foi^et i ' animadv^rsiones .additas oratione ipsa.antiquiores;dicere.
Sed de. bac te diligentiiis Q5*.49o) disptitabo ^ si paiicis ptius expo-
Rueto, qilid in delineatida explicandaque hac tachygraphorum scri-
ptura profecerit Montfaiiconj notasque ipsas proposuero^

§. 464. Ille quidem, qui primus haud dubie palaeographiae
Graecae lujcem adtulitj has notas (35i) appellat tfietoricas; sed
levi profecto de.caiisa, quippe qtioniam eas invenit in libello de
arte rhetorica: quas si fofte fepefisset in commentatione de re mi-
IjitMi, tnilitares, nominasset Ipsas vero literas, quibus sunt com-
positae, non novit, sedi, characteres singulatis Jigurae esse di-
cit, syllaba^ ut plurintum expritnentes. QuQ etiam factum est,
ut earum Qn^inejU atque analysin ne verbo quidem attingeret..

— 4^9 —

Idem igitur his iiotis accfdit, quo4 Tironianis, qaas mera siina
esse docti homines putarunt (§,61), . '• .

(J. 465. Formas notarum duabus tabulis aeri incisas Montit
faucon (353. 555) vulgavit, easque exp|ic^ndi periculum fedt.
Quiiin autem neque ea, qua par erat, cura iJlas iJelineas^fet (Ba*
stius in add. ad GregGrium Corinti^iuiti, quem edidit G,H.SchM«
fer Lips. 1811. p.gS^), neque yerum earum sensunj ubique ass»»
cutus esset, multasque etiam omisisset- Bastius statuer^t, rhetoriqe^
haec signa^ ut et jis (loc, laud.) has notas,pef*peram appiellat. dei^fu>
^eri incidenda curare. }Se4 quuai ' iferum P^risii^ essefl); eam
mihi provinciam dediL Quam summa cura a ^ie suscept^pi esse,
ille quidem Agnoyit ; sed antequam hoc munus totum expleyissem^
maguQ orjbis literarii detrimento subita morte no))is est ereptus. At-
qiie etiam nunc Manibus ejus laudes et grates habeo ; ingenueque
coniiteor, eam, quae sequitur, versionein, paucis exceptiS, quae ego
supplevi, et ille approbavit, me totam ei acceptain referre. Ana-
lysis autem et disputatio de natura et indole atque origine hujufe
scriptionis a me profecta est ; neque ille .culpam sustineat erro-
ris, si quis forte in iis deprehendatur.

§. 466. Sed ad rem antequam accedamus, id probe teneri
velim, jGraecos aeque ac Romanos(§. 187) tachygraphos literas vut
gares saepe immiscuisse notis; sedulqque caveiidum esse , ne cum
vulgaribus scribendi compendiis confundantur tachygiliphorum
notae. Tritum e. c. compendium • f| •«=• Trep? , - quod saepissime

— 4f4o —

inr fabuia -nostrft reperitur ^ vulgaris est spriptionis ; sed idem vo».
Gabuluin, ita exaratum: ^ (^. i26.b.)r tachygraphonun nota esk.
Omnia primi versus vocabula, quamvis sint eortepta, ex vulgari

«

sunt scriptura. Tm, qvtod ^ exaratum est, a tachygrapbis (pi.
aO.' 2) notatur fv) . In eis enim , quae vu^aribus literis scribun-
tixr , syBaba <fjv saepis^me per simpl:^ w literae anteeedenti su-
peximpositum significatur , ut in contextu plagujae 42- aversae
V^ Ain A -" T^spl ^mkuQy t ^ pfo xal vulgare est scribendi eoiiip

peiidium; ^ autem tachygraphorum. n "■ fi-oO (pL go) ab Itis
(pl. 91. b. 3. et 97. 2) notatur •j' ; ' et n ■" ^^» » ^o^ ™ vulga;-
ribus Kteris quam saepissime conspicitur , his est ^ (pL 92*
93 b.)r, cet.

§. ^6'j. Minime vero ex notacnim numero excipimus com-
pendia ea^ quae' ex tacliygrapliorum notis in vulgarem scripta-
ram paulatim immigrarunt^ ut syllaba M =^ coPf quam vel in ty-
pographorum officinas irrepsisse testatur r ^ rcijp in libris oKm
typis vulgatis. Eandem fuisse rationem notaruili quarundam Tiro-
nianamm:^ snpra (§. ^74) dixi Ne autem mea notarum interpreta-
tio nllam liabeat ambiguitatemy mintitis literis ea^. quae tachygra--
pHorum sunt , majoribns vero ^ qtiae ex vulgari scriptibne esse ar-
bitror, exscribendai cutavi.

§• 468. Exordiuntur notae iil plagula 7 aversa hisce- verbis:
TA 'ONaMATA TXl^N I THTOTilN, l e. Nomina X prcUa^

*- 44» —

TUnL Quae ^udtn perverse apud Montfaucdmum (553) dellu^afa
sint, Bastius (in add. ad Gregor. Corinth. p« 933 ) animadvertit
Hoc unum addo , liguram VC in Montfauconii tabula nil aliud esse
quam Kersa, sc. libri plagula, ut ejua pars aversa eo significetur:
Cave igitur ad libri manuscripti literas illam pertiiiere jmtes. Praei
terea consensionem Graiecorum et Romanorum (^.-235) hib obser^
vari • velim , qui utrique eodem scribendi compendio , qua semel
adhibito singularis casus exprimitur, bi« posito pluralem denotant.
Sequitur pL i6y non in margine« sed iri contextu ipso, Sr* ^
o»» Quando , ita. accentibus notatum, ut, quomqdo e^e 3re et civ
' compositum sit , intelligatur. Montfauconio latuerunt istae notaer«
§. 4694 Plag. 38. b. aaepwf (f>apspw$ii* Q.Clare, tnanifestcti
"l,%hKLOV est vocabuii ^'ANTIKPTfS , -^uod in coiitextn legitur.
E^dem ad idem vocabulumanimadversio pl. 107 aversa vtilgaribud
literis in margine scripta est^ Bdnum factuml idqUe fortasse pri.
mnm adjuvit Montfaucoaii conatus^ hanc scripturam e:kpli(:andii;

%UT{tmj quam^cav^notani

putes*. Idem est sig^iiiip C$*^^^9 ;sfed deforme^ quo plagulae: aver-
&L denotatur pars, Qui in Montfouconii tabiila sequitur versiste,
qtiemgife interpretari prorsus neglexdt, eundem ego,ea de causa
oipisiy quoniam in rK>tamp^ aiumero nbeqMquai& est habendus^
Primae^ enim Jfigura^r munus tqntum /est iadicare ^ ^d qnod voea^
bulum iif contextu (S%6hov hoc referatut^ iiempe ad At/iJireA^^*
et quae sequunttir literae, quarumque ultima pessittie est .depjra^

56

vata, vulgares sunt, jsyllabae niminuii /.8$* qua declarare librarius
yoiuit , legendum esse ^.v^irsX^g, Ad pl, 84, Montfoucon (552)
notam, inquit, le^ere neqvivimus; et B^stius ipse, qui mirum
Graecae palaeographiae |$tudium cum summa linguae peritia con.
junxerat^ jLa huju» jiocji ptotis ^iterpretandis oleum et operam per-
didit, quin etiam, yix.Cxraecas esse, mijii nuntiaviL Quamqui.
dem in senteutiam |re pequeo ; ^ttamen perquam di^cilem et an-
cipitem esse loqi interpretationeiu aeque coniiteor. Neque eadem
manu , qu^ peterae iinimadversioues. ^xaratae ^unt , haec scripta
esse videtur ^ neque in mar^gine ^dscripta est , ut reliqiiae , sed in
ima pagin^e praf Quo fit, ut in contextu libri ipso, .ad quem ce-
terarum npt^rum i(juaelil)et j*efertur , nihil ^it, quod illarum expli-
cationem fi»cmor,em : r^dat pomplectitur Autem e^^ pagina ex
Hermogenis de. ^pto let solwti genere tdicendi capite diiodecimo
yerba ft^kXsi KOtrctdn&ick^B^v t Pefc psque ^d yerba in piincipio
capitis twtii decimi tm^* ictvr^ iSfayfMt fir/vvsif Ne vero no-
tarum istarum interj^Te^tiQ^^Vfi prorsps transire videar, substitu-

tis distinctipribas jcharjicteribus *J>V'V'^ / /*!*— J. quoad tam
obscura conjioiendo ^equi licet, ita legere conor: tto vog dt
pcog f Afi Atr a yCTS , i e:. ic^vog alvwg iX.sA(rrsi dpovg , La-
bor valde tiHgU 'ftpbetes, ^ In ultima nota syllaba ' ovg ex comp
pendiis vulgaris scripturad est (Montfauc. 346. col. 1. 3), atque
illam etiam'(pl. 126. b.) invocabulo Ud-ovg videmus. Minime au-
tem dissimulare voIp, defectum syUabae rsL in i^^Mrrsi mi-

— 443 —

min esse propter insolenteni verba conipiendi modum; Quare
meliora qui docebit, ei lib^nter dsslentiar.

§. 470. Pl 89. b. nEFl TOTT nPOTErNEIN Tdg TOTT
ivocvrts TTpordccfSig. De propositionibui adversarii in medium
proferendisi. Sententiani noii omnind dssecutus est Montfaucon
(352), qui vertit De propositionibiti adversarii in >diihijumvo*
candis. Pl. 89- b. 2. KAT^A HOTOTS KAl X\oic^iik r^onOT?
h KATHTOPO2 roiq r« OET V^ro^ it^htvu^ ig^^cfstg xai
irdios iKuar8 KAlpog^ Quod et ifuibusmodii atxt(sdtor def^u
soris propositiones in Medium proferati ^t quodnAm cujiis^
libet tempus oportuniim siL * lilale m '^rvaiti liuj^s argumenti
parte Montfaucon ( 352 ) legit ri\ , pro roig j neque alteram par.
tem intellexit^ quod quidem^ qui pessimci delineatas.apud eum
tiotas intueatur^ Hoh j^abitutt* Prim^nt tdtimiyocabuli xczipds
sjUabam librarius^, iqunxn ebnjouctionem^^^^tiii Ixieiite haberet^
accentu notaverat, quem poateAf quum eitrorem animadvevteret;
delevit Similiter TironianoiS qiioque t&ckygraphos saepe etrasse»
supra (]$. 3i7)'demoi2Strarunu& - . / .! •

§. 471^ PLgd- rioir^xal Hw^ 'ETIEETH^lMf KAl dxor}»
^<SEN 6 WTJflP ?^a2 AVA r(. Vbinam et c/uomodo oratop
res certo cognitas cum auditis miscmt. Si verum quaerimus,
pro ultimo Tccd notatum est xi *($-489)« Sed hic et ubiqite scri.
psi xdl^ quo facilius intelligatur^ PI. 90. 2. Ylwg ^pUflSN 6

*PH'TX1P roOg rpojrovg .rwv r« dpr^Hxov iF^onkewv^ Quomodo

^^ __ - - '^*^

. ^;--™- -^.-f«M in locai»

-,^ --.^- 5IE0OfAii/,

»« I %.

.JV^*

• 1-.*

^ K

B„cor. ii ab eo »o°^

^ 445 —

legi. Vulgare est compendium scribendi* quod ipse vir doctissi>
mus alibi (546) explicavit. Vocabulum etS^i apud epm itSL defor-
matuiQ 6st, ut nemo iljiud intelligat.

§. 475. Pl. 91. SL. IIEFI tS d]J87r€iX^(jog ^Ejotvr6p ^Tra/i/^JN

/^i^^oSoi rpslg. Semet ipsum laudandi ita, ut non indignentur t:

idii , tres metliodi. Protsus corrupta haec sunt in Montfauconii

tabula. Pl. 91. b. Wujq KOINO'THr2 Apyoi/. Quomodo commtu

nicatione sermonis. (I. e. qua ratione simul nos aliosque laude-

mus. Gonferatur V ossius , qui in inst orat Li. IV". C. x. Open

T. III. p. 190^ Koii/oTT/g^ inquit, est, qua proprias laudes aliis

etiani comnumicamus ^ eundemque Hermogenis locum p. 1916 ex-

plic$t, ad quem argumentum in margine spectat) PL 91. b. 2.

ITai;' r^ OLV&YTajp Quomodo necessitate (urgente). Pl. 91. b. 5.

IhvQ ry i/TraAAay^ rQ itpo(sdtm>i. Quomodo immutatione perso^

nae. Perperam addidit Montfaucoa F^ qui animadversionis tan-

tum nupiQrus Qst Pl. 92. it(hQ rd olx£l(^07/) etaceysig EEE. (7w-

modo propriam (laudem) inferas. Ultimam notam quum fortas-

se non satis distinctam putaret tachjrgraphus, vulgaribus literis syl-

labam eig repetiit. Signum^ quo animadversio in margine refer-

tor ad locum contextus , a Montfaucomo notis est additum , quas

praeterea pessime delineavit Ov ^ quod supplevi, is, qui librum

compegit, incaute absddit *

§. 474. Pl. 92. 2. IIEPl ri ipotpris i («) ^A^AAsig. Quo^
piodp fidi^ersarii rejicias (^. Igudes). Ita verto, quia reponeoff

dutnpnto icdog pro ^cpi, in quo lapsus est qui scripsit, etmox
suppleo X , quod excidit. Utramque impedimento fuit MontEau-
conio , quo minus argumentum hoc intelligeret. Pl. 92. b. IlEPl
/iETTEPOAOna;^ (1. (iv) Al^A nOtag Al"n'AI iiegtmTM
'?i6yog KAl Tlwg yivovrau De secundis actiombus, qua de cca^
M oratio distribimtWt et quomodo Jiant, Pl. 92. b. 2. itQtsot,
stctl TCCHot hrj (L ^v) repoAo-j/oi)/ £%, Tcal AI*A H' ylyvwvrou
(1. yiyvovtoi.i). Quot et qualia secundarum actionum generetf
et Quare Jiant, Pl. gS. nEPl ittfy^aswv, De narrationibus.
•Maie quidem Montfaucon (554) <^^» P'"^ ^* legit, atque eo in-
ductus in syllabarum collectione (555) hanc male interpretatns est.
Supervacaneam praeterea post Zid^A TI addidit notam 1*/, quam
autographum non habet PI. 93. b. IlEPl ujolvwv ButvoTjlidrwy
KAl icwg oc&rot idmSne^a (l iduvaofie^) Hyovreg. De com-
munibus sententiis , et quomodo dicendo eas nobis jrrojjrias
efficiamus. Ultimam syllabam reg Montfaucon (553) perverse
uotavit.

$• 475- ^^ 94* Hcy^ ol iraXcuol xoivd BiavoipLetra (I. Buivof^^
pLara) ^iyopTeg ISioTroiO^TNrccL Quomodo prisci iocoscommu^
nes in sese transferant. Observes veliin literam / daobus pun-
ptis notatam^ quae^ lic^t syllabae ri similluna sit, cum hac tamen
minime confundi potest, quoniam spiritus adponitur. Ut apud
Jl^ontfauconium adumbratae sunt hae notae , quemlibet versum in
Jfcae mutilttm esse dixeris. Ph qa. 2. IlEPl XPHV£wc'(6)^aiy

— 447 —

iv 'ffE^cv (1. fffiS^jy) X(6)y(p, De itsu versuum Tutmeris adstricto-
rum in soluta aratiohe. In compiiigendo libro incaate abstis*
sae sunt Kterae, quas supplevi Pl. 94. b. KAT^A IIAP' 'Hl^y,
Secundum jtarodicfin^ Male Montfaucon (353) o; circumflextt
notavit. Fl. 94. b. 2, IIEP^I xeTC^arrpcoTwv, De dominantibut
affectibus. PL gd. IIEPl ^fJtaXoyovfiiucoy dSocrffidraDV, De in-
juriis confessis, Admodunn defonn^ npud Montfauconium simt
hae notae»

§. 476. Pl, 95. % IIEPl (l trwg) rot il^puiX.oyr}fUva. d^xevij''
fioirx (I. dSmijftciTot) irotpoefivd-ijriovr (fuomodo confessae inju-
riae possint aliguo remedip entollirif Npn modo in delinean-
dis, sed etiam in Jegendis his peccavit ]\|onlfiBiucon^ ^uum contra
Unguae consuetndinem yov scriberet^ pro 77. 3cd et librarius er«
ravit, quum ic^^t pro TCwg exararet, in liter^ 4 spiritnm omitte-
ret, et tcol^ ^ccentn notaret^ immemor yocabuli, cujus illa pii-
xna tantum pars est. Idem ^ccentns ab leo deletus monstrosam su-
per syllabam ^ot, iiguraiijL /^pnd Montfi^uponium peperit PL 96. b.
TIEPl r» rgayixwv (L Tcdjg) Myeiv. De pwdo tragice dicendi,
Keque literam r in ardculo Ttf ^ neque accentum in ultimo verbo
reperies apud Montfaucpnium. PL 96. TfE Tcai itwg iitSot^SEi
tpayixdig XAyBiv. Qids et quomodo tragice dicete docueriU
Harum etiam notarum cormpta est forma in Montfauconii tabnla.
PL 96. 2. ri igiyov rS rpotyixwg slireW. Quodnam sit ejus, tpd
traeice peroret, officium. Perperam pro ultlma Utera N Mont»

- 448 -

fatLCOn piiijdt aj», i. e. w» Syllabam nw^ prmcto quidem recte
uotavit , sed cui usui sit ignorans. Respicit scilicet lioc punctum
ad aliam ilUus notae figuram, diligentius in autographo pictam, si-
sniiicatque hanc illi substituendam esse. Subtus igitur eam addidi.
Praeterea male ifle Myetv pro eht&v legit In pronomine r<
ftfestinante Kbrario omissus estaccentus; attamen cum i* punctata
confundi nequit, quohiam spiritil destituitur. PL 96. b. TIEPl
r» xwfiijcwg ^.iysiN. De modo comice lo^uendi, Pl. 96. b. 2-
fgotoif* Legitur hoc vdcabulum in fine versus antepenultimi , et
duidem non in margine, sed in ipso contextu; quo factum est,
ut Montfauconium fugeret. Ex pluribus similibus intellexi, Grae-
cas in margine notas ab codem, qui librum ipsum scripsit, addi-
tas esse* Pl. 96. b. 3. TtOLqSL ir^BoTdav, Praeter exspectatiO'
nem. Primum vocabulum accehtu notare neglexit tachygraphu«.
Notae,quibu8 itgo et av significantur, a Montfauconio perperam
«unt dehneataei

$. 477. Pl. 97. r(5 ivUvriMZ XPHi:0AI TA(IT) TEI-

'khai, De contrariarum imagihian (irohiae) usu, Atque hio
etiam accentum m. to non curavit Hbrtoius« Literae, quas sup->
plevi, abscissae sunt Vocabuliim ivavriatg in tabula, quam Mont-
faucon dedit, haud quisquam intelligct, ita corrapta ibi est scri-
ptio. PI. 97- ± ir6(fai ml icolca fied^oSoi') r« Kuofiixwg A.i(y£iv)
xal (fxh:r£iSi (1. aTcdnrretv^i xal iti xal icdjg avlATl ix(pv)'
0ar^ $7ffAoa id-ivrig )* Quot et ouctles imthQdi cOmice loqumdi

— 449 —

et cavillcmdi ^ et nbi et quomodo illis usus sit GemostJienes.
Hfc cftiam plnra tnmcavit culter fabrilis ; neqfie ulli usui esse
mmt notaram formaey quas Montfaucon hic deKneavit Pror-
sus deformakta inprians edt utraque, quam edidit,^ nota vocabuli
tncjoittELV. tJnde non miror, quod tptum hune locum non potoit
legere. PL 97. b. (riEPl) ^EPrAU'^? {A^HRlHrOCP)!'^^
SixzXoya , X(v(fi)q)$iag ^ {(SVfJLyvodla)» (ScoxgecrnTCwv. De modo
componendi conjcioTzem, dialogiim, comoedidm, tragoediamr et
Socratica convivia (sermones eonvivales). Quum in aversae pla-
gulae margine haec •extfrata sint, versuum initium abscissum est
Keque meHus in Montfauconii tabula hae notae expressae aunt,
quam ceterae^

$. 478. PL 98. ie<HOt (sc. fii3>/> tTfg (I. rrjgyiiffiiTj^yopixg xeti
vocfa^ Quot concionis (sc* geneva). et qualia. Accentus, qui
cum nota ug apud Montfauconium perperam conjunctus est ,- ob*
scurat iflam, uhimtisque pror^us onlittitur. Qilid autem ei in
mentem venerit, ut £/3?/ legerety quod omnino abest^ equidem

r

non asseqvior. PK 98. 3. iroSx ml itofi» rrjs (L rjy^) xwfKpdict^,
. Qualia 6t qtutt comoedictc ( SC' g^era:)^ T^^ Montfaucoir non
legit. PI. 98. 3. Ttikiot xoei irdia. rpayqjdta^. Quot et qualia tra.
goediae (sc^ generaX £t hoc loco Montfttacon b'i^ ridit, qnod
neatiqaam adestr PK 96. 4. it^^sce xcti itdkt <j(,wy7epecri7c» avfx-
iro(<J/«).- Quot et qualia (sc. genera) Socratici convivii. Labi.
tur Mont&ucon,. qui naaf legit,. pro wi> PL 98. b« Tshaoi xetl iidloL

57

— 4^0 —

BkxXj^h, Quot et t-fualia difdogi {sCf ^enersi), Librarius, trita.
praepositione inductus ^ Biot , ut separatmn yocabulum, accentu no-
tavit. Ultim^ harapi notarum apud Montfauconium eo deprava>
tar, quod accentus in nota ips^ involvitiir, Pl, g8. b, 2. ics^
&'iC(/^(k(Siwq Ttctt mrc>i(P(hs(v$r Pe jiegatiQm pt afjirmatiofne.
Hoc etiam loco 'mra^ quasi separatum vocabulum sit, accentu
est notatum, Totum locum apud Montfauconium frustr^ quaeras.
Pl. 98, b, 3, (p(fps§>d^ ov ocd^pccvrjl. io^TC d^av7'ig),' ttcvs ^it^KctTov
(1. iif^iActTToy) mt itMoVf Manifestus ^ non occultus, Quo-
modo mimf^ ^t plus (sc, sigijificarit). (^uum notare vellet tacby-
graphus 92/;^* (^otvijgf obfuit ei literarum ;^ et « in una nota
conjunctio, Quo factum est, ut et apostrophum et spiritui^ lenem
notae superscriberet. Notandum praeterea interpunctionis signum,
quod tribus pimctis .*. et '/ iit; Locum ^iale inteiptetatu$ est
Montfaucon,

§. 479. PI, 99, .ipfioy$vs$ IIEPl fis3-6$ii dsivqrijroSf Her-
•mogenis de methodQ gravitcttis, Quo4 ipsius auctoris nomen in
dilucidis his notis lV|ontfai^conio latuit^ equi(lem non pqssum non
mirari. Ph 104. b, ^k rs (l.r«) /jLspiico ^sp (I, (pip*) t ypa^siv,
A fispiico agedum scribe Jota, Refertur lioc <s%o^ov ad ver-
bum, quod est in contextu^ fiSfispi^Mou ^ in quo pro diphthongo
Si tachygraphus jubet / legere, i^uum sit 9 fiE^ticv. Primam se-
cuudi versus notam ipse Bastiu? nion intellexit, meae tameii con-
jjecturae post assensit Scilicet quum Jota sequeretur,, (psp pro

— 4^1 —

(p^ps notavit tachygraphus, tJsus hujus vocabuli cum infinitivo
oonjuncti satis notus est Ita Porphyrius <pip£ elKeXvt et apud
Dionysium ( archaeoL IV* 08) Servius TuUius , criminibus , quae
ipsi forte inferri possint, propulsatis« pergit i 5/ ^uid habetis ejus^
modi, agedutn dicile , ^ips slitetv , quod est ad verbum profer
dicere (Hermami ad Vigeri de Graecae diction. idiotism. 3 16.
n. 60). Pari ratione hic dicitur (^ips ypaipsiv* Omisit Montfau-
cou hasce notad.

J. 480. VI \o5. narci rcc^io^ixprra ,(l io^ctpra). Secutu

dum placiba : quae dictio in contextu finit HbeUum Maximi
(Fabricii bibl. Gr. ed. pr. Vol. DC 678). Locus integer hic est:

VE^tKiiactg Si ifiov atctyjrt/daproi kctrd rot So^ccpra ; i. e. Tu au.
tern mcistif me scilicet proptfit iUatn opinioTiem tacerUe, Has
etiam UQtas omisit Montfaucon. PI. iia. b. HEPI 'Kodorrirog
rwv IXHficcTcov. De ^uantitate Jigutarum. In hisce desi-
ntmt tobulae ]|Vlontfauconii. (^uae $eqi}untur notae , ea& ignoravit
Cur autem irotoriproc t pro iroa^rTjrog, legerit, equidem non intel-
ligo, Vl. ii'^. XlEP^l7r^£omaific5j/). De p/eonasmis. PI.i26.b,
irspl ^SOTl. De consuetudine. PI. i5o. b. irKif^su MuUitu»
dini. Additum est hoc <S%o}aov epistolae Theodosii de Syracusis
expugnatis ad vocabulum i(ifji4i in dictione rpctvfioirajv itSfUf),
n^ulnerum exaniini. PI. i5i. b. 6spficcrcov. PeUium. Explicatio
est vocabuli haud frequentis $i^sa)if, peUium, in enunciatione
mi rdjj/ fiosicup mrd^pwdiv Si^fscov. Pl. i52. IX^TAIAITI-

li

-^ 462 —

^iTtd§7jfjLx. Dolentis interjectio. Grammatica haec animad-

^gio ad interjectionem Uiv spectat, c^uippe qu^e per se commiii-

^ et gaudentium et dolentium exclamatio est. PL 162. b. dvrl

^l. r») 07r« ^;. Pro IJbi. Eiq^Iicatnr lus notis conjunctio tva,

Ut, quae hoc loco Ubi significeL

§.481. Had^enus viris doctrina piaestantissirais, Montfauco-

y ^astioque , dupibu* lubenter usus sum. Quae dein sequuntiuv

gt me adjicio. Tantum autem abest, ut Montfaucon, qui (355)

^s habuit notarum syliabas edere, et Bastius, qui signorum no-

ij3.e notas comprehendit C$i^465), singulas, quae in eis in»mt«

gras investigare aggressi sint, ut de eo ne 'Cogitaverint quidem,

ryvdo. syllabamm etiam alias Montfaucon perverse delineavit, ut

So «^^» ^«J^^» al"is male explicavit, ut dovg jao 6ov, xwg pro xwVf

^g pro oyy. Nec tamen difiicile est, literas ex syllabis elicere;

-^que efficitur solius analyseos ope. Exemplo rcm illustrabimus.

Qai notis clL-^-^itft. H_n-l-li.l syllabas

^a^i (p«, ra, «*«,«<», pa, y«, itws, ^ct^hct^ Aa, 7« significaii

yiderint, atque etiam tam omnibus his syllabis literam A, quam

oinnibus notis, quibus illae designantur, lineam — commuhem

esse animadverterint; ii sponte intelligent, eandem notae partem

esse literam A ipsam , indeque haud dubie coUigent, reliquam cu-

Jusque notae partem consonante constare, utc — tf, <t*="<^j

. — r, *?—'»•, Z —?«, 9 — p, *f — y, <M -*^, y««^,

J. 482». Epdem modo ceterarm» ^upque litararum formam
qognoyimus, quarum series haec est;

\ • i i « I. \

a. — £. / ^^ V

eti y.'v^n ?. /,e,p.

^.N^V

/3. -u <* K. Z

^. \ ^. «

5tr.5C

•

"0. S' • n :sire-..

l^.

5. > -^. y A^. «H

f 1 .i >

$• 483. Neque formae istae ada» miitae TidebqiUur iis^ qui
literarua^ Ticissitudines per saecula attentu^s.perodquaxido «var^
earum figuras a^imadverteriirt. Etenkn^ tach}cgraphoruui literas «k
xQajusculis ortas esse^ nos quid€fm stataimus» quodque 4 reota ha-
rum forma tantopere recedunt, ideo factiim essQ nobis persuade*
musVqtiod magi» piagisque ibstizianter scribei^iiturv Arguinentb
'sunt inp)imis iilae literae , quae daudi proprie debebant ^ xik
B A © P Q> . quas tachygraphi morae impatientes apertas ple-
rumque reKquerunt Quum autem tachygrapfaorum lit^ae longis-

m

sime abhorreant a vulgaribur» indeque difGcillimum ,sat imperitio-
ribus utrartunqu:e siniilitudinem perspicere; necesse videtur^ ut
aliam, quae media inter utramque est^ scr^turffln advocemus,
qua comparatio facilius institui possit Hla autem esJt in charta
papyracea cursiva Graecasine ullo acceiitu saeculi secundi.sive
tertii, quam anno MDCCLXXVIII in Aegypto ^inventam^ et ^i
museum Bor^anum, quod Velitris eat, iilatam, edidit atque ex-
pUcavit Nicolausr Schow (in Ubrc^ eui tit&lus.jC^«r^/z papyracea

— 4^4 —

ijfiiece sctipid) gira se/fies incolcatan rtolemaidis ArsinoUicae
in aggetibus et fossis opertmtium' exkibetiif^ Kom. 1788. 4).
i)bker Inc aiutnddvertere licet ,' primuni vocabulum narccvB^a ,
miod ille recte. qttidem legit, sed no^ Satis illustraVit , expUcan-
dum esse Jf^^ (^i^V cc* i. 9« i^ex i)iitu)ttmprimus* Ut euim in
eadem charta jC coL vii ) legitur «'y^ .F** t^mmv^ it* etiam ^oc
loco mr pro mruXoyogi Quae qumn jam scripsissem , inBiblio-
•thecam antiquartaiii iitemnuri et artium (VI. 100) incidi, atque
ejos editorea Goetti^enWft: egndem coijijecturam!, *ii*ir quod ulti-
mam literam ^ nouxclttraverunt* jam adtulisse repeii

i§. 484. Hujus igitur scripturde opepericulum:faciamus, ori-
ginem nptarum, quiaietiaai partium, quibus co^stant,;illustraBdi.
Quodiquddem negcMdiu» sijnon uBiqnp prospei^ $jictesserit, eo
facijiuy errorum' veniam; nos: impi^aturos q)eramu!di...quo' magis
iiotaram trteme siint detoitaej.«t=trnneatrfe« In masfime truncata-
rum-tiumero habemus . . > .... .

it A(^a , qnod sola linea rccta .-rr deeignatBr* : Originem e jus
!ft priscis ejusdem Kten» formisi ita repetimus: Ab^c^—. Pri-
ma antiquissima est (e. g. in marmore Sigeb); secunda uncialis,
negligentins picta(Nov. op. dipl. T.I. Tab. 11); tertia cursiva, in
ipsa <;harta papyracea ( Schow. Tab. IV» coL viii. v. 2. .ctSiB^C^og ) ;
■ ta[uarta'tachygr^horuinriaa. notis. I i

' Bvrai quum tialamus festinat, in superiori parte iikon clan-
; quo fit, ut ^[iil/y^ paulatim exsistere vidcamus. Frima

— 4^ —

et 8ectiii<l4 forma apnd B^jsdiotmos (L Tab.kr. B* 12 et i3) re-
peiitur ; tertia , in charta illa pE^pyi^cea ( S<ihbw Tab. I ) ; . qnarta , in
tachygrapborom notis. Netandus jgitiir IVIontfaucon , qui (335)
ultimam illam formam inde 9, nonQ demum saeculo. usu venisse pu-
tat. Notandus quoque JH^rini, qui (1pjlp,.dipJ,) hanc r» /Sjjr»
formam ijgp^rajt, et.^lias pun^ ^o Ii(^ras con^dit; Ii) j^iQ mirum
nobis yidebatur, in totidem,*qnot (T^b. V, xij, XJIt, XVffl)
edidit, chartis, Gi^epe scriptis. ne unum quidem finfcCi esse» Sunt
yero in autogr^phis; sed ppho^j)}pk^WiOnq}^J^Benna (Tab.
V), 'Renditor (Tab, XVIII), cet pro RaVmna, ^endUpr olim scri-
bebatur, atque inprimis similitudo, quae int&c utriusque Uterae for.
pias intercedit, impediverunt doctissimiim virum quomxnu$ j3 ab v
distingueret. Quin etiam^ quod )8 est^ ^Jegit, .qunm(exTab.
XVIII. n»i2]L) ffMTcptfl^^i yertit, cfuod jneo q^uiden^ ^rbitratu tf«-
cfW^^^h ^ ^- sudscripsi, legendum erat^ '

TdfJLfia. Quemadmodum, calaimo properanjte^ Jiterarum ca*
pitalium ^guli pbtusiores iiunt, atque pmninp tandem rotundan-
tur; ita jetiam tex F /^ C, ati|ue,i nt ;a sigma Iiina|x> ^distUiguere-
tur, ^ in jtachygrapHorum notis jhGtum; esi 'IVotundata GammA
fuere jam inde ab antiquissimis temporibus (Nov. op. dipk T^fa,%,
Tab. X« Rasdie ilex. xei numan L il p. i. SuppL IL p« ii3i).t

': A^Atios ^ a, vero capitaliiilar sensim ^ediaayk : /k ^ ^J^
Prima formaih Si^o iapide, secunda -in cfiLailia iUa p
quarta tachygraphohan est;.^uae autem tertio loco posita conspif

— 456 ~

citary^snt u^ lapidis tilxilo satis antiqnoreperimiis, qaem (ex
04erici Disiert p* 28) *hic -ins^rere visnm est : .

f - r • «

"TTi c cn

1 •

. i e. niSTlC

Tcu elAIco

' AAeAOouMNH-
MHN ANeGH-

KeN.

"Ei^/Aos/; Prona est Imjas literae /ignra antiqnissima , at-
qae ab es hoc modo tadbygraplioram / ortam esse arbitror:
0 ^ / • Primam formam inscriptio habet Sigea Deliacaqne ;
alteram chartailla papyracea (Schow Tab.I)^' Neqaermnltnm dif-
t^tfsA att istis fomds C $ V^^ semper pronocapite promixient in
«criptura cursiva (Mab^ suppl. Tab..ad p^7i. Montfanc. 266^ Liam-
becc. commentar. bibh Gaes. L. YIII. ad ooL 864«, ed. secandae)»

Ziji^ct in tachygtaphorum quidem notis non vidi. Quum
autem ejus iigura olim fuerit simplicissima X (e. g. in inscriptione
Nointeliana ceterisque Atheniensibus , Heracleensi , et Cyzicena),
atque,. ut uno.calami ductu absolveretur , Z; vix eam a tachygra-
phi$ mutatam esse suspicor. In charta illa papyracea est sivtf
^ sive J (Schow Tab. !)• • * '

. '^Hra. Ex H capitali imo calami ductu fit |/j (v. Inscr. ad
A); unde et Tironianum ^ ($. ii3) et Graecorum tachygrapho-
rum magis mutilatum sive y^ sive yi ortum est.

QiJTCi^ Quemadmodum in prisco illo cursivae scriptionis
genere (Schow Tab. I) propter scribentium festinationem circulus,
qui est in capitali hujus literae forma» in transversam liheam de-
generavit , ut scriberetur j^ ; ita in tachygraphorum notis magis
etiam correptmn exstitit y.

laJm. Per omnia fere saecula ( Montfl 33 ) inde ab antiquis-
eimis temporibns (Schow Tab. 11. n. 3) viguit ea hujus Kterae for-
ma, quae duobus punctis est insignita. Atque in Oraecis, ut in
Latinis (§. ii6)^ saepe accidit, ut antecedenti Hterae properantis
calami ductu subtus annecteretun

Kdiititu. lHt uno ictu hujus literae forma absolveretur, figura
capitalis Sensim ita est variata : K [^ \> Z« Ultima in notis tachy*.
graphorum est^ penultima in charta illa papyracea (Schow Tab. I).

Ad/xfi$a* Ex capitaU A facile ducitur tachygraphorum ^:
atque etiam in numis antiquioribus, aliisque monimentis scriptis,

68

- 458 -

hujus literae crus sive dextnim (Froelich notit elem, numism. C. 2),
^ive sinistrum (Murr de papyr. Herculan, Tab. II, lamella aen. ^
inscriptio. Jam. Stuard the antiqu^ of Athejis V.. m, p, 67) contrahi«
tur. Quo factum est, ut Cypseli, regis Corinthi, mater, quae
uno pede claudicabat^ koifi^u yocarelnr (Reinesii yariar. lect. L. L
C. 9. p. 32).

Wj. Sicut ex M capitali, utroque angulo rotundato, Ro-
manormn CO unciale fluxit ; sic, altero jtantum rotundato, cmi
Graecorum tachygraphorum; ex quo tandem» ^uod nunc etiam
tritum est, w exstitit minutum^

Nz/. Hujus Kterae yicissitudines ex capitali f orma hae sunt :
N >/X ^ Tl • Ultima figura est in Graecis Uteris chartae anno
DLXXV exaratae (Marinipap. dipl. Tab^ V), Aliarumque ex eo*
dem saeculo sexto (ibid Tab^. Xlt n.90, XVIII. n. 121); neque
erat, cur Latinum n substitueret JMarini, Autiquas Kteras iri vul-^
gares yertens;. Penultima jfigura in tachygraphorum notis, ante-
penultima in i^harta Aegyptiaca (Schow Tab, I) conspicitur, atque
hanc accepit formam, quo faciHus Jiteris vicinis jungi posset..
Causam, cur in notis puncto pierumque notata sit haec Ktera, vix
invenies, nisi id factum esse statueris, ut a ^ faciKus distingue-
retur. Etenim (pl. 38. b.) i^ =- ye^ si punctum abesset, forte
legeretur •? =« itE. Getenim antiquissimam esse hujus Kterae
figuram ^ , inscriptio docet Sigea.

— 4% —

Zv. Qui hujus literae capitalis tres lineas ' continua calami
ductu ftbsolvere volaerunt , ^ scripserant. Unde cursivae formae
omnes , atque etiam \ in tachygtaphorum notis , emanarunt.

'Ofiixpop. Quum scribentium festinatio non pateretur, ut
circulus^ <jup haec litera constat^ totus absolveretur ; facile intelli*
gitur, cur in tachygraphorum notis formam <; habeat

n?, Capitalis hujus literae forma ut facilius cum vicinis li-
garetur, in chartd illa papyracea ita est detorta: ^(Schow Tab.I),
magis etiam: ^ (ibid. IIL coL iv, in aapoiit)^ cui simillimum ta-
chygraphorum ^ ad priscum Phaenicum ^ rursus accedere
videtur*

^Fcv. Nihil prorsuS difiicultatis habet, quae in notis est, hu-
jus literae forma P , sive . p . Quod eiiim^ quum festinantius scri-
beretuf , non claudebatur ^ ut etiam.r^ p speciem acciperet, id in-
de a remotissimis temporibu^ jam factum est^ ut in eadem charta
(Schow Tab.I).

^yfjLcc. Ex X fieri C • deinde C , idque sigma lunatum ap*
pellari ^ inter omnes constat. Atque hoc etiam in notis tachygra-
phorum comparet.

Tav. Antiquissimis haud dubie hujus literae formis adnji^
meranda est ea , qua linea lineam intersecaL Ita in numis Phoeni^i»
cum conspicitur + 1 X sive -|" , in tabulis Eugubinis \ , atque
in numis Hebraeo * Samaritainis X. Quibus formis egregie confir-
matur hujus literae descriptio , quae apud Originem et Hierony-

mum reperitur (Rhenferdi op. 736. 75o). Graecos etiam in Aegyp-
to ejusmodi forma usos esse, testatiir Winkelmann, qui (hist.

m

, art. T.I. G.2. p.35) ex inscriptione quadam 6Y+YXI, ex libris
vero scriptis 1+ 4 Iq € (pro HTAIPE) vocabul^ affert Jam vero
duarum linearum alterutra delineanda quum supersedere vellent
prisci, Kterae antecedentis vel subsequentis liqea utebantur, eique
transversam tantum addebant (§. 2o3). Quem eundem corripien-
di modum quo minus imitarentur Graeci tachygraphi , obstiterunt
eis vocalium a et i in notis figurae — ct I : quibus si transver-
sam lineam addituri fuissent, ut ru^ ri^ fieret; ex — evaderet
-|- , atque ex I eadem forma 4" $ q^^ nemo unquam discerneret
Hanc igitur causam fuisse puto , quare pro linea perfecta duobus
tantum punctis uterentur , notarentque -r- ♦!• =« roc^ ri^ cet. At*
que in Latihas quoque Ii<;eras immigrasse hanc rd T notahdi ra-
tiouem , documento est compendium scribendi apud Petrum Dia-
conum (Gothofr.L. L. aucton col. i5o7. f.) ^» pro EST, in quo
litera S. ita incUnatur , ut simul ^ — 6 comprehendat Duo igi-
tur puncta significant T. Neque diversam esse rationem cbm«
pendii ^ pro EST, quod ex libro Gassellano (§. 333) adtuH, fa-
cile perspicitur. Etenim praeter literam E transversa linea su-
perimposita notatur S , duobusque punctis litera T : quam etiam
uno puncto saepius in notis Tironianis significari , supra ( §. 252)
diximus.

— 4^1 —

^\l/i^.6v. Errat Montfaucon, qui eam (336) hujus literae
/iguram , quae caudam amisit , inde . a nono demum saeculo repe-
riri dicit. In antiquissimis enim inscriptionibus (Chandler marm.
Oxon. p. 54. n. 27. 28. Murr I. c.) et numis V est pro T, atque
in charta illa papyracea v (Schow Tab. I), cui V in tachygra-
phorum notis admodum est simile; indeque €/s, quod in charta
anni DLXXV (Marini Tab. V) conspicitur, factum esse videtur.

O?. Circulus a properante tachygrapho non absolvitur ; un-
de est in notis ^ .

X/. Ubique fere eadem est hujus literae forma.

^i. ^ln eis, quas vidi, notis non comparet haec Ktera. Ne-
que tamen dubito , quin \f^ ejus forma fiierit Ea enim ipsa , et ^^
conspicitur in charta illa papyracea ( Schow Tab. I ) , sicut c^ in
ea, quae anno PLXXV exarata est (Marini Tab. V),

^rifiiyoi. Ex duobus o hanc literam conflatam esse equidem
censeo , sive tfl» , sive ou , sive po figuram spectaverist Sed eani
perHcere festinantes notarii saepius neglexenint, ita ut unnm tan-
tum o clauderent in k^ , quod est in charta anno DXXV exarata
(Marini Tab. V) ; neutrum vero in tachygraphorum (\J ; qune ipsa
tS cvfJLiya forma in vulgaria scribendi compendia transiit (Mont-
fauc. 283. Vin. V. 3, itQieta^Lo).

$. 485. Expositis literarum formis, sequitur ut earum con«
jungendarum rationem ostendamus, et syllabas illustremus. la
i^uibas enamerandis emn, quem adlubait Aloatfaacon, ordinem

— 4^2 —

deserendum esse duximus, et vocalium tantum seriem secuti su-
mus« Ita enim speramus fore, ut et ipsum hoc scribendi genus
magis aperiatur; magisque etiam adjuvetur notarum analysis^ et
legentium errores facilius detegantur. Capita igitur, in quae syl-
labas distribuamus, nobis sint ueTfiovetw^ quibus conso-
nantes , quae cum iis conjunguntur^ subjicimus, numerosque, un-
cis inclusos. addimus. aui tabulam nostram iD.A^n^ snectant

cc — (91- 2. 91« b. 2. 93. b.
94. 95. 98).
ya <L (104. b).

du 1 (96).
^cc 1. (93- b).
xoc ^ (91- 98. b. 3).
Axt \^ (91. b. 3. ^ab. 3).
tJM r^(g3.b. 94. 95.2. ii2.b.
i5i. b. 162).

yot H-(9^-b. 2. 94- 95)-

^oc ^ (90. b. 4* 9^. 2. 91. b.3.

94. 95. 2).

%. (96. b. 3).
tfa e (58. b. 92. 97. 2. 98.2).

(98).

irce, "r (89. b. 90. 2. 90. b. 94,
95. 2).

(p« t (3a b. 89. b. 2. 98.b.2.
98. b. 3).

ai

cti V (97. 2).
Aai >v (94)-
^«^ *Z (91. 2).
tfa/ «V (97- 2).
ra/ V (92. b. 94)-

ctv

av /. (90.2. 94. b).
vctv H/ (89' b. 92. 2. 97),
^ccvr \ ( io5 ).
roLV 'Li 16),

463

ocg

ag t^ (89- ^)-
nag ^ (89.^.2),

vag <^/ (117)'
Totg '^ (89. b. 2),

axf

civ -f (93. b. 97-2),

g / (89. b. 90. 90.2, 96).

y£ 9 (99)-

8e > (i5i.b).

7ce > (94. b. 2),

Ac / (93. b. 94, 95. b, 96,

96. b),
At£ y (91. 92. b, 93. b, 95,

99. cet.).

«X (9^- 2).
y£ y (38.b. 91,2. 98. b. 3).

TTf y (94- 2. 98- b. 2. 98. b, 3,

126. b).
tf£ 5 (90-3- 93' 94-2. 98.b.2,

rs Y (9^- 95« 2).
(jj£ J (ix)4.b).

£<

« ^ (9o-^- 91- 92- 9^- 2).
7« ^ (95-l>).
^£i ^ (90. b. 91).

^«if (i5o.b).
«£/ I (92).

VBt Kl (89. b. 2. 91. 2>.

;rf/ '^ (96. 2).
"^f 2f* (89. b. 2).

A£i5 t^ ( 92- 2 ).

tff/? £ (89. b. 89. b. 2).

rpf/^ •^* (91- ^)-

fy

f j/ (jjt (90. b. 90. b. 4),
A. (94- 2).

fp / (96.2. 99).

£5
£5 ^ (94)-

r«^ :?• (9^- ^)-

H

M j/ siye f^ (90. b).

yj/ S^ <9i-b. 3. 95).

4<54.

5j/ V^ (97. 2. 98. i52. b).

^v V* (95. 2).

;ij; Av' (9J- b. 2. 95).
yV H^ (98- b. 3).
irri *X^ (i5o. b).

p7/ 2^ (l52).

rv *K/' (91. b. 2. 91. b. 3.
94. b. 2. 997 II 2. b ).

^yy

7JV X* (90)-

r;7$'«J« (98. 98.2).

I

' r (94).

I (93. b).

y/ ^ (92. b. 95. b. 96).

^i ^ (90.2. 93. b. 94. 94. b.

95. 96).
TCi ^ (9^- b. 3).

tlL «^ (90* 90'2. 96'b. 97.2).
Ttl *^ (l52).

pz f (90. b. 4. 92. b. 98.

98. b. 2. 126. b)«
si ^ (97' 97- b).

« i* (89. b. 90. 90. 2.
90. b. 3. cet.).
O

0 S (90. 90-2. 93-b. 94. 117).
Cs (16. 9o.b..95).

70 \ (98).

& > (90. b. 96. b. 3. io5).
-^o y (91- 9»- 2. 99),
Ko j (90. 94. b. 2. 97).

Ko^ (91. b. 92. b. 95.^7. b.
98. b).

lio^ (95. 97.2. 99).

vo ) (93- b).

"( (94- 99).

^ro ^ (97- 2. 97- b. 98. 9^ 2,

98. b. 2. 112. b).
f 0 I

(To ? (93. b. 112. b).
To i' (92. 97. 97,2),

01

01 ? (89. b. 2. 92).
^oi \ (91.2).

«0/ ^ C 90. b. 4. 93. b ).

'KOl ^ (89.^.2. 94).

4^5

ov

ov \ (90« t« 2« 90. b* 3).
yov S ( 89. b. 2 )■.
»oj/ A^ (i52X
yoy V^ (92. b)^
rw -^ (91. 2>

(89.b.2>
( 92- b >.
(91)-

(89. b. 2>

(89. b. 2. 99).

w
(89. b. 90. b. S').
(91. b. 95. 98. b>

(99)'

og c

po^ C

ro^x:

oy V

701/ ^

KOV ^

ifoiu *Z
rov ^

( 90- 2 ).

(91. b, 3. 97. 2)*

(89. b. 2. 90. 2).

(i52.b. 104. b).

wg
ovg ^f (89.^.2).

^^^^ Y> (90* 2)-

(fovg ^S (89. b. 2).
rovg ^;. (90.2).

T

V V (91. b. 3).
yv ca (90. b. 4).
t^v *T^(95. 2).
tfu Cv (98. 4).

a

(91. 95.2).
(96. b. 97. 2. 97. b. 98. 2).
<fw C9 (91- b. 3. 97. b).

TCCJO

y(p Co (94.2. 97,b).

^(fi ? (94.2).

W 'HO (98. 2).

rq) ^ (90.b).

a/y f^ (90.2. 90. b. 2).
yy^^ *%(92. b. 2).
^(jov Ao (97. b)..
ycyy Hy, ( 93. b. 95 ).
i[(uv M^ (94-2).
ra;y <*> (90.2).

466

iPS

a;^ 40 (38. b. 94. 2),

Tccog A/7 ( 96. 2. 96.. b ).
<pwg<\it (38. b).

§. 486. Inter omnes liasce ^U^bas nuUa est, qnae non vere
insit in notis, quas supra (§.468 seq.) explicavirnus : neque enim
eas, quae desunt^ fingere ausi sumus. Attamen plurimas» initiali
tantum litera mutata, ad aliarum syllabarum similitudinem facile
suppleri posse .arbitramur. Ita ^uum syllabarum, quae exeunt in
9 — f^f sola ^9- ^ T^S repjeriatur, jex Jiujus forpja jure coUege-
ris, notariquoque debejre ^^ J «=^ yf^, &?, ^£Sj cet

$• 487* Q^^ ratione factae sint tachygraphoruiji .«yllabae,
quilib^ , qui litej;arum , quaru.m formas (§. 482) praemisi^ memor
est , per se ipse facile perspiciet Pauc^e tantun^ difficiliores
sunt inteJIectu, ut V — ^; inisi A "*• A sit supinupi, <quod I
surgens simul .co^iprehendat /^ — o;^, quae post, 3?otundato
angulo, in Yulgaribjis scribendi compendiisG\^ontfauc^346^£oI.2)
formam ^ accepit Illa liaud ^nultum .discrepat ab eadem Tiro-
niana syllaba ^ , de qua «npr^i (^. 268) egimus^. ^ •^ sp ex ^
— f et f ita conjuncta est, utsuperior p^rs sit litex^a prima, in*
ferior secunda. Eadem syllaba ex literis GraecoruQi capitalibus
simili modo conflat^ reperitur ^ , qua in numis antiquis signifi.

catur EPf ^to (Montt 144. Schlaeger .de atoo AIex.M. Tab. III).
Atque in Tironiana quoque ^«qr^pfcura literam R in vocabulorum

principio ita annexam vidimus ($.258.270). Ct unde sit bp^ ne«

467

• ^

quidqaam quaesm. 9 «— a^ fortasse sola litera tf primitus fuit,
ut terminationteiii s^ signiiicet , qudmadmodtim apud Romanos
eadem figtira syllabam VS ( §. 260)* Ea enim hujus literae forma
frequensf est in charta illa papyracea ( Schow Tab. I ) in syllabis
y^t^ (ibid.Tab.IIL C0I.V. v.21. f.) et ^ — vg (Tab,IV.
col. VL V. Ji2. f.). •/* — » tTf^ ex 4^ — H flegligentius formato at-
que eodem cf^yfiU subtus adjuncto , additis duobus^ punctis pro r,
compositum essef eqtddem pnto^ Nota S — oj/ simplicior est,
quam ut ejuS oiigiilem eruerel liceat. Fortasse ex N, literae O
inserto^ transversa linea sola $np6rest Vulgaribusf enim Kferis
ficribebatur <g> , ut saepius est pro oy in mdnimento Graeco Ancy-
rano (Montfauc. i58)* >/ — ovg duobus characteribus constat
iiunc quid^m simillimis < primitus autem illum faisse d apertum ,
hunc ^ — ' v^ (SchowTab.IV), conjicid* c» — r a,^ dimidia
fortasse r» wfiiyct pars fuit cum ^ — tf adjuncto^

j. 488. Minus dubitamus in solvendis iis, quas nunc propo-
nimus« notis, quantumvis obscufae primd adspectu videantur. Syl-
labae ct^ nota c/^ est, cujus originem facile reperies, si perfectio-
rem ejus formam t^ ia. charta saepius laudata (Schow Tab. Iir.
6. V. Ttgiurcig) consideraveris , quae c^'^ cc ((J.484) erat cum
ciypM conjunctumj in notis vero quum frequentissime hac sylla-
ba uterentur tachygraphi , non nisi prima r» ci\(poi pars relicta est.
^ «— £/ primitus 4/ ft"t (Schow Tab. V. Col. xi. v. 24. penult. Ma-
rini Tab. V. n. 7.5) , alque hodie etiam in typographorum officini«

— 4^8 —

« passina reperitur, ex G atque / annexo (§. n6) composita. Syl-
laba £/ =^ £<? ab illa vix discernitur, nisi quod hemicyclus inferior
interdum est major; unde e»m praetesr £ =-^at etiam C =— tf com.
prehendere suspicor, praesertim quum C pro eig scripsisse drae-
cos, (ex Corsini de not. Graecor. libro p.62) compertum habeaoi.
Eadem ratione nota p — 05 praeter 0 apertum etiam C =- tf cbm.
plectitur; nisi ex © -* o^ in monimento Ancyxano (Montf. i58)
aliisqne , aut ex ^ ==- 05 in charta papyracea ( Schow Tab. IV;
col. VI. V. 21. C0I.VII. V.9) eam repetere malis. ivi — (jyy ex r^ et
yi ($• 484) compositam esse arbitror.

§. 489. Copulativ^e 2C0ti nota proprie est xi (§. 471). Ejus
enim form* 4 nonnisi literas ^ — x et / =— « comprehendit;
Scilicet soUus pronuntiationis rationem habentes (§, 607 seq.) tachy-
graphi ^ta notarunt. Neque in hoc solum vocabnlo € pro fu pris-
cis temporibns Graecos usurpasse, notissima res est, lit in Hbris
scriptis a]jiC€T€f pro (fr/irercu (Montfauc 292) , et in gemma qua-
dam (Descript. gemmar. in cimeliardiio Ducis Anreliae. 1784. T.If.
Tab.62. p.i8o) AKAKI ZHCKQ jmto «'g^tfa^, Contra pu scripse:
runt pro €, ut djcdaccrctt, OfJUBTou, da^ctMcfced^cu, ivctTep^aarcu^
cet, ( Manuscr. cod. bibl. Taurin. 1. 470 ). Sed , ut ad particulam
xcci redeamus , vulgaribus etiam ex majusculamm genere literis in
monimento illo Ancyrano aliiisque (Montf. i5g) ex K atque € con>
flatam )6 ^imadvejrtimus. Uade miramur doctos Benedictinos,
qui (T. I. Tab.X coL i„ v.peualt.) quum in eo yersantur, ut literas

4%

compendiomm ipsas explicent , iUam figuram continere dicunt
KAI 9 in qua neque A neque I vere inest Etenim notissima hujus
particulae signiiicatione inducti » anatysin compendii neglexemnL
< igitur» quoties in notis comparet» semper legendum est k^^
ita tamen ut illam signilicet particulan}. Si enini xoci tribus literis
notare voluissent tachygraphi , notam ex z. et V componere de-
bebant Atque ita etiam formatom invenimus (5^ (Montf. 3^5„
col. 2), cujus pars prima iuferior x^ et altera ai per superiorem
calami ductum conjunctae sunt Eadem ex forma ortum esf, quod
in typographorum officinis olit^ fnit ^ ; in pujus Ipcum quod suc-
cessit ^ proprie non nisi xi est,

§. 490. His praemissis viam nobis aperuimus» ad antiquitak
tem hujus scriptionis curiosius investigandai^. £am autem a pri-
mis post Christum natum saecuHs repetendam esse nobis persua-
demus ex iisdem fere argnmentiSy quae de notis Tironianis adtuH-
mus (§. 48). Notae enim Graecae ex majusculis etiam constant lite-
ris , vel paucis saltim cursivis (§. 463. 484) , quae tamen a recentio-
ribus plurimum differant Neque conjunguntur, ut hae, sed, ut
in majtlsculis usu venit, tum coagmentantur , tum trajiciuntur,
tum alteri ^jtera columnae instar superimponitur. Ita enim Hteras
majuscnlas ab antiquissimis inde temporibus tam apnd Homanos»
quam apud Graecos, junctas fuisse^ supra {§. iSj. i65. 2o3) dixi-
mus. Quemadmodum igitur in eis una eademque Hnea duabus
simuIHteris seryieb^t, ita etiam in notis •!• /•-?-, Ue. TI. TE, T-A,

— 470 -^

in quiaram prioribus vocales I et E hastilis simul rS T munere fun-

guntur^ in posteriori vero nota litera A tectum supplet ejusdem T.

Item in syllaba *p «— IIE Ktera E pars simul est r« 11 , atque in

nota u — ov praeter dfiacpdj/ etiam t5i//iA3i/ latere videtur. Quem-

fldmodum porro in conjungendis majusculis literae Hteris superim-

A
poeitae sunt; ita etiam in notis videmus f =■ O pro Soi (Pl.91.2)-

n I

T — Opro iFoi (Pl. 89,^.2). Sicut denique Kterarum majuscula-

I
mm conjunctarum ordo nonnumquam turbatus est , ita etiam in

X A , cL P

notis reperunus 9 — j^, pro irAe; ^ — pro rfo; ^C —

j^, pro xpci (Pl. 117. 89. b. 94. b. 2); quin etiam (Pl.97.2)

N

XU
K EI

O pro ax67rrsii^,

§. 491. Jam vero ex tribus hisce Kteras conjnngendi modis,
qui soKs majuscuKs sunt proprii, in recentiori eursivae scriptionis
genere nuHum unquam reperies. Et Kcet paucissimae in notis
Hterae sint, quae cursivarum speciem habeant, ut K et 11 (5.484);
nas tamen ipsas ex antiquissima illa scriptione, quae cum recen-
.tiori cursiva nullo pacto comparari potest, natas€Sse, satis demon-

— 47» —

stravimus. Omni igitur ratioiie condudimus, Graecomm notas
antiqiiiore illo tempore esse inventas , quo non nisi literae majus-
culae, aut certe vetustius illud cursivae scriptionis genus, usurpa-
rentur. Neque enijn majusc^Ias, quae ad yelociter scribendum
minus aptae sunt^ Adbibui^sent tachygrjiphi , si minusculae jam
in usu fiiissent (§. iS^^.

§. 492. Qui autem rationibus, quas projtulimus, nonaddu-
cuntur, ut tantam notis antiquitatem .esse sibi persuadeant, iis in
mentem reyocatni^s siimlitudinepi^ quae inter notarum literas, et
eas, quas in charta papyracea secundi yel tertii saecpli yidemus^
intercedit. Haec autem similitudo quo apertius ante oculos po-
natur, tabulam hic subjicimus, in qua praeter ^UIa scriptipnis ge-
nera alias etiam satis antiquas Qraecorum literas ^ et quasdam ex
notis Tironianis pongessimus. jConferantur igitur ea^ si placet.

Lit«-
ra^
ct

«yl-
labat

in char-i

u papy.

racta

apud

Schow*

In
notia
Gra««

*nni575
•t u»e»

yi. ap.

M^rini
Tab. V.

•txnL

anni(go
ap.Lam*
btccium
T.VIIi.
P* 86^-

in

notis

Tiro.

nianif.

Lit*-
ra«
«t

SiM

« . • ■ •

in char.

U papy.

racta

apud
Schow*

in

notia

Grat*

cia.

anni57$
tt tatc»

VI. ap.
Marini
Tab. V.
otyXIH.;

|anni68o
ap»Li\0i
btcciufls
T.VIII,

p* 864:

notts
Tiro*
nianiia

A

c^

1-

z

H
0
I
K

xT;

B

ir

V.

CCU

y

1 . v>

r

r

c

•

&

y

V

. . ». . •

A

S

m, ^ tf

1

«

C

r

'/■

r

E

/

i

u

A

- . y^m ■*•

l<-

472

•t
kia*

in char-

»papy

racea

apud

Scliow«

in

notis

Grae-

cif.

«««»»575
ataaec

VI. ap.

Marint

TabV.

etxia.

annidSo
ap«Lam«
beccium
T.VIII.
p'864>

in

notia

Tiro-

nianis*

Lite-

n«

ct

ayl.
iabac

in char-

ta papy-

racea

apud

Schow.

itt
notia
Gra*-

ci».

«nal 575
ttaaac.

VI. ap.
Marini
Tab. V.
•tXlII.

anni ^go
ap.Lam-
beccium
T,VIIL
P. 864*

in

notit

Tiro-

niaoit»

A

1

yi

Sl

d-0

£1

fll

og

TTO
(Sl

av
rs
n

Spir.
asp.

-u

>

M

CM

9

S

N

rZ

•>\

1/1

-

>

W

?

T

V

O

?

f

4

_

n

yi'7

*7

^

1

p

? z

C

«^

^

s

c

Cf u

0

T

: ••

■IJ

7

T

w^

V

•v^V

r

0

s^

^

%

X

cX

pc

X

r

7

*

-^

i-

n

n

0\/

C6

•

€0

<v>

*

ai

V

«

rv»

av

oc-y

/-

<

1-

h

ag

o^

- 473 -

^. 493. His autem comparads, cogitur, Graecornm iiotels sae-
culo tertio vel quarto antiquiores esse non po8se« Eam enim scri-
ptionem , quae in charta papyracea reperitur , quum nondum a
majuscularum forma adeo recedat, notis antecessissei necesse est.-
.Sive.iUam, siv6 tas Protogenes, in mbem Antinoum jrelegatus , . ad
erudiendos pueros adhibuit. Ita enim Theodoritus iCEMxkrisias^i^o)
ioO^ta Aoy. L.7ce^. irj. ed. Vales. 171. 172) Upcvroyiprig^ inquit^ d
dUioiyoc<^og, rot svpoixhv ypufijiuTot TteTraidsvfiipog xcit ypdCpsiy slg
roi%og yctXTjfiii/og^ roTCov sCpwv iTrirr/dsiov^ xctl roOrov $i8oi(Sxot\slov
xcel 7rocidsvr7/pio3/ uTToipypoc^ ^ fisipoc:c(wp kocris^T/ Siddaxoc^.og ^ xoti
xarol ravr6v ygd(psi}/ rs sig rpixog ididocaTcs^ tcou roc d^sla i^sTrai^
^dsvds Xoyia. SdcvXriTcdg rs yctg avroig viroyopsvtrs /zsXcpSiag cet.
I. ^: AdrniTahilh Hutem Protogenes^ in vsacrU literis eruditm,
et velociter scrihendi perilus, quum, locum opportunum nactus,
scholam ihi ac ludiim Itterariutn instituis^ety puei^orum nuigi^
sterfactus est, simulcfue illos celeriter scrihere docint et in lilc-
ris divinis etudis/it. , Nam et . Das^idis carmina eis dictahat.
MiruiH, Tironianis notis plures libros exaratos esse, qui Doridi«
psalmo» etiam eontinent (§. 365 seq.). Equidem arbitror eos dicta-
tos, atque inprimis ut exercerentur discipuli a praeceptoribus ea
.de causa adhibitos esse , quod unum idemque vocabulum persaepe
in eis repetitur.

$• 494- Quae hactenus ptotulf, ea ex libro Parisiensi, quem
ipse perlustravi, didici. Alterum vero librum, Graecorum tachy-

60

— 474 —

graphonun notis dcriptum , Romae esse , supra ( §, 460 ) comme'
moravi. Sed fnistra operam impendi, nt quaedam ex eo notae
mecum communicarentur. Neque tamen alius generis, eas esse,
comp^um habeo ex. literis doctissimi yiri, HieronTmi Amati, in
quibus quinque priores Jliadis irersus ad similitadinezn notanim,
quae in Yaticano ]ibro sunt, ita expressit;

In paucis tantum cliffeniiit liae notae :a notis libri Parisiensis. £. g.
^ — d miuns distinctam liabet formam in syllabis 7 "** ^*> "1 "*•
&; A pictum est 1, pro ^; ^ ^ ^ magisrotundatur, quam ri-
^da nostra f orma X ; et syllaba & notatur /• , pro qua nos ha-
bemus 6 . Sed vereor ne in notando passim erraverit Amati
Versu enim primo ^e liabet^ pro ^i; versu secundo o^, pro ov^
i pro 7J ; X£ autem, quae liunc versum claudit, prisca nota ^ , non
vulgari compendio ^ ($«489)> notare debebat Versu tertio
syllabam (lovg equidem notaverim €^f , et iinalem "^ — * y^^BV.
Ita etiam versu quarto JxdTodg scripserim i^*55* Nota .enim •f%
quam ille adhibuit, TTjg est, non rovg. Versu quinto olcvpoiai
notare debebat 7rJ^^ i prb quo exhibuit S^cvoscfi: mox autem pro
!zrs» i* ^* irdai^ scripsit xdai; et ^oi)^ pro Lidg. Sed calami hos

^e lapsus arbitramur, quos facile ignosdmus U^^ qm ad, lioc ge>
nus scribendi crebris es:ercitatio]3Jbu& uou suut adsnetL.

§. 495. A Graecis autem tacbygraphorum notis.profectas esse

* » - •

Tironianas, multi sunt qui opinentur, ut vel Carpentier (prfief.
ad aIphab«Tir, p.iy) Romanos Latina^ notas a Graecis accepissp
afiirmet ((J. 21). Atque ipse Amati iisdem literis , quas ad me mi-
sit, notas Jjotinas Graecartan JiUai appellat. Male. Nemo
enim qmsquam icl poterit profiteri , nisi qm' , verae ntriusque scri-
ptioxiis nafurae^ atque indolis ignarus, vagat tantura historicorum
testimoniat seqiiatur. Quodl quo facilius intelligatur, utrarumque
xiotaruni quum similitudinem y tum dissimilitadinem contemple-
mur, institutaL eamm compalratione.^ Quarundam quidem ligura-
rum simiiitudinem (^^ loi.^ 114« 118^ ]L25^ 1^2« 2267. 487) jam attigi-
ams. Cave tameHy ne eat nlotus ^ vero aberres. Eiquidem satis
demonstraisse milii videor^ et RdmAUorum ( $. 48* 89^ i65seq.) et
Graecorum {j^. 490) notas literis constare , quae ex genere sujit ma*
juscularum. Quod qui reputaverit, simulque meminerit^ . pluri^
mas literas Latinas et Graecas ejusdeni generis et nunc esse , et
magis etiam olim fuisse; facile veram illius similitudinis causam
assequetur, neque, alteram scriptionem ex altera ortam esse^
temere inde colliget. Quae enim partibiis constant quibusdam si-
milibus , similitudinis etiam aliquid habeant , necesse estr Quid ?
quod fortuitam interdum hanc esse similitudinem exempla docent.

— 47^ —
Gnteconun ^ ^ erzy- a C, quod sigma liinatum vocant, in.
^if Ronftmonim «nxtein ^i — SV. ejusdem fere foraiae,

ab S.

C 406. Sunt quiaem et aKae inter utramque scriptionem si-

militudines . ut UterarrLHi positio, quae columnae speciem inter-

dum prae s J fert (§• 164. 49^), literarumque trajectio (§. i'66.^ 490)-

Ouoniam jiutem utraqne scriptio literis constat majusculis . qua-

ram lungendarum ratio haec semper fuit ; hujus etiam consensus

causa facile cognoscituir. Quod denique utnunque saibendi ge-

nus Hteras habet imperfectaS et truncatas , id cuique festinantt

scriptioni est co^unune,

fi AQ*-. At tanta est notarum in utroque scribendi genere dis^

simiIitu.do. Ut neutrum earmn ex altero repeti posse eo facilius

probari iiceat , quo majus discrimen est in utriusque linguae voca-

buloram terminationibus; ita ut quilibet nullo negotio intdUgere

possil: frequentes alterius linguae esse notas. quibus alteri vix

opiis sit Graecasque notas ne aptas quidem esse sermoni Latino.

Sed. la.is non immoremur, atque, ut rem paucis absolvamus, fir-

inisslxna duo proferamus argumenta. Primum, in utraque scriptura

210 J3. solum formae sunt dissimHes, easdem tamen res significantes ;

secL «tiam similUmae, quibus prorsus diversa significantur , prout

rraece, vel Latine eas legas, Ita significat

figura

r4

f

- 477 -"

Graece,

£«atme:

<t

e

e

ad

fU

ri

0

aram

f'

ra

au

pi

ag

bus

as

ga

«P

ru.

01

o

w

um

£9

us

it

li

yov

ge

xov

atque

Xs

pro

A

prae

V

P

ou

•ut

9

or

(ti

r sive n.

9

?
\

9

i
V

p

§. 498. Alterum argumentum ofFert peculiaris notarum
nianarum indoles, qug consopantis eadem ligura, prout varie ia-

- 47« -

clinator , sola Inc incllinatione varias exprimitVocales ($. i5o seq.) ;
qnaqne literae et syllabae in aliis involvnntur ($.200), atqne diver-
sns vel terminationis vel pnncti locns nnius ejnsdemqne notae di-
versam gignit sigmficationem ($. 254. 325). De qnibus omnibus
ne species qnidem in Graecis tacbygraphomm notis reperitnr.
Alins praeterea diversitatis ante (^. 460) jam mentionem fecimus.
Neque tamen propterea negaverim, aliquot cbaracteres ex Graeco-
nmi notis in Tiroiiianas passim transfem potuisse, immo transla-
tos fuisse ; idqne mimm non videbitur ^ quum iidem Romanorum
tacbygraplii ad notanda et Ladna et Graeca baud dubie adhibiti
fuerint- Cetemm <nnr tacbygrapbi a Graeris trilo nomine o^vy^oi^
(poi appellentur^ idemqne vocabnlum 6^vg tam acutum, quam
promtum et expeditum signilicet^ causa ex Graecarnm notamm
contemplatione inteUigitur^ Eartun enim characteres cnspidati^
vnlgaribusqne longe acutiores subtilioresque sunt; indeque o^j^
y^&povg appeHatos esse, qui eis uterentur, verisimile est. Fre-
quentissimamm antem in hac scriptione cnspidimi atque angnlo^
ram, qui festindnter scribendi rationi minime con%^enire viden-
tur, causa eadem est, quam in Tironianarum notaram ratione
expHcanda (^. 19) adtulimus^

§• 499* J^™ vero notanmi Graecartmi cogjaitionis utilitatem
multis probare argumentis facile snpersedemus , quum manifestum
%\\ inoommodum, quod ex eamm ignoratione exsistit.^ Quod enim
,de homine didtur, qui literaram expers est, o "^gutjLixccru^v UTrEi^og

-- 479 —

ov /SAifTf/ fiXiiecvp' id etiam conyenit ia notanui) xndem et igna-
jnun. Sed proiicit eamm cognitio ^on solum ad intelligenda, quae
continuis notis exarata reperiunt^r^ yerum etiam ad legenda ea,
quae in vulgarem scriptione^n ex illis passim iUata yexant impe-
ritos , erroresque saepius pariunt. Ita ^ontfaucon jn librp quo-
dam manuscripto (334. col.3, lin.7) legit iratJifiMpocy. Vidimus
hunc librum, qui in charta papyrjacea exaratus est, olimque Sto-
phani Baluzii fiiit, atque in eo scriptom jeperimus 7roefiiuaf\ ut
igitur terminatio jminime sit av, sed \ — • op^ lege^dumque
irocfifJLMpoy. Aliud exei^pjLum falsae ex eadem causa Iectio;uis no*
bis suppeditavit Bastius. In egregio esaeculi decifxfi libro , ex quo
yiUoisQn JEIomeri Hiadem edidit, iquique olim fuit Venetiis^ nunc
,est Parisiis in bjlbliqtheca impeiiali^ (S%6Kuiv ( ad Hiact 0. v. 479 )
legitur; Zevg di avvuvTijaotg oc^qJg xaXosycovdaTOii yi^sy^ (i. e.
nctvxocg ) et p^ulo post : ^Opiovoc 6i rdv Soxovvru ^ <y> vTFspixaiv

xccTTjycvvtcrotro. JJbi Villoison secundp quoque loco legit irocvrocg^
pro Trocvratv^

§. 5oOi Atque horum exempla innumera sunt. Abundant
^nim libri Graeci , licet yulgaribus ^teris scripti , tachygraphorum
notis admixtis. £x quibus praesertim notari velim illum, qui
est Parisiis, cujusque scripturae specimen edidit Montfaucon
(283. VIII), qui in primo yersu ^ legit di^ quod proprie est xi

(xocl). Permulta in paucos hosce versus ex tachygraphorum notis

«

irrepserant, ut syllabae ^8, cig, wg, ijv, rct, dti, $e, a, 3/5, sp.

— 4^0 —

VxjHe^Tia, quoque scribendi compendia , quae aeii incisa sunt aptid
eundem (S^S. 546) , notarum reliquiis sunt referta.

Haec quidem ea sunt, quae de notis tachygraphoirum Graecis
proferre licuit. Quae quamvis pauca videantur» satis superque
tamen docent , et hasce notas dignas esse quae cognbscantur ; ne-
qtie leve pendendum , neque contemnendum , quod in iis poni-
tur studium. Etenim

— 48i —
A D D E N D J,

Pag. 6, Tackygraphorum munm vilissimorum memcipio-

rum esse^ Idem argnit Quintiliaiiiis (I. i. p. 16. ed. Bip.) verbis:
„Non est aliena res, quae fere ab honestis negligi solet, cura
bene ac velociter scribendi. ** Multo apud Grajos honori/icentins
scribae munus fuisse, tradit Comelius Nepos (Eumen. 1), addit*
que^ „Nam apud nos revera, sicut sunt, mercenarii scribae exi-
stimantnr."

Pag. 12. seq, Celeriter scrihendi et leviter verha notcmdi
ad hunc principaleni Jinem notas adhibitas esse^ Dio {bS, ad
a. 746. p. 633. sive 376) de Maecenate: "Qti iigwTog dTjtisHct rivot
ygctfifJLdrcjDV Trpdg rdxog i^evps, Basilius (epist 333): O/ ^j&yot
rijv (p^(Siv CiroTtrspov Mxov^si* 6id rovro ari/ieicov xPV^ovatVf tvot
hraiUvQOP ctCrcHv Xd^Tn ro rdxog 6 ypc^(pa;v, (Vid. supra p. 240.)

Pag. 17. Lz tabulis ceratis notae exaratae.^i Jn passione
&Fionii (Ruinart Act martyr. p. 144) legitur: „Cnm cerae nota-
rius, quae respondebantur , imprimeret** cet. Hinc etiam pro
scribere verbum exarare, quod maxime convenit in tabella notatis.
Oyidius ( ex Ponto 3. 2. 90 ) : „ Ad fratrem scriptas exarat illa
notas.""

Pag. 19. Velocissimos fuisse notarios.'] Unde apud Martia-
lem ( 10. 6) notarii epitheton est Velox, Ausonius (Epigrammate

146. ed. Bip.):

6x

— 482 —

Quis quaeso, quis me prodidit?

Quis ista jam dixit tibi,

Quae cogitabam dicere?

Quae furta corde in intimo

Exercet ales dextera?

Quis ordo reram tam novus,

Veniat in aures ut tuas

Quod lingua nondum absolverit.
Hieronymus (ad Juliari.): „llle apposito uotario cogebat sequi,
quae velociter edicta velox consequeretur manus (Hugo de prim.
scrib. orig. C. 18. p. 186). Atque etiam Suetonius (C. 3) „Com-
peri" ait „Titum Vespasianum notis excipere veiocissifne solitum
fuisse."

Pag. (6. 19.) 21. 23. Orationes notis exceptas ewe.] Facit
huc Suetonii (Jul. 55) locus, ubi Caesaris pro Metello orationem,
ait , non immerito ab Augusto existimatam esse magis ab actuariis
exceptam , male subsequentibus verba dicentis, quam ab ipso
editam. Ciceronis quoque orationem ita, uti eam pro Milone di-
xit, notis exceptam fiiisse, longe diversam a politiore ea, quam
nunc habemus , testatur Asconius Pedianus. Quintilianus ( VII. 3w
p. 21.) queritur, orationes aliquot suas circumferri, negligentia
excipientium in quaestum notariorum corraptas. Seneca (in
Apocolocynthosi. Oper. T. V. p. 25o. ed. Bip.) de Jano: „MnIta
diserte dixit ( in senatu Deoram ) qitae notarius persegui nqn

— 483 —

potuit: et ideo non refero, ne aliis verbis ponanii qvae ab iUo
dicta sunt." Vel ipsa igitnr oratorum verba veloces excipere de-
bebant notarii.

Pag* 45. Graecis tachygraphi iidem, qiii Latinis notarii."]

Taxvy^oi(pog ^ottSihTtdg ^tc t^ rdyiiccrog rdov TcuKiifi^vwv yorot^

^lcvv ( Sozomeni hist. eccl. IV. 10. p. 55o). Apud utramque etiam
gentem simile inter tachygraphos et calligraphos reperias discri-
men. Justinianus Imp. (Nov. 42.' 1) mentionem facit et rcLv iig

KccXAog^ et rcov iig raxog ypu(p6vrcvy (Guadagni de Florent. cod*
p. 21). Philostratus (Apollon. L. 1): i^iAccvve rijg ^AvrioxBtccg
fjLsrd Bvoly ^apccTToiv^ 6 fjtr/y ig rcHxog ypdpcvv, 6 S^ ig 7cdkXog.
Eusebius (hist. eccl. 6* 21) rccxvypci^ovg et ^i^Xioypdc^povg appel-
lat, qui notarii et librarii Latine dicuntur (1. 1. g. 6. D. de extra-
ord. cognit.). HHs scilicet dictabant, quae celeriter excipienda
erant. Hi ex notis eleganter ea exscribebant. Soidas : jjTrTjySpavE

ro2g rctxvypd(poig , xa} 01 ^i^Aioypd(poi avv yvvcc^lv ^ypocdpov iTti
ro TCcckKiypocfpeiv i^rjaxTjfJLrivocig. (Woweri polymath. C. 6. p. 55.
Trotz ad Hugon. p. 181. add. Popma de different. verbor.). Atque
verba celeriter excipere et leviter notare Apulejo (6. p. i35. ed.
Bip.) dicitur Praenotare: „Sed adstans ego dolebam mehercules^
quod pugillares et stilum non habebam, qui tam bellam fabellam
praenotareTn. ^

Pag. 45. In judiciis plerumque adhibebcmtur notarii^ Am-
xnianns MarceUinns (14. 9): ^J£x adsistebant hinc inde notarii|

- 484 -

quicl quaesitum- esset , quidve responsum , cursim ad Caesarem per-
ferentes. ** Idem (22. 5 ) : „ Pentadius notis excepit , quae interro-
gatus responderat Gallus" cet Acta etiam eorum, quae fiebant in
ecclesia, notis excipiebantur (Vales. ad Socrat lust eccles. p. 71);
cumprimis acta martyrum (Baron. T. II. ad a. 238, Lambecc bibl.
Caes. L. 4. i5i. 6). Ab excipiendo hi notarii dicti sunt excepto-
res (1. 19. (J.penult Locati. 1.5. C. de numerariis. Gothofr.-ad Cod.
Theod. VIII. 1. 2. Wower. polym. p. 55). Nec non a privatis ad-
^bebantur notarii (Cic. Attic. 2. 23. et 7. i3. Q. fratr. 2. 6. Gell.
1. 23. Quintil. 10. 3. p. 243. ed. Bip. Euseb. hist ecd. L. 6. C. 23.
p. 224. Ammian. 28. 4). Plinius (IX. Epist 36. 2) scribit: „ Nota-
rium voco , et , die admisso , quae formaveram dicto. ** Apud Am-
mianum (18. 3): „Dictat ancillae, notarum peritae, domina epi.
stolam. " Neque tamen ad omne dictionis genus aptas fiiisse no-
tas observat Hieronymus, qui (ad Avitum de libris vspl dpywv
pr.) „Adhibiti$ notariis opus omne descripsit — Et quia difiicile
grandes libros, de rebus mysticis disputantes, notarum possunt
servare compendia, praesertim qui fartim celeriterque dictantur;
ita in'illi3 confiisa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et sensa
careant**

Pag. 49. Funcciust de onere disputetm imposito Tnemorieie,
qna tenecmbur tot notarum formae, non nisi arbitraria ea si-
gna esse, falso sihi persuadet.'] Ne vero Quintilianus (11. 2.
p. 288. ed.Bip.), ubi de arte scribit, qua juvatur memoria, videri

k.

— 485 —

possit in e^ndem ire sententiam, ejus verba, a Trotzio (ad Hu-
gon. p. 171. 176) non intellecta, apponere placet Respuens ille
Ciceronis praecepta, de locis et iniaginibus ad sublevandam me^
moriam animo proponendis: Habeamus enim, ait, Sane, ut qui
notis scribunt, certas imagines omnium, et loca scilicet infinita,
per quae verba, .quae sunt in quinque contra Verrem secunda^
actionis libris, explicentur, ut meminerimus etiam omnium quasi
depositorum: nonne impediri quidem eorum, quae dicit, decur-
sum necesse est duplici memoriae cura? Haec ille, Tachygrapho-
rum igitur notas, cum imaginibus comparat At vdro compiuiat,
haud esse arbitraria signa asserit. Notam verbi imaginein videri
quis neget ? Ista autem imago literis composita est , quae sunt par-
tes verbi, vulgari etiam charactere scripti. Neque in vulgaris
scripturae lectione quisquam erit^ qui singulas verbi literas iutuea-
tur ; sed complexus omnium praebebit verbi quasi imaginem.
E[aud male igitur Dio (55. ad a. 746) notas, quas non ^olo signo-
rum nomine comprehendit , a^jfieloc y^otfJifKircjov appellat — Cete-
rum haud miror, notarum imperitos^ quamvis doctos homines,
literas in iis haud perspexisse* Idem accidisse Ottoni II, Ekke-
hardus (de casib. S.Galli. G.i6. Senckenb. S.R.AIam. p.58) auctor
eat his verbis ( si modo nostras notas hoc loco intelligefe licet) :
9, Eccehardus autem notularum peritissimus poenae ( 1. paene ) om«
nia haec eisdem notavit ia tabula verbis. Quibus Otto — multum
delectatus est sibi relictis (I. relectis), cum ipse praeter notulas
i (1. nihil) viderit in tabula."

/

/fiS

:Pag. 199. Justiniemian hnp. lege sua notas juris eb vulga-

, siglas magis respexisse, quam Tironianam scripturam^

pei-jperam eiiim omne notaram Tiromanarom genus syncopis ad-
rraxneratnr (p. 166. 167). Neque siglctrum (in Basilicis etiam
(firyy\.cxiy) nomeli, quo Justinianns utitm-, satis convenit cum earum
jj^Qf^ai-uin ratione, in quibus plurimae, et interdum omnes, voca.

1 <« • 1 *A^<««AA 'v-nAmr^l- Ti^A AtlAlTI niiv«vn A^i/iAtn 1a^^ T.^ ^ . 1 •

b^li literae insunt Ita etiam, quum eadem lege Imperator prohi-
bea* » ^® numerorum singulae, quas ( Nov. 107. C. 1 ) avfi^hx

rdJ'^ ^o/^iucyy dicit , adliibeantur , si exemplo ponimus notas

y^l ^IS- M)L '^®** ^^^® Kteris constant apertis ( et involutis )

•^/i,(3.) X-^^t D(e)Gim, U(i)Gti, et cum iis comparamus vulgares

__ —^ ^^rtmTTi si<>las M. X. XX 1 nrofecto constahit- mama ;« k«<.

^^..^_ in illas cadere legis prohibitionem. Quodsi notas etiam Ti-

yQjxianas siglarum nomine comprehensas esse largiamur; cerle

j^stiniani temporibus, quippe quibus scriptio Romano currens

/p. 79) jam diuinvaluerit (16. 41), verae notarum rationis et in-

aolis expertes fuisse eos, qui illas, quasi signa adhibnere , statua-

txms necesse est Quoniam autem saepius animadverti, mnltos

esse , qi^ , ex notarmn Tironianarum ambignitate omnes fere erro-

res in ]^^ Justinianeum irrepsisse, sibi persuadeant, ne falsa istomm

opinio quibusdam similium notarum exemplis superius (p. SSg)

prolatis confirmari videatur, hoc ego loco rem diligentius expla-

jaare constitui. Si qua igitm- est dmilitado notaram , diversa vo-

cabula sisuificanlium. m notarum ^ Quia, et <^ (fua, quo-

^ 487 -^

xum vocabulomm perinutotionetn in describendis legibns petpet-
ram factam saepenumero! observarunt viri docti (Best rat. emend.
leg. 1. 7- 2. Bynkershoek observ. 7. 1. et 25, (J..5); ea profecto
major etiam est similitudo vulgarium siglarum , siquidem uijo eo-
demque Q et Quia significatur, et Qua (Manutius, Sertor, Ursa-
tus, aliique). Ex reliquis vero diversarum lectionum exemplis,
quae notis Tironianis transscripsi , facile apparet, minime ex illo
fonte, falsam emanare potuisse lectionem. Sunt vero exempla
haec: In 1. 7. $. 8. de injuriis Gujacius (Obs. 9. 16) pro Praetoris
legere mavult Populi Romam. Quorum verboram vulgares qui-
-dem siglae decipere potuerunt librarium; neutiquam Tironianae
hotae, quae sunt ^ Praetor, /v^ Populus Romanus. Eadem
ratio est in emendatione I. 1. ad 1. Jul. de vi priv. ubi idem pro ^
Eum ordinem reponit Quatuordecim ordinibus (^[ Eum, *^^
Quatuordecim ). Neque Tironianarum notaram similitudine de-
cipi potuit librarius in eis lectionibus , quas proponit Bynkershoek
(Obs. V. 19. et 25), reponens in I. 49. pr. de legat 3. comites pro

comatas(^C^ Comes, /^^^Comatus ) ; in 1. 27. de condit. etde-
monstrat. tam f pro tum "^V; ^ !• 6. de pign. ^ et hypoth.
perinde y^ pro proinde §y^ ; in I. 22 de ann. legat Jiniisseb

pro fuisset {^^ Finit, ^ Fuit); in I. 9. $. 4. de interrog. in

jure fac. utique V^ pro itaque J^; in I. 1, $. 5. de remission.

— 488 —

defensionem pro detentionem (^^^ Defendit, y^ DetinetX
Quorum exemplorum numermn quilibet angere poterit, diversas
lectiones notis Tironianis ita transcribens « ut radicibus vocabu-
lorum terminationes addat, quae suo quaeque loco desiderantun
Sed melius hoc procedet, si Lexici Tironiani elaborandi munus
susceptum aliquando explevero*

Haec quidem hactenus scripsi exsul patriae , inter atrocissimum
bellum ab hostibus occupatae. Haud igitur sdo , an umquam op^
portunum tempus venturum sit , quo hoc opus , typis jam excu-
sum, vulgari possit. Quod si contigerit

Si qua meis fuerint, ut erunt, vitiosa libeUis,
Excusata suo tempore, lector, haJbe.

. • »

-^ 489 —

I N D E X.

A> Tirdniana literae forma. p. 74. consonantis
inclinatione notatur. 125 — 127. confundi-
lur cum O et V. 265. ViA Alpha.

Ab^ notae origo. 220.

Abbas tabernarins. 383.

Accentus in notis tachygraphorum Grae^'
cis earum interpretationem faciliorcm red-

dunt. 436*
Accessoria signa in notis Tiron. 69* 152.

'seq. similia Hebraeorum praefixis et afH-

xis. 150.
Ad notae origo. 22 L cur eadem formaetiam

At notetur. 255*
Ades^ Adicuia pro Aedes^ Acdicula. 354.
Adjectivorum cum substantivis conjun-

ctio. 157.
A£ diphthorigus simplici £ notata* 265* pro

eadcm posita OE. ibid.
Agnosco inter et Adgnosco^ quae sit

differentia 354.
Alarici breyiario annotationes in margine

notis Tiron. passim adscriptae sunt. 33.

quarum quaedam exempli causa proferun-

tur 334 atque etiam cursivae script^ speci-
. meii 333<

Alcuini dei notis sententia. 43*
Alpha in notis Graecis^ ejus in formam in-

quiritur« 454. 471.
Alphabetum ex notis Graecorum erutum <

453* Tironianum. 73. Vid» Carpenticr.
Altiora^ symbolica ea notandi ratio. 247.
Am^ notae origo* 221. conspicitur etiam in^

compositis. 227.
Ambasciare verbum^ pro Impetrare^ sae-

pius in diplom. notatum. 387 se^i.

Ambiguitas ex con junctione literarom orta

117. 130. 131. in notis etiam Tiron. obvia

142 seq«
An notae origo. 226.
Analysi^ notar. Tir. necessaria 9. 10. ejus

ope alphabetum eruitur 73. nequeLexicon

Tiron. condere quisquam poterit^ nisi dis-

solutis notis in partes^ quibus constant. 6r.

Graecarum etiam literarum formae analy-

seos 6pe ex notis Graecis eruuntur 452.
Anglorum tachygraphorum notae perpe-

ram CUm Tironianis confundnntur. 32.
Anscharius notis scribere peritus. 46*
Aiit^ notae origo« 227-
Antiquissimarum notar. exempla 375.
Antiquitas notaT. Tiron. 32; seq. notarum

Graec. 469 ^ seq.
Antoninus Pius^ sub eo notarum Golle-

ctionem factam esse^ ea ipsa indicio est. 39*
Aquilam^ libertum Maecenatis^ notas in-

renisse ferunt. 23.
Ar notae origo. 224«
Arbitraria signa^ perperam eis adnume»

rantur nbtao Tiron. 48 seq. Vid. 5igna»
Arevali falsa de not. Tir. opinio 49.
Argentorati servatur CoUectio notarum

scripta. 300.
Armenicas literas conspicere sibi visi sunt^

notad Tiron. haud intelligentes. 48.
Arnulfi regis diplomata 411 seq.
As, notae origo 220.

At et Ad una cademque nota notantur. 255.
Au f Lex. Tir. 439. y), notae origo 227.-

diphthongus haec cum O confunditur 265^

266.

62

490

Audax corripiendi vocabula ratio, ejusque

causa 188 seg.
Audrichii falsa de notis Tiron. opinio 49.
Aversa in chartae pagina interdum reperi-

untur notis Tironianis scripta 426 seq.
Arersae literac 125*
Ansonius notarium velocem doscribit 19^

482.
Auxialiare notae signum quid sit 69.
B cum V permutatur 100 C^ex. Tir. 425 z ,

446 m) pro PH ponitur 269. Tironiana

ejus forma 77, similis syllabae cus 143.

Vid. Beta.
Barcenonensis aeademiae circa notas Tir.

error. 47.
Baringius nihil significari notisTii'on. pu-

tot 48.
Barthelemy laudatus 2.
Bastius laudatus 455^ 439 notas Graecas

■ perperam signorum nomine comprehendit

452.
Benedictinorum falsa de notarum interi-

tu opinio 44 eorumque error circa noUs^

perperam Tironianas habitas 418. Vid.

etiam Toustinius.
B e r n a e GoUectio notarum scripta exstat 294

ibique Gurtii liber , cui annotationes addi-

tae notis Tir. scriptae 32? iseq.
Beta in notis Graecis^ ejus in formam in<{ui-

ritui: 454, 471 pro VLatino ponitur 455.
Bis serrire interdum cogitor una eadem^e

literae linea 185, 469-
Boicorum monumentorum liber permultas

chartas spurias vulgavit 432.
Brenckmanni falsa de notii Tiron. opi-

nio 51.
Breviarium, nd. Alarici.

G lilera et G permutanfur 266, 268. pro C
ponitur et Q , et X 267. et contra C pro Q
269, 270. Tironiana ejus forroa 78. diver-
sa ejus figura diversas ei junctas literas in-
dicat 217. Aversa 80, 221.

Galendarium christian. ecclesiasticnin in
CoIIectione notar. obvium 36.

Galligraphi 45, 483.

Galmetius siglas cum notis Tiron. confun-
dit 47.

Gancellarii regum Francor, imitati sunt
notarios Imperatorum Graecor. et Roman.
22. notarum Tiron. haud ignari 46.

Gapitales literae in notis Tiron. insunt 41,
71. diflicillimus earum nexus 130, 169. alia-
rum in aliis involutarum exempla 170 seq.

Gapilulare Ludovici P. notis Tiron. scri^
ptum 13, 319.

Garoli Galvi dipl. 406 seq. 427.

Garoli M. dipl. genuina 379, 384, 386,
387. epuria 429, 430, 432.

Garolomanni dipl. 378, 379.

Garpentieri alphabetum Tir. 51, 62, 322,
ex libro temporibus LudoviciP. scriptode-
sumtum 40,31". Hujus auctoris errores 51,
62, 86, 229, 252, 322 seq, notas ipsas eum
haud intellexisse apparet 251 seq. 522, 323.
CLex. Tiron. 443 x. 469 c. 517 q. 545 q>.

Gasselanus GoIIectionis notarum liber scri-
ptus celeris anliquior 294, 299. describitnr
295 seq. vulgarium in eo literar. specimen
296. glossemata 300: vitia sermonis 298.
diflert a Gruteriano 149.

Gasns nominum obliqui quomodo notentur
239, 260, 285 numquam puncto indican-
tur 154, 213. recti vero tam puncto, quam
Uterali tenninatione 213, 214»

m

seq.
Chronologicaead diplomata annotatioiies

in notis Tiron. latentes. 386^ 393»
Chrysostomi epistola notis Tiron. exa-

rata. 319, 320.
Ciceronis aevum, ab eo abhorrent plara

in Collectione notar. vocabula. 26, 36.
Cifras Arabicas in notarum figuris conspi-

cere perpcram sibi visi sunt viri docti. 47,

273.
Circum, notae origo. 222.
CoHectio notarum a Grutero edita. 53. de-

scribitur. 55 seq. 229. perperam impostu-

rae insimulatur. 26. e)Us aetas. 33. plura

ejus sunt exempla. 291, 294* pluresque

auctores. 37, 38, 148, sed verae notarum
. indolis jam ignari 71, 154, 251, 253, CL.ex.

Tir. p. 489. n) Quanta ejus sit utilitas 144,

292. Summa notarum in ea contentarum

56, 57, 298.
Columnae instar positae literae in notis

Uun TironiAn. 137. tuin Graecis. 470.

Catonis oratio notis excepta 21 CLex.Tir.

v. Saepenumero patr. conscr.])
Celeriter ut scriberetur causa et finis haud

dubie fuitTironianae scriptionis 12,14,481.

Vid. Tachygraph.
Cera, ei imprimebantur notae stilo 17, 481.
C H , aspirationis hujus vice fungitur tum G

litera', tum H sola. 266-
Chartae antiquissimae, in quibus notaeTir.

comparent 40, 373 seq. privatae 383 seq.

407. Vid. Diploma.
Chi in notis Graecis, ejus in formam inqui-

ritur 461, 472. in notis Tiron. obvium.

122, 123.
Childeberti III dipl. 375 seq. 378. 426-
Cbrismon ope notar. Tir. iliustratur. 423

Gomma ex duobus punctis nahim. ^7.

Commentaria suiit interpretationee. 24.

Compendia scritendi, divenra eorum ra^
tio 159 seq. compendiariae scriptionis pri-
mae lineae 165 seq. alia compendia facile
intelliguntur 187. alia diflGcillime. 188. nisi
ratione eorum cognito 189 seq. Vulgarium
compendiorum cum notis Tir. cpllalio 50,
162 seq. eorum etiam, quae medio aevo usur-
pata sunt 162, 337. quae in notis insunt,
facilius intelliguntur, quam quae in vulga-
ribus Uteris. 281. Graeca vulgaria minime
confundenda sunt cum veris tachygrapho-
rum Graecor. notis 439 aeq.

Compendiaria sJgna 215 paulatim sensini-
que nascuntur 27. festinantis denique ca-
lami duclu absolvuntur 216 seq. eorum de-
scriptio a Piutarcho facta 21. diversa eo-
rura in notis Tiron, statio, sive locus 231
seq.

Compositio notarum 146 seq.

Compositorum verborum terminatio eun-
dem locum occupat, quem in simplicibus
245. in eis quae sit ratio mutandi vel prae-
positionis finalem hteram, vel verbi sim-
plicis primam 257 seq.

C o n , compendio scribendi notatum 221 222.

Confessio fidei notis Tir. exarata 316.*

Conjugatio verborum 152.

Conjunctio in notis Tiron. adjectivi cum
substantivo 157. praepositionis cum nomi-
ne 156, 157. cum verbo 205 seq. vocabu-
lorum 157. plurium notarum 243, 157.
literarum 41, 78. in notis Graecis 461 seq.
469. Conjunctarum hterar. vulgarium cura
Tiron. collatio 138 seq. Con f. N e x u 8.

Conradi I diplomata 419.

Gonspectuf operis 9 seq«

— 492 —

91 ipiodAinfii odo literar. fornu et
. notii observxnda 181.
ictie notarom Tiron. 14$,
lio literanim 125.

fslia de notis Tir, opinio 50.
chftrtBnun studio noter. TiroD. co-
idjumenlo est 429 seq.
i; r « p h i a entiquis 8«tis cognita 13.

confundende cum Tironiona scri-
12, 418.
b* 107 , 108.

raliB de notis Tir. opinio 48, 50.
le PoriepolitMiM lilerae niHidnm
tntur 3.

u loriplurfle ««dem cnm Tironiane
. Tironinnein submorit 16. 41. Ro-
peoiiiien '9, 120. el Merovinaiue

bro icriplo «dnotAliones Mlditu snnl

r. exBralse 327, 329.

bae et B Ulerae in nolii Tit, simi-

31.

tan* hiijus litera» forma 80. Yti.

r, Dotae orij^o, 225.

lio noiuinutn notis Tir. nolata.

9, 3U, 3()0,

ilio lilerarum 12, 71, 75, 77 seq,

>.

ui conipendio loribendi notatam

notii Graeoii, eju* in formKm in-
455,471. in noli» "nr. 8a con-
iliis literii ■imillimum 145.
nomen compendiario li^no nota-

I rocabnla notandi ratio 233 ^ 33B,

240, 244. « CoUeet!on« notir. p«npid-

turl45. in iis primitiri vocabuli formama-

™ne serrator 258.
Deinnt, hujus notae origo 301.
Dictata notis exdpiebantur 14, 17, 19,45,

46, 483. CanGellarii regum Francor. dicta-

bant dipbmata nolarii» 398.
Dionysii Areopagitae liber nolis Graeds

scriptui 435.
Diplomatapraelerlibros scripto» solasnnt

■otanun Tir. monnmenta 32. eorum «n-

t»putai 40, 373: seq. quo in eis loco noUs

reperiantor 375 ini. 388. tote et integra

notis Tir. eurata Aiiise, error est doctor.

riromm 13. ipuria 429 leq. frequentes eo-

mm formnUe leriter noUtae 191, IK. ^ij.

Cbartae.
Diploraaticae #rti deditonun praecipn»

inlerest, noUs Tir. intelligere 371 leq.
Diitinctionii aigna in notisTir. 276 se^.

388, 420. in notis Graecii 450.
Dirersae res ona eademque noU nolatao

"0.
Dirersis notis idem rocabulum notolnni
139, 148seq. 159. ratione habiU ortbogra-

pluae 272. et dirersae significationis 283

seq.
Dolus malus abesto, hujos enunlistio-

nis idem est compeniUum, tam rulgaribus
litcris scriptum, quam "nronianis 50.
Oomnus qnando pro Dominus ponatm

342.
Ductus calami festinBnlis obscura signiGcft-

tio 216.
Durandi notarii Ludorici P. subscriptio

434.
E, literae Hroiuaiui fomu 82. aola etiAm

^493

^onsonaniis inclmatione nolatar 125 seq. po-

nitur interdum pro AE 265, et pro I 268,

et pro ea yicissim I 267« Graeca, yid.

Epsilon.
Eckhard notas Tir. arbitraria signa «sse,

perperam putat 166.
Elementa notarum 69 seq.
EJigius praefationis in Collectionem nota-

rum auctor 313.
Ennius notarum inrentor an fuerit 23,25.
Enuntiationes leviter notatae 193, 194*

usus quarumdam frequens compendiariae

scrit)endi rationis causa fuit 188, 189.
Epiphanius notar. peritus 46.
Epsilon in notis Graecis, ejus in fbrmam

inquiritur 456, 471«
Errores doctor. yirorum de notar. Tir. in-

dole 7, 44, 47, 48 seq. notariorum 261. 262,

276, 293. in jure Justinianeo animadyersae

num ex notarum Tir. ambiguitate originem

traxerint 486.
Et, hujus notae origo 222 seq.
Eta in notis Graecis, ejus in formam inqui-

ritur 457, 472.
Etymologia notis Tir. iOustrata 293, 352

seq. ejus ratio habita in notarum composi-

tione 256 seq.
Eusebius primus mentionem facit inyento-

ris notarum, Tironis 22.
Ex, hujus notae analysis 225.
Exceptores qui? 45, 46, 484.
Excipere acta, quid sit 14, 45.
Exemplar autographo oppositum e^se yi-

detur 428.
Expunctarum literar. specimen 2i33, 33 4.
F, Tironiana literae forma 85. ob&curior 88,

89,. 137. Trajicitur, quamyis ab ea inci-

piat yocabulum 141, 178. Inclinatae formae

causa 127. Ponilur pro PH 269 el pro V

270.
Fabricii falsa de not. Tir, opinio 47.
F a c i o , hujus yerbi composita 151.
Falsariorum in imitandis notis Tir. dubi-

orum conatus 429 seq.
Finis, ad quem Tir. notae usurpatae sint

9, 12 seq.
F i r m a r e diplomata ad officium notariorum

refertur 391, 398.
Flectentes nomina et verba notarii radi-

cem notae seryarunt 259. Conf. Casus^

Conjugatio, Tempora, Verba.
Folradi episcopi testamentum 383, 384.
F o n s notarum literae majusculae. Vid. Ma-

jusculae.
Forenses formulae prout notissimae leyi-

ter notatae 190 seq. 50.

Forma literarum mutabilis et yaria 71

aeq. 133.
Formanotarum aemel recepta temere im«

mutatur 18L yera 16. aspera 17.
Formulae, quo stmt frequentiores , eo ma-

gis corripiuntur 190 seq.
Francorum aspera pronuntiatio 266 CLex.

Tir. 427 h. 436 e) regum cancellariit Vid.

Cancellarii.
Frequentiores, yid. Enunciationes,

Formulae.
Funccii falsa de notis Tir. opinio 49, 484.
G, literae Tiron. forma 89. ponitur pro CH

266. pro Q C nisi Icgendum C ) 270. £t

contra pro G ponitur C 268, quae qui-

dem literae saepius permutantur 266. Vid.

Gamma.
Gamma in notis Tironian» 89. in notis
, Graecis, ejus in formam inquiritur 455^

471.

m

Gattererns

32, 44, 65, 68, 166, XZ. -»18.
Geminatarafli Sli

183, 185. ea
Gcnesius notaram pento»

Geographia antk;i]
aiwslratur 57.. 2S2.
Gerrcirdins sklss^ irinixne

expScuit 52,
Gevert •bsxirdum de notis Titm. iofjdcm

572 se<i* 5?b* ^i
Giselae, soroiis Caroli M. charts 385.
Glossae iMtlori i!lu<trantur 570

Tir, p, ^60 T. -ifii- i. -17« o. ^ t)
Goebelius iiotas Tir. «nis ariitraHL^ p«-

p^^ra» adiiuiuerat 4». timruBBim fcrmam

yukavit 62,
Gothicas liter«i cum Tinmiaais «mfim£t

Schittorus 48.
Golhwicensis dhronici auctores s^Us

ciun nolis coi\funJunt ^7.
Gra^carum Bterarum capitaEum ne\us
1:k t^»** ci>n:vnctae suut Graecae lite-
T,M^prrperawuouuae abbreriAlararum
vemuut Oi^ I» »^>^^ TinwwGraecae lite-

r%\e 72» 122*

G V a f» c a e n o t a e 455- f.ui'ni$ i:\teffipirAir,
iiuam Tirouianae 45d. iu HeruuMjeni* libri
marpiue m8- Eanun auAK^is 452se<i, iu-
co.riiUn fiiit et MonliAucouio -iSi et Ba-
ilio ^7}% Hb2. EArum et antu;\uU$ 4G9 seq.
rt iu vulfi«rl scriptura vc$!is[ia 479*

0$'^tt»^ orif;ini» «n ftierint notae Tir.

j'i, W> 73, 475, 476.
OfheKi t«c!jy graphi 45, 455, 473,485.
Oiiift ifili-i^il iuter Oraeconun et Romano-
ruiii tacli)gr«piuAe rationem 476 seq.

\ Gr^mcM T«cak«la in

Tir.)

Craflare pr«
Greeorims 5

Etiapr

3CW. 511. 51i
Grvberi iit
Grater«s

57. 5&. 25L (CenCToLD

TIt. p. ^ T>

Wt55L TilCoIlectio.
Gaasmeronii 4k Botb Rom.

Gan41inei«s sisfas

47-

44^ 166.
52,
etLex.
Tulgn-

liber scri-

connindiC

H. Etme acpm prt=2Tmliil5o 356, 267. TI-
roni*M fonaa 9>. mutaafU 91, 266. IncK-
nalio ar^» ^r^rnis ejKis sUios 127. Cur
pe nc^lecta sit haec fiten. et contra te-
tAiiU 2^:^ Pancto noUU 212.

Heinrici 1 ipl 4I4, 4l9L

Hermoeenis lie arte ri^etorica Eber scri-
pto 45d Elerairuia ^olcarium, qoibus exa-
ratiu e*t. e\err:.!uin ^S,"". notae Graecae
in mAfpne aiLSlae ^38.

HieronTmus^. ejus, tpI Eosebii^ de Ti-
rone* notamm inyentore, narraU 22.

Uistoria notar. Tir. 18. studiiipie in eas
coHiii 45.

Hnchias noUs Tir. esse signa compendia-

ria tradit 166.
Hugo si^nis arbitTariis noUs adnomerat 49.
Hjgini de sideribns liber notis 'Hron, scri-

ptos516.
I, literae Tir. fonna 91. in fine syllabae 132.

consonantis incfinatione I notatum 125 seq.

495

Ponitur pro E 267. e^ contra E pro I j268.
Vid. Jota.

II pro E 83, 84.

Jacftt, symbolicahoc rerbuhi nbtandi ratio
125.

Janus a Porta, vid. Porta.

I m syllaba duobus punctis , ad perpendicU-
diculum positis , notatur 221.

Ima, symbollca ea notandi ratio 247.

Im p e r a t o r monogrammate notatum 205*

I n sola I litera nolatur 221. praepositio^ ante
S literam 134.

Incboatira verba notandi ratio 245 seq,

Inclinatio literar. Tir. varia 123 seq. No-
tarum inclinatione varia diversae notantur
syllabae 176. diversusque notarum sensus
elicitur 128.

Inex, vocabulis praepositum^ quomodo note-
tur 228.

Inferiora, symbolica ea notandi ratio 247.

Initialis vocabuli litera a compendio scri-
bendi interdum abest 203 , 204. interdum
superimponitur 204, 205. verbi simplicis
in notandis compositis saepe omittitur 206.
nonnumquam sen^atur 206, 207. in iis
etiam, quorum primam simplicis verbi li-
teram Romani mutarunt 257.

Inscriptiones proferuntur 84, 87, 89, 99/
100, 105, 106, 111,114, 115,170, 171, 172,
180, 183, 184, 196, 205, 223, 336, 354, 456.
haud semper iisdem literarum formis ex-
cusa sunt, quibus autographa exarata erant
170. vestigia neglectae pronuntiationis in
eis obvia 262. Phoeniciae, Palmyrenae, Per-
sicae 2.

Int, notae origo 227.

Interitus notarum Tiron. 16, 17, 44,.417.

Interpretes notarum, vid. Collectio.
Interpunctio 276 seq, 388, 420. in notia

Graecis 450.
Inventio notarum Tir. cui adscribatur 23«
Inversae literae 124, 125.
Involutarum in aliis literarum origo 169.

in notis Tir. frequentissima haec involutio

vel totius lilerae 175. vel partis ejus 174.

involutio syllabarum 185^ 186.
Jor, notae origo 224.
Jota in notis Graecis^ ejus in formam in-

quiritur 457.
Ire et Redire, frequens enunciatio 192.
Isidori de notis Tiron. tradita 23, 42. Col-

iectionis notarum is minime auctor 312.

ejus liber notis Tir. scriptus 316. Glossae,

quae sub ejus nomine circumferuntur, no«

tarum CoIIectione illustrantiir 370 seq.
Judicia, in iis notarii adhibebantur 485.
JuBsu regis diplomata facta esse, notis Tir.

notatur 383^, 384, 386 seq.
Justiniaiius Imp. utrum Tironianas, an

vulgares siglas prohibuerit 199, 486 seq.
K, literae Tir. forma 93. syllabam Ca expri-

mit 93. Ejus inclinatio varia 127. VidL

Kappa.
Kxi compendio scribendi notatum 468.
Kappa in notis Graecis, ejus in formam in«

quiritur 457, 472.
Kilianus. Quo is usus est Evangeliorum

libro, ejus scripturae specimen 117.
Kliiber notarum Tiron. indolis ignarus 52.
L, literae Tiron. fonna 96. solo terminatio-

nis loco interdum significatur 241, 242.

Vid. Lambda.
Lambda in notis Graecis, ejus in formam

inquiritur 457, 472.

49^

L>e o«m

L.e

o-num T«rieta« ex nolis Tironioms

explicari possit 338, 339, 487.
epius de notis Tir. imperite dispu-

con Tironianum diu exspectatum 8,

9 y GG seq.
, £ j_^ ^ ^ vocabulum^ coropendio scribendi no-

tAtunn 210.

L il> m r ii indocli 261. Romani 45. eorum

rnunus 14, 483.

• 1> r o rum scriplorum aetas, num de ea ex
notis Tir. adhibilis judicari possit 338.
j^^y^ T-i^ ^otis Graecis scripti 435. atque etiam

notis Tiron. 13, 32, 326, 338.
X^' ^^ t enbergiu» notarum Tir. rerae in-

aoUs ignarus 52, 66, 418 seq.
j^ i ^ i^ i 8 c i figura et signiikatio 279.
l^ i » o A transyersa nolis superimposiU 278,

37 y- .

t " *> s i i *® notar. Tir. studio judicium 7.
Idom signis arbitrariis cas perperam ad-

s.criUit 48.

t "terae AV et AN junctae confundunlur

14 4« JLiilerAe duae pro una interdum lia-

* j^^e ISOif lisdem scripta vocabula diver-

ae slgnificalionis 283 seq. Ignolac expU-

^^t^xr 418. LUeris constant notae tamTi-

ronianae 9, 10, 12, 70. quam Graecae 452.

-^-jj Geminae, Major, Majusculae,

Sopi*^*®^ Vocales,
l*iterari»m Tironianarum forma 44.
Ooarumdam defectus dubiam reddit nota-
rom significationem 168. literae vulgares
cum ii« mixtae 426, 428. earum et vulga-
rlum capit*J*«>n siiiulis conjunctio 138 seq.
Vid. Conjunctto, Decurtatio, Ge-
^inae^ Involutae, Unciale^.

Literis ytilgaribas scripta Graecis ae-

que ac Tironianis notis immixta^ 158, 319,

398, 439 seq.
Literae in notis Graecis htentes, earum

forma et origo 453. comparatio cum anti-

quissimis aliis 471 seq.
Literaria notitia de notis Tiron. 53.
L o cus terminationis notarum receptus pr(y-

be servandus est 182.
Lotharii Imp. dipl. genuina 392. spuria

429, 430. regis Lotharingiae dipL 40&
Ludovici Balbi diplomata 427.
Ludovici Germanici dipl. genuina 373,

394, 395, 401 seq. 407 spuria 429, 430>

431, 432.
Ludovici Infantis dipl^ 413.
Ludovici Junioris di])l. 429^
Ludovici Pii dipU genuina 387, 388 seq..

393, 396 seq. diplomatarium 62, 319. di-

plomata spuria 429, 430 seq.
M, literae Tiron. forxna 97. inclinatio varia

127. Vid. My^ Omega.
Mabilonius notas Tir. cum siglis Rom.

confundit 47. praestantissimo ejus opere
painira proficitur ad cognosccndas notas

Tir. 5, 6L

Maffeus notas Tir. cum symbolis Sinen-

sibus comparat 5.
Magistri notariorum munus 422, 423^
Major Ulera inter minores 184.
Majores Domus in diplom. notati 375.
Majuscularum literarum nexus 130,

469, 470, 476. ex iis compositae esse vi-

dentur notae quum Graecae 469. tum

Tironianae 16, 41, 71.
M a n i 1 i u s pr omti notarii imaginem cxponit

19, 42.

497

Mannert nolas Tiron. compfndiariis signis

adscribit 166.
Manuscripta^ vid. Libri«
Marginales animadyersiones scriptae notis
Tironianis 13^ 35, 321, 333. et Graecis
438 seq.
Marini error in explicanda litera fieta 455#
Martyrum acta notis excepta 484«
Memoriae onus in retinendis notar, Tir.

• formis 49. allevatur 182.
Mensuralium notarum cum Tironianis col-

latio 33&.
Meroyingicarum literarum ^ecimen

333.
Meroyingicorum regum in diplomatibus

notae Tir. obviae 374 seq.
Meses pro Menses 263.
Mille non sigla notatur, sed pluribus lite-

ris 274, 486.
Minima notae mutatione diyersa elicitur sen-

tentia 15.
Minutae Kterae num in notis Tir. compa-

reant 72.
Minuto-cursiyis Uteris sciriptus lapidis ti-

tulus anno 338. p. C. n. 41, 114.
Monogrammata uti in yulgari scriptura
' 177. ita etiam int Tiron. reperiimtur 71^

140, 141. 178.
Montfauconius primus notas facbygTa-

phorum Graecas ytdgarit 436. yerae earum

indolis ipse ignarus 438, 452.
Monumenta notis Tir. exarata 32.
Muliebrem sexum notandi ratio 125, 248.
My in notis Graecisy ejns injlonnam inqui'

ritur 457, 472.
N, Bterae Tir. forma98. Graeca, yid. Ny.
[Kexus literapum 129 se^. 469, 470, 476.

formam earum immutat 145. Conf. Con^
} u n c t i o.

Ni syllaba trifario modo notatur 133.
N ic ol ai falsa de nolis Tir. opinio 49 51.
Nomina flectendi ratio in notis Tiron. 152
239, 244, 260. propria Romanorum in
CoIIectione notarum 292.
N o n , yerbo praefixum , ejusdem yerbi notae

Tir. saepe inseritur 275.
Notae nomen 20, 69. haud semper Tiro-

nianam scriptionem indicat 21.
Notae Graecae 435. Vid. Graecae.
NotaeTironianae paulatim natae 27,37.
num yulgari sciiptura cJariores sint 281 seq.
467. earum usus 23. et cognilionis utilrta»
291. priscarum et recentiorum comparotio
38. omnibus Mteris perscriptarum exflmpU
131, 167. plurium conjunctio 157, 243. di-
yersis notis unum idemque yocabulum in-
terdum exprimitur 147, 272. nofarum om-
nium in Collectione Gruteriana summa 56
57, 298. notae in diplomatibus obyiae 388.
expKcantnr 375 se<j. et yitiose exscripta^
emendantur 387, 391 seq. quid praesertim
in iis lateat 421. Notae perperam Tironia-
nis adscriptae 48, 412, 418, 419 seq. 430
seq* Conf. Tironian.
Notarum juri» cum Tironiani» coUatio

335.
Notarii 45, 46, 485. qtilnam fuerint 19,
23. eoTum munera 14, 21. diyersis officii»
conJuncU 383, 387, 392, 396, 397. indocti
6,261. recentiores antiquioribus yix com*
parandi 412. Conf^ Tachygraphi.
Notata opponuntur Perscriptis 14.
Numerales notae, yid. Cifras..
Numerosnotmdiratio 273, 274, 486.

65

...i

• ■*..

— -•-:"^

'-i-ur Zb:). Tlroniaiia
'A . L. momoclo notei^
i>f .^ -^c .iierm ittcipiun^

•t

ai;v«**»— — ■ ''

..s.

*X.' * - -.

^A :? -iMia TTr. apiiiio 48»

II»»*-

>• ■ ■ *

••••'..-■

•^annav.-r'» la*iem ▼olgarilms B»

1%

r «s^ • 'f

• .» •«rw...^ .TU'.»*.o lermmatiflius lo-
«... «
i K- vn-aitixir ^otiuda 14, 48S.

"* iw

•« ■.»

**;s»tw:;

^ \ «. «i

> * • -1

. »...<«**•* '•• •«--•'^

•«X X

>*•

» »<*>*.**•♦* "t *•*«•

^'*'

. ..vt"*o«» .*'"**l" >c .o»»toc ▼

47.

$«pp<iiwtiHafi

•^'••^ "!^4.

> .

'CX ^vtKt;*. >i

.*t**JU* H.»lx Oi

499

Philologi, quos fructus capianl ex studlo
notarum Tiron. 291 seq. 338 seq. et Grae-
carum 478 seq. /

Pho&niciae inscriptiones a quibus explica-

tae 2.
-Pi in notis Graecis^ ejus in formam inqulri-

tur 459, 472.
Pipini Aquitanor. regis dlpl. 392. Piplnus,

mcrjor domus 375, 376.
Pluralis numerus geminalls Ilteris expres-

sus apud Romanos 200. et Graecos 441.
Plutarchi de nolariis relata 42.
P orta paucas Tiron. notas vulgavit 53. quac

arbltraria signa esse putavit 49.
Prae, praepositio, compendio scribendl no-

tata 224. in notis Tiron. confunditur ab in-

terpretibus cum P litera 135.
Praeceptor notariorum qui fiierit 422.
Praefatio ad CoIIectionem notarum 304
' seq. quis cjns auctor fuerit 310 seq.
Praenotare, levlter et celeriler verba ex-

cepta notls scribere 483.
Praepositio majori charactere, Nomenml-

nori notalum 156. cujus rei causa quaeri-

tur 157. Praepositionum notae a quo in-

ventae 23. edrum finalis litera in compositis

vocabulis haud mutata 257. Per, Prae^ Pro

224.
Praesens tempus 248, 290.
P.r aestantia Tironianae scriptlonis 280 seq.
Praeteritum tempus 248. Conf, Perfe*

ctum.
Prlmlllva, vld. Derivata.
Principale signum in notis Tiron. quid

sit 69.
Pro, compendlo scribendi notatum 244.
Pronuntiatio mellor neglecta 262. &ci-^

Ilor llterarum E rt V est, quam I et O 268,
269.

P s et P h in Tir. notis forma slmllllma 104.

Psalmi exarati notis Tiron. 13, 48, 316 seq.
et Graecls 473.

Psi in notis Graecls, ejus in formam inqui-
ritur 461, 472.

Puerile notarum studlum 28.

Puncli in notis Tiron. obvii apud auctores
mentio 28, 240. Varia ejus slgnliicatio^ omis-
sum esse allquld, plerumque argult. 210.
vicem Ilteralis terminationis supplet 211,
et interdum literarum T, H, R, X 212. «ac-
pe casum rectum Indicat 213. locum ^tlam
quo Uteralis termlnatio in caslbus obliquis
ponenda 214, 215. quasdam praeterea syl-
labas argult 215, 221. allo etlam oiHcio fun-

. gitur, quam ut eo nota termmetur 154.
superlmposito nonnumquam sj^^mbolica
quaedam slgnificatio inest 247. Locus pun-
cti in notando semel receptus, in eadem
nota semper est servandus 182. loco enim
mutato disdernuntur derlvata a primitivis
233. item dlversae vocales^ syllabae, quin
etiam integra vocabula 232, 234, 235 23(J
199. In puncti locum substltuitur Hleralis
terminatio in flectendis nominibus et in
verborum personis temporibusque mutan-
dis 239. Substituilur etlam in ejus locum
nota, quae alteri^ cni punctum adscriptum
erat, jungenda est 237, 238. atque angmen-
tum derivatarum notarum 233, 239 Pan-
ctiusus innotIsGraecis458, 460. Vid. In-
terpunctio, Signa distinction.

Putschium .Tironianas notas vulgasse, per-
peram tradlt Gundlingius 47.

Q, pro C pomtur 267 et C pro Q 269, 270.

\

5oo

TironiAna hujus liteme forxna 105. in tjua

V simul inesse sibi persuaseruntprisci 107>

108.
Que^ cm* solo puncto notetnr 2}5.
Quintiliani locns illustratus 484 secf.
B , litexae Tir^ forhaa 109. solo puncto sub-

inde notatur 212, 213. Conf. Rho.
Badices notarum 150. aervantur 256 setj.

Rationes lectionis reddendae sunt 9^ 68.

Rb.c o^nitionis signum , an recte ita ap-
peUetur 372. in eo saepe notae Tir. com-
paceot 22 , 44 ^ 45 > 388. Asberti^ notarii
xegis Arnulfi 411. Ikunni , notaiii Ottonis
M. 416. in dipl. Ottonis 11 421. et Ludo-
rici Pii., a falsario fictum 430, Vuineradi^
cancellarii 385.

Referendarius JLiotharii Imp. a Garpen-
tiero fictus 325.

Repetita^e internunationeliteraenotae prin-

cipalis 153.
Rex compendio scribendi^ et nota Tiron.
notatum 50. in omnibus ab hac deriratis
notis X conseryatur 38.

Rho in notis Tir. 109. in notis Graecis^ ^us
in formara incpiiritur 459, 472. ^uperim-
positum 141, 470.

Rogationum dies^ quando haec dictio in-
valuerit 33.

Rotundantur literae celeriter scHibendo

105.
S^ litera, pro eaetX, et Z usurpantur 270,

et yicissim S pro X 271. in^ersa ejus for-

ma 219. Tironiana 113« Graeca^ yid. Si-

gma.
Sacy laudatur 2.
Sali,CA lea^ notis Tir. ejcacAta 13*

Sas pro Suas 263.

Scaliger notar. CoIIectionem imposturam
dicit 26.

S-chilteru^ notas Tir. literas Gothicas esse
arbitratus est 48.

S c hm i dt P h i s e I d e c k Tironianae scriptid''
nis haud peritus 32, 44, 372.

Schoene-manni falsa de notis Tir. opinio
44, 66, 166. difficultatem in emendanda hac
scriptura idem adgnovit 68. magna eum da
X^ichtenbergii lexico Tir. spes .cepit 8^9*

Schola, yid. Puerile studium.

Scholia, yid., Marginales aniniad-*
yersiones.

S c h o w antiquiss. chartam papyf aceam^ Grao*
ce scriptam , yulgayit 453«

Schwabii de notis Tir. opinio 166L

Schwartneri opinio 166, 44.

Scripta notis Tir. quae supersunt 13.

Scriptura omnis siye literala, siye realis 9.
Vid. Cursiya.

Scripturae specimina, CO vulgaris es-
scriptae ex chartis 79, 120, ad 379, ad 386^
ad 387, ad 392, ad 413, ad 414, ad 417^
ad 430, ad 432, 434. ex libris 82, 117,
296, 333, ad 437. ex titulis lapidum 84,
«7, 88, 89, 100, 105, 106, 111, 114, 170,
171, 180, 205, ad 219, ad 223, 336, 354,
456. et stataarum 99, 115. ih) Tironia-
nae, eadem forma, qua |in autographis 279,
575, 377, 378, 385, 404, 406, 411. Cc)
Graecorum tacbygraphorum 435, «d 437,
474, 480.
'S^necae xhetori notarum CoHectio adscri-
bitur 23, 54, 297.

Sensus notae immutatur niinima 6)U8 im*
muUtiene facta 15, 176, 128, 182.

5oi

Serlorius Ursatus notas Tlr, aiijitraria

sltiiKi esse ojiinatus est 49.
Sigillo diplomatn quis fnunieril 401. eo ap-

posito pars notarum Tiron. saepe tegilur

4:.3, 43-'#.

Siglarum 165. antiquitas 194. audacis per
eas corripiendi modi ratio 189. earum sen-
«U9 ex loco^ quo reperiuntur^ intelligitur
195. abusus 196. ambigua notio 197. no-
tarum nomine eliam sig^Iae veniunt 19. un-
de evenit, ut cum illis confunderentur 47.
sunt quideni in notis Tir. ipsis 197. quae
cum vulgaribus comparantur 198^ 50^ 51.
iisque praestant perspicuiiate 128^ 198; 199;
486. 487-

S i g m a in notis Graecis y ejus in formam in-
^ritur 459; 472.

Signa arbitraria; iis perperam adnume-
rantur notae Tironianae9; 48; 50; 51, 67;
ZO; 71^ 147; 160^ 485. et Graecae 458;
439.

Signa compendiaria 208. nominis -ab-
usus 209; 166. In notis Tiron. 183. sunt
vel Jiterata vel punctum 211; 215. obscu-
riorum exempla 227.

Signa distinctioaia 276 seq. 388^ 420.

in notis Graecis 450.
Signa recognitionis; vid. ftecogn.
Similitudo ^parumdam notarom 228; 229;

486.
Spirituum appositorum ope Grae^^e no-

tae facilius inteiliguntur, quam Tiroaianae

436
Stili apad Romanos usus 17.
Strurias notasTiron. esse trbitraria signa

putat 49.

Studii notar. Tiron. breyis expositio 45
seq.

S u a V i 8 ; an .hujus «nominis umquam fuerit
Caroli M. notarius 386.

Sninton laudatur 2.

Supinarum litcrarum signiRcatio 125. Vid«
Omega.

Syllabae diverso modo notatae 132. sola
notarum inclinatione 176. quae incipiunt
a B 78- a C 80. cet. desinentes in A, IS^
et I 125; 126 in 1 132. In aliis involutae
185. in notis Graecis 462 seq. quarum nu-
merus suppleri nuUo negotio potest 466*
obscuriorum «xplicatio 466 seq.

Sylvestri II cliarta spuria 417 sei{.

Symbolica quasi notatio 247 seq.

Syncopae in notis Tir. interdum opinatae
tantum; haud verae 129.

Synodalia acta 408; 409L

T; quandoque puncte» notatur in notis Tir«
212. duobus punctis in notis Graecis 460.
Tironiana hujus literae forma 115. uncia-
lis 143. Graeca; vid. Tau, Theta.

Ta; hujus notae origo 226.

Tabulariorum custodes haud semper pri*
scarum iiterarum periti 2.

Tachygraphi imago descripta 19; 482. ma«
nu8 45. ipsi indoctum plerumque vulgus
erant 6; 261; 481. ConC Graeci; No-
tarii.

Tachygraphiae antlquitas 18. institutio-
nes 3. quid intersit Romanam inter etGrae«
cttm 73.

Tau in notis OraeciS; ejus in formam in-
qiiiritur 459; 472.

Te compendio scrihendi notatom 223.

5o2

Xemporis notatio in diplomatibus inler-

dum notis Tir. facla 386, 393.
Tempora verborum, vid. Perfectum^
Praesens^ Verba.

Terminatio notis adjicitur, rarius omitti-
tur 201. minori characfere scribitur 152.
sola inlerdum , principali nota omissa, ser-
vatur in jungendis duabus notis 157. una
pluribus parlibus constans 153, 155- duae
unius notae 153, 186. in ejus locum ali-
quando substituitur alia nota 243.

Terminationis locus in nota Tir. se-
mel receptus^ semper servandus, ut idem
significetur vocabulum 182/24L eo enim
mutato diversus omnino sensus nascitur
243, 244. Interdum synibolicam quandam
I notionem affert 247* lileram quocjue X,
vel L^ arguit 241.

Terminatio vocabuli apta notae adden-
da 152. tum notis inhaeret 150, 151, 154.
tum ab iis separatur 152.

Theoderici regis dipl. 374, 375.

Thesaurus inscriptionum Grulerianus , ei
CoIIectio notarum accedit 54, 55.

Theta litera defunctum significat 179. in
notis GraeciS'^ erjus in'formam inquiritur
457, 472:

Tho in notis Graecis, et To in notis Tir.

- syllabarum similitudo 225.

Tiro, nomen 27, 32. Ciceronis libertus an
• iiotas invenerit 22 seq.

Tironianaru^ft tiotaram appellatio medio
demum aevo invaluit 23. adhuc expltcatum

. Tion erat hoc soriptionis geritis 5» difficile
intellectu 6. a Graecis notis minime pro-
fecl«m 19, 52, 73, 475; 476. utrius^e scrf-

turae collatio inslituitur 475 se^. Conf.
No ae Tir.

To, hujus notae origo 225. Vid. Tho.
Tor^ hu]us notae origo 224.
Toustinius laudalur 51, 53, 63.
Trajectionis literarum 177. exempla ex

notis Tir. 178, 140, 141.
Thrithemius primus quasdam notar. Tir»

formas vulgavit 53, 149»
Truncatae literae, vid. Decurtatia.
Turmae curator (juinam 397.

Tus, hujus notae origo 218.

V ponitur pro A 265. pro O 269, et pro
Y 271. sed etiam P pro V 270. Tironia-
na hujus literae forma 118.

Varietas in notando 39, 40.
Velocitaa^ vid. Celeriter^ Tachy-
graph,

Verba num infervallo distincta sint 274^
275. eorum personae et tempora quomo-
do notentur 239, 245. Per tertiam per-
sonam in CoIIectione notar. verba notan-
tur 56. in compositis locus terminationis
245. Vid. Perfectum, Praesens,

Vero, hujus adverbii nota 153.

Versuum intervalla in dipl. 427.

Vigneriusnotas Tir, esse arbitraria signa

opinatur 49.
Virilis sexus sjnmboUca notatio 248.

Vispasianus nura notas Tiron. invene-
rit 23.

V m syllaba eompfendiO scribendi notata a ta-
chygraphis Tironianis 219. eodem, quo a
Graecis On 320. Intetdum iHa terminatio
rtotafe Tir. inbaeret 151, 152, 236.

Unciales literae in notis Tir. 41. 71.

5o3

Vnl/hii|ii« notae origo 226.

Vocabula in CoUectione notaram tum vere

Romana 36* tum sequioris aevi 54.
Vocales compendii causa omissae 186. in

notis Tiron. nexus causa retenlae 186 ^

187.
V o s s i i falsa de notis Tir. opinio 47 , 49^

50.
Vr, hujus notae origt) 226»
Vs^ compendio scribendi notatum 218. in

compositis etiam notis 227.
Usus fre({uens^ Vid. Enunciatio^ For-

mula.
Vt^ hu)us notae origo 225.
Vtilitas^ quam habet cognitio notarum Ti-

ron. 291. aeque ac Graecarum^ ostenditur

478. ^
Vuineradi cancellarii signum recognitio-

nis 385.

Vulcanius notaram Tiron. speclmina vul-
gavit 53^ 148.

Waltherius notas Tiron. esse arbilraria si-
gna putat 49.

X, ponitur pro C 2G7, pro S 270. ct S pro
X 271. superfluum ei additur S 271. Tiro-
niana hujus literae forma 119. solo termi-
nationis loco X interdum indicatur 241^
242. qnandoque solo puncto 213.

X y in notis Graccis , ejus in formam inqui-
ritur 459, 472.

Y, pro eo ponitur V vel I 271, 272. Tiro-
niana hujus literae forma, vid. Praefat. ad
Lex. Tir. In notis Graecis, ejus in for-
mam inquiritur 461 , 472.

Z pro S ponitur 270. Tironiana literae for-
ma 121.

Zeta in notis Graecis, ejus in formam in*
quiritur 457, 472.

Ft.t3 i-

ibi6

-TAo.o-r ipp

9^.5 TiACNrrepoAQpV ^-

--•^v

n

/ ^ ^

90.

^.2

nov^coKAnrwro

^o.^

H

90. k

^i.Z

y.k

\x»

*"■ KOi»wOTH

y

^.k

^.^

>2.

53*

^.

^8.2

98. 3

984

9B.5

X ^ o

-c^N-:

«<fc *>

^

94. t

2

93.2

Os.

/o.ȣ /w

^c

16nP<

f V ^* •• <o

^ •

r

-\^-

/..

A/'

"7

/i<:k

9^- n y*to«x-;^ /^^

• L P^ ^

XPH<r^T-rfc,:^..

^.

n7c V«»

A

<-'

/>/:fe
'■52.

437:

9T. 2

^ ■ ■ •»■

■■• ■* .^m^rv—m^mm

n •■ ■

f * .li

J

/ J #/"'•;

* 'x

j u

y

6

.^ L-^,^

l

]

\

(

»:a^

f

i

1

• *

»*

I

*

I

I

Il

:j

I

. I

•

I >

I

\
i

I •

I

! S
• I

J.

I

Kl

• . •

r

- -:

k